jak adoptować dziecko
fot. AdobeStock

Jak adoptować dziecko? Warunki adopcji dzieci w Polsce

Aby adoptować dziecko, trzeba cierpliwości, poświęcenia i zaangażowania. Adopcja w Polsce może trwać nawet kilka lat i wiąże się z wieloma procedurami. Dziecko mogą adoptować zarówno małżeństwa, jak i osoby samotne. Prawo zabrania tego jednak osobom, które żyją w konkubinacie lub związku homoseksualnym.
Joanna Karwat
jak adoptować dziecko
fot. AdobeStock

Adopcja dziecka w Polsce to bardzo drobiazgowy i długotrwały proces prawny, mający na celu dokładne prześwietlenie kandydatów na rodziców i ich predyspozycje psychologiczne oraz moralne do opieki nad dzieckiem. Trzeba spełnić wiele wymagań stawianych przez ośrodek adopcyjny, a ostateczną zgodę uzyskać od sądu. Opisujemy krok po kroku, jak adoptować dziecko i jakie warunki adopcji dzieci obowiązują w Polsce. 

Spis treści:
1. Jak adoptować dziecko? Procedury
- Proces adopcyjny krok po kroku
- Adopcja dziecka: niezbędne dokumenty
- Szybka adopcja
2. Prawo adopcyjne w Polsce
- Kto może adoptować dziecko
- Warunki adopcji dzieci w Polsce
- Prawa przysługujące rodzicom adopcyjnym
3. Adopcja w Polsce
- Adopcja niemowlaka
- Adopcja ze wskazaniem
- Adopcja dziecka z domu dziecka
4. Jak adoptować dziecko z zagranicy?
- Adopcja polskiego dziecka przez obcokrajowców
5. Rodzina zastępcza a adopcja
 

Jak adoptować dziecko - procedury

W Polsce istnieją ośrodki adopcyjne - państwowe oraz prowadzone przez kościół katolicki. Około 40 procent z nich to placówki niepubliczne. Każdy ośrodek ma własne zasady procedury adopcyjnej, często wykraczające poza obowiązujące przepisy – dotyczą one dokumentacji wymaganej od kandydatów, szkoleń i kryteriów kwalifikacyjnych.

Rodzice, którzy chcą adoptować dziecko, muszą udać się do jednego z ośrodków w celu:
  • zarejestrowania się
  • wyjaśnienia, dlaczego chcą adoptować dziecko (np. niepłodność pary, chęć stworzenia rodziny dla dziecka porzuconego)
  • przedstawienia swoich preferencji dotyczących dziecka, np. jakiej ma być płci, w jakim wieku, czy ma to być dziecko zdrowe, bez obciążeń genetycznych.

Para zostanie poinformowana o poszczególnych etapach adopcji, wypełni ankietę z podstawowymi danymi i zostanie założona teczka, w której gromadzone będą od tej pory wszystkie dokumenty potrzebne do pomyślnego zakończenia procedury przysposobienia dziecka.

Proces adopcyjny krok po kroku 

Przeciętny czas trwania procesu adopcyjnego – od momentu zarejestrowania kandydata na rodzica do orzeczenia przez sąd przyznania dziecka – wynosi 2 lata, chociaż w założeniu powinno to być 9 miesięcy, tyle ile trwa ciąża. Gdy jednak doliczy się do tego czas oczekiwania na rozpoczęcie szkolenia kandydatów na rodziców, przedłużające się obrady komisji kwalifikacyjnych, to może się wydłużyć do 3–4 lat.

Po zarejestrowaniu i złożeniu wszystkich potrzebnych dokumentów następuje wieloetapowy proces adopcyjny, w czasie którego:
  • psychologowie i pedagodzy z ośrodka rozmawiają z przyszłymi rodzicami o dziecku, jego potrzebach, o więzach małżeńskich, statusie materialnym; przeprowadzany jest wywiad środowiskowy wśród dalszych członków rodziny, ale nie przepytuje się sąsiadów;
  • kandydaci biorą udział w szkoleniu grupowym prowadzonym przez ośrodek; ma ono na celu pokazanie rodzicom, jakie problemy mogą wiązać się z adoptowaniem dziecka, nauczyć jak sobie radzić z nimi;
  • zakwalifikowanie kandydatów przez komisję kwalifikacyjną ośrodka adopcyjnego (w jej skład wchodzą pracownicy ośrodka adopcyjnego, psycholog, lekarz, prawnik, a w ośrodkach wyznaniowych – również duchowny);
  • „przedstawienie” rodzicom określonego dziecka, na podstawie opinii wychowawców, lekarzy i psychologa oraz omówienie jego sytuacji rodzinnej i prawnej;
  • pierwsze spotkanie z dzieckiem odbywa się w placówce, w której ono przebywa; może się zdarzyć, że dziecko nie akceptuje na początku nowych rodziców; dlatego, zanim dziecko zostanie wzięte do domu, rodzice odwiedzają malucha, bawią się z nim, rozmawiają, itp. tak aby powstała z nim więź; po uzyskaniu zgody sądu mają również możliwość zabrania dziecka do domu;
  • złożenie do Sądu Rodzinnego - Wydział Rodzinny i Nieletnich - wniosku oraz dokumentacji zebranej w ośrodku adopcyjnym, co rozpoczyna okres oczekiwania na termin rozprawy; dom odwiedza kurator sądowy i pracownik ośrodka adopcyjnego, żeby zorientować się, jak rodzice radzą sobie z opieką nad dzieckiem;
  • w sądzie odbywa się rozprawa o przysposobienie dziecka z udziałem opiekuna prawnego dziecka; po orzeczeniu zgody na adopcję potrzeba trzech tygodni, aby postanowienie się uprawomocniło;
  • wizyta w urzędzie stanu cywilnego miejsca urodzenia dziecka, gdzie rodzice otrzymują nowy odpis aktu urodzenia dziecka z ich nazwiskiem i zapisem, że to oni są nowymi rodzicami dziecka.
Redakcja poleca: SIDS, czyli zespół nagłej śmierci łóżeczkowej u niemowląt: jak zapobiegać?
SIDS to zespół nagłej śmierci łóżeczkowej, który dotyka niemowląt. Dzieci są pozornie zdrowe, ale pewnego dnia nie budzą się już ze snu. Jednak rodzice nie są bez szans! Można zmniejszyć ryzyko SIDS i skutecznie zapobiegać nagłej śmierci łóżeczkowej niemowląt. Sprawdź, co to za choroba, i które dzieci są szczególnie zagrożone SIDS.

Adopcja dziecka - niezbędne dokumenty

Adopcja dziecka z domu dziecka wiąże się z koniecznością złożenia niezbędnych dokumentów w ośrodku. Jest to:
  • aktualny odpis aktu małżeństwa, a w przypadku drugiego małżeństwa – akt rozwodowy; ośrodki katolickie wymagają także metryki zawarcia tzw. związku sakramentalnego oraz opinii od proboszcza lub zaprzyjaźnionego księdza;
  • akt urodzenia – w przypadku osób samotnych ubiegających się o dziecko
  • zaświadczenie o zarobkach i zatrudnieniu
  • opinię z miejsca pracy
  • zaświadczenie o niekaralności
  • zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, od lekarza ogólnego oraz od psychiatry
  • zaświadczenie z poradni zdrowia psychicznego i poradni odwykowej, że nie było się leczonym
  • życiorys
  • rekomendacje od znajomych (muszą być pisane odręcznie)
  • często wymaga się zaświadczeń o bezpłodności - ale nie w każdym ośrodku adopcyjnym.

Proces adopcyjny zazwyczaj jest bezpłatny, w ośrodkach państwowych nie pobiera się opłat lub są one niewielkie, na zasadzie dobrowolnej darowizny.

Zobacz też: Wymagane dokumenty dla kandydatów na rodziny zastępcze i adopcyjne

Szybka adopcja

Jak szybko adoptować dziecko? Istnieją pewne rozwiązania, które mogą przyspieszyć proces adopcji. Czas ponad 6 tygodni od narodzin dziecka przed uruchomieniem adopcji można skrócić w sytuacji, gdy:
  • rodzice adopcyjni od razu po urodzeniu dziecka składają wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej dla dziecka, aż do czasu, uregulowania jego sytuacji prawnej, czyli do 6. tygodni po urodzeniu;
  • rodzice biologiczni składają wniosek o umieszczenie dziecka u rodziców adopcyjnych do czasu zakończenia procesu adopcyjnego.

Prawo adopcyjne w Polsce

Adopcja (z łac. adoptio - usynowienie) oznacza przysposobienie prawne cudzego dziecka i uznanie go za własne. Jej zasady reguluje Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (art. 114-127), a także ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z nimi zrzeczenie – bo tak popularnie mówi się o oddaniu dziecka do adopcji, polega na:
  • sądowym wyrażeniu zgody przez biologicznych rodziców na przysposobienie dziecka bez wskazywania osoby, która tego dokona;
  • zgoda rodziców biologicznych nie jest potrzebna, jeżeli zostali sądownie pozbawieni praw rodzicielskich, są nieznani albo porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody;
  • zgodę na adopcję dziecka można wydać dopiero 6 tygodni od jego urodzenia;
  • decyzję o adopcji wydaje sąd rodzinny na podstawie opinii wydanej przez ośrodek adopcyjny.
Nie można adoptować dziecka porzuconego, dopóki nie zostanie ustalone, kim są jego biologiczni rodzice i gdzie przebywają. Nie wolno również adoptować dzieci cudzoziemek z krajów, z którymi Polska nie ma podpisanych stosownych umów.

Kto może adoptować dziecko?

Adoptować mogą:
  • pary małżeńskie
  • osoby samotne.

O przysposobienie dziecka mogą starać się małżeństwa mieszkające poza granicami Polski. W naszym kraju tylko 3 ośrodki adopcyjne mają prawo prowadzić adopcje zagraniczne.

Warunki adopcji dzieci w Polsce

Kandydaci na rodziców adopcyjnych muszą spełnić różne warunki, m.in.:
  • posiadać co najmniej 5-letni staż małżeński
  • różnica wieku między przyszłymi rodzicami a dzieckiem nie może być mniejsza niż 18 lat oraz większa niż 40 lat
  • mieć sytuację mieszkaniową oraz majątkową zapewniające dobre warunki dla rozwoju dziecka
  • dobry stan zdrowia fizycznego i psychicznego.

Kto nie może adoptować dziecka? Prawo nie dopuszcza możliwości adopcji dla par żyjących w konkubinacie lub w związkach homoseksualnych.

Prawa przysługujące rodzicom adopcyjnym

Zgodnie z Kodeksem pracy rodzicom adopcyjnym przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego aż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego np. ze względów zdrowotnych - do 10. roku życia. Dzięki temu dziecko uzyskuje niezbędną opiekę, a starsze dziecko ma możliwość przyzwyczajenia się do nowej rodziny. Urlop wychowawczy udzielany jest na takich samych zasadach jak w przypadku rodziców biologicznych.

Adopcja dziecka w Polsce

W Polsce istnieją dwie drogi na przysposobienie dziecka: przysposobienie konwencjonalne i przysposobienie bezpośrednie (ze wskazaniem). Pierwsza opcja jest bardziej popierana przez psychologów i pedagogów, natomiast drugi sposób budzi wiele kontrowersji, ponieważ rodzi podejrzenie handlu dziećmi. Adoptować można jedynie dziecko, którego rodzice są nieznani, nie żyją, zrzekli się władzy rodzicielskiej lub są ich jej pozbawił. 

Adopcja niemowlaka

Adopcja noworodka ze szpitala lub niemowlaka może być przeprowadzona dopiero w momencie, gdy biologiczni rodzice zrzekną się praw rodzicielskich lub w momencie, gdy te prawa zostaną im odebrane przez sąd. Rodzicom biologicznym przysługuje 6 tygodni od narodzin dziecka na podjęcie decyzji. W tym czasie maluch może być jedynie w rodzinie zastępczej, która po 6 tygodniach może stać się rodziną adopcyjną (jeśli rodzice zrzekną się praw rodzicielskich). 

Adopcja ze wskazaniem

W polskim prawie, chociaż nie wyrażona wprost, ale dopuszczona jest tzw. adopcja ze wskazaniem, skracająca procesu adopcyjny do kilku tygodni lub miesięcy. W tej formie adopcji rodzice biologiczni od razu wybierają rodziców adopcyjnych dla ich dziecka. Procedury adopcyjne można rozpocząć już po 6. tygodniach od urodzenia maluszka.

Rodzice biologiczni składają do wydziału rodzinnego sądu:
  • oświadczenie o zrzeczeniu się praw do dziecka, z zaznaczeniem, kto ma je adoptować
  • metryki urodzenia rodziców dziecka
  • akt urodzenia dziecka.

W tym samym czasie rodzice adopcyjni składają do sądu:
  • wniosek o pełne przysposobienie dziecka
  • odpis aktu małżeństwa
  • odpis aktu urodzenia, jeżeli adoptuje osoba samotna
  • zaświadczenie o stanie majątkowym
  • zaświadczenie o stanie zdrowotnym.

Adopcja ze wskazaniem w rodzinie lub wśród najbliższych przyjaciół nie powinna wymagać dodatkowych formalności. Jednak w przypadku, kiedy matka chce oddać dziecko obcym osobom, sąd zwykle bada dokładniej całą sprawę i np. odesłać potencjalnych rodziców dziecka na badania psychologiczne, zlecić wywiad środowiskowy i zbadać sytuację życiową pary chętnej do adoptowania dziecka.

Większość specjalistów twierdzi, że adopcja ze wskazaniem niesie ze sobą wiele niebezpieczeństw. Rodzi podejrzenie, że w grę wchodzą pieniądze, czyli handel dziećmi - rodzice biologiczni kontaktują się z adopcyjnymi, spotykają się w sądzie, znają ich dane osobowe, podczas gdy w zwykłej adopcji rodzice przysposabiający pozostają anonimowi dla rodziców naturalnych.

Adopcja dziecka z domu dziecka

Po dokonaniu wszelkich formalności – kolejnym krokiem jest przedstawienie rodzicom dziecka przez ośrodek. Najpierw jednak otrzymują oni jego dokumentację, która zawiera opis dziecka: jego charakteru, opinię lekarza oraz psychologa. Zapoznanie się z takimi informacjami ma pomóc rodzicom podjąć decyzję w kwestii spotkania z tym konkretnym dzieckiem (bez wcześniejszego robienia mu nadziei na adopcję). Gdy potencjalni rodzice wyrażą chęć spotkania – odbywa się ono w placówce, w której przebywa dziecko. Takie spotkania powinny stać się systematyczne, by rodzice mogli nawiązać kontakt z dzieckiem.

Następnie rodzice powinni złożyć wniosek do Sądu Rejonowego w Wydziale Rodzinnym oraz Wydziale dla Nieletnich o przysposobienie dziecka. Podczas całego procesu mogą liczyć też na wsparcie ze strony ośrodka adopcyjnego. Gdy spełnione zostaną wszystkie formalności – dziecko może przebywać w domu rodziców jeszcze przed końcem rozprawy.

Jak adoptować dziecko z zagranicy?

Przepisy dotyczące adopcji nie są jednolite, każdy kraj UE stosuje swoje własne zasady. Osoby, które chcą adoptować dziecko z innego kraju, powinny zwrócić się do ośrodka adopcyjnego. Kolejnym krokiem jest przesłanie dokumentacji do polskiego organu centralnego ds. adopcji zagranicznych, którego funkcję wykonuje Departament Polityki Rodzinnej w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej.

Cała procedura musi zostać przeprowadzona zgodnie z przepisami Konwencji Haskiej. Spełnione muszą być  następujące warunki:
  • na adopcję muszą wyrazić zgodę organy dwóch państw
  • dziecko powinno mieć zagwarantowaną zgodę na wyjazd i stały pobyt w państwie przyjmującym
  • jeśli dziecko ukończyło 13. rok życia, musi wyrazić zgodę na adopcję i wyjazd z kraju.

Adopcja polskiego dziecka przez obcokrajowców

W przypadku adopcji pierwszeństwo mają rodziny z Polski. Jeżeli jednak nie udaje się znaleźć dla dziecka rodziców w kraju, szuka się możliwości adopcji przez rodzinę zagraniczną. Trafiają do niej głównie dzieci:
  • z licznych rodzeństw (powyżej trojga dzieci)
  • starsze, powyżej 6-7 roku życia
  • młodsze, ale z poważniejszymi problemami zdrowotnymi.

Rodzina zastępcza a adopcja

Celem zarówno rodziny zastępczej, jak i rodziny adopcyjnej, jest stworzenie dziecku odpowiedniego środowiska wychowawczego i rodzinnego. Między nimi jest jednak sporo różnic, oto najważniejsze z nich:

Rodzina adopcyjna:
  • Adopcja prawnie wiążę dziecko z rodzicami przysposabiającymi. Są oni rodzicami w świetle prawa, zostają wpisani do aktu urodzenia dziecka. Rodzina adopcyjna jest traktowana jak rodzina naturalna.
  • Dziecko otrzymuje nowe nazwisko - nazwisko rodziców.
  • Rodzice biologiczni muszą zrzec się prawa rodzicielskiego lub zgodzić się na adopcję.
  • Rodzice adopcyjni nie otrzymują środków finansowych na utrzymanie dziecka.
  • Rodzina adopcyjna ma stały charakter opieki nad dzieckiem.

Rodzina zastępcza:
  • Do rodziny zastępczej mogą trafić dzieci, których rodzice nie posiadają władzy rodzicielskiej lub posiadają ograniczoną władzę rodzicielską.
  • Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej nie powoduje powstania więzi prawnej między dzieckiem a opiekunami.
  • Dziecko nie zmienia nazwiska.
  • Rodzina zastępcza jest kontrolowana przez instytucje państwowe w kwestii sprawowania opieki nad dzieckiem.
  • Rodzina zastępcza co miesiąc otrzymuje także środki od państwa na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka.
  • Taka rodzina ma czasowy charakter opieki nad dzieckiem.
  • Rodzina zastępcza ma obowiązek umożliwić dziecku kontakt i spotkania z rodzicami naturalnymi.
„To nie chodzi o to, że my mamy znajdować złe rzeczy w domach dziecka, to nawet nie chodzi o to, że dzieci tam nie mają relacji. To chodzi o to, że dla nich szansą jest po prostu rodzina, w każdym przypadku” - mówi Joanna Luberadzka-Gruca, szefowa Fundacji Polki Mogą Wszystko, od lat pomagającej dzieciom z rodzin zastępczych.
Zobacz także: 
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy