Liczebniki w języku polskim: co to, pytania, podział, odmiana (dużo informacji z przykładami liczebników)
Adobe Stock
Aktualności

Liczebnik w języku polskim: najważniejsze informacje z przykładami liczebników

Co to za część mowy ten liczebnik? Jakie ma znaczenie w języku polskim? Jak dzielimy i odmieniamy liczebniki? Przekonaj się, że o tym wszystkim można opowiedzieć w naprawdę przystępny sposób.

Choć trudno w to uwierzyć, na świecie jest język, w którym występują tylko dwa liczebniki: mało (hoi) i dużo (baagiso). W języku polskim istnieje nieco więcej liczebników liczebników niż w języku Indian Piraha z amazońskiej dżungli – i całe szczęście.

Spis treści:
1. Co to jest liczebnik?
2. Podział liczebników
3. Odmiana liczebników

4. Liczebnik porządkowy a interpunkcja w języku polskim

Czy dziecko może nie chodzić do szkoły, tylko uczyć się w domu? - film

Co to jest liczebnik?

Liczebnik to część mowy, dzięki której możemy określać takie cechy jak: liczby, liczebność, ilość, wielokrotność oraz kolejność.

Liczebnik odpowiada na pytania: ile? który (z kolei)?

Przykłady liczebników:
 

  • Siódemka to jego szczęśliwa liczba.
  • Asia ma cztery lata i sto cztery centymetry wzrostu.
  • Spóźnił się już piąty raz w tym tygodniu.
  • Rehabilitacja trwała wiele miesięcy, ale Michał czuje się już dobrze.
  • Adam Małysz czterokrotnie zdobył Puchar Świata w skokach narciarskich.
  • Wsyp trzy czwarte szklanki mąki.

 
Jedno jest pewne: z liczebnikami spotykamy się dużo częściej niż na lekcjach języka polskiego i matematyki.

Podział liczebników

Jeśli chodzi o podział liczebników wyróżniamy:

  • Liczebniki główne, np. osiemnaście, tysiąc, milion
  • Liczebniki porządkowe, np. pierwszy, tysięczny, milionowy
  • Liczebniki zbiorowe, np. troje, pięcioro, osiemnaścioro
  • Liczebniki ułamkowe, np. trzy czwarte, jedna czwarta
  • Liczebniki nieokreślone, np. dużo, mało, kilka
  • Liczebniki mnożne, np. potrójny, poczwórny,
  • Liczebniki wielorakie np. dwojako, czworaki


Wbrew pozorom, rozmaitość liczebników wcale nie utrudnia, a ułatwia nam życie. Tylko spróbujmy sobie wyobrazić, że w języku polskim występują wyłącznie liczebniki główne albo liczebniki nieokreślone…

Odmiana liczebników

Liczebniki są odmienną częścią mowy. Co to oznacza? Cóż, bywa, że odmiana liczebników przez przypadki (liczebniki nie odmieniają się przez liczby ani rodzaj) w języku polskim może sprawiać pewne trudności.

Odmiana liczebników zbiorowych

Trudności z odmianą mogą pojawić się wówczas, gdy liczebnik sąsiaduje z rzeczownikiem, który występuje wyłącznie w liczbie mnogiej, jak np. drzwi, nożyczki, skrzypce, szczypce, sanie getry czy spodnie.

Poniżej przykłady odmiany liczebnika dwoje (drzwi, skrzypiec, szczypiec)

M. dwoje drzwi, skrzypiec, sań
D. dwojga drzwi, skrzypiec, sań
C. dwojgu drzwiom, skrzypcom, saniom
B. dwoje drzwi, skrzypiec, sań
N. dwojgiem drzwi, skrzypiec, sań
Ms. dwojgu drzwiach, skrzypcach, saniach
W. o dwoje drzwi! skrzypiec! sań!

W przypadku spodni czy getrów zdecydowanie prościej będzie użyć i odmieniać formy takie jak: para spodni, dwie pary getrów, pięć par getrów, itd.

Odmiana liczebników porządkowych

Dużo prostsza jest odmiana liczebników porządkowych (np. pierwszy, drugi, trzeci, setny), ponieważ odmieniamy je identycznie jak przymiotniki. Przykłady takiej odmiany to:
 
M. pierwszy dzwonek, drugi tydzień, trzeci pączek, setna prośba
D. pierwszego dzwonka, drugiego tygodnia, trzeciego pączka, setnej prośby
C. pierwszemu dzwonkowi, drugiemu tygodniu, trzeciemu pączkowi, setnej prośbie
B. pierwszy dzwonek, drugi tydzień, trzeci pączek, setną prośbę
N. pierwszym dzwonkiem, drugim tygodniem, trzecim pączkiem, setną prośbą
Ms. pierwszym dzwonku, drugim tygodniu, trzecim pączku, setnej prośbie
W. O, pierwszy dzwonku! O, drugi tygodniu! O, trzeci pączku! O, setna prośbo!
 
Mówiąc o odmianie liczebników porządkowych, warto również pamiętać o prawidłowych formach liczebnika określającego rok (oraz innych tzw. liczebników wielowyrazowych w języku polskim). Na przykład 2022 rok – dwa tysiące dwudziesty drugi rok) odmienia się w następujący sposób:
 
M. dwa tysiące dwudziesty drugi rok
D. dwa tysiące dwudziestego drugiego roku
C. dwa tysiące dwudziestemu drugiemu roku
B. dwa tysiące dwudziesty drugi rok
N. dwa tysiące dwudziestym drugim roku
Ms. dwa tysiące dwudziestym drugim roku
W. dwa tysiące dwudziesty drugi roku!
 
Jak widać – odmianie podlegają jedynie dwa ostatnie wyrazy.

Odmiana liczebników ułamkowych

Uwaga, często stosowany liczebnik ułamkowy pół – jest nieodmienny. To samo dotyczy formy półtora, ale warto zapamiętać, że półtora może występować w rodzaju:

  • męskim, np. półtora kilometra, kilograma, kroku
  • żeńskim, np. półtorej godziny, szklanki, łyżki


Oznacza to, że odmieniając liczebnik – należy brać pod uwagę rodzaj wyrazu, który określa i odmieniać go zgodnie z tym rodzajem.

Liczebnik porządkowy a interpunkcja w języku polskim

Pytania i wątpliwości dotyczące liczebników mogą dotyczyć nie tylko odmiany czy podziału, ale i poprawnego zapisu interpunkcyjnego cyfr. Obejmuje to przede wszystkim liczebniki porządkowe, po których z reguły stawiamy kropkę, ale… nie wtedy gdy:

  • Oznaczają godziny (np. To już 18, a ja jeszcze nie jadłem obiadu.)
  • Oznaczają rok (np. Pamiętam, jak się urodziłaś – cały lipiec 1990 roku był taki słoneczny!)
  • Oznaczają strony, np. Skończyłam czytać tę książkę na 1 stronie, jest okropna.
  • Zapisując datę, piszemy miesiąc słownie lub za pomocą cyfr rzymskich (np. To wszystko działo się 24 grudnia, w wigilię./To wszystko działo się 24 XII, w wigilię.

 
To najważniejsze informacje o liczebnikach, które – mimo wszystko – potrafią ułatwiać życie. Bez liczebników (nawet tych nieokreślonych) wiele rzeczy mogłoby się naprawdę pokomplikować. Dlatego doceniajmy, że w języku polskim mamy ich więcej niż tylko słowa „mało” i „dużo”.

Zobacz także:

Co to jest zaimek? To proste!
Adobe Stock
Aktualności
Co to jest zaimek: podział zaimków, odmiana i dużo przykładów
Co to jest zaimek? Jaki jest podział zaimków? Co warto wiedzieć o ich odmianie? Przekonaj się, że dzięki licznym przykładom – definicja oraz najważniejsze informacje na temat zaimków okażą się naprawdę proste do zapamiętania.

Zaimek może wydawać się dość skomplikowaną częścią mowy. W rzeczywistości wystarczy jednak poznać funkcję, jaką pełni, aby jego rodzaje i odmiana stały się zrozumiałe i proste. Spis treści: Zaimek – co to? Rodzaje zaimków Odmiana zaimków  Zaimek – co to? Zaimek jest sprytną częścią mowy. Może bowiem z powodzeniem zastępować takie inne części mowy jak: rzeczownik, przymiotnik, przysłówek czy liczebnik. Dlatego, kiedy ktoś zapyta: na jakie pytania odpowiada każdy zaimek – nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Wszystko zależy od tego, jaką część mowy zastępuje konkretny zaimek:   Zaimek rzeczowny – czyli taki, który zastępuje rzeczownik – odpowiada na pytania rzeczownika (kto? co?), np. ty, ona, ktoś; Zaimek przymiotny – czyli taki, który zastępuje przymiotnik – odpowiada na pytania przymiotnika (jaki? jaka? jakie?), np. ten, tamta, twoje; Zaimek przysłowny – czyli taki, który zastępuje przysłówek – odpowiada na pytania przysłówka (jak? gdzie? kiedy?), np. ile, tyle; Zaimek liczebny – czyli taki, który może zastąpić liczebnik – odpowiada na pytania liczebnika (ile?). Gdyby zaimki nie istniały nasze wypowiedzi brzmiałyby… dziwnie. Nie moglibyśmy na przykład używać słowa ja ani my. Wyznając komuś miłość musielibyśmy mówić (pisać) tylko kocham, ponieważ cię , to już zaimek. W naszych wypowiedziach nie byłoby takich słów jak: mój, moja, moje. Jedno jest pewne: zaimki są (dosłownie) częścią (naszej) mowy i nic nie wskazuje na to, byśmy przestali ich używać. Nie tylko na lekcjach gramatyki, ale i w codziennych rozmowach. Rodzaje zaimków ze względu na funkcje (przykłady) Istnieje kilka rodzajów zaimków. Podział ten ma związek z funkcją, jaką pełnią poszczególne zaimki.  Wyróżniamy:   Zaimki osobowe...

Jak rozpoznać epitet?
Aktualności
Epitet: czym jest, definicja, jak rozpoznać epitet w tekście
Zgodnie z definicją epitet to wyraz, który określa rzeczownik. Ale co to właściwie znaczy? Zanim poślesz epitetowi kilka dosadnych epitetów, czyli wyzwisk, bo potocznie epitetami nazywa się również obelgi, spróbuj poznać go lepiej lub przypomnieć sobie najważniejsze informacje na jego temat.

Zastanawiasz się, po co w ogóle ktoś wymyślił środki stylistyczne zwane epitetami? Gdyby nagle z dzieł literackich poznikały wszystkie epitety – wiele utworów czytałoby się o wiele trudniej. Jeśli nie wierzysz – wyobraź sobie, że z baśni Andersena „Brzydkie kaczątko” znikają wszystkie przymiotniki, rzeczowniki i imiesłowy, które dotąd wiele mówiły o bohaterze, innych postaciach, elementach krajobrazu, zjawiskach i rzeczach. Albo wyobraź sobie, że czytając książkę, już nigdy nie spotkasz epitetu, który określa kolor – nic nie będzie ani czerwone, ani zielone, ani błękitne. Teraz już wiesz, że epitety są po prostu brdzo potrzebne. Sprawdź, co musisz o nich wiedzieć. Spis treści: Czym jest epitet? Jak rozpoznać epitet? Rodzaje epitetów z przykładami Jaką rolę pełnią epitety? Czym jest epitet? Wyjaśnienie słowa epitet należy zacząć od tego, że po grecku epitethon oznacza przydawkę – dokładnie tak, jak część zdania określająca rzeczownik. Najprościej mówiąc,  epitet to wyraz określający rzeczownik.  Zgodnie z definicją podaną w „Poetyce stosowanej” B. Chrząstowskiej i S. Wysłouch   epitet może tylko modyfikować znaczenie rzeczownika np. „gorzka sława” lub je zmieniać np. „suchy ocean”. Epitetem może być przymiotnik, imiesłów lub rzeczownik. Epitet może być mniej lub bardziej wyszukany i opisywać rzecz, osobę lub zjawisko na rozmaite sposoby.  Przykłady epitetów to: krąg promienisty,  okienne szpary,  pyszne rogaliki, słoneczny dzień, łzy rzęsiste, czyste złoto, brylantowe gody, brylantowa rosa, brylant pierwszej wody, czarodziejska różdżka, czapka niewidka, statek widmo, pierzchające myśli, krzyczące kolory, rozkołatane...

Najważniejsze informacje o czasowniku: definicja, pytania, odmiana, tryby [dużo przykładów]
Adobe Stock
Aktualności
Czasownik: co to za część mowy, na jakie pytania odpowiada? [odmiana, przykłady]
Co to jest czasownik? To część mowy, która potrafi sprawiać uczniom sporo trudności. Przede wszystkim ze względu na mnóstwo form czasownikowych. Przekonaj się, że definicja czasownika może okazać się prostsza niż kiedykolwiek ci się wydawało. Utrwal sobie pytania i odmianę czasownika.

Sama myśl o informacjach na temat czasownika przyprawia o zawrót głowy? Spokojnie. To tylko pozornie jedna z trudniejszych części mowy . Wszystkie tajemnice czasowników da się poznać, zrozumieć i zapamiętać. Zarówno jeśli chodzi o rodzaje, tryby i formy.  Spis treści: Co to jest czasownik?  Na jakie pytania odpowiada czasownik?   Odmiana czasownika, przez co odmieniają się czasowniki Czasowniki osobowe i nieosobowe Czasowniki dokonane i niedokonane Co to jest czasownik? Czasownik to część mowy, dzięki której nazywamy czynności i stany. Można spotkać się również z informacją, że za pomocą czasownika można także nazywać wydarzenia. Przykłady czasownika w zdaniu: Idę do domu. Pomalowałam ściany na niebiesko. Upieczesz te pyszne pierniczki? Ania prawie zwariowała ze szczęścia. Dziecko gorączkowało cały wieczór. Kuba zbladł jak ściana. Jak widać – czasowniki rzeczywiście mogą oznaczać zarówno czynności (idę, pomalowałam, upieczesz), jak i stany (zwariowała, gorączkowało, zbladł). Na jakie pytania odpowiada czasownik? Najprościej mówiąc, czasownik odpowiada na pytania:   Co robi? Co się z nim dzieje? Tak naprawdę jednak czasowniki odpowiadają na dużo więcej pytań. Pytania o czynność mogą przecież brzmieć:   co robi? co robię? co robisz? co robimy? co robicie? co robią? (przykłady: idzie, idę, idziesz, idziemy, idziecie, idą) co zrobił? co zrobiła? co zrobiło? co zrobiłem? co zrobili? co zrobiliśmy? co zrobiliście? (przykłady: szedł, szła, szło, szedłem, szłam, szliśmy, szliście, szli) co zrobi? co zrobię? co zrobisz? co zrobimy? co zrobicie? co zrobią? co zrobimy? co zrobicie? (przykłady: pójdzie, pójdę, pójdziesz, pójdziemy, pójdziecie, pójdą) Jeśli...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj