Odmiana przez przypadki
Aktualności

Odmiana przez przypadki? Deklinacja może być prosta!

Odmiana przez przypadki – to brzmi groźnie. Ale w rzeczywistości deklinacja jest całkiem prosta. Wystarczy znać przypadki i ich pytania oraz zerknąć na kilka przykładów wyrazów odmienionych przez siedem przypadków.

Jeśli uważasz, że siedem przypadków to  zdecydowanie za dużo – pomyśl, że w uczniowie na Węgrzech muszą opanować ich aż 20. W tej sytuacji naprawdę nie ma na co narzekać, prawda? Odmiana przez przypadki, nazywana również deklinacją, wcale nie jest taka trudna. Oswajamy się z nią od dziecka.

115 rzeczy do zrobienia w wakacje 2022: szalone i kreatywne pomysły

Po co stosuje się odmianę przez przypadki?

Zanim przejdziemy do odczarowania odmiany przez przypadki, kilka słów o tym, po co się ją stosuje. Zacznijmy od tego, że większość tajników deklinacji opanowujemy, jeszcze zanim zaczniemy naukę w szkole. Odmianę przez przypadki stosują już dzieci w wieku przedszkolnym. Robią to za każdym razem, kiedy mówią, że mają ochotę na pizzę, szarlotkę, pączka, itd. (a nie, że mają ochotę na: pizza, szarlotka, pączek, itd.). Nawet młodsze dzieci, kiedy zamiast „mama”, zaczynają mówić „mamo” – stosują już deklinację (używając formy wołacza).

Dzięki deklinacji język polski jest bogatszy. A opanowanie zasad odmiany przez przypadki sprawia, że nie brzmimy jak obcokrajowcy, którzy dopiero uczą się mówić po polsku. I jeszcze jedno – znajomość deklinacji pomaga odróżnić od siebie części zdania (np. dopełnienie od przydawki).

Przypadki i ich pytania (plus przykłady)

W języku polskim stosujemy odmianę przez 7 przypadków: To: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz. Każdy z przypadków odpowiada na określone pytania.

Przypadki w języku polskim i pytania na które odpowiadają – liczba pojedyncza:
 

  • Mianownik – kto? co? – gruszka
  • Dopełniacz: – kogo? czego? (kogo/czego nie ma?) –  gruszki
  • Celownik – komu? czemu? (np. komu/czemu się przyglądam?) – gruszce
  • Biernik – kogo? co? (kogo/co widzę?) – gruszkę
  • Narzędnik – (z) kim? (z) czym? – gruszką
  • Miejscownik – (o) kim? (o) czym? – (o) gruszce
  • Wołacz – o! – (np. o przepyszna) gruszko!


Przypadki w języku polskim i pytania na które odpowiadają – liczba mnoga:
 

  • Mianownik – kto? co? – gruszki
  • Dopełniacz: – kogo? czego? (kogo/czego nie ma?) –  gruszek
  • Celownik – komu? czemu? (np. komu/czemu się przyglądam?) – gruszkom
  • Biernik – kogo? co? (knp. ogo/co widzę?) – gruszki
  • Narzędnik – (z) kim? (z) czym? – gruszkami
  • Miejscownik – (o) kim? (o) czym? – (o) gruszkach
  • Wołacz – o! – (np. o przepyszne) gruszki!


Znając pytania poszczególnych przypadków, odmiana przez przypadki rzeczownika „gruszka” nie powinna sprawiać kłopotu – zarówno jeśli chodzi o liczbę pojedynczą (gruszka), jak i mnogą (gruszki). W ramach ćwiczenia można sobie teraz odmienić przez przypadki swój ulubiony owoc lub warzywo. Opcja dla leniwych to deklinacja „awokado” lub „liczi” (wyrazów, które są rzeczownikami, lecz nie odmieniają się przez przypadki, jest dużo więcej). Dla ambitnych – borówka amerykańska lub topinambur.

Co się odmienia przez przypadki? [plus przykłady]

Rzeczowniki (zarówno te w liczbie pojedynczej jak i mnogiej) to nie jedyna grupa wyrazów, która podlega deklinacji. Prócz rzeczowników, przez przypadki odmieniają się:
 

  • Przymiotniki (np. ciepły, ciepła, ciepła),
  • Liczebniki (np. jeden, tysiąc, milionowy),
  • Zaimki (np. ja, ty, my, on, ona, ono, wy),
  • Imiesłowy (np. czarujący, upieczony)


Poniżej – przykłady odmienionych przez wszystkie przypadki form.

Odmiana przez przypadki przymiotnika ciepły w liczbie pojedynczej i mnogiej
 

  • Mianownik: ciepły (koc), ciepłe (kluchy)
  • Dopełniacz: ciepłego (koca), ciepłych (kluch)
  • Celownik: ciepłemu (kocu), ciepłym (kluchom)
  • Biernik: ciepły (koc), ciepłe (kluchy)
  • Narzędnik: (z) ciepłym (kocem), ciepłymi (kluchami)
  • Miejscownik: (o) ciepłym (kocu), (o) ciepłych (kluchach)
  • Wołacz: ciepły (kocu)! Ciepłe (kluchy)!

 
Odmiana przez przypadki liczebnika tysiąc w liczbie pojedynczej i mnogiej
 

  • Mianownik: tysiąc (róż), tysiące (twarzy)
  • Dopełniacz: tysiąca (róż) , tysięcy (twarzy)
  • Celownik: tysiącu (róż), tysiącom (twarzy)
  • Biernik: tysiąc (róż), tysiące (twarzy)
  • Narzędnik: tysiącem (róż), tysiącami (twarzy)
  • Miejscownik: (o) tysiącu (róż), (o) tysiącach (twarzy)
  • Wołacz: tysiącu (róż)! tysiące (twarzy)!

 
Odmiana przez przypadki zaimka ja w liczbie pojedynczej i mnogiej
 

  • Mianownik: ja
  • Dopełniacz: mnie
  • Celownik: mnie, mi
  • Biernik: mnie
  • Narzędnik: mną
  • Miejscownik: mnie
  • Wołacz: ja!

 
Odmiana przez przypadki imiesłowu czarujący w liczbie pojedynczej i mnogiej
 

  • Mianownik: czarujący, czarujący
  • Dopełniacz: czarującego, czarujących
  • Celownik: czarującemu, czarującym,
  • Biernik: czarującego, czarujących,
  • Narzędnik: czarującym, czarującymi,
  • Miejscownik: czarującym, czarujących,
  • Wołacz: czarujący


Jak widać, deklinacja wcale nie jest taka trudna. Choć owszem, są wyrazy, których odmiana przez przypadki sprawia kłopot nawet niektórym nauczycielom (choć niekoniecznie nauczycielom języka polskiego). Przykłady takich wyrazów to: perfumy, kisiel, manna lub logo.

Zobacz także:

Akademia Pana Kleksa test z lektury
Instagram
Psychotesty i quizy
„Akademia Pana Kleksa”: test ze znajomości lektury
Jak rozpoznać epitet?
Aktualności
Epitet: czym jest, definicja, jak rozpoznać epitet w tekście
Zgodnie z definicją epitet to wyraz, który określa rzeczownik. Ale co to właściwie znaczy? Zanim poślesz epitetowi kilka dosadnych epitetów, czyli wyzwisk, bo potocznie epitetami nazywa się również obelgi, spróbuj poznać go lepiej lub przypomnieć sobie najważniejsze informacje na jego temat.

Zastanawiasz się, po co w ogóle ktoś wymyślił środki stylistyczne zwane epitetami? Gdyby nagle z dzieł literackich poznikały wszystkie epitety – wiele utworów czytałoby się o wiele trudniej. Jeśli nie wierzysz – wyobraź sobie, że z baśni Andersena „Brzydkie kaczątko” znikają wszystkie przymiotniki, rzeczowniki i imiesłowy, które dotąd wiele mówiły o bohaterze, innych postaciach, elementach krajobrazu, zjawiskach i rzeczach. Albo wyobraź sobie, że czytając książkę, już nigdy nie spotkasz epitetu, który określa kolor – nic nie będzie ani czerwone, ani zielone, ani błękitne. Teraz już wiesz, że epitety są po prostu brdzo potrzebne. Sprawdź, co musisz o nich wiedzieć. Spis treści: Czym jest epitet? Jak rozpoznać epitet? Rodzaje epitetów z przykładami Jaką rolę pełnią epitety? Czym jest epitet? Wyjaśnienie słowa epitet należy zacząć od tego, że po grecku epitethon oznacza przydawkę – dokładnie tak, jak część zdania określająca rzeczownik. Najprościej mówiąc,  epitet to wyraz określający rzeczownik.  Zgodnie z definicją podaną w „Poetyce stosowanej” B. Chrząstowskiej i S. Wysłouch   epitet może tylko modyfikować znaczenie rzeczownika np. „gorzka sława” lub je zmieniać np. „suchy ocean”. Epitetem może być przymiotnik, imiesłów lub rzeczownik. Epitet może być mniej lub bardziej wyszukany i opisywać rzecz, osobę lub zjawisko na rozmaite sposoby.  Przykłady epitetów to: krąg promienisty,  okienne szpary,  pyszne rogaliki, słoneczny dzień, łzy rzęsiste, czyste złoto, brylantowe gody, brylantowa rosa, brylant pierwszej wody, czarodziejska różdżka, czapka niewidka, statek widmo, pierzchające myśli, krzyczące kolory, rozkołatane...

Liczby naturalne
Adobe Stock
Edukacja
Liczby naturalne: definicja. Jak się oznacza liczby naturalne?
Co to są liczby naturalne? W skrócie: liczby naturalne to liczby całkowite dodanie. Zgodnie z tą definicją liczby ujemne nie są liczbami naturalnymi. Czy w takim razie zero należy do liczb naturalnych? Wyjaśniamy najważniejsze zagadnienia i tłumaczymy, jak oznaczać zbiór liczb naturalnych.

Liczby naturalne służą do określania liczności (np. dwoje dzieci) i nadawania kolejności (np. drugie dziecko). Są to liczby całkowite dodanie, np.: 1, 2, 3, 4 itd. Zbiór liczb naturalnych jest nieskończony, więc największa liczba naturalna nie istnieje. Czy zero jest liczbą naturalną? Zero może być liczbą naturalną, ale nie musi. To, czy zero jest liczbą naturalną, zależy od przyjmowanej definicji. Jest to kwestia umowna, jednak najczęściej zero jest uznawane za liczbę naturalną. Jak oznacza się liczby naturalne? Zbiór liczb naturalnych oznaczamy literą N. Liczby naturalne można zatem zapisać w poniższy sposób: N={1,2,3,4,5,6,...}; dla zbioru liczb naturalnych dodatnich N+={1,2,3,4,5,6,...}; jeśli zakładamy, że zero również jest liczbą naturalną, zbiór oznaczamy: N={0,1,2,3,4,5,6,...}. Czy liczby ujemne to liczby naturalne? Liczby naturalne używane są do określania kolejności i ilości, a w świecie rzeczywistym oznacza to rzeczy dodatnie. Liczby naturalne nie mogą więc być liczbami ujemnymi. Czy ułamki to liczby naturalne? Ułamki nie są liczbami naturalnymi, jednak wśród ułamków można znaleźć ułamki niewłaściwe, z których można wyciągnąć całość, czyli liczbę naturalną – np. 4/2. Liczby naturalne a liczby całkowite Liczby całkowite to zbiór liczb naturalnych oraz ich liczb przeciwnych, czyli ujemnych, oraz zero. Liczby naturalne należą do zbioru liczb całkowitych, a zbiór liczb całkowitych dodatnich to zbiór liczb naturalnych.  Liczby pierwsze i liczby złożone a liczby naturalne Liczby pierwsze należą do zbioru liczb naturalnych. Są to wszystkie liczby, które mają dokładnie dwa dzielniki: dzielą się przez jedynkę i przez samą siebie, np. 2,3,5,7,11,13 itd. Liczby naturalne większe od 1, które nie są liczbami pierwszymi, nazywa się liczbami złożonymi. Zobacz także: Zagadki...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz