Emocje dziecka: jak zrozumieć i jak pomóc dziecku radzić sobie z emocjami?
Twoje dziecko potrafi w jednej chwili zamienić wielką radość w łzy. A zanim się zorientujesz, znów zaczyna się śmiać. Dziecięce emocje zaskakują nie tylko ciebie, ale też samego malucha. Jak zrozumieć dziecięce emocje? Jak pomóc dziecku radzić sobie ze złością, smutkiem, wstydem czy nieśmiałością?
Małe dziecko głęboko przeżywa każdą emocję, nie tylko psychicznie, ale fizycznie. Jeśli odczuwa radość, klaszcze w dłonie, potrząsa główką – masz wrażenie, że całe promienieje. W chwili smutku jego płacz staje się niezwykle przejmujący, oddech przyspiesza, a ciało zaczyna drżeć. Z czasem przybywa sytuacji, w której dziecko przeżywa i okazuje rozmaite emocje. Jak je zrozumieć i jak pomóc maluchowi radzić sobie z tym, co czuje w najtrudniejszych momentach? Spis treści: 1. Emocje dziecka: jak je zrozumieć? Smutek Gniew Nieśmiałość Złość Wstyd Zazdrość 2. Zabawy, które pomagają poznawać emocje 3. Co robić, gdy emocje biorą górę? 4. Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Emocje dziecka: jak je zrozumieć? Pierwszym objawem emocjonalnego zachowania u dziecka, z jakim już pewnie miałaś do czynienia, jest stan ogólnego podniecenia noworodka. Z czasem maluszek zaczyna okazywać zmieniające się w niezwykle szybkim tempie reakcje zadowolenie–niezadowolenie. Niemal natychmiast przechodzi z jednego stanu w drugi. Jego uczucia są skrajne, nie potrafi nad nimi zapanować. Nie rozumie, co się z nim dzieje. Równie silnie reaguje na błahe zdarzenia, jak na poważne sytuacje. Jego uwaga jest krótkotrwała i łatwo ją rozproszyć. Każdy maluch przeżywa właściwe dla swojego wieku problemy, napięcia i stresy. Aby się ich pozbyć: krzyczy, płacze, rzuca zabawkami czy ssie palec. Przyjrzyj się opisanym przez nas sytuacjom i zobacz, jak reagować, kiedy dziecko nie radzi sobie z emocjami. Smutek Piotruś ma 18 miesięcy. Po południu staje się nagle smutny. Nie chce dłużej się bawić i reaguje krzykiem na próby wyjścia na spacer – opowiada Ania. Małe dzieci są na ogół radośnie nastawione do życia. Jeśli popadają w smutek lub przygnębienie, mają swoje powody. Zastanów się, czy przyczyną nie jest wyczerpanie dziecka, może spędza dzień zbyt intensywnie: odwiedza za dużo miejsc albo brakuje mu poobiedniej drzemki. Staraj się popołudniami wyciszać je spokojną zabawą lub czytaniem książeczki. Gniew Ile razy nie pozwalam Monisi ruszyć pilota od samochodu, wpada w gniew. Myślałam, że dwulatek więcej już rozumie – stwierdza Ola. Maluch przez całe dzieciństwo sprawdza, co mu wolno. Gdy nie może przekroczyć ustalonych zasad, wpada w gniew. Spokojnie i konsekwentnie za każdym razem trzeba mu tłumaczyć, co i dlaczego czuje, np. „gniewasz się, bo nie możesz wziąć do rączki pilota, trudno ci to zrozumieć i sobie z tym poradzić”. Przy zakazach i ograniczeniach warto pamiętać o zasadzie „coś w zamian” – „nie dam ci pilota, ale dostaniesz lalkę”. Nieśmiałość Często zabieram moją kilkumiesięczną córkę w gości, aby miała kontakt z ludźmi. Ale Zosia jest bardzo onieśmielona, boi się i płacze, gdy ktoś próbuje wziąć ją na ręce – pisze Małgosia. Takie zachowanie jest objawem tzw. lęku przed rozłąką. To naturalny etap rozwoju emocjonalnego, dziecko uczy się wtedy odróżniać obcych od swoich. Kilkumiesięczny maluch najlepiej czuje się z mamą, niepotrzebne mu spotkania towarzyskie w licznym gronie. Ale możesz powoli oswajać go z nowymi sytuacjami. Zapewnij mu poczucie bezpieczeństwa: trzymaj na rękach, przytulaj i nie pozwalaj, aby zbliżali się do niego inni lub brali na ręce, jeśli on się tego boi. Złość Półtoraroczna Aldonka wpada w gwałtowną i niepohamowaną złość, kiedy inne dziecko nie chce dać jej na podwórku zabawki. Aldonka momentalnie wyrwa ją i krzyczy – martwi się Maria. Złość jest u dziecka częstą reakcją na zakazy. Stanowczo, ale ze spokojem tłumacz maluchowi, którego poniosły emocje, że rozumiesz jego uczucia – to, że zabawka mu się podoba, że chce ją mieć. Ale podkreślaj, że mimo tego nie może jej zabierać, bo inne dziecko będzie smutne i zacznie płakać. Pozwól maluchowi wypłakać złość i okazać niezadowolenie. Pokaż, że wiesz, jak trudno powstrzymać się, i doceń, jeśli twój szkrab nawet jeszcze w niedoskonały sposób będzie próbował pohamować swe reakcje. Wstyd Gdy odwiedzają nas znajomi, nasz 2,5-letni synek, Michaś, zawstydzony chowa się w swoim pokoju i nie chce wyjść, aby nam towarzyszyć – skarży się Piotr. Niektóre dzieci reagują w ten sposób na ludzi, którzy np. mówią tubalnym głosem albo śmieją się zbyt głośno. Takie zachowania budzą lęk w maluchu, który nie jest przyzwyczajony do silnych bodźców, ponieważ jego rodzice są bardzo spokojni. Nie zmuszaj dziecka, żeby uczestniczyło na siłę w podobnych spotkaniach. Podejdź do niego, kucnij obok i powiedz, że rozumiesz, że czuje się zawstydzone, że nie wie, jak się zachować. Gdy poczuje się pewniej, może do was dołączy. Zazdrość Gdy pomagam starszemu synkowi w lekcjach, młodszy, który ma dwa lata, od razu zaczyna płakać – martwi się Jola. Młodsze dziecko czuje się pokrzywdzone, gdy nagle twoja uwaga nie skupia się na nim. Staje się wtedy zazdrosne o starsze rodzeństwo i płaczem próbuje zwrócić na siebie uwagę. Za każdym razem tłumacz maluszkowi, że teraz musisz pomóc jego braciszkowi. Próbuj jednocześnie angażować młodsze dziecko w jakieś ciekawe zajęcia, np. w rysowanie przy stole lub układanie prostych puzzli. Nie będzie czuło się wtedy opuszczone. W miarę rozwoju dziecka jego reakcje będą stawały się łagodniejsze. Na razie staraj się nazywać emocje i ucz malucha je różnicować – teraz wyglądasz na smutnego, jesteś pewnie zawiedziony, albo – widzę, że jest ci teraz wesoło itd. Pamiętaj, że twoim zadaniem jest towarzyszenie dziecku w rozwoju, pomaganie w przywracaniu równowagi emocjonalnej, a nie chronienie przed trudnymi emocjami. Zabawy, które pomagają poznawać emocje Dziecko uczy się przez zabawę. Również tego jak rozpoznawać i rozumieć to, co dzieje się z nim dzieje w różnych sytuacjach. Prezentujemy listę zabaw, które mogą pomóc w poznawaniu emocji: Klub minek – siądź naprzeciw dziecka i rób różne miny. Pytaj maluszka, co one oznaczają, np. uśmiech – jesteś wesoła, usta w podkówkę – smutna. Potem zamieniacie się rolami. Buźki – narysuj na kartce buzie z minami, które oznaczają różne uczucia, i poproś, aby dziecko pokazało ci, jak wygląda buzia smutna, wesoła, itd. Lusterko – daj dziecku lusterko i poproś, by zrobiło, np. radosną minę i obejrzało ją w lustrze, a potem inną. Co robić gdy emocje biorą górę Jak rozweselić dziecko? Staraj się odwrócić jego uwagę od sytuacji, która go zmartwiła, zająć czymś innym i ciekawym, np. jeśli chciałby się bawić i nie jest zadowolony z tego, że musi iść spać, zapowiedz mu, że po kąpieli przeczytasz mu niezwykłą książeczkę. Jak dowartościować dziecko, gdy np. odczuwa zazdrość? Okaż mu zainteresowanie, pokaż dziecku, że je kochasz, przytul je, pocałuj, np. jeżeli starsze dziecko złości się, że przytulasz młodsze, obejmij je i zaproponuj, że gdy maluch zaśnie, ułożycie razem puzzle. Jak ośmielić nieśmiałe dziecko? Spróbuj na początek zrobić coś razem z nim, np. jeżeli wstydzi się podejść do dzieci, podprowadzić go i zacząć wspólnie zabawę, a potem się powoli oddalić. Jak przegonić strach? Ustal przyczynę lęków dziecka i przepędzaj strachy z maluchem, np. jeśli boi się ciemności, wejdź z nim do nieoświetlonego pokoju, jednym ze sposobów na lęki nocne u dziecka, jest pozostawianie na noc światła w przedpokoju. Czytaj też: Dziecko boi się wojny atomowej Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Jedną z najtrudniejszych sytuacji, nie tylko w życiu dziecka, ale i dorosłego jest śmierć bliskiej osoby. Jak pomóc dziecku zrozumieć uczucia towarzyszące stracie? O to jak rozmawiać z dzieckiem na temat śmierci zapytaliśmy naszą ekspertkę, dr. Julitę Wojciechowską. - Jak powiedzieć dziecku o śmierci bliskiej mu osoby? Przed trzecim rokiem życia dziecko nie wie, czym jest śmierć – liczy się dla niego tylko brak obecności i związana z tym frustracja. Można mu pomóc przez uspokajanie, nazywanie emocji, akceptowanie ich i pocieszanie. Jeśli dziecko nie umie jeszcze mówić, pozostaje tylko rozpoznawanie jego emocji. Trzeba dostrzec smutek, zrozumieć nagłe zmiany nastroju, które wynikają z odczuwania braku osoby, z którą dziecko było związane i z którą łączyły je określone zachowania i rytuały (np. popołudniowy spacerek z babcią, maluch zauważa teraz jedynie jego brak). Czasem dziecko próbuje radzić sobie z odejściem bliskiej osoby poprzez złość. I trzeba to zaakceptować. - Czy wracać do tematu i wspominać? Jeśli maluch odczuwa taką potrzebę, to tak. Ale nie należy go bombardować wspomnieniami. Czasem jest to zbyt bolesne albo dziecko jest złe na zmarłego i nie ma na to ochoty. Warto być gotowym, pielęgnować rodzinne albumy. Ważne jest, by dziecku uświadomić, że zwrot ku przeszłości (bez związku ze śmiercią, np. wspominanie zimą wakacji na plaży) daje poczucie ciągłości, buduje tożsamość, ukazuje postęp – jaki kiedyś byłeś mały – uczy, że wspomnienia rodzinne mogą pocieszyć, dać radość. W chwili trudnej dziecko będzie ich używać jako narzędzia radzenia sobie ze śmiercią. - Kiedy można zabrać dziecko na cmentarz? Gdy maluch chce i nie boi się. To miejsce jest częścią naszej rzeczywistości. Na oswojenie z nim dziecka powinniśmy pracować jeszcze przed spotkaniem ze śmiercią w rodzinie – wtedy maluch dowiaduje się, po co pielęgnuje się groby. Pójście na cmentarz z płaczącą mamą, w towarzystwie przygnębionych krewnych, może wzbudzić lęk i niechęć do tego miejsca. Zobacz także: Czego boją się dzieci? Ranking dziecięcych lęków Straszne wiadomości: czy i jak rozmawiać z dzieckiem o tragediach? Jak pomóc dziecku panować nad emocjami? To zadanie dla ciebie Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Różnica wieku między rodzeństwem: jaka jest najlepsza – duża czy mała?
Mała czy duża – jaka różnica wieku między dziećmi jest najlepsza? Wraz z psycholożką Julitą Wojciechowską wyjaśniamy, że choć posiadanie brata lub siostry ma z punktu widzenia maluchów mnóstwo zalet, wad również nie brakuje – niezależnie od tego, ile lat dzieli rodzeństwo.
Kolejność, w jakiej dzieci pojawiają się w rodzinie, ma wpływ na ich charakter. Mimo że rodzicom wydaje się, iż traktują pociechy jednakowo, zmienia się przecież układ rodzinny. W tej kwestii nie bez znaczenia jest także różnica wieku między starszym a młodszym dzieckiem. Dużo starsze, nieco starsze, tylko o rok starsze – to wszystko nie jest bez znaczenia i dla dzieci, i dla wychowujących je rodziców. Zanim zaplanujesz braciszka lub siostrzyczkę dla swojego jedynaka, sprawdź, jakie konsekwencje wynikają z różnicy wieku. A może mając dwie pociechy, dzięki naszym radom lepiej zrozumiesz ich wieczne wojny? Jedno jest pewne: idealna różnica wieku między rodzeństwem nie istnieje! Mała różnica wieku między rodzeństwem: rok, 2 lata „Moja półtoraroczna córka Kasia często krzyczy, kiedy zajmuję się jej dwumiesięczną siostrzyczką. Ma smutną minkę, gdy biorę Anię na ręce. Czasem bywa smutna i z zazdrością patrzy, jak karmię malutką. Mnie też to smuci, bo nie wiem, jak postąpić” – martwi się Dorota, mama dwóch dziewczynek z niewielką różnicą wieku. Z punktu widzenia dziecka Roczne i niewiele starsze dziecko przyjmuje narodziny rodzeństwa w sposób naturalny. Bywa ono jednak bardzo zazdrosne, gdy mama lub tata zajmują się maleństwem, więc zwraca na siebie uwagę płaczem lub krzykiem. Dwulatek często naśladuje młodszego brata albo siostrę. Niechętnie dzieli się zabawkami, bo jeszcze nie umie bawić się z innymi dziećmi. Wkrótce jednak podczas wspólnej zabawy odkrywa korzyści z posiadania rodzeństwa. Nawiązuje się pierwsza nić porozumienia. Mała różnica wieku ułatwia dzieciom dogadywanie się ze sobą, wspólne spędzanie czasu. Sprzeczki są nieuniknione i burzliwe, ale pozwalają dzieciom bardziej realistycznie oceniać swoje możliwości. Z punktu widzenia rodziców Rodzicom jest z jednej strony łatwiej, bo dzieci w zbliżonym wieku mają podobne zainteresowania – szybciej dorastają do tego, by razem się bawić, oglądać filmy. Będą jednak ze sobą wyraźnie rywalizować, bo ich potrzeby się pokrywają, a szanse są wyrównane. Trud fizyczny rodziców przy takiej dwójce jest duży. Gdy np. uciekają w parku, biegną w dwie różne strony. Obydwoje dzieci trzeba karmić, zmieniać im pieluchy, wozić w wózkach. Mała różnica wieku między rodzeństwem: 3 lata „Kiedy nasz synek Tomek miał trzy lata, urodził się Kacper. Na początku pierworodny się cieszył, ale minęło kilka miesięcy i teraz nie chce pokazywać młodszemu bratu swoich zabawek, a gdy odrywamy się od czytania mu bajek, by uspokoić płaczącego malucha, obraża się” – zwierzają się rodzice chłopców. Z punktu widzenia dziecka Narodziny rodzeństwa są dla trzylatka dużym wydarzeniem. Dziecko może przeżywać, że nagle pojawił się ktoś od niego mniejszy i ważniejszy. Zajmuje jego miejsce na kolanach taty i w objęciach mamy. Nie podoba mu się też, że musi dzielić zabawki, a często też pokój z nowym członkiem rodziny. Początki relacji są zatem trudne: dzieci rywalizują o uwagę rodziców, pochwały, poświęcany im czas. Kłócą się o zabawki, przysmaki, miejsce przy stole, ale z czasem nadarza się coraz więcej sposobności do wspólnej zabawy, dzielenia zainteresowań i sytuacja się poprawia. Więzi się zacieśniają, choć dzieci mogą nadal ze sobą rywalizować. Z punktu widzenia rodziców Trzylatek umie już sam jeść, pić i ubierać się, często też korzystać z nocnika. Nie ma więc obciążenia dwójką wymagających stałej pomocy maluchów. Starsze dziecko co prawda naśladuje zachowania młodszego i chwilowo cofa się w rozwoju, by zyskać uwagę, ale ten etap szybko mija. Trzylatek wydaje się sporym dzieckiem, lecz wciąż potrzebuje dużo ciepła i bliskości. Noworodek nie ma poczucia dzielenia się uwagą matki, a trzylatek – tak, co może potem uzewnętrzniać się w złości czy rywalizowaniu. Mała różnica wieku między dziećmi pozwala razem wprowadzać je w życie i pokazywać świat. Ale od początku warto uczyć dzieci rozwiązywania konfliktów, ustępstw, proszenia, negocjowania oraz zasady: nie „wszystkim po równo”, lecz „każdemu według potrzeb”. Średnia różnica wieku między rodzeństwem: 5 lat „Piotrek ma sześć lat, a Natalka – roczek. Syna denerwuje to, że siostra wszędzie za nim chodzi, bierze jego rzeczy i używa ich nie zawsze zgodnie z przeznaczeniem. Potem nie chce oddać, bo są jej. Ciągle więc się kłócą” – opowiada Martyna, mama rodzeństwa. Z punktu widzenia dziecka Pojawienie się rodzeństwa pięciolatek przyjmuje z ciekawością – dla niego to nowy element otoczenia. Z czasem obecność dziecka przestaje być nowością, zaczyna doskwierać, a młodszego rodzeństwa przeżywającego fascynację starszym bratem lub siostrą trudno się pozbyć. Pięciolatek na ogół ustępuje młodszemu w zabawach, ale potrafi też bronić swoich zabawek. Dziecko zaś nieustannie sprawdza, na jak wiele może sobie pozwolić. Po kilku latach łatwiej o porozumienie. Z punktu widzenia rodziców Od pięciolatka rodzice wymagają zrozumienia, gdy rodzeństwo zabiera mu zabawki czy rysuje w ulubionym bloku. Mają nadzieję, że spolegliwie ustąpi młodszemu. Brat lub siostra osiąga cel i zaczyna egzekwować to, czego chce. Jednak młodsze dziecko warto uczyć, żeby nie przeszkadzało starszemu, gdy ogląda książeczkę lub rysuje, nie ruszało i nie niszczyło jego rzeczy. I, co bardzo ważne, kilkulatka nie można traktować jako niani do usypiania czy karmienia. Duża różnica wieku między rodzeństwem: 10 lat i więcej „Nasza dziesięcioletnia córka Weronika dobrze zareagowała na wieść, że przestanie być jedynaczką. Jednak gdy urodził się jej brat Grześ, całkiem go zignorowała. Robi wrażenie wiecznie obrażonej, jakby miała do nas pretensje” – niepokoją się rodzice dzieci z dużą różnicą wieku. Z punktu widzenia dziecka Starsze dziecko przyjmuje fakt narodzin rodzeństwa ze zrozumieniem, choć może się za nim też kryć obawa, że wyrobiona pozycja w rodzinie ulegnie zmianie. Będzie się starać, podobnie jak rodzice, poświęcać dziecku czas lub przeciwnie, traktować je obojętnie, by zwrócić na siebie ich uwagę. Dziesięciolatek może być zmęczony hałaśliwym smykiem, a ten zabiega o jego względy, więc powodów do kłótni nie brakuje. Takie rodzeństwo jednak często żyje w dwóch światach. Z punktu widzenia rodziców Rodzice oczekują często zbyt wiele zrozumienia i pomocy od dziesięciolatka. Zapominają, że to wciąż dziecko z własnymi pragnieniami, marzeniami, lękami, frustracjami. Warto zadbać, by nie poczuło się opuszczone, nie zaczęło być traktowane jak dorosły, który poradzi sobie sam. Różnica wieku między rodzeństwem: jak łagodzić spory? Kłótnie między rodzeństwem, niezależnie od różnicy wieku, będą się zdarzać. Nie możesz im zapobiec (nawet gdy bardzo będziesz chciała!), możesz jednak ułatwić dzieciom porozumienie i łagodzić zaistniałe konflikty. Jak to zrobić? Ustal zasady bezpieczeństwa – nie wolno bić, popychać, szarpać za włosy, gryźć ani stosować innych form przemocy. Wytłumacz to starszemu dziecku, jak tylko w domu pojawi się maleństwo, a potem wciąż przypominaj. Kilkulatek nie jest świadomy swojej siły ani konsekwencji działań. Może więc niechcący zrobić maluszkowi krzywdę. Interweniuj, kiedy to konieczne. Dzieci najlepiej same ustalą swoją relację, nawet jeśli będzie to okupione łzami i krzykiem. Dlatego spróbuj dać im taką szansę. Zawsze jednak bądź czujna i przezorna! Rozmawiaj o uczuciach. Wraz z pojawieniem się rywala starsze dziecko może czuć się przytłoczone i zaskoczone tym, co przeżywa. Naucz je rozpoznawać i nazywać te uczucia. Zachęcaj, by jak najczęściej o tym mówiło. Opowiedz lub przeczytaj mu bajkę o rodzeństwie i nigdy nie pozwól mu odczuć, że jest gorsze lub odtrącone na bok. Pozwól się wyżalić, rozładować złość. Czasem wystarczy porządnie się wypłakać za utraconą pozycją jedynaka albo w energicznej zabawie wyrzucić z siebie emocje. Traktuj każde z dzieci wyjątkowo. Gdybyś posłuchała opowieści dorosłych, zdziwiłabyś się, ile osób tkwi latami w poczuciu krzywdy, ile zazdrości bratu czy siostrze „lepszej” pozycji w rodzinie. Spróbuj u swoich dzieci obalić te mity. Niech każdy poczuje się najukochańszym dzieckiem, niezależnie od wieku! Ułatwiaj porozumienie. Wymyślaj, jak ciekawie dla wszystkich możecie spędzić czas całą rodziną. Przy takich okazjach zachęcaj dzieci, by coś razem robiły, pobawiły się. Nie dramatyzuj ani nie obiecuj sielanki. Podkreślaj, że sprawiedliwie nie znaczy po równo. Zobacz także: Tylko siostra ma tę moc! 5 niesamowitych korzyści z posiadania siostry (Naukowo udowodnionych!) Równo i sprawiedliwie? Każdy rodzic, by tego chciał, ale czy tak się da? Rodzeństwo – kolejność narodzin ma wpływ na całe życie Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Co to jest baby blues? Jak sobie z tym radzić? O baby blues opowiada nasz ekspert. Zobacz film.
Szczegółowe informacje o grupach dla mam niemowląt » Szczegółowe informacje o grupach dla przyszłych mam » Konsultacja merytoryczna Adriana Klos Psycholożka i psychoterapeutka, prowadzi Ośrodek Rozwoju i Psychoterapii „Strefa Zmiany” w Warszawie
Co robić, jeśli dziecko jest nieśmiałe? Czy można mu pomóc w kontaktach z rówieśnikami? Jak reagować na jego nieśmiałość? Wyjaśnia Julita Wojciechowska, psycholog.
Mój trzyletni synek do tej pory był w domu ze mną, babciami lub opiekunką. Ma kontakt z dziećmi, np. na placu zabaw, ale zawsze z trudnością włącza się w zabawę z nimi. Muszę go namawiać, a najlepiej bawić się z nim. Często siedzi u mnie na kolanach i tylko obserwuje. Mały ma iść teraz do przedszkola i boję się, jak sobie poradzi, skoro jest taki nieśmiały. Czy to cecha wrodzona? Co robić? Iza z Wrocławia Zachowania synka mogą wynikać z jego temperamentu, czyli sposobu odbioru bodźców i reagowania na nie. Dziecko może należeć do typu dzieci „wolno rozgrzewających się”, które w nowej sytuacji są napięte, nieśmiałe, ostrożne, potrzebują czasu na przystosowanie się i oswojenie np. z rówieśnikami. Być może też Pani lub inni opiekunowie wzmacniają takie podejście do nowych sytuacji i ludzi, nie wiedząc o tym – poprzez unikanie miejsc hałaśliwych, ceniąc rutynę. Czytaj też: Sprawdź charakter swojego dziecka Mów dziecku o tym, co ma się wydarzyć Choć temperament jest częściowo wrodzony i ma charakter biologiczny, można go kształtować. Ważne, by nowe sytuacje wcześniej omawiać, aby dziecko zaczęło przystosowywać się, jeszcze zanim coś się wydarzy. Jeśli jest już np. na placu zabaw lub w przedszkolu, warto pozwolić mu na dłuższe niż innym dzieciom oswajanie się z sytuacją, czyli najpierw na spokojną obserwację z odległości lub z kolan opiekuna, potem zaangażowanie się w zabawę z mamą, a następnie powolne oddzielanie się od niej. Może to trwać dłużej lub krócej. Czytaj też: Maluch samotnik Cierpliwie tłumacz sytuacje Zdarza się, że dziecko nawet poinformowane o nowości, płacze, marudzi – wtedy nie należy się wycofywać, ale przekonywać, pokazać korzyści z nowej sytuacji. Bez takiego treningu z bliską osobą samo z siebie nie pozbędzie się nieśmiałości czy strachliwości, a nawet mogą się one z czasem pogłębić. Czytaj też: Dziecko nielubiane w przedszkolu – jak możesz mu pomóc? Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
W jaki sposób wpłynąć na dziecko, aby stało się bardziej posłuszne?
Zaplanowaliśmy już wyjazd na wakacje, ale chyba nie będzie udany, bo nasz trzyletni synek zrobił się trudny we współpracy – nie słucha się, jakby celowo wyprowadza nas z równowagi. Mąż często mu ustępuje dla świętego spokoju, ale ja nie chcę tak robić. Czuję się bezsilna. Co robić? Beata z Grójca Warto uświadomić sobie, dlaczego jednych rzeczy wymagają Państwo od synka, a innych zakazują, i odpowiedzieć na pytanie: po co ma on przestrzegać reguł? Ważne, by dziecko wiedziało, że jest to dobre nie tylko dlatego, że mama i tata pochwalą, ale też, że ułatwia życie, np. zabawy z dziećmi (jest większy dostęp do zabawek, gdy się nimi dzielimy) czy podtrzymywanie znajomości (inni chcą z nami spędzać czas, jeśli miło nas pamiętają). Dla Państwa trudne jest radzenie sobie z silnymi emocjami synka. Nie trzeba ich mu oszczędzać, ale warto pokazać, co robić, gdy biorą górę – jak unikać konfliktów, godzić się. Może być też trudno znaleźć złoty środek między podejściem miękkim a surowym, gdy rodzice nie są zgodni w niektórych sprawach. Zanim porozmawiacie Państwo z dzieckiem o regułach, proszę je wspólnie ustalić (nawet spisać). Zachowania niepożądane trzeba omówić tak samo jak pożądane, a także sprawy, co do których nie jesteście zgodni – dziecko chętnie wykorzystuje różnice między rodzicami. Gdy czują Państwo, że synek zaczyna celowo wyprowadzać Was z równowagi, lepiej pokazać, jakie są naturalne konsekwencje jego zachowań (spóźnienie to mniej czasu na zabawę), niż karać, np. nieoglądaniem bajki. Dziecko, które doświadczy konsekwencji, zacznie ich unikać. Wakacyjny wyjazd czasem to ułatwia. Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Rywalizacja między rodzeństwem – co robić?
Gdy w domu pojawia się drugie dziecko, starsze na początku zamiast radości może czuć się zazdrosne. Zobacz, jak zażegnać konflikty między rodzeństwem.
Urodził się braciszek i ...świat starszaka stanął na głowie! Do tej pory mama kochała go całym sercem – teraz nie zwraca na niego uwagi. Tata, najwierniejszy wielbiciel, dziś powtarza tylko: „pss, cicho!”. A to wszystko przez ten mały tobołek, który leży i ciągle śpi! Co by było, gdyby twój partner pewnego dnia przyprowadził do domu nową narzeczoną i oznajmił, że ty także powinnaś się z tego cieszyć? Straszna wizja, prawda? Tymczasem mniej więcej tak wyobraża sobie swoją sytuację kilkulatek, gdy rodzi się jego młodszy brat albo siostra. Dlatego na początku zamiast radości może czuć się bardzo zazdrosny, a nawet zdradzony przez rodziców. Gdy silne uczucia przytłoczą dziecko, jego zachowanie zmieni się nie do poznania. Zobacz, jakie kryzysy mogą was spotkać i jak je rozwiązać. Oddajmy go z powrotem Choć Maciek (cztery latka) z niecierpliwością czekał na brata, to gdy wróciłam ze szpitala, zmienił zdanie na temat rodzeństwa. W ogóle nie interesuje się braciszkiem, a ostatnio nawet poprosił, abyśmy zanieśli małego z powrotem do szpitala. Agnieszka z Ełku Kilkulatek, nawet jeśli czekał na młodszego braciszka, po jego narodzinach może poczuć się rozczarowany. On wyobrażał sobie kompana do zabawy, a nie małego łysolka, z którego nie ma żadnego pożytku. W takim zawiedzionym dziecku rodzi się złość i poczucie krzywdy. Nic dziwnego, że nie ma ochoty oglądać intruza i marzy o czasach, kiedy go nie było. Co radzi psycholog: Jeśli zostawisz dziecko samo z tymi trudnymi uczuciami, problem może ciągnąć się przez wiele tygodni. Nie wmawiaj: „Masz grzecznego braciszka” albo „Jaki on jest śliczny, prawda?”. Zaakceptuj to, co czuje starsze dziecko, i pomóż mu nazwać jego uczucia nieco łagodniej. Powiedz: „Wiem, że jesteś trochę rozczarowany młodszym braciszkiem.” Zapewnij go, że w następne wakacje młodszy brat będzie już o wiele lepszym partnerem do zabawy. Czytaj też: Życie z rodzeństwem Też chcę być dzidziusiem Kiedy urodziłam drugie dziecko, moja dwuipółletnia Ania zaczęła zachowywać się jak dzidziuś. Chce, abym przystawiała ją do piersi, znowu zaczęła siusiać w pieluszkę i mówić jak małe bobaski. Karcę ją za to i tłumaczę, że jest już duża, ale to wcale nie pomaga. Już nie wiem, co robić. Ewa z Poznania Dzieci często w trudnych sytuacjach przeżywają tzw. regres rozwojowy – cofają się do czasów, kiedy czuły się bezpiecznie. Narodziny młodszego dziecka sprawiają, że to starsze czuje się zaniedbane, mało ważne – zrobi więc wszystko, by zwrócić na siebie uwagę. Widząc, że rodzice skupiają się na maleństwie, zaczyna zachowywać się tak samo, jak ono. Co radzi psycholog: Warto pokazywać starszakowi, że jego wiek ma swoje przywileje – kiedy nie jest się już niemowlęciem, można oglądać bajkę, bawić się lalkami (samochodzikami), układać z mamą puzzle, rozmawiać. Jeśli dziecko zachowuje się dziecinnie, najlepiej to ignorować. Można pozwolić np. na spróbowanie mleka z butelki czy piersi, ale lepiej zrobić starszakowi pyszny deser. Czytaj też: Zazdrość o młodsze rodzeństwo [CMS_PAGE_BREAK] Już mnie nie kochacie Wiktoria, choć ma już sześć lat, po narodzinach młodszego braciszka zaczęła mocno się buntować. Nie chce się do nas przytulać, rozmawiać z nami, powtarza tylko, że my już jej nie kochamy. Ada z Michałowic Młodsze dziecko to naturalny rywal do maminego serca. Niektórzy psychologowie używają nawet sformułowania „szok detronizacyjny” i porównują pojawienie się rodzeństwa do rewolucji zakończonej obaleniem króla. Dziecko, które do tej pory było oczkiem w głowie rodziców, teraz widzi, jak uwaga mamy i taty przenosi się na tego nieznanego maluszka, którego ono jeszcze nie zdążyło pokochać. Co radzi psycholog: Dziecko może zareagować odtrąceniem najbliższych na zasadzie: „Skoro wy mnie nie chcecie, to ja was też nie!”. Nie daj się na to nabrać i co ważne – nie odpowiadaj obrazą. Córeczka wystawia cię na próbę, z której musisz wyjść zwycięsko. Cierpliwie zapewniaj ją o swojej miłości i okazuj uczucia na każdym kroku. Tuż po narodzinach młodszego dziecka to starszak potrzebuje cię najbardziej (kilkutygodniowemu maleństwu nie wpadnie do głowy, że go nie kochasz, ale starszak może długo w to wierzyć). Znajdź moment i siłę na zabawę tylko z córeczką. Co jakiś czas oddaj młodsze dziecko tacie i pójdźcie tylko we dwie do kina czy na spacer. Czytaj też: 10 sposobów na okazywanie dziecku miłości To moja kołysanka Mój trzyletni Adrian jest tak bardzo zazdrosny o swoją siostrę, że zakazuje nam śpiewania małej kołysanek, a nawet patrzenia w jej kierunku! Nie wiem już, jak sobie z nim radzić. Kinga z Jeleniej Góry Umiejętność dzielenia się „własną” kołysanką, zabawkami albo mamą nie jest mocną stroną żadnego dziecka. Zazdrość o to, co do tej pory „należało” tylko do dziecka, jest zupełnie naturalna. Co radzi psycholog: Nawet jeśli wydaje ci się, że zakaz śpiewania kołysanki jest niedorzeczny, uszanuj to, nie wystawiaj cierpliwości dziecka na próbę. Za kilka dni zaproponuj synkowi, aby sam pośpiewał siostrzyczce – być może w ten sposób uda wam się rozwiązać ten problem. Jeśli jednak to nie pomoże, pozwól starszemu dziecku na posiadanie własnych rytuałów tak długo, jak będzie tego potrzebowało. Dzięki temu dasz mu do zrozumienia, że nadal jest ważną osobą w twoim życiu. Pamiętaj też, że zazdrość między rodzeństwem nie zniknie. Dzieci będą rywalizować o te same zabawki, o siedzenie na twoich kolanach albo o to, kogo masz mocniej przytulić. Obejrzyj: Zazdrość o rodzeństwo – film Ona mnie kopnęła! Ostatnio zauważyłam, że nasza pięcioletnia Madzia podszczypuje swoją półroczną siostrę. Kiedy zwróciłam jej uwagę, córcia krzyknęła, że to nie ona zaczęła bójkę, tylko mała Sylwunia. Nie mogę przecież pozwalać na bicie i szczypanie niemowlęcia. Joanna z Gdańska Starsze dziecko może być złe na to młodsze nawet przez kilka, kilkanaście miesięcy. Ale agresji nie można tolerować. Co radzi psycholog: Cierpliwie, ale stanowczo tłumacz, że rozumiesz, co starsza córka czuje, ale na szczypanie czy bicie się nie zgadzasz. Znajdźcie sposób na odreagowanie negatywnych emocji: córka może na dworze krzyknąć jak najgłośniej albo w swoim pokoju uderzyć w poduszkę czy nadmuchać balon i go przekłuć. Tłumacz też, że maluszek, nawet jeśli szarpie za włosy albo wymierzy kopniaka prosto w twarz, nie robi tego złośliwie, a dlatego że nie zna swojej siły. Czytaj też: 7 sposobów na kłótliwe rodzeństwo [CMS_PAGE_BREAK] Ja będę go przewijać Mój pięcioletni Kamil przeżywa huśtawkę nastrojów: raz jest zazdrosny o naszą uwagę, a raz uwielbia swoją siostrzyczkę z całego serca. Domaga się wtedy, abym mu pozwoliła przewijać i kąpać malutką, a kiedy ja się na to nie zgadzam, wybucha płaczem, a nawet mnie bije. Karolina z Warszawy Kiedy powtarzasz dziecku, że nie wolno mu się zbliżać do siostry, ono może poczuć się odtrącone i niepotrzebne. Co radzi psycholog: Jeżeli synek ma ochotę na opiekę nad maleństwem, umożliwiaj mu ją. Pozwól asystować przy przewijaniu czy kąpieli, trzymać butelkę podczas karmienia lub wkładać siostrzyczce smoczek do buzi. Boisz się, że niechcący skrzywdzi niemowlę? Dyplomatycznie poproś go np., aby w tym czasie, kiedy kąpiesz malutką, on rozłożył ręcznik na przewijaku. Nie przesadzaj jednak w drugą stronę: zbyt częste angażowanie starszego dziecka do pomocy może zniechęcić je do zajmowania się maleństwem. Gdy synek poczuje, że np. kołysanie wózka jest jego świętym obowiązkiem, może się zbuntować. Czytaj też: Rodzeństwo – oni mogą żyć zgodnie! Lekcja wychowania rodzeństwa w zgodzie Oto co możesz zrobić, aby starsze dziecko jak najbardziej bezboleśnie przeżyło pojawienie się maluszka. Tłumacz już podczas ciąży. Uprzedź, że nie będzie cię kilka dni, że młodszy brat albo siostrzyczka będzie na początku tylko spać. Może odwiedzicie znajomych, którzy mają małe dziecko? Nigdy nie porównuj. Nie rób tego ani tuż po porodzie („Jaki on grzeczny, jakby nie moje dziecko!”), ani kiedy dzieci podrosną. To tylko podsyca rywalizację i zazdrość o uczucia mamy. Podziwiaj, chwal, doceniaj. Przypominaj sobie mocne strony starszego dziecka, zaspokajaj jego odmienne potrzeby. Proś znajomych, by nie roztkliwiali się tylko nad niemowlęciem ani nie wręczali prezentów tylko jemu. Pozwól starszemu być małym dzieckiem. Nie skazuj go na ciągłe bycie mądrzejszym i bardziej ustępliwym. Wtłaczanie starszego w niechcianą rolę może zaszkodzić relacjom między rodzeństwem. Powtarzaj: kocham cię! To zawsze działa jak balsam na zranioną dziecięcą duszę. Czytaj też: Fajnie mieć rodzeństwo Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Czy wystarczy, jak pupę niemowlęcia posmarujemy kremem tylko raz, np. po kąpieli?
Czy wystarczy, że pupę niemowlęcia posmaruję tylko raz, np. po kąpieli, kremem? Nie, to nie wystarczy. Pupę niemowlęcia trzeba smarować kremem po każdej kupce. Wcześniej jednak należy ją dokładnie umyć, osuszyć i dopiero wtedy posmarować kremem – takim, który zapobiegają odparzeniom (np. Penaten, ok. 6 zł). Jeśli dziecko ma często odparzenia, to trzeba smarować mu pupę przy każdej zmianie pieluszki. Konsultacja merytoryczna mgr Bożena Cieślak-Osik Specjalistka psycholożka kliniczna, położna i trenerka skali NBAS, pracuje w Zakładzie Psychologii Klinicznej Dzieci i Młodzieży Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Czy jedzenie rękami przez nasze dziecko powinno nas niepokoić?
Lidka ma 10 miesięcy. Lubi sama jeść, jednak mąż twierdzi, że lepiej, bym to ja ją karmiła, bo jak mała przyzwyczai się do jedzenia rączkami, to nie będzie chciała sztućców. Mąż ma rację? Joanna Nie. Proszę powiedzieć mężowi, że jedzenie rączkami to etap przejściowy. I że za kilka miesięcy mała sama chętnie skorzysta ze sztućców (w tej chwili jej koordynacja jest jeszcze za słaba). Karmienie pozbawi ją ćwiczeń, dzięki którym dziecko w przyszłości doniesie łyżkę pełną zupki do buzi. I jeszcze jedno. Dzięki temu, że córeczka je rączkami, może sama zdecydować, co i w jakiej kolejności będzie jadła. To ważny moment w rozwoju. Konsultacja merytoryczna mgr Bożena Cieślak-Osik Specjalistka psycholożka kliniczna, położna i trenerka skali NBAS, pracuje w Zakładzie Psychologii Klinicznej Dzieci i Młodzieży Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Jak nie zarazić dziecka swoim pesymizmem?
Co robić, by nie zarażać dziecka swoimi pesymizmem, a jednocześnie nie udawać, że życie układa się sielankowo? Sprawdź porady psychologa.
Nie mam natury optymistki. W dodatku trudno radzę sobie z bieżącymi problemami. Kłócę się z mężem, martwię się brakiem pieniędzy, źle znoszę wizyty teściowej. Wtedy moja roczna córka często widzi, że jestem zmartwiona, smutna i zdenerwowana. Co robić, by nie zarażać dziecka swoimi problemami, a jednocześnie nie udawać, że życie to tylko sielanka? Kinga z Jeleniej Góry Dziecko w pierwszych latach swojego życia nie poznaje otoczenia w taki sposób jak człowiek dorosły: poprzez analizę wydarzeń, przyczyn i skutków, raczej chłonie atmosferę emocjonalną wokół siebie. Dziecko myśli, że mama smuci się przez nie W sytuacji, kiedy ma Pani tendencje do zamartwiania się, córka nieuchronnie odczuje Pani emocje, a z czasem może sobie przypisywać udział w ich powstawaniu. Dzieje się tak, ponieważ kilkuletnie dzieci myślą, że wszystko, co dzieje się w ich otoczeniu, staje się wyłącznie pod ich wpływem. Czytaj też: Gdy puszczają nerwy. Jak okiełznać emocje? Trzeba zmienić się w większego optymistę Jeśli ma Pani świadomość, a na to wskazuje Pani list, że nie wpływa to korzystnie na dziecko, należy zacząć pracę nad sobą i swoim spostrzeganiem świata. Patrząc na do połowy wypełnioną szklankę, niektórzy widzą ją właśnie jako do połowy pełną, a inni – jako w połowie pustą. Pani najwidoczniej znajduje się w tej drugiej grupie. Sprawdź: Jak wychować optymistę Smutek pochłania naszą pozytywną energię Nad przewartościowaniem i życzliwszym ocenianiem siebie i innych warto popracować również z tego względu, że kiedy negatywne emocje dominują w naszych przeżyciach, pochłaniają dużo energii i zaangażowania. Gdy traktuje Pani i przeżywa wszystkie zdarzenia w duchu porażki, niepowodzenia, niezadowolenia i zamartwia się z ich powodu, w Pani psychice może zabraknąć uwagi dla córeczki, co może stać się przyczyną kłopotów w relacji z nią, a także w jej nastawieniu do świata. O tym, że życie nie jest sielanką, większość z nas przekonuje się nieuchronnie. Dziecku trzeba dać raczej ochronę przed pesymizmem i gotowość do zobaczenia tej wypełnionej do połowy szklanki. Zobacz też: Jesteś optymistką czy pesymistką? – test Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Czy ssanie kciuka przez prawie trzyletnie dziecko może oznaczać problemy emocjonalne? Jak można zlikwidować ten niedobry nawyk? Sprawdź!
Patrycja ma 2 lata i 10 miesięcy. Ciągle ssie kciuk. Smarowałam jej paluszek gorzkimi preparatami jak piołun, przyklejałam plasterki. Nic nie pomaga. Co robić? Gosia Ssanie kciuka u prawie trzyletniego dziecka zwykle jest oznaką problemów z emocjami. Dlatego powoli trzeba pomóc dziecku w wyrażaniu ich. Warto poobserwować, kiedy Patrycja najczęściej ssie kciuk, i pomagać jej nazwać emocje. Dzięki temu dziecko rozwinie swoją inteligencję emocjonalną. Smarowanie paluszka gorzkimi preparatami to zły pomysł. Lepiej pobawcie się w domowy salon kosmetyczny. Opiłuj paznokcie córeczki, możesz je nawet od czasu do czasu pomalować lakierem. Podkreśl, że takie piękne paznokcie mają duże dziewczyny i nie warto wkładać paluszków do buzi. Jeśli problem będzie się utrzymywać, najlepiej iść do psychologa dziecięcego. Może pomóc córeczce rozładować emocje. Czytaj też: Jak wygląda wizyta dziecka u psychologa? Konsultacja merytoryczna mgr Bożena Cieślak-Osik Specjalistka psycholożka kliniczna, położna i trenerka skali NBAS, pracuje w Zakładzie Psychologii Klinicznej Dzieci i Młodzieży Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Nadal wyręczasz dziecko we wszystkim? Rozczulasz się, że „taki mały, a już ma tyle na głowie”? Boisz się, że obowiązki zabierają mu dzieciństwo? W takim razie ten tekst jest właśnie dla ciebie.
Nikt nie lubi obowiązków – nawet dorośli. Ale uczą one odpowiedzialności i budują poczucie własnej wartości. I chociaż, gdy patrzysz na dziecko, może być ci trudno w to uwierzyć, to jednak obowiązki są dla niego powodem do dumy! Dlatego nie bój się włączyć dziecko w domowe prace. Dostosuj obowiązki do wieku dziecka Najważniejsze jest, abyś dostosowała zlecane dziecku zadania do jego wieku, bo nic tak nie zniechęca do działania, jak porażka już na samym początku. Zanim więc powierzysz dziecku kolejne obowiązki, sprawdźcie, czy ich wykonanie nie przerasta jego możliwości. Pięciolatek może np. sprzątać zabawki z dywanu i wkładać talerze do zlewu, zaś sześciolatek na pewno znajdzie jeszcze czas (i siłę!), aby pościelić swoje łóżko, podlać kwiatki, a nawet raz w tygodniu pójść na lekcje muzyki czy angielskiego. Zobacz też: Przegląd zajęć dodatkowych Dopinguj dziecko do bycia obowiązkowym Przygotuj się też na to, że dziecięcy zapał do pracy szybko mija. Spróbuj wtedy znaleźć sposób, aby na nowo zachęcić dziecko do obowiązków. Choć nie jest to najłatwiejsze, postaraj się też uświadomić mu, że wszyscy domownicy dbają o wspólne dobro, choć każdy z nich robi to na swój sposób. Dziecko, które od wczesnego dzieciństwa jest włączane w domowe prace, szybciej staje się systematyczne i odpowiedzialne – a przecież właśnie te cechy są warunkiem jego sukcesu w szkole. I jeszcze jedno. Dziecięce poczucie obowiązku wspaniale kształtuje posiadanie domowego zwierzątka. Ale nim kupisz dziecku kota albo psa, porozmawiajcie poważnie o tym, jakie codzienne zadania wiążą się z posiadaniem pupila. Nie spodziewaj się jednak, że dziecko zawsze będzie czyściło kocią kuwetę, i pamiętaj, że to ty jesteś odpowiedzialna za domowe zwierzaki. Czy kupić dziecku zwierzę? Sprawdź! Sposób na małego pomocnika Poznaj triki, dzięki którym domowe zadania przestaną straszyć! Strzeżcie się nudy. Może jutrzejszego poranka urządzicie np. wyścigi w słaniu łóżek? Jeśli przekonasz dziecko, że z obowiązkami wiąże się dużo zabawy, być może uda mu się je polubić. Ułóżcie listę obowiązków. Dziecko powinno wiedzieć jasno, co do niego należy. Zamiast ogólnego polecenia typu: „posprzątaj pokój”, wylicz: „zetrzyj kurz z komody i ułóż zabawki na półkach”. Takie rozbicie jednej wielkiej akcji na mniejsze czynności pomaga! Ustalcie nagrody... Może zapowiesz dziecku, że po lekcji angielskiego razem się pobawicie? ...i konsekwencje. Twoje dziecko nie wypełniło swoich obowiązków? Nie stosuj kar, ale po prostu ostrzeż szkraba, że np. pozostawione na dywanie zabawki powędrują na tydzień na pawlacz. Co zrobić, jeśli smyk buntuje się przeciw wypełnianiu swoich obowiązków? W końcu to ciągle jest bardzo małe dziecko, którego głównym zadaniem jest nauka i zabawa, prawda? Niestety, to nie do końca prawda. Malec, który nie ma żadnych obowiązków, może wyrosnąć na egoistę i niesumiennego ucznia. Oczywiście, kiedy jest zmęczony lub zajęty wyjątkowo ciekawą zabawą, można zaproponować mu pomoc w wykonaniu zadania, ale nie wyręczać go. W przeciwnym razie mógłby pomyśleć, że obowiązków tak naprawdę nie trzeba wypełniać, a takie przekonanie przynosi negatywne efekty, np. w szkole. Ważne też, aby konkretne zadania były przewidziane w planie dnia i przypominane: „Za 10 minut czas na...”. Dyskutuj na forum: Sposoby na leniuszki ;) » Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Roczny maluch potrafi zaskakiwać niezwykłą siłą i umiejętnościami, które wydają się być domeną starszych dzieci. No, ale jak się ma tyle energii i pomysłów...
W drugim roku życia dzieci stają się bardziej ruchliwe i silniejsze. Dzięki temu każdego dnia, niejako przy okazji, nabywają nowych umiejętności. Na pewno masz mnóstwo powodów, by być niezwykle dumna ze swojej pociechy. Drugi rok życia to również czas bardzo intensywnego rozwoju i kształtowania charakteru malucha, ale te kolejne osiągnięcia umożliwia właśnie rozwój ruchowy. Wulkan energii Od czasu, gdy dziecko przeszło samodzielnie kilka kroczków, zaczyna się prawdziwa rewolucja. Wchodzenie, schodzenie, dreptanie, wspinanie się – nie ma przeszkód nie do pokonania. Roczny maluch coraz sprawniej chodzi po schodach w górę i w dół. Pamiętaj, że choć domaga się samodzielności, trzeba trzymać go za rękę. Kilkunastomiesięczne dziecko częściej biega i skacze, niż chodzi, nadal szeroko rozstawiając nogi i unosząc je nisko nad ziemią. Siłacz i akrobata Teraz w błyskawicznym tempie rozwija się sprawność ruchowa całego ciała oraz rączek. Chodzący maluch jest tak silny, że umie np. popychać wózek z lalką czy swoje krzesełko, kopie dużą piłkę, a małą wyrzuca jedną ręką. Codziennie chodźcie na placyk zabaw, w domu skaczcie razem przez poduszki lub misie, bawcie się w chowanego i turlajcie do woli. Takie zabawy rozładowują energię, ćwiczą mięśnie, sprawność ruchową, pomagają poznawać ciało. Mały instruktor Pewnie zauważyłaś, że ulubione zabawy twojego dziecka to teraz wkładanie i wyjmowanie przedmiotów z różnych pojemników, układanie wież z klocków, wkładanie plastikowych kubeczków jeden w drugi itp. Pozwalaj swojemu dziecku na eksperymenty, nawet takie jak zabawa w karmienie zupką misiów czy mamy. Dzięki temu będzie coraz sprawniejsze. Czasem roczne dziecko potrafi już właściwie złapać kredkę, więc rysujcie razem (zachowaj pierwsze obrazy, bo to pamiątka na całe życie). Wszystkie te czynności są dobrymi ćwiczeniami rozwijającymi koordynację wzrokowo-ruchową – przygotowują do nauki pisania i czytania. Mój mądraliński Umiejętności ruchowe pomagają dziecku rozwijać się intelektualnie. Poznając otaczający je świat, zaczyna używać wyrazów dźwiękonaśladowczych. Zwykle mówi już ze zrozumieniem od kilku do kilkudziesięciu słów dwusylabowych. Potrafi też (gestem, słowem) odpowiedzieć na jasno i jednoznacznie zadane pytanie. Rozumie oraz wykonuje proste polecenia. I... powoli odkrywa siłę słówka: „nie”. Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Spodnie, koszulka czy inna część garderoby mogą być trochę za duże, ale buty powinny być idealnie dopasowane. Radzimy, jakie są najlepsze dla smyka.
Jak tu się nie stresować... Bo czy malec, mierząc but, na pewno wsunął stópkę maksymalnie do przodu? A może podkulił paluszki i nie przyznał się do tego (bo skąd miał wiedzieć, jak powinno być, jeśli to jego pierwsze buty)? Denerwujesz się, bo wiesz, że niewygodne buty mogą wykoślawić małą stópkę – przecież jej mięśnie i małe kostki dopiero się kształtują. Jak więc kupować obuwie? Nigdy tego nie rób bez malca. Samo porównanie długości stopy i butów to za mało. Zdarza się, że na długość są one dobre, ale dziecko ma tak szeroką stópkę, że nie może ich włożyć. Najlepiej jeszcze w domu na kartoniku obrysuj nóżkę i wytnij. Wkładkę zabierz do sklepu. Włóż ją do butów, a dopiero potem niech przymierzy je malec (obydwa!). Poproś, by dosunął stopę do końca. Powinnaś wtedy móc z tyłu włożyć palec. Potem niech smyk chwilę pospaceruje po sklepie. Na co jeszcze warto zwracać uwagę przy kupowaniu? Podpowiadamy. Sposób zapinania Dzieci wolą buty na rzepy, łatwiej je założyć i zdjąć. Ale możesz też kupić obuwie sznurowane. Ważne, by było zawsze dobrze zasznurowane lub dobrze zapięte, by stópka nie „latała” w bucie. Zapiętek Powinien być usztywniony. Tylko taki stabilizuje stopę (inaczej łatwo się ona wykoślawi). Przód buta (nosek) Powinien być dość szeroki, by palce miały trochę swobody. Najlepiej, jeśli jest lekko usztywniony, co zapobiega urazom. Wysokość buta Buciki małego dziecka powinny sięgać do kostki (również właśnie po to, by stabilizować piętę). Buciki wyższe, za kostkę, ortopedzi polecają maluchom, które mają troszkę słabsze napięcie mięśni oraz tzw. wiotką stopę. Wyższe obuwie lepiej trzyma piętę i pomaga jej się ukształtować. Materiał Najlepsze są buty ze skór naturalnych, miękkich i giętkich. W takim obuwiu stopa może „oddychać”. Nie kupuj ze sztucznych materiałów: stopa poci się i łatwo o różnego typu zakażenia grzybicze czy infekcje. Wielkość But nie może być ani za mały, ani za duży (maksymalnie o 7–8 mm większy niż stopa). Obuwie zawsze jest odpowiednio wyprofilowane, więc zbyt duży bucik spowoduje, że stopa będzie miała oparcie nie w tym miejscu, co trzeba. A to może przyczynić się do płaskostopia. Podeszwa Ma za zadanie łagodzić wstrząsy przy chodzeniu i bieganiu oraz nierówności podłoża. Nie może być zbyt sztywna, bo dziecko będzie wtedy czuć się jak w niewygodnych butach narciarskich. Powinna być elastyczna i sprężysta. Musi się uginać, by bucik dopasowywał się do ruchów stopy. Najlepiej, jeśli podeszwa jest lekko zaokrąglona ku górze z przodu oraz z tyłu buta. Spód podeszwy musi być antypoślizgowy (z wrąbkami), by malec się nie przewrócił. Konsultacja merytoryczna dr n. med. Hanna Więcławek-Wassermann Specjalistka ortopedii i traumatologii narządu ruchu, zajmuje się też ortopedią dziecięcą i jest lekarką rehabilitacji medycznej. Leczy m.in. choroby stawów, kontuzje sportowe, wady postawy, mózgowe porażenie dziecięce
Płacze, więc go przytulasz, nosisz na rękach i karmisz na żądanie. A rodzina straszy cię wizją rozpieszczonego bachora i odradza nadmiar opiekuńczości.
Nie daj się zwieść! Twoje dziecko właśnie teraz potrzebuje najwięcej uwagi i czułości! Nie można wychować go bez rozpieszczania. Warto jednak uświadomić sobie, jak to robić. W przypadku niemowlęcia przede wszystkim chodzi o czas. Właściwie dużo czasu, który możesz mu poświęcić. Opierając się na przykładach, pokażemy, co jeszcze w tej dziedzinie możesz zrobić. Płaczę, bo chcę Ci coś powiedzieć! Julia ma dwa miesiące, często płacze, więc prawie cały dzień jestem przy niej. Rodzina mnie straszy, że jeśli będę się nią ciągle zajmowała, potem nie ruszę się na krok bez niej. Czy mają rację? Ola z Płocka Niemowlakom płacz zdarza się często, bo to ich jedyny sposób, by zwrócić na siebie uwagę. Nie umieją porozumiewać się za pomocą słów, więc płaczą, starając się zakomunikować, że są głodne, mają mokrą pieluchę, są smutne, zmęczone lub rozdrażnione, że im się nudzi. Niemowlę, na którego płacz nikt nie reaguje, czuje się samotne i niepotrzebne. A przecież kochasz je najbardziej na świecie! Ciągła obecność przy dziecku jest na początku macierzyństwa niezbędna i z pewnością nie grozi rozpuszczeniem. Maluch wymaga, by jedyna znana mu osoba (zazwyczaj mama), była przy nim stale, zaspokoiła jego potrzeby i otoczyła troską. Chcę być blisko ciebie! Mama ciągle mi powtarza, mówiąc o moim trzymiesięcznym Wiktorku: „Nie bierz go tak często na ręce, przyzwyczai się i będziesz go musiała nosić cały dzień! Czy niemowlak może to wykorzystać? Dorota z Gdyni Noszenie i tulenie w ramionach daje dziecku poczucie, że jest bezpieczne i kochane. To magiczna moc dotyku. Niemowlęta, które często go doświadczają, lepiej śpią, szybciej się rozwijają, nabierają zaufania do świata, więcej się o nim uczą, bo oglądają go z innej perspektywy. Oczywiście kiedyś siły się kończą i małego człowieczka trzeba położyć do wózka lub łóżeczka. Wtedy usiądź i pogłaszcz go po główce, brzuszku albo pleckach. Trochę odpoczniesz, a dziecko będzie wiedziało, że jesteś przy nim. Poza tym już dawno dowiedziono, że dzieci, które mają częsty kontakt z ciałem mamy, w przyszłości lepiej radzą sobie w życiu: troska i miłość zostają w ich podświadomości i owocują w wieku późniejszym. Ssałbym bez końca Prawie cały dzień spędzam na karmieniu miesięcznej Tosi. Jak tylko próbuję ją odstawić od piersi, bo zasypia podczas ssania, zaczyna płakać – wydaje mi się, że mnie w ten sposób terroryzuje. Joanna ze Starachowic W pierwszych tygodniach po porodzie rzeczywiście można mieć wrażenie, że dziecko ssie non stop. Warto jednak pamiętać, że częste przystawianie do piersi, czyli tzw. karmienie na żądanie, nie jest tylko po to, by zaspokoić głód. Wmawianie sobie, że tym samym pracuje się na małego tyrana, to błąd. Dziecko może domagać się piersi także po to, by zaspokoić pragnienie, może ma ochotę na przekąskę, a może po prostu potrzebuje twojej bliskości. Nie odliczaj kolejnych godzin spędzonych na fotelu, spróbuj cieszyć się tym szczególnym czasem. Po kilku miesiącach, gdy dziecko będzie już bardziej samodzielne, z rozrzewnieniem wspomnisz etap, gdy słodko ssało w twoich objęciach. [CMS_PAGE_BREAK] Kołysz mnie, kołysz Bujając w ramionach lub kołysząc, zawsze udaje mi się uspokoić moją córeczkę. Słyszałam jednak, że dziecko może się od tego uzależnić i nie będzie potem chciało usypiać w łóżeczku. Czy to prawda? Marta z Piły Nie należy obawiać się bujania i kołysania – dziecko bardzo dobrze pamięta ten rodzaj ruchu z czasów, gdy było u ciebie w brzuszku. Wtedy prawie cały czas było kołysane. Leżąc w stabilnym łóżeczku, zwłaszcza na początku swojego życia, może czuć się nieswojo. Pediatrzy podkreślają, że ta forma uspokajania dzieci dobrze wpływa także na układ nerwowy, zmysł równowagi i koordynację wzrokowo-ruchową. Daj mi trochę czasu Od kiedy Jaś się urodził, nie odstępuję go na krok. Pokazuję mu grzechotki, kolorowe książeczki, mówię do niego… Moja przyjaciółka ostrzega mnie jednak, że jak tak dalej pójdzie, nie będę się mogła od niego uwolnić, rozpuszczę go i nie będzie chciał bawić się sam. Ula z Zielonej Góry Nie wierz nikomu, kto mówi, że poświęcając czas dziecku, spowodujesz, że wyrośnie z niego rozkapryszony kilkulatek. Mówiąc do niemowlęcia, pokazując mu różne przedmioty, pozwalając, by obserwował cię podczas zajęć domowych, uczysz go wielu rzeczy, np. komunikowania się, koordynacji ciała, koncentracji. Spędzając dzień z dzieckiem, nie musisz go zabawiać cały czas. Po pierwsze, jest to niewykonalne (też chcesz mieć chwilę dla siebie), a po drugie – nawet bardzo mały człowiek chce czasem zająć się „własnymi sprawami”. Nie próbuj go zabawiać, gdy jest rozdrażniony lub odwraca główkę (może być wtedy zmęczony), albo sam się czymś zajmuje, np. obserwuje karuzelę nad łóżeczkiem. Kiedy trzeba powiedzieć „nie” Sytuacje, w których nie będziesz mogła poświęcić dziecku każdej wolnej chwili, wraz z jego dorastaniem będą się zdarzać coraz częściej. Oczywiście noworodek nie umie i nie powinien czekać, np. na jedzenie, zabawę z tobą albo noszenie na rękach, ale już trzy-, czteromiesięczny niemowlak może to zrobić, gdy np. musisz skończyć mycie włosów lub przyprawiać zupę. Od czasu do czasu będziesz musiała mu także czegoś zabronić, bo np. może to zagrażać jego zdrowiu czy bezpieczeństwu. Pamiętaj, że mówienie „nie” dziecku służy wyrażeniu twojej miłości i troski. Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Maluszek ciągle krztusi się przy jedzeniu, a potem płacze, bo boli go brzuch. Może to wina źle dobranego mleka, wody albo nawet złego smoczka? Pomóż dzidziusiowi i uspokój siebie.
Niemowlęta, które wypijają co trzy godziny całą zawartość butelki, a potem zasypiają zadowolone, są tylko... w książkach! Tak naprawdę malec dopiero uczy się ssania, a jego przewód pokarmowy – trawienia. Kłopoty da się pokonać, chociaż początki bywają trudne... Płacze z głodu? „Nie potrafię poznać, kiedy mój dwutygodniowy synek jest głodny. Czasem po dwóch godzinach pije mleko, innym razem po trzech odtrąca butelkę”. Dominika Kiedyś zalecano karmienie z butelki co trzy godziny, z dłuższą przerwą nocną. Ale przecież dziecko nie jest maszyną. Raz może być bardziej głodne, i nie chcieć czekać trzech godzin do kolejnego posiłku. Innym razem dłużej nie ma ochoty na jedzenie. Dlatego również przy karmieniu butelką zaleca się już, by podawać mleko na żądanie, czyli wtedy, kiedy dziecko jest głodne. Oczywiście nie oznacza to, że musisz cały czas stać przy nim z mlekiem. Przez pierwsze tygodnie uczycie się siebie nawzajem. Przyglądaj się maluszkowi, zwracaj uwagę na to, że inaczej płacze, kiedy jest głodny, a inaczej, kiedy jest zmęczony lub gdy boli go brzuszek. Oczywiście próbuj przyzwyczajać go do w miarę stałych pór posiłków. Choćby dlatego, że mleko musisz wcześniej przygotować. Staraj się karmić malca mniej więcej co trzy godziny. Jeśli jednak widzisz, że trochę wcześniej jest głodny, nie czekaj, tylko daj mu jeść. Nocne karmienie „Synek je w nocy raz lub nawet dwa razy. Czy mogę wieczorem przygotować mu mleko na nocne karmienie?”. Iza Zawsze najlepiej przygotowywać mleko tuż przed podaniem dziecku. Jednak nic się nie stanie, jeśli zrobisz to wieczorem, pod warunkiem, że zwrócisz szczególną uwagę na higienę. Butelka i smoczek muszą być dokładnie wyparzone lub wysterylizowane. Wodę zagotuj, ostudź do temperatury około 40ŻC, rozmieszaj mleko. Następnie szczelnie zamknij butelkę i wstaw ją do zimnej wody, by mleko szybko wystygło. Potem od razu wstaw je do lodówki. Możesz też zrobić inaczej: do czystej, wyparzonej butelki wlej przegotowaną gorącą wodę. Zamknij butelkę. Gdy dziecko się obudzi, wystarczy podgrzać wodę, wsypać mleko modyfikowane i starannie wymieszać. Pamiętaj tylko, by zawsze przed podaniem mleka sprawdzić jego temperaturę, najlepiej wylewając kilka kropli na przegub dłoni. Powinny być ciepłe, ale nie parzyć. Jeśli jednak dziecko nie wypije całego mleka, resztki wylej. Bardzo długo je „Posiłek zajmuje synkowi prawie godzinę! Ssie wolno, często przy tym podsypia. Czy to nie za długo? Co mogę zrobić, żeby jednak jadł trochę szybciej?”. Ewa Dzieci jedzą w różnym tempie: jedne wypijają porcję mleka w 5–10 minut, innym zajmuje to więcej czasu. Godzina to jednak trochę za dużo – nawet mleko po tym czasie już jest zimne! Smyk nie powinien spać przy jedzeniu. Jeśli zasypia, rozbudzaj go, na przykład lekko łaskocząc w policzek. Gdy to nie pomaga, delikatnie wyjmij mu smoczek z buzi i chwilę potrzymaj dziecko w pozycji pionowej, by mu się odbiło połknięte powietrze. Jeśli nadal śpi, połóż go w łóżeczku. Dużo je „Córeczka zawsze wypija wszystko, co do kropelki. Martwię się, że jest głodna, więc zaczęłam jej robić więcej mleka, niż to jest zalecane: 150 ml zamiast 120 ml. A ona chyba by wypiła jeszcze więcej!”. Iza Normy, które są podane na opakowaniu mleka, pokazują, ile dziecko w danym wieku powinno średnio zjadać. Są maluszki, które już od urodzenia mają większy apetyt i jedzą więcej niż rówieśnicy. Jeśli widzisz, że córeczka jest głodna, nic się nie stanie, gdy dasz jej nieco większą porcję. Policz jednak, ile w sumie zjada w ciągu dnia. Gdy jest to sporo więcej, niż zalecają normy (np. 200 ml), sprawdź, czy nie za dużo przybiera na wadze (porozmawiaj z lekarzem). Otyłości lepiej zapobiegać niż potem z nią walczyć, a komórki tłuszczowe tworzą się w pierwszych dwóch latach życia. Później ich ilość już się nie zmniejszy. Lepiej więc nie dopuścić do tego, by dziecko miało nadwagę. Pamiętaj też, że nie każdy płacz dziecka oznacza głód. Córeczka może płakać z powodu zmęczenia, bólu brzuszka, niewygody albo dlatego że chce, abyś była blisko niej. Tego wszystkiego nie musi przecież zaspokajać jedzeniem! Krztusi się i złości „Synek ssie chwilę mleko, potem wypluwa smoczek i płacze. Gdy po chwili daję mu butelkę, wszystko się powtarza. Spokojnie ssie tylko w nocy”. Monika Sprawdź, może to dziurka w smoczku jest za duża, mleko wypływa za szybko i malec się krztusi? Niemowlę do końca trzeciego miesiąca musi mieć smoczek o wolnym przepływie, z malutką dziurką. Dziecko wkłada wtedy sporo wysiłku w ssanie, ale jednocześnie łatwiej mu jest skoordynować jedzenie i oddychanie, więc się nie krztusi. Zwróć też uwagę na pozycję karmienia. Podczas jedzenia maluszek nie może leżeć płasko na pleckach. Weź go na kolana. Musi mu być wygodnie, a główka powinna być wyżej niż reszta ciała. Inaczej pokarm od razu będzie mu się cofał z żołądka do przełyku! Jeśli zmiana smoczka i pozycji przy karmieniu nie pomogą, skontaktuj się z pediatrą. Jakie mleko modyfikowane - sprawdź opinie rodziców! Ulewa mleko „Jacuś ładnie je, ale często jeszcze w godzinę, a nawet dwie potem ulewa mu się z buzi mleko lub serek. Czy źle go karmię?”. Julita Ulewanie się niewielkich ilości mleka po karmieniu to nic złego. U małych dzieci nie pracuje prawidłowo mięsień znajdujący się pomiędzy przełykiem a żołądkiem i pokarm często się cofa. Jeśli dziecku często się ulewa, karm je częściej, za to mniejszymi porcjami. Gdy to nie pomaga, pójdź z nim do lekarza – sprawdzi, jak malec przybiera na wadze. Może zalecić podawanie mleka zagęszczonego, zapobiegającego ulewaniu, tzw. AR. Konsultacja merytoryczna mgr Bożena Cieślak-Osik Specjalistka psycholożka kliniczna, położna i trenerka skali NBAS, pracuje w Zakładzie Psychologii Klinicznej Dzieci i Młodzieży Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Chwalą, podziwiają, rozpieszczają. Nie od dziś wiadomo, że nikt tak nie kocha jak babcie i dziadkowie. Wyjątki od tej zasady to rzadkość.
Nie ma wątpliwości, że dziadkowie i wnuki wzajemnie się potrzebują. Jak jednak ułożyć właściwie relacje z dziadkami, by było to z korzyścią dla dziecka, młodych rodziców i dla samych dziadków? Jakie korzyści dają dziecku i jego rodzicom kontakty z babcią i dziadkiem Dla dziadków wnuk jest zawsze najpiękniejszy i najmądrzejszy. Wszystko potrafi wcześniej niż inne dzieci i oczywiście ma to po babci albo dziadku. Dziadkowie darzą swoje wnuki wielkim uczuciem i bezinteresowną miłością. Mają więcej czasu i cierpliwości, by godzinami bawić się z maluchem czy wielokrotnie opowiadać mu tę samą bajkę. Kontakt z najmłodszym pokoleniem wpływa na nich samych bardzo pozytywnie. Przede wszystkim mobilizuje do ciągłej aktywności życiowej. Jak to jest, gdy babcia i dziadek mieszkają z nami pod jednym dachem Dziadkowie scalają pokolenia, są łącznikiem pomiędzy przeszłością rodziny a jej życiem obecnym. Wzajemna rodzinna pomoc w codziennych czynnościach, a zwłaszcza przy malutkim dziecku, jest nieoceniona. Jeśli nie zdążyłabyś wrócić z pracy, by przygotować obiad, to nie musisz się obawiać, że maluch będzie głodny, bo w domu są jeszcze babcia i dziadek. Istnieje jednak niebezpieczeństwo, że w takiej sytuacji możesz nadmiernie obarczyć swoich rodziców lub teściów opieką nad dzieckiem. Zwłaszcza jeśli ty i mąż jesteście mocno zaangażowani w pracę zawodową. Starsze pokolenie może służyć pomocą, ale to nie to samo, co wyręczanie rodziców w ich obowiązkach. Dziadkowie nieustannie chcą zajmować się wnukiem. Czy to dobrze Zdarza się, że świeżo upieczeni dziadkowie wpadają w euforię z powodu przyjścia na świat wnuka. Zwłaszcza gdy jest pierwszy w rodzinie. Są w nim zakochani i zrobią wiele, by poświęcić mu jak najwięcej czasu i pomagać w opiece. Często nieproszeni wtrącają się we wszystkie sprawy z nim związane. Takie nadmierne wtrącanie się w życie młodych rodziców i ich dzieci często tuszuje lęk przed czuciem się bezużytecznym. A pojawienie się wnuków staje się szansą na nową aktywność i poczucie spełnienia się w kolejnej roli. W takich sytuacjach ustal z dziadkami terminy i częstotliwość wizyt oraz zasady zajmowania się maluchem. Jeśli babcia mieszka daleko, jak pielęgnować taką miłość na odległość Osoby starsze boją się samotności. Tego, że nie są już potrzebne, że świat o nich zapomniał. Dobrze jest, jeżeli mogą od czasu do czasu służyć pomocą i doświadczeniem swoim dzieciom i wnukom. Staraj się utrzymywać z dziadkami bliski kontakt, nawet gdy mieszkają daleko. Maluchy wnoszą wiele optymizmu i radości w życie każdego człowieka. Dzwońcie, piszcie do siebie, odwiedzajcie się jak najczęściej, planujcie wspólne wyjazdy, np. na wakacje. Czy to normalne, że babcia woli uniwersytet trzeciego wieku niż czas z wnukiem Nie powinnaś się dziwić ani obrażać, jeśli babcia i dziadek nie poświęcają się całkowicie opiece nad wnukami. Współcześni dziadkowie często sami jeszcze pracują. Mają prawo do spokoju, chcą cieszyć się resztą życia. Oni już wypełnili zadanie wychowania własnych dzieci. Nie oznacza to, że nie kochają wnucząt, ale potrzebują też czasu dla siebie. Nie wymagaj, by rezygnowali z ważnych dla siebie zajęć na rzecz zajmowania się wnukiem. Dziadek krytykuje sposób, w jaki zajmuję się dzieckiem. Jak sobie z tym poradzić Dziadkowie chcą dla wnuka jak najlepiej, ale często wydaje im się, że lepiej od rodziców wiedzą, jak o niego zadbać. Ich poglądy mogą rozmijać się z twoimi. Zwykle konflikt pojawia się między mamą a babcią, która chciałaby dawne sposoby opieki stosować obecnie. Nie mów babci, że czasy się zmieniły lub się nie zna. Zapewnij, że posłuchasz jej rad, ale chciałabyś wychowywać dziecko po swojemu. Zastanów się, czy czasem nie warto skorzystać z doświadczeń starszego pokolenia. Ty stajesz przed wieloma problemami po raz pierwszy, a dziadkowie właściwie z wszystkim już mieli do czynienia. Moi rodzice są w podeszłym wieku, czy udźwigną rolę babci i dziadka Czasem, gdy na świat przychodzi wnuczek, dziadkowie mają już swoje lata. Nie są tak sprawni fizycznie jak dawniej i mogą mieć tendencje do ograniczania ruchliwości dziecka, do przesadnej ostrożności. Ale ciepło i miłości, które wniosą w relacje z wnukiem i swoimi dziećmi, są jedyne w swoim rodzaju. Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Bajek nie powinno się jedynie czytać. Postaraj się, by dziecko mogło ich również słuchać, nie tylko tych z nagrań, ale także w twoim wykonaniu.
Gdy myślimy o najpiękniejszych bajkach, przypominają się nam książeczki z dzieciństwa. Pełne pięknych ilustracji, od których aż zapierało dech. Bez nich kraina wyobraźni byłaby uboższa. Ale fantazję i wrażliwość malca pobudzają też bajki dźwiękowe, filmowe i telewizyjne, a także opowiadane np. przez rodziców. Nim powstały wersje literackie, niezwykłe opowieści przekazywano właśnie w wersji mówionej. Wykorzystaj czas, który będziesz mieć dla dziecka w święta i oczaruj je różnymi rodzajami bajek. Nie tylko ze względu na urozmaicenie. Każda z nich inaczej oddziałuje, innych umiejętności wymaga, inne umiejętności rozwija i w innych sytuacjach można ją wykorzystać. Posłuchajcie, dzieci miłe Z radia, z płyt, dawniej z czarnych winyli, a teraz z CD lub mp3. Choć zmieniają się technologie, dzieci nadal lubią bajkowe słuchowiska. Bajki dźwiękowe mają różne warianty: od tych z bogatą obsadą, muzyką i piosenkami począwszy, na czytanych przez jedną osobę kończąc. Łączy je jedno – wspaniale wprowadzają dziecko w krainę fantazji. Ile zalet? Brak obrazu w tym wypadku to wielka korzyść. Kiedy maluch słucha bajki, zwykle wieczorem, leżąc w łóżeczku przy słabym świetle lub w ciemności, dociera do niego jedynie opowieść, którą próbuje sobie wyobrazić. Nic nie ogranicza jego myśli. To prawdziwy trening wizualizowania, przekładania słowa na obraz – duży i ważny krok w stronę rozwoju kreatywności. • Uczą trudnej sztuki słuchania i ćwiczą koncentrację. Wydawałoby się, że maluchy słuchają biernie, a jednak bardzo przeżywają akcję, zwłaszcza tych bajek, których domagają się po wielokroć. • Doskonalą piękną, staranną wymowę. Dzięki bajkom czytanym przez dobrych aktorów dziecko ma szansę osłuchać się z poprawnym akcentem oraz melodią języka. • Ćwiczą pamięć. Maluchy szybko zapamiętują piosenki, często dłuższe fragmenty i dialogi. Zdarza się, że zaczynają używać bajkowych zwrotów, śpiewają piosenki. • Ułatwiają zrozumienie treści. To szczególnie dotyczy książeczek czytanych przez profesjonalistów. Fachowo podana intonacja ułatwia dzieciom zrozumienie, jaki jest stosunek narratora do przedstawianych wydarzeń i osób. Bardziej oczywiste staje się też to, co jest dobre, a co złe. Czego słuchać? Upływowi czasu opierają się dawne słuchowiska muzyczne z lat 70. i 80. („Śpiąca królewna”, „Kot w butach”, „Czerwony Kapturek”, „O dwóch takich, co ukradli księżyc”). Wznawiane są w kolekcji „Bajki-Grajki”, która liczy ok. 60 tytułów. Dla ciebie mają wartość sentymentalną, bo pewnie pamiętasz je z własnego dzieciństwa. Ale bajki dźwiękowe nagrywane są też współcześnie. Słuchowiska dla dzieci prezentuje również m.in. Program Pierwszy Polskiego Radia. Najlepszy czas? W przypadku bajek dźwiękowych bardzo ważny jest moment, kiedy dziecko ma ich słuchać. Najlepszy jest wieczór, ale bajkowe słuchowiska świetnie sprawdzają się też jako recepta na nudę podczas długiej jazdy samochodem lub jako tło do spokojnej zabawy, np. przy układaniu klocków. Inny wariant. Spróbuj nagrać bajkę albo wierszyk dla dziecka we własnym wykonaniu. A może razem ze starszym dzieckiem uda ci się stworzyć dźwiękowy prezent dla młodszego rodzeństwa? Zobacz, jakie dziwy Pokusa, by pokazywać maluchowi bajki telewizyjne, jest bardzo duża. Są przecież kanały, które nadają je od chwili, gdy malec otworzy oczy, aż do momentu, gdy pójdzie spać. Pamiętaj jednak o podstawowej zasadzie: dzieci poniżej dwóch lat nie powinny oglądać telewizji ani nawet bawić się w pokoju, w którym włączony jest telewizor. Dla dobra malucha poczekaj z inicjacją bajkowo-telewizyjną, aż skończy dwa lata, albo jeszcze dłużej. Potem potrzebna będzie odpowiednia, dobra strategia. Dobra, czyli jaka? Stosuj zasadę ograniczonego zaufania wobec bajek. Podstawowy błąd wielu rodziców polega na tym, że ufają telewizji, sądząc, że dziecko może oglądać wszystko, co jest dla nich emitowane. Jeśli nie możesz obejrzeć bajki wcześniej bez malucha, zasiąść przed telewizorem razem z nim, by czuwać na tym, co ogląda, tłumaczyć to, co widzi i interweniować, kiedy się boi. Bajka dobra dla dziecka powinna być: • Spokojna. Z wolnym tempem akcji. Im mniejsze dziecko, tym wolniejszy przebieg zdarzeń, bez hałasu. • Krótka. Dla najmłodszych, czyli dwulatków, do 10 minut, dla trzylatków 15–20 minut (czasem krócej). • Przyjazna. Pozbawiona agresji, z sympatycznymi wesołymi bohaterami. • Łatwa w odbiorze. Akcja nieskomplikowana (dwu-, czterolatek czasem nie jest w stanie skupić się jednocześnie na obrazie i dźwięku), ma początek, rozwinięcie i zakończenie. Co oglądać? „Teletubisie” i nową produkcję ich twórców – „Dobranocny ogród”, „Świnkę Pepę” i stare sprawdzone bajki: „Przygody kota Filemona”, „Misia Uszatka”, „Reksia”. Jednak nawet najbardziej przyjazna, polecana przez ekspertów bajka może u małych wrażliwców wywołać strach lub silne emocje. Z kasety czy TV? Odtwarzając dziecku bajki z płyt czy kaset, masz kontrolę nad tym, co obejrzy. Chronisz go też przed zalewem reklam. Pełno ich na kanałach bajkowych, poprzedzają i kończą popularną dobranockę w telewizji. Dziecko narażone jest też na wyższy poziom hałasu, bo reklamy, nawet te skierowane do małego widza, mają dynamiczną akcję i wyższy poziom głośności, aby zwrócić na sobie uwagę. [CMS_PAGE_BREAK] Chodź, opowiem ci bajeczkę Pamiętasz, jaką bajeczkę opowiadała ci mama przed snem? A może tylko czytała, a bajkowe opowieści były domeną dziadka? Opowiadanie bajek nie jest łatwe. Trzeba mówić ciekawie, odpowiednio modulując głos, by nie zanudzić malucha. I przede wszystkim mieć o czym mówić. Dlaczego warto? Gdy dziecko słucha bajki, ma inny, głębszy kontakt z tobą, a zarazem z opowiadaną treścią. Zwłaszcza wieczorem przed snem, kiedy maluch uwalnia się od przeżyć, wycisza i uspokaja. Kiedy czytasz, może się zdarzyć, że robisz to automatycznie, bo myślami jesteś daleko. Wtedy jakość twojego przekazu spada. Dziecko najlepiej przyswaja treść, gdy czytasz mu interaktywnie, czyli tłumaczysz trudne słowa, dopowiadasz wątek, który może się wydawać niezrozumiały, omawiasz obrazki. Jeśli w ten sposób opowiadasz bajkę, trudniej ci uciec myślami. Możesz też przekonać się, czy dziecko jeszcze się nie znudziło. Co z tego wynika? Skupienie na bajkach, które opowiada dorosły, uczy słuchania innych ludzi. O wiele łatwiej zasłuchać się w bajkę na płycie CD czytaną przez aktora, opatrzoną pięknym dźwiękiem, a co innego biec myślami za tym, co mówi mama lub tata. Komu opowiadać? Opowiadanie bajek sprawdza się przy malutkim dziecku. Gdy zaczynasz czytać maluchowi ilustrowaną książeczkę, niemowlę po pewnym czasie chce, by patrzeć na niego, a nie na literki. Warto w takich sytuacjach „czytać” dalej, improwizując. Czy miejsce jest ważne? Do snucia ciekawych opowieści nie potrzebujesz żadnego sprzętu ani pomocniczej literatury (choć dla ułatwienia możesz najpierw coś przeczytać, przypomnieć sobie fakty). Wystarczy tylko chęć i głowa pełna pomysłów. Na spacerze albo w podróży tematy nasuwają się same. W ten sposób możesz zapoznać dziecko ze znanymi legendami, np. odwiedzając Kraków, opowiesz mu historię o smoku wawelskim i pokażesz jej bohatera na pomniku, albo o złotej kaczce, chodząc w Warszawie po Starym Mieście. Inny wariant. Wiele piosenek ma bajkową fabułę, jak choćby „Z popielnika na Wojtusia iskiereczka mruga”, „Był sobie król, był sobie paź”, „Mój mały, maleńki, czy ty o tym wiesz...”. Już pierwsze słowa wprowadzają w magiczny klimat. Jeśli opowiadanie sprawia ci trudność, postaraj się dziecku śpiewać. Świąteczna atmosfera sprawia, że także my, dorośli łatwiej przebywamy w zaczarowanym świecie baśni. Gdzie kończy się bajka, czyli opowieść o Mikołaju W dzieciństwie zawiera się w niej niemal cały sens świąt. Kiedy przestajemy wierzyć w Mikołaja, blask świąt staje się mniej intensywny. Czar wraca, gdy zostajemy rodzicami i sami opowiadamy dziecku tę historię. Jeśli jednak wydaje ci się, że podsycając wiarę w Mikołaja, oszukujesz malucha, możesz do sprawy podejść inaczej. Nawet dwulatek zrozumie, że święta to czas czynienia dobra innym, dlatego ludzie obdarzają się prezentami. Boże Narodzenie bez Mikołaja też ma sporo ekscytujących momentów. Gwarantujemy, że maluchy z równą ochotą rozpakują prezenty ofiarowane przez bliskich, a przy okazji poznają prawdziwy sens świąt. Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Pewnego dnia twój malec odważy się ruszyć do przodu, choć zaraz upadnie. Nie panikuj, tylko zachwycaj się. To zdopinguje go do kolejnych prób. Aż do skutku.
Już od przyjścia na świat twój maluszek rozpoczął żmudny proces nauki chodzenia. Nieprawdopodobne? Ale prawdziwe. Każda umiejętność to kroczek ku następnej i następnej. Nie może przecież usiąść, nim nie nauczy się przewracać na brzuszek, raczkować, nim nie usiądzie itd. Nie stresuj się, gdy twój brzdąc zostanie nieco w tyle za rówieśnikami na którymś z etapów tej edukacji. Każde dziecko ma swój własny rytm rozwoju. Niektóre zaczynają chodzić już w dziesiątym miesiącu, inne dopiero w czternastym-szesnastym. Tylko 60% maluchów potrafi w swoje pierwsze urodziny zrobić kilka kroków. 1. Pełza W dziewiątym miesiącu niektóre dzieci zaczynają się czołgać, inne od razu raczkują. Maluszek, który umie się już przesuwać, musi mieć jak najwięcej przestrzeni. Jak możesz pomóc? Połóż przed malcem atrakcyjną zabawkę w pewnej odległości. Na pewno zechce po nią sięgnąć. W ten sposób zachęcisz go do posuwania się w przód. 2. Raczkuje Najpierw malec kołysze się oparty na dłoniach i kolanach. Od tego już tylko krok do raczkowania. A to bardzo ważny etap w rozwoju ruchowym – psycholodzy i fizjoterapeuci przywiązują do niego dużą wagę, ponieważ korzystnie wpływa na pracę mózgu. Ręce i nogi muszą poruszać się naprzemiennie, lewa ręka – prawa noga, prawa ręka – lewa noga. Malec nie powinien kicać jak zajączek. Jak możesz pomóc? Dostarczaj maluszkowi okazji do raczkowania. Niech porusza się w ten sposób jak najczęściej. Ciesz się, gdy wstanie, ale nie „prowadzaj” go na siłę za rączkę, jeśli nie potrafi utrzymać równowagi. Najważniejsze, by prawidłowo raczkował, bo w ten sposób ćwiczy mięśnie, doskonali koordynację ruchową. To najlepszy wstęp do samodzielnego chodzenia. 3. Wstaje Dziesiąty miesiąc to okres wspaniałych osiągnięć. Pewnego dnia twój maluch bez pomocy, przytrzymując się jedynie mebli, podciągnie się do góry i stanie. A może zrobi to, przytrzymując się nogi taty? To nadzwyczajne osiągnięcie.Świat z pozycji pionowej wygląda całkiem inaczej. Jak możesz pomóc? Musisz zapewnić maluchowi odpowiednio stabilne sprzęty, by mógł uczyć się wstawać, np. kojec z drewnianymi szczebelkami, mocne i dość ciężkie krzesło. Nie kupuj mu kapci – stópki lepiej pracują, gdy dziecko ma na nóżkach tylko antypoślizgowe skarpetki. 4. Porusza się przy meblach Kiedy dziecko już pewnie stoi i umie poruszać się przy meblach, weź je za obie rączki i zobacz, jak się czuje w takiej pozycji. Jedenastomiesięczny maluch może zrobić wtedy parę kroczków, ale nie martw się, gdy będzie jedynie stał w miejscu. Nie musisz (a nawet nie powinnaś) zachęcać go do chodzenia, prowadzając za rączkę. Jak możesz pomóc? Nie przeszkadzaj. Zdejmij ze stołu serwetę, wynieś niskie meble o ostrych kantach, wysoko schowaj chemikalia i leki. 5. Stawia pierwsze kroczki Już niedługo pierwsze urodziny? Popatrz, jak wspaniale rozwija się twoje dziecko! Raczkuje po całym mieszkaniu, ale widać wyraźnie, że największą przyjemność sprawia mu stanie. Trzymany za rączkę maluch potrafi zrobić parę kroków. Bywa i tak, że w tym miesiącu nadchodzi długo oczekiwana chwila i dziecko stawia swoje pierwsze samodzielne kroczki! Nauczyć się chodzić to najpierw nauczyć się wyczuwać równowagę, później umieć posuwać się do przodu. Podczas nauki chodzenia jedne dzieci są bardzo ostrożne, inne „pędzą” do przodu, niczego się nie bojąc. Wszystkie są szczęśliwe, gdy mają koło siebie rodziców dumnych z ich dokonań. Ubrany w antypoślizgowe skarpeteczki malec może chodzić zarówno po twardej podłodze, jak i miękkim dywanie – to dobra okazja do ćwiczenia sprawności stópek. Kapcie i butki kup, dopiero gdy malec zacznie sprawnie chodzić. Jak możesz pomóc? Nie podnoś dziecka za każdym razem, gdy upadnie. Wysiłek, jaki wkłada w to, by się podnieść, też jest ważny. Dziecko upada, podnosi się, podpiera rękami, wstaje, znów upada... To taka sama nauka jak każda inna. Pozwól mu uświadomić sobie możliwości lokomocyjne, bo właśnie stąd m.in. będzie czerpało zaufanie do samego siebie. Nie kupuj chodzika To zupełnie niepotrzebny wydatek. Wiesz, że: - zaburza naukę chodzenia, bo dziecko w chodziku nieprawidłowo obciąża stopy, a w konsekwencji cały układ kostny i mięśniowy. Maluchy, które dużo przebywają w chodziku, częściej zaczynają stąpać na palcach. - utrudnia doskonalenie zmysłu równowagi, ponieważ daje podparcie z każdej strony. Maluch w chodziku nie uczy się też bezpiecznego upadania na podłogę. Konsultacja merytoryczna dr n. med. Hanna Więcławek-Wassermann Specjalistka ortopedii i traumatologii narządu ruchu, zajmuje się też ortopedią dziecięcą i jest lekarką rehabilitacji medycznej. Leczy m.in. choroby stawów, kontuzje sportowe, wady postawy, mózgowe porażenie dziecięce
Czy anoreksja może mieć wpływ na karmienie piersią? Odpowiada położna-psycholog.
Przed ciążą zagrażała mi anoreksja. Teraz, kiedy moja córeczka ma cztery miesiące, nie potrafię się zmusić, by zjeść więcej niż dwa posiłki. Czy mój pokarm jest wartościowy? Ika Dla córeczki najważniejsze jest, aby jej mama była szczęśliwa, zauważała potrzeby maluszka, tuliła ją, dawała poczucie bezpieczeństwa. Proszę się nie martwić o karmienie piersią. Pokarm mamy zwykle jest pełnowartościowy, gdyż organizm do jego produkcji wykorzystuje zgromadzone zapasy. Radzę jednak zrobić podstawowe badania, które pozwolą ocenić stan organizmu. Niestety, gdy mama ma anoreksję, choroba może sprawiać, że chwilami nie jest w stanie aktywnie uczestniczyć w życiu bliskich. Dlatego zachęcam też do kontaktu z psychoterapeutą lub lekarzem psychiatrą. Pomogą odnaleźć przyczyny choroby i będą wspierać w walce z nią. Nie wolno pozwolić, by choroba odebrała radość z macierzyństwa. Konsultacja merytoryczna mgr Bożena Cieślak-Osik Specjalistka psycholożka kliniczna, położna i trenerka skali NBAS, pracuje w Zakładzie Psychologii Klinicznej Dzieci i Młodzieży Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Dziadkowie często martwią się, że ich dzieci popełniają błędy wychowawcze. Jak uniknąć konfliktów pokoleniowych i cieszyć się wnukami?
Może wam się wydawać, że młodzi ludzie nie wiedzą, jak się zabrać do pielęgnacji i wychowania maluszka. Pozwólcie im się tego nauczyć. Poradzą sobie! Tak jak wy sobie poradziliście. Pamiętajcie też, że obecność dziadków to skarb, o ile dawkowany jest z umiarem. Podpowiadamy, jak to osiągnąć. Oto rady dla ciebie, babciu i dziadku. Każde z was może wiele zdziałać dla poprawy stosunków w rodzinie. Pomagaj, ale z wyczuciem To, że synowa pozwala teściowej, u której mieszka, codziennie kąpać dziecko, nie oznacza, że jest z tego zadowolona. Młodzi ludzie niekiedy po prostu nie potrafią odmówić, choć w głębi duszy czują złość. Nawet jeśli wydaje ci się, że pomoc byłaby wskazana, a młoda mama nie chce z niej skorzystać, nie nalegaj – to może wywołać odwrotny skutek. Czasem trzeba się wycofać ze słowami: “Powiedz, jak będziesz mnie potrzebować”. Zobacz też: Dziadkowie - wybawienie, czy utrapienie? Wspieraj młodą mamę Pomóż jej uwierzyć, że znakomicie spisuje się w nowej roli, dodawaj otuchy w trudnych chwilach. Podkreślaj, jak wiele już się nauczyła, ale nie przypisuj sobie zasług w tej edukacji. Traktuj swoją pomoc jako naturalne zachowanie starszego pokolenia. Możesz opowiedzieć o swoich wątpliwościach i niepokojach z tego okresu. To pozwoli twojej córce lub synowej poczuć się pewniej. Pomóż jej też zadbać o siebie zaproponuj wspólne wyprawy na basen, gdzie zajmiesz się maluchem. Mów wprost, co cię gryzie Uważaj też na podburzanie jednego rodzica przeciwko drugiemu. Nie mów do syna: „Nie rozumiem, dlaczego twoja żona nie chce zakładać dziecku sweterka, przecież ono się przeziębi!”, lecz porozmawiaj otwarcie o swoich poglądach na temat ubierania z synową lub z obojgiem. Uważnie słuchaj własnych dzieci Sądzisz, że nie sprawdzasz się jako babcia lub dziadek, bo rodzice dziecka nie podzielają twoich poglądów ani nie chcą słuchać rad. Niepotrzebnie. Wiele spraw można i warto wyjaśnić, by uniknąć nieporozumień. Staraj się nie tylko wypowiedzieć własne zdanie, ale także wysłuchać i zrozumieć. Młoda mama wrażliwa na potrzeby dziecka najlepiej wie, czego mu potrzeba. Jeśli prosi cię o wcześniejszy powrót ze spaceru, dostosuj się, zamiast wracać późno, gdy maluch jest już bardzo głodny. Czytaj też: 9 rad dla babci i dziadka. Unikaj oceniania, narzucania zdania Każdemu trudno jest wytrzymać nieustające komentarze. Negatywne opinie staraj się więc przekazywać w sposób delikatny i przemyślany. Uważaj na zdania: „A nie mogłaś...”, „Zrób lepiej tak...”. Pamiętaj, że każdy ma prawo troszczyć się o swoje dziecko zgodnie z własnymi przekonaniami. To do mamy dziecka należy decyzja, kiedy zrezygnuje z karmienia piersią albo posadzi je na nocnik. Wzbogacaj swoją wiedzę Nie zaszkodzi, gdy od czasu do czasu sięgniesz po dobry poradnik. Poznanie współczesnych metod wychowania pozwoli ci spojrzeć z większym zrozumieniem na młodych rodziców. Czasami słowo pisane bardziej przekonuje niż wypowiedziana opinia. Nie obraź się więc, jeśli syn lub córka podsunie ci artykuł zatytułowany: „Jak najlepiej żyć z dziadkami”, lecz przeczytaj i wyraź swoją opinię. Może podczas dyskusji dojdziecie do spraw istotnych dla was. Zmierzaj do kompromisów Nigdy nie oczekuj od dziecka deklaracji, czy kocha bardziej mamę, czy babcię lub do których dziadków woli jeździć na wakacje. Mama zawsze będzie dla niego najdroższą osobą. Pamiętaj, że dziecko chce mieć i kochać zarówno rodziców, jak i dziadków. Jeśli potrafią oni ze sobą współpracować, ma pełne bezpieczeństwa, szczęśliwe dzieciństwo. Czytaj też: Mama i babcia - jak ułożyć wzajemne relacje? Szanuj zasady rodziców Przywilejem babci i dziadka jest pozwalanie wnukom na więcej. Jednak nawet jeśli rozpieszczasz malucha, wyręczasz go, dajesz mu słodycze, to nie możesz łamać zasad rodziców. Trzeba przestrzegać określonych pór snu, nie nosić bez potrzeby na rękach, karmić odpowiednio do wieku, a jeśli wnuczek tego wymaga, uważać także na produkty, które mogą go uczulać. Nie należy też pozwalać na to, czemu rodzice są przeciwni, a np. w spornej sprawie słodyczy spytać ich o zgodę. Nie poświęcaj się, pozostań sobą To może cię łatwo wpędzić w pułapkę zniechęcenia i zmęczenia codziennymi obowiązkami. Zaproponuj własnym dzieciom taki sposób spędzania czasu z wnukiem, jaki sprawia przyjemność również tobie. Podejdź do spotkania z małym człowieczkiem jak do szansy nowego odkrywania świata. Dziecięce ciekawość, zachwyt, wytrwałość – to ci przypomni twoje własne pasje sprzed lat. Opiekując się wnukiem, nie zaniedbuj przyjaciół, zainteresowań, nie rezygnuj z wakacji. W życiu znajdzie się miejsce na wszystko! Czytaj też: 5 rad dla babci i dziadka. Tekst: Izabela Górnicka-Zdziech Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu