Najmodniejsze imiona w 2026 r. Zaskakujące zmiany w top 10
Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało świeże dane: w pierwszej połowie 2026 roku rodzice w Polsce najczęściej nadawali dzieciom imiona Zofia i Nikodem. Sprawdzamy, co zmieniło się w rankingu względem poprzedniego półrocza i dlaczego niektóre imiona nagle wracają do łask.
Ranking imion to jeden z tych zestawień, które na pierwszy rzut oka wygląda na ciekawostkę, a w rzeczywistości mówi sporo o tym, co dzieje się w głowach rodziców – jakie wzorce kulturowe wracają, co podpowiadają seriale, literatura czy po prostu rodzinne sentymenty. Dane resortu cyfryzacji, dostępne na portalu dane.gov.pl, pokazują, że w pierwszym półroczu 2026 roku liderzy pozostali ci sami co wcześniej, ale tuż za podium zaszły całkiem wyraźne przetasowania. Zofia broni tytułu, ale konkurencja depcze po piętach Zofia od dłuższego czasu jest imieniem, które trudno zdetronizować – i tym razem także utrzymała pierwsze miejsce. Za nią uplasowały się Zuzanna i Maja, czyli imiona, które od kilku sezonów regularnie pojawiają się w czołówce i najwyraźniej nie tracą na atrakcyjności. Największą niespodzianką w żeńskiej dziesiątce jest awans Antoniny – z 13. na 10. miejsce. To pokazuje, że imiona, które jeszcze niedawno wydawały się niszowe, potrafią w ciągu jednego półrocza wejść do ścisłej czołówki. W górę poszły też Hanna, Oliwia i Pola, podczas gdy Laura i Julia nieco spadły, choć wciąż mocno trzymają się w pierwszej dziesiątce. Top 10 imion dla dziewczynek (I połowa 2026 r.) Zofia – 2166 Zuzanna – 1830 Maja – 1801 Hanna – 1665 (↑ z 5. miejsca) Laura – 1627 (↓ z 4. miejsca) Oliwia – 1404 (↑ z 7. miejsca) Pola – 1382 (↑ z 8. miejsca) Julia – 1302 (↓ z 6. miejsca) Alicja – 1294 Antonina – 1228 (↑ z 13. miejsca) Nikodem wciąż na topie, ale Jan depcze mu po piętach Wśród chłopców sytuacja jest równie ciekawa. Nikodem, imię jeszcze kilka lat temu uchodzące za mniej oczywisty wybór, po raz kolejny okazało się najpopularniejsze. Tuż za nim uplasował się Antoni, a na trzecie miejsce awansował Jan – i to spory skok, bo jeszcze w drugiej połowie 2025 roku zajmował pozycję czwartą. W efekcie z podium spadł Leon, choć wciąż zajmuje wysoką, czwartą lokatę. Warto zwrócić uwagę na Franciszka, który awansował z szóstego na piąte miejsce, oraz na Aleksandra, który – odwrotnie – nieco stracił na popularności. Klasyka w postaci Ignacego i Stanisława wciąż trzyma się mocno, co potwierdza, że imiona kojarzone z tradycją i historią rodzinną wcale nie wychodzą z użycia, tylko regularnie wracają do łask. Top 10 imion dla chłopców (I połowa 2026 r.) Nikodem – 2665 Antoni – 2560 Jan – 2415 (↑ z 4. miejsca) Leon – 2359 (↓ z 3. miejsca) Franciszek – 2289 (↑ z 6. miejsca) Aleksander – 2148 (↓ z 5. miejsca) Ignacy – 2145 Stanisław – 1874 Jakub – 1482 Mikołaj – 1381 Dlaczego imiona „skaczą” w rankingu z półrocza na półrocze Warto pamiętać, że tego rodzaju zmiany rzadko są przypadkowe. Na popularność imion wpływają nie tylko trendy pokoleniowe czy chęć nawiązania do tradycji rodzinnej, ale też zjawiska kulturowe – bohaterowie seriali, książek, a nawet postacie publiczne, które akurat są na topie w danym momencie. To dlatego imię, które przez lata plasowało się w drugiej dziesiątce, może w ciągu kilku miesięcy wskoczyć wyżej, gdy zyska nowe skojarzenia. Drugie imię – wciąż żywa tradycja Choć dziś rzadko kto pamięta, że drugie imię historycznie miało zapewniać dziecku opiekę dodatkowego patrona, sam zwyczaj jego nadawania wciąż jest w Polsce powszechny. Najczęściej wybierane drugie imiona pozostają zaskakująco stabilne z półrocza na półrocze: dla chłopców: Jan, Piotr, Józef dla dziewczynek: Maria, Anna, Zofia To dobry przykład na to, że o ile pierwsze imię bywa polem do eksperymentów i podążania za trendem, o tyle drugie wciąż pełni funkcję ukłonu w stronę rodziny i tradycji – niezależnie od tego, jak bardzo zmienia się ranking tych „głównych”. Co z tego wynika dla rodziców, którzy dopiero wybierają imię Jeśli szukacie inspiracji, warto spojrzeć na ranking nie tylko jako listę popularności, ale jako mapę tego, co obecnie „gra” w polskich rodzinach. Imiona z górnej dziesiątki, takie jak Zofia czy Nikodem, mają tę zaletę, że są rozpoznawalne i uniwersalne – nie trzeba tłumaczyć ich pisowni ani wymowy. Z kolei te, które dopiero pną się w górę, jak Antonina czy Franciszek, dają szansę na coś, co wciąż jest wyraziste, ale niekoniecznie najczęściej spotykane na szkolnej liście obecności. Pełne zestawienie i szczegółowe statystyki dostępne są na portalu dane.gov.pl.
Nowa podstawa programowa w przedszkolach i szkołach: 10 zmian, na które warto się przygotować przed 1 września
Od 1 września w polskich przedszkolach i szkołach podstawowych (klasy I i IV) startuje jedna z największych reform edukacyjnych ostatnich lat. Znikają stare przedmioty, pojawiają się nowe, a nauka ma polegać w większym stopniu na doświadczaniu i działaniu niż na zapamiętywaniu materiału. Dla rodziców to sporo nowych informacji tuż przed pierwszym dzwonkiem, dlatego rozkładamy tę reformę na dziesięć konkretnych punktów.
Kogo dotyczy reforma Zmiany wynikają z rządowego programu "Reforma26. Kompas Jutra" i wchodzą w życie stopniowo, a nie dla wszystkich uczniów naraz. Od września obejmą wszystkie przedszkola oraz klasy I i IV szkoły podstawowej - pozostałe roczniki (II, III oraz V-VIII) w roku szkolnym 2026/2027 uczą się jeszcze według dotychczasowych zasad. Kolejne klasy będą dołączać do reformy sukcesywnie w następnych latach. Podstawę prawną stanowią dwa rozporządzenia minister edukacji Barbary Nowackiej, podpisane w marcu 2026 roku. Jeśli Twoje dziecko idzie do II, III, V, VI, VII czy VIII klasy - może odetchnąć: w tym roku nic się jeszcze formalnie nie zmienia. Jeśli natomiast idzie do przedszkola albo rozpoczyna klasę I lub IV, oto co warto wiedzieć. 1. Mniej ekranów w przedszkolu Nowa podstawa programowa wprost ogranicza kontakt dzieci z urządzeniami ekranowymi - telefonami, tabletami, telewizorem. Nauczyciel będzie mógł z nich korzystać wyłącznie w celach dydaktycznych, w duchu tzw. higieny cyfrowej. W praktyce oznacza to powrót do zabawy ruchowej i wspólnych działań w grupie zamiast bajki puszczanej "na uspokojenie". 2. Więcej sprawczości i "doświadczeń edukacyjnych" u przedszkolaków Centralnym pojęciem nowej podstawy jest sprawczość - tworzenie sytuacji, w których dziecko samo podejmuje inicjatywę, próbuje, myli się i poprawia, zamiast czekać na gotowe instrukcje. Mają temu służyć konkretne, wpisane wprost do podstawy doświadczenia edukacyjne: każde dziecko powinno choć raz w roku być odbiorcą sztuki, przynajmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej wspólnie z grupą zaplanować zakupy w sklepie, a także wysiewać i uprawiać rośliny. 3. Obowiązkowy czas na świeżym powietrzu Dzieci w przedszkolu mają codziennie spędzać czas na dworze, a co najmniej raz w tygodniu - dłużej niż godzinę poza budynkiem placówki. To zapis, którego wcześniej w podstawie nie było w tak jednoznacznej formie. 4. Więcej godzin w klasach I-III Tygodniowy wymiar obowiązkowych zajęć wzrośnie z 20 do 21 godzin. Dodatkowy czas ma być przeznaczony na kompetencje fundamentalne (językowe, matematyczne, cyfrowe, ruchowe) oraz przekrojowe - krytyczne myślenie, rozwiązywanie problemów i dbanie o dobrostan psychiczny dziecka. Edukacja wczesnoszkolna pozostaje zintegrowana, bez podziału na osobne przedmioty. 5. Nowy przedmiot: przyroda w klasach IV-VI W miejsce dotychczasowego układu pojawi się przyroda w wymiarze trzech godzin tygodniowo, prowadzona w blokach po co najmniej dwie godziny. Jeśli w planie lekcji dziecka zobaczycie dwie godziny przyrody pod rząd - to nie pomyłka, tylko świadome wydłużenie czasu na doświadczenia i obserwacje. 6. Koniec techniki - zajęcia praktyczno-techniczne Dotychczasową technikę zastąpią zajęcia praktyczno-techniczne - również dwie godziny tygodniowo, w dłuższych blokach, z naciskiem na konkretne projekty i prace manualne. Pojawią się w nich też nowe treści dotyczące bezpiecznego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa. 7. Dłuższe bloki lekcyjne zamiast pojedynczych 45 minut To zmiana organizacyjna, która dotyczy zarówno przyrody, jak i zajęć praktyczno-technicznych - wybrane przedmioty będą realizowane w dłuższych, co najmniej dwugodzinnych blokach, żeby nie przerywać eksperymentu czy projektu w połowie. 8. Mniej materiału do wkucia na pamięć Ministerstwo Edukacji ograniczyło szczegółowe treści programowe o około 20 procent, kładąc większy nacisk na pracę projektową i współpracę między uczniami zamiast nauki pamięciowej. Nauczyciele zyskali też więcej swobody w doborze części zagadnień - te opcjonalne treści nie będą obowiązywać na egzaminie ósmoklasisty. 9. Więcej godzin do dyspozycji dyrektora szkoły Dyrektorzy będą mieli do dyspozycji 6 godzin zamiast dotychczasowych 4 - mogą je przeznaczyć m.in. na zajęcia wyrównawcze, rozwijające zainteresowania lub wsparcie psychologiczno-pedagogiczne. Warto zapytać na pierwszym zebraniu, jak konkretna szkoła planuje je wykorzystać. 10. Darmowe podręczniki - nie kupuj ich na własną rękę Uczniowie klas I i IV będą pierwszym rocznikiem korzystającym z podręczników przygotowanych zgodnie z nową podstawą programową. Podręczniki zostaną sfinansowane z dotacji państwowej i przekazane przez szkołę - na start warto ograniczyć zakupy do zeszytów, piórnika i podstawowych przyborów. Co jeszcze przed nami Zapowiadany szeroko tydzień projektowy - czas przeznaczony na pracę nad praktycznymi problemami zamiast tradycyjnych lekcji - mimo licznych doniesień medialnych nie jest jeszcze obowiązkowy w tym roku. Stanie się nim dopiero od roku szkolnego 2027/2028, najpierw w klasach IV i V. W tym roku szkoły mogą organizować go dobrowolnie, testując rozwiązanie przed pełnym wdrożeniem. Reforma będzie się rozwijać etapami przez kolejne lata: w 2027 roku obejmie pierwsze klasy szkół ponadpodstawowych, a w latach 2031-2032 po raz pierwszy w nowej formule zostaną przeprowadzone egzamin ósmoklasisty i matura. Jeśli w rodzinie jest więcej niż jedno dziecko w różnym wieku, warto liczyć się z tym, że przez najbliższych kilka lat starsze i młodsze rodzeństwo mogą uczyć się według dwóch różnych podstaw programowych jednocześnie.
Wirtualny robak w brzuchu ma oduczyć jedzenia słodyczy. Julia Izmałkowa ostrzega: „To warunkowanie lęku, nie edukacja”
Internetowa moda, w której dorośli za pomocą aplikacji medycznej wmawiają dzieciom obecność pasożyta, zagraża ich fundamentalnemu poczuciu bezpieczeństwa. – Przeraża mnie okrucieństwo dorosłego i kompletny brak wrażliwości na emocje własnego dziecka – ocenia ostro ten proceder psycholożka, znana w sieci jako Psychomama Julia. Zamiast budować zdrowe nawyki i uczyć radzenia sobie z trudnymi emocjami, dorośli fundują najmłodszym cyfrowy koszmar, naiwnie wierząc, że cel uświęca środki. Wymuszanie posłuszeństwa kłamstwem to nie sprytny hack, lecz brutalne uderzenie w fundament zaufania, na którym opiera się więź z maluchem.
Wyobraź sobie, że osoba, której ufasz bezgranicznie, stawia cię w obliczu śmiertelnego zagrożenia, a potem wybucha śmiechem, widząc twoje łzy. Brzmi jak okrutny koszmar? Dla wielu dzieci to codzienność, która właśnie podbija media społecznościowe. Na ekranie smartfona przesuwanego po małym brzuchu pojawia się obraz zafałszowanego USG. Aplikacja nakłada na widok z kamery wijącego się robaka. Rodzic z powagą w głosie ogłasza: „Widzisz? To przez te wszystkie cukierki i żelki”. Reakcja malucha jest natychmiastowa – histeryczny płacz, panika, desperacka próba ucieczki przed czymś, co rzekomo pożera go od środka. W tle słychać chichot nagrywających dorosłych. W końcu to tylko „taki żart” i przy okazji genialny hack wychowawczy na oduczenie jedzenia słodyczy, prawda? Otóż nie. O tym, dlaczego ten trend to wychowawcza katastrofa, rozmawiam z Julią Izmałkową – psycholożką, badaczką i twórczynią popularnego profilu „Psychomama Julia”, która od lat uczy, jak budować z dziećmi relacje oparte na autentycznym szacunku. Mózg dziecka to nie plac zabaw Z perspektywy dorosłego cała sytuacja wydaje się błaha, wręcz komiczna. Zapominamy jednak o fundamentalnej różnicy w tym, jak przetwarzamy rzeczywistość. Dziecięcy mózg nie posiada jeszcze filtrów, które pozwalałyby odróżnić technologiczną sztuczkę od prawdy. – To jest dla mnie naprawdę przerażający przykład tego, jak dorosły może wykorzystać przewagę poznawczą nad dzieckiem i nazwać to wychowaniem – zauważa ostro psycholożka. – Kilkulatek nie ma naszych kompetencji poznawczych. Nie siedzi przed ekranem USG i nie myśli: „ciekawe, czy mama zastosowała właśnie manipulację wizualną”. Jeżeli osoba, która jest dla niego podstawowym źródłem informacji o świecie, mówi mu: „masz robaka w brzuchu”, to dla niego to może być po prostu informacja o zagrożeniu. Dorośli, widząc rozpacz dziecka, często szybko dodają, że to były tylko żarty. Oczekują, że zaciśnięte ze strachu małe ciałko natychmiast się rozluźni, a łzy wyschną. Problem polega na tym, że nasza biologia nie ma poczucia humoru. – I dlatego późniejsze „przecież to był tylko żart” niewiele zmienia – tłumaczy Izmałkowa. – Układ nerwowy najpierw reaguje, a dopiero potem analizujemy. Strach pojawia się, zanim dziecko będzie w stanie intelektualnie poukładać sobie, że ktoś je nabrał. Serce przyspiesza, ciało się napina, pojawia się przerażenie. Nie można cofnąć tej reakcji zdaniem: „no już, przecież żartowałam”. Strażnik, który sam podpala dom Oprócz przerażenia, które serwujemy dziecku, w tym niewinnym na pozór trendzie kryje się coś znacznie głębszego – pęknięcie fundamentu, na którym budujemy całe życie młodego człowieka. Chodzi o zaufanie. – To najważniejszy problem. Rodzic jest dla małego dziecka czymś w rodzaju zewnętrznego systemu bezpieczeństwa – zaznacza ekspertka. – Dziecko patrzy na świat częściowo przez rodzica: jeśli mama mówi, że coś jest niebezpieczne, to prawdopodobnie jest niebezpieczne. Jeśli tata mówi, że wszystko jest w porządku, mogę się uspokoić. Kiedy ten swoisty radar bezpieczeństwa celowo wysyła fałszywe sygnały, by wymusić posłuszeństwo, dziecko zostaje na lodzie. Zostaje samo ze swoimi emocjami w świecie, który właśnie okazał się podwójnie groźny, bo zawiódł ten, kto miał go chronić. – I właśnie dlatego świadome stworzenie dziecku zagrożenia, którego nie ma, żeby wymusić określone zachowanie, jest tak fatalnym pomysłem. Osoba, która ma pomagać dziecku regulować strach, sama ten strach produkuje. To jest tak STRASZNA rzecz, że ja sobie nie wyobrażam, co ci rodzice mają w głowie, że coś takiego robią – otwarcie przyznaje Julia Izmałkowa. Trucizna na talerzu i lekcja (braku) uczciwości Rodzice często tłumaczą się, że cel uświęca środki. Skoro robak z aplikacji sprawi, że maluch odłoży czekoladę, to znaczy, że metoda działa. Jednak, jak podkreśla psycholożka, długofalowe koszty takiej „edukacji” są ogromne, zwłaszcza w kontekście kształtowania nawyków. – Do tego dochodzi jeszcze jeden mechanizm, którego bardzo nie lubię: strach zostaje przyklejony do jedzenia – przestrzega. – Chcemy nauczyć dziecko, że słodycze są jedną z kategorii jedzenia, której nie jemy bez ograniczeń. A zamiast tego uczymy: słodycze → robak w brzuchu → zagrożenie → lęk. To nie jest edukacja żywieniowa. To jest warunkowanie lęku. To budowanie złej relacji z jedzeniem. Zamiast straszenia, mądre rodzicielstwo wymaga od nas wzięcia na siebie ciężaru dziecięcej frustracji. – Wychowanie polega między innymi na tym, że dorosły wytrzymuje niezadowolenie dziecka bez konieczności manipulowania nim, zawstydzania go albo straszenia. Stawiam granicę i pomagam ci przeżyć fakt, że tej granicy nie lubisz – wyjaśnia ekspertka. Jest jeszcze jeden aspekt, o którym rzadko myślimy, trzymając w ręku telefon z włączonym nagrywaniem. To, jaką lekcję moralności właśnie serwujemy. – I jeszcze jedna rzecz, dla mnie fundamentalna: ja naprawdę nie chcę uczyć dziecka, że można kłamać „dla jego dobra”, jeśli ma się nad nim wystarczającą przewagę. Bo dzieci znacznie bardziej obserwują, jak my używamy swojej władzy, niż słuchają naszych wykładów o uczciwości. Gdy zagłębimy się w ten problem, maska „śmiesznego tiktoka” całkowicie opada, obnażając coś bardzo mrocznego. – Przeraża mnie okrucieństwo dorosłego i kompletny brak wrażliwości na emocje własnego dziecka – dodaje wprost Izmałkowa. – Bo trzeba naprawdę na chwilę przestać widzieć dziecko jako człowieka, żeby celowo wywołać w nim przerażenie, patrzeć, jak się boi, a potem jeszcze uznać jego strach za zabawny. Bezpieczna baza w niedoskonałym świecie Czy to oznacza, że każdy nasz błąd, każdy podniesiony głos czy nieprzemyślany żart bezpowrotnie niszczy psychikę dziecka? Absolutnie nie. W relacjach rodzinnych nie chodzi o sterylną doskonałość. – Nie jesteśmy i nigdy nie będziemy idealnymi rodzicami. Psychologia zresztą wcale tego od nas nie wymaga. Mamy być wystarczająco dobrymi rodzicami – uspokaja twórczyni profilu Psychomama. – Popełniać błędy, czasami nie wytrzymać, czasami powiedzieć coś głupiego, ale przede wszystkim być dla dziecka bezpieczną bazą — miejscem, do którego przychodzi ze swoim strachem, a nie miejscem, z którego ten strach przychodzi. – Dziecko powinno mieć głęboko zapisane: kiedy świat mnie przeraża, mogę przyjść do mamy albo taty i oni pomogą mi odzyskać poczucie bezpieczeństwa. A nie: mama albo tata mogą dla zabawy stworzyć mi koszmar, wykorzystać fakt, że im bezgranicznie wierzę, a potem śmiać się z mojej reakcji.
Polka mieszkająca w Szwajcarii: "Nie dla każdego miarą sukcesu musi być uniwersytet" [WYWIAD]
Krystyna Wichowska od ponad trzech lat mieszka z rodziną niedaleko Bazylei. — Najbardziej uderzył mnie szacunek do dziecka — mówi, wspominając pierwsze miesiące w szwajcarskiej szkole. To system, w którym troska o dobrostan dziecka idzie w parze z twardymi zasadami, a droga zawodowa liczy się tyle samo, co studia.
Kiedy Krystyna Wichowska przeprowadzała się z rodziną do Szwajcarii, jej córka Ewa miała 12 lat, syn Bolek — 9. Oboje zostawili za sobą polską szkołę, przyjaciół i dom w Gdańsku, żeby z dnia na dzień znaleźć się w systemie edukacji, którego językiem nie mówili. Były łzy, tęsknota i długie miesiące oswajania nowego miejsca. Dziś, po ponad trzech latach w kantonie Basel-Landschaft, Krystyna prowadzi profil SwissByKris, gdzie pokazuje Szwajcarię z perspektywy Polki, która nie ogląda tego kraju z okna autokaru, tylko przeżywa go każdego dnia — także tę mniej pocztówkową stronę, związaną z wychowaniem dzieci w zupełnie innym systemie wartości. Zapytałam ją, czego nauczyła się o dzieciach, szkole i sobie samej, patrząc na to wszystko oczami polskiej mamy. Kadr ze szwajcarskiego dzieciństwa Mamotoja.pl: Gdyby miała Pani zamknąć szwajcarskie dzieciństwo w jednym obrazku, jednym codziennym kadrze, który najbardziej uderzył Panią po przeprowadzce z Polski — co by to było? Pierwsze, co przychodzi mi do głowy, to nie góry, narty ani dzieci idące samodzielnie do szkoły. To sposób, w jaki dorosły pochyla się nad dzieckiem i naprawdę go słucha. Najbardziej uderzył mnie po przeprowadzce szacunek do dziecka — zwracanie uwagi na jego potrzeby, mocne strony i dobrostan. Jednocześnie nie oznacza to braku wymagań. W szkole dużą wagę przywiązuje się do koncentracji, dokładności i staranności w wykonywaniu zadań. Dziecko ma czuć się bezpiecznie, ale jednocześnie uczy się odpowiedzialności i tego, że pewne zasady obowiązują wszystkich. Wyraźnie stawiane są też granice dotyczące agresji wobec innych dzieci. I właśnie to połączenie najbardziej kojarzy mi się ze szwajcarską szkołą: szacunek i troska o dziecko nie wykluczają zasad, wymagań i odpowiedzialności. Zawał serca czy ulga? O słynnej samodzielności Szwajcarskie dzieciaki słyną z tego, że od małego same maszerują z odblaskami do przedszkola czy szkoły. W Polsce drżymy o dzieci na każdym kroku, wozimy je pod same drzwi. Jak polska mama radzi sobie z tym momentem odcięcia pępowiny? To był dla Pani szok kulturowy czy oddech ulgi? Oj tak, to był dla mnie szok. Pamiętam, jak zobaczyłam małe dzieci, nawet przedszkolaki, idące samodzielnie do przedszkola czy szkoły. Byłam przyzwyczajona do przyprowadzania i odbierania swoich dzieci, i moja pierwsza myśl była mniej więcej taka: "Ojej, to tak można? To jest tutaj normalne?" Z czasem zobaczyłam jednak, że wokół samodzielności szwajcarskich dzieci narosło trochę mitów. Nigdy nie usłyszałam w naszej szkole, że dziecko musi przychodzić samo albo że rodzicom nie wolno go przyprowadzać czy odbierać. Regularnie widuję rodziców odprowadzających dzieci i czekających na nie po lekcjach. Sama zresztą też tak robiłam. Różnica polega raczej na tym, że tutaj widok małego dziecka idącego samodzielnie nie budzi takiego zdziwienia. Dzieciom wcześniej daje się przestrzeń do samodzielności, ale to nie oznacza, że każde dziecko musi być od razu gotowe na wszystko. Dla mnie na początku był to zdecydowanie bardziej szok kulturowy niż ulga. Z czasem zaczęłam jednak doceniać to podejście. Szwajcarski zegarek a dziecięcy chaos Szwajcaria kojarzy nam się z absolutnym porządkiem, zasadami i ciszą nocną, której nie wolno łamać. Jak w ten perfekcyjny system wpisuje się naturalny, dziecięcy chaos i hałas? Czy szwajcarscy sąsiedzi są wyrozumiali dla tupoczących małych stópek? Moje doświadczenie jest pod tym względem bardzo pozytywne. Nigdy nie zdarzyło mi się, żeby ktoś zwrócił uwagę, że moje dzieci są za głośno. Na naszym osiedlu biega i bawi się mnóstwo małych dzieci, słychać śmiech, krzyki i czasem płacz — czyli zwyczajne dziecięce życie — i nie widzę, żeby ktoś robił z tego problem. Oczywiście wiele zależy od ludzi. W Polsce również można trafić na sąsiada, któremu przeszkadzają tupiące dzieci. Za to bardzo szybko przekonałam się, że inne kwestie związane z hałasem potrafią być tutaj traktowane poważnie. Niedługo po przeprowadzce zostawiliśmy na kilka godzin naszego psa samego w domu. Po zmianie miejsca początkowo źle znosił nasze wyjścia i tego dnia szczekał. Nikt nie zapukał i nie zwrócił nam bezpośrednio uwagi. Dwa dni później otrzymaliśmy oficjalne pismo od administracji budynku. I wtedy po raz pierwszy pomyślałam: "Aha, tutaj takie sprawy załatwia się inaczej". Bardziej formalnie, według określonych procedur. Dlatego nie powiedziałabym, że szwajcarski porządek oznacza, że dzieci mają siedzieć cicho. Przynajmniej w moim otoczeniu dzieci mogą być dziećmi, ale jednocześnie istnieje duży szacunek do wspólnej przestrzeni. Oceny, presja i definicja sukcesu W polskiej szkole często wpadamy w pułapkę bycia najlepszym we wszystkim. Tymczasem szwajcarski system bardzo wcześnie profiluje dzieci i nie zakłada, że każdy musi iść na uniwersytet. Jak tamtejsi rodzice podchodzą do edukacji? Czy presja na "czerwony pasek" tam w ogóle istnieje? Z mojego doświadczenia dzieci nie są obciążone aż tak dużą ilością nauki. Sprawdziany są zapowiadane wcześniej, a nauczyciele zwracają uwagę nie tylko na ocenę, ale również na to, w czym dziecko jest dobre i nad czym powinno jeszcze popracować. Ciekawy jest sam system oceniania — dziecko może dostać na przykład 5,25, wynik jest dokładnie przeliczany. To zawsze wydawało mi się bardzo szwajcarskie: nawet ocena potrafi być precyzyjna. Dużą różnicą jest konstrukcja systemu. W Basel-Landschaft obowiązkowa szkoła obejmuje Kindergarten, Primarschule, a następnie Sekundarschule, gdzie funkcjonują różne poziomy wymagań wpływające na dalszą drogę edukacyjną. System daje jednak możliwość dalszego rozwoju i zmiany ścieżki — nie jest tak, że jedna decyzja w wieku kilkunastu lat zamyka dziecku przyszłość. Bardzo ciekawa jest Lehre, czyli dualne kształcenie zawodowe: młody człowiek część tygodnia spędza w firmie, zdobywając zawód i praktyczne doświadczenie, a część w szkole. W Szwajcarii nie jest to traktowane jako "gorsza" droga — wręcz przeciwnie, około dwóch trzecich młodych ludzi wybiera kształcenie zawodowe. I właśnie to bardzo mi się tutaj podoba: nie dla każdego miarą sukcesu musi być uniwersytet. W szkole bardzo wyraźnie widać też nacisk na języki. Wielojęzyczność jest czymś naturalnym — w otoczeniu moich dzieci są uczniowie z rodzin włoskich, niemieckich, portugalskich, gruzińskich i wielu innych, więc dzieci słyszą różne języki i akcenty właściwie każdego dnia. Inaczej rozłożony jest również odpoczynek: wakacje letnie są krótsze niż w Polsce, ale w ciągu roku dzieci mają kilka regularnych przerw. Z drugiej strony obowiązek szkolny traktowany jest poważnie — nie można po prostu zabrać dziecka kilka dni wcześniej, bo chcemy przedłużyć wakacje. W naszej szkole funkcjonują tak zwane Jokertage i inne zasady dotyczące usprawiedliwionych nieobecności, ale trzeba stosować się do procedur szkoły. Pozytywnie zaskoczyło mnie też, że w szkołach moich dzieci podręczniki i wiele materiałów są udostępniane bezpłatnie — na początku roku dzieci nie muszą przynosić klasycznej wyprawki, potrzebne materiały dostają w szkole, korzystają też z tabletów przekazanych przez szkołę. Za wycieczki często nie płacimy wcale albo dopłacamy niewiele. Bardzo podoba mi się natomiast sposób zbierania dodatkowych pieniędzy — moja córka wraz z klasą sprzedawała na jarmarku świątecznym przygotowane przez dzieci, rodziców i nauczycieli słodkości czy dżemy. Innym razem dzieci sprzedają ciasta w centrum miasta i w ten sposób zbierają pieniądze na wspólną wycieczkę. To jest dla mnie fantastyczna lekcja odpowiedzialności — dzieci widzą, że wspólny cel wymaga działania i współpracy. Czasem nawet lekcje biologii odbywają się na zewnątrz. Mój syn uczył się kiedyś o roślinach i zwierzętach żyjących w środowisku wodnym — nauczyciel najpierw wprowadził teorię, a potem zabrał klasę nad jezioro, gdzie dzieci rozpoznawały konkretne gatunki w naturze. I właśnie takie rzeczy bardzo mi się podobają: wiedza nie kończy się na podręczniku. Las zamiast sali gimnastycznej Zasada "nie ma złej pogody, jest tylko złe ubranie" to tam codzienność. Czy szwajcarskie dzieci faktycznie wychowują się w błocie, deszczu i na mrozie? Czego polska szkoła mogłaby się nauczyć od szwajcarskiej w kwestii kontaktu z naturą? Pod tym względem Szwajcaria mnie zachwyca. Dzieci w ciągu roku wielokrotnie wychodzą do lasu, spędzają dużo czasu na świeżym powietrzu, rozpalają ogniska, robią grille, jeżdżą na wycieczki. Kontakt z naturą nie jest jedną specjalną wycieczką w roku — jest częścią szkolnej codzienności. Najbardziej podoba mi się wykorzystanie tego, co Szwajcaria ma na wyciągnięcie ręki — góry. Moje dzieci wyjeżdżają ze szkołą w góry i mają możliwość nauki oraz doskonalenia jazdy na nartach. Gdybym miała wskazać jedną rzecz, którą polska szkoła mogłaby z tego podejścia zaczerpnąć, byłoby to częstsze wychodzenie poza szkolne mury. Nie każda wartościowa rzecz, której dziecko się uczy, musi wydarzyć się przy ławce. Dobrostan zamiast klasówki Dziś dużo mówimy o zdrowiu psychicznym uczniów. Jak w Szwajcarii podchodzi się do emocji dziecka w szkole? Czy nauczyciel to tam bardziej surowy egzekutor wiedzy, czy raczej mentor i przewodnik? To jest jedna z rzeczy, które najbardziej podobają mi się w naszej szkole. Każdego ranka nauczyciel wita się z dziećmi i podaje im rękę, na koniec dnia również się z nimi żegna. Niby drobiazg, ale dziecko od początku czuje, że zostało zauważone. Pierwsze pół godziny dzieci czytają książki albo nauczyciel czyta im na głos — dopiero później zaczynają się zwykłe lekcje. Raz w roku odbywa się spotkanie nauczyciela z rodzicami i dzieckiem, i co dla mnie ważne — dziecko nie jest podczas tej rozmowy dodatkiem. Nauczyciel pyta: co lubisz w szkole? Czego nie lubisz? W czym jesteś dobry? Nad czym powinieneś popracować? Jak możesz to zrobić? Następnie razem z dzieckiem ustalany jest konkretny cel na kolejny okres. Bardzo mocno odczuliśmy wsparcie szkoły, kiedy przyjechaliśmy do Szwajcarii. Ewa i Bolek nie znali niemieckiego, szkoła zapewniła im dodatkowe lekcje języka i wsparcie również w innych przedmiotach. Ale dla mnie najważniejsze było to, że nauczyciele i inne dzieci pomogli im również emocjonalnie przejść przez ten czas — bo dla moich dzieci pierwsze miesiące naprawdę były trudne. Tęskniły za Polską, przyjaciółmi, rodziną i swoim domem. Dużo płakały, bywały smutne. Ja też razem z nimi przechodziłam przez tę zmianę — rozmawiałam, wspierałam, uczyłam się z nimi, jeździliśmy poznawać nowy kraj. Z miesiąca na miesiąc było lepiej, ale dopiero po około półtora roku, kiedy język przestał być tak dużą barierą, zaczęły naprawdę budować swoje życie tutaj. Pojawili się przyjaciele, spotkania, zaproszenia na urodziny. I chyba dlatego dzisiaj tak doceniam fakt, że szkoła nie patrzyła tylko na ich oceny. Widziała również dzieci, które znalazły się w bardzo trudnej dla siebie sytuacji. Dobrym przykładem elastyczności szkoły jest też obecny tydzień — 10 sierpnia rozpoczął się nowy rok szkolny, a w związku z wysokimi temperaturami szkoły naszych dzieci wprowadziły czasowe zmiany organizacyjne: u Bolka lekcje zostały skrócone, a u Ewy część zajęć odbywa się online. Samotność na alpejskiej prowincji Mówi się, że do wychowania dziecka potrzeba wioski. Jaką wioskę zbudowała sobie Pani w Szwajcarii? Czy Szwajcarzy to naród, który łatwo wpuszcza obcokrajowców do swojego "rodzicielskiego ekosystemu", czy musiała Pani o te relacje mocno zawalczyć? Przed przeprowadzką naczytałam się sporo o tym, że Szwajcarzy są chłodni, zamknięci i trudno się z nimi zaprzyjaźnić. Moje doświadczenie jest inne. Nie są może tak wylewni jak Polacy, ale ludzie, których spotykam, są sympatyczni, pogodni i bardzo często skłonni do pomocy. Kiedyś mojemu synowi ukradziono rower spod szkoły. Napisałam o tym na lokalnej grupie na Facebooku. Następnego dnia zadzwoniła do mnie kobieta i powiedziała, że widziała rower i gdzie mam po niego przyjechać. Po chwili jednak stwierdziła, że sama nam go przywiezie. Przyjechała razem z mężem, a jej mąż wyjął jeszcze olej i nasmarował łańcuch w rowerze mojego syna, żeby lepiej mu się jeździło. Ci ludzie praktycznie nas nie znali. Dlatego nie lubię generalizowania, że Szwajcarzy są chłodni. Każdy człowiek jest inny i w każdym kraju można spotkać osoby bardziej otwarte i bardziej zamknięte. Ja spokojnie weszłam tutaj w bliższe relacje i nie mam poczucia, że Szwajcarzy nie chcą wpuszczać obcokrajowców do swojego świata. Mit matki-Polki kontra szwajcarski luz My, Polki, mamy często we krwi poświęcanie się dla dzieci na 100%, wyrzuty sumienia i perfekcjonizm. Czego w kwestii macierzyństwa nauczyły Panią szwajcarskie mamy? Czy potrafią bardziej odpuścić? Mam wrażenie, że szwajcarskie mamy mają bardzo podobnie jak my. Widzę natomiast dużą różnicę w organizacji życia rodzinnego. Bardzo wiele kobiet nie pracuje na pełnym etacie — popularne są różne wymiary pracy, na przykład 20, 40, 50 czy 60 procent. Nie zawsze wynika to z "luzu" czy świadomego wyboru: dzień szkolny dziecka nie zawsze pokrywa się z pełnym dniem pracy rodzica, a dodatkowa opieka może być kosztowna. Dlatego widzę tutaj raczej mamy, które — podobnie jak Polki — próbują znaleźć sposób na pogodzenie życia rodzinnego, pracy oraz własnych potrzeb i zainteresowań. Złota klatka? O realiach pracujących mam Szwajcaria to kraj, który bardzo długo opierał się urlopom macierzyńskim z prawdziwego zdarzenia, a żłobki są tam koszmarnie drogie. Jak system (nie) wspiera tam kobiety, które chcą łączyć macierzyństwo z pracą zawodową? To jedna z dziedzin, w których Szwajcaria może zaskoczyć Polkę i Polce wcale się to nie spodoba. Federalny płatny urlop macierzyński wynosi zasadniczo 14 tygodni, a drugi rodzic ma prawo do dwóch tygodni płatnego urlopu. W porównaniu z rozwiązaniami znanymi z Polski to bardzo, bardzo krótko. Do tego dochodzi koszt i organizacja opieki nad dziećmi — kiedy trzeba opłacić żłobek, opiekę pozaszkolną czy nianię, rodzina zaczyna kalkulować, jaki model pracy ma sens. To są ogromne koszty. Wprawdzie są pewne dofinansowania z gmin do żłobków, ale to nie są duże kwoty. To widać również w danych: w 2024 roku 59,5 proc. pracujących kobiet w Szwajcarii pracowało na część etatu, wobec 20,6 proc. mężczyzn. Sama widzę wokół siebie wiele mam pracujących na 40, 50 czy 60 procent. Dlatego nie powiedziałabym, że Szwajcaria nie wspiera rodzin — wspiera, ale inaczej niż u nas, w Polsce. Są różne rozwiązania i wiele zależy od miejsca, pracodawcy czy sytuacji konkretnej rodziny. Ale z perspektywy Polki zaskakujące jest, że w jednym z najbogatszych krajów świata połączenie pełnego etatu z macierzyństwem wcale nie musi być proste. Rewizja lunchboxa Dość przyziemne, ale jakże ważne pytanie: co szwajcarskie mamy pakują dzieciom do śniadaniówki? Króluje tam czekolada i ser, zdrowa nuda, czy kulinarny luz, którym nikt się nie przejmuje? Tutaj nie zauważyłam właściwie żadnej większej różnicy w porównaniu z Polską. Dzieci przynoszą zwyczajne rzeczy — bułki czy kanapki, owoce, zdrowe przekąski, czasem coś słodkiego. Jak wszędzie. Moje dzieci zazwyczaj jedzą śniadanie w domu i zabierają najwyżej coś małego do szkoły. Bardziej charakterystyczna jest dla mnie organizacja samego dnia. W naszej szkole około 11:45 zaczyna się długa przerwa obiadowa. Dzieci mogą wrócić do domu albo zjeść obiad w ramach zorganizowanej opieki, a później wracają na popołudniowe lekcje. W środę zajęcia zawsze kończą się przed południem. I to właśnie ta długa przerwa obiadowa, a nie zawartość lunchboxa, była dla mnie jedną z największych szkolnych różnic po przeprowadzce. Bogate dzieci, normalne dzieciństwo? Nie oszukujmy się, Szwajcaria to jeden z najbogatszych krajów świata. Czy w szkole widać te pieniądze? Czy dzieci porównują się markami ubrań i telefonów, czy może panuje tam etos skromności i nieepatowania majątkiem? W codziennym życiu szkolnym moich dzieci tego nie widzę. Nie obserwuję wyścigu na marki ani potrzeby pokazywania, kto ma droższe ubrania. Dzieci ubierają się zwyczajnie, bardzo często sportowo i praktycznie. Podobnie zresztą jest z dorosłymi — mam wrażenie, że tutaj pieniądze są mniej ostentacyjne. Ciekawym przykładem są telefony. W naszej szkole dzieci nie mogą korzystać z telefonów ani podczas zajęć, ani podczas przerw. Najnowszy smartfon nie jest więc czymś, wokół czego kręci się cały szkolny dzień. Oczywiście dzieci są dziećmi i na pewno również i tutaj się porównują, ale nie widzę epatowania majątkiem, którego można byłoby oczekiwać po tak bogatym kraju. Weekend w stylu "Swiss" Jak szwajcarskie rodziny spędzają wolny czas? Czy to faktycznie zawsze narty zimą i trekking latem? Jakie są ich "slow" rytuały, których moglibyśmy się od nich uczyć w Polsce? Szwajcarzy uwielbiają ruch i przebywanie na świeżym powietrzu. Ale to nic dziwnego — tu po prostu nie da się siedzieć w domu, jest za pięknie. Spacery, rowery, wycieczki w góry, zimą narty — to zwyczajna część życia. Bardzo popularne jest też grillowanie i wspólne biesiadowanie. Ale chyba najbardziej podoba mi się to, że aktywność nie kończy się wraz z wiekiem. Bardzo często widuję starsze osoby maszerujące z kijkami, spacerujące czy jeżdżące na rowerach. Mój sąsiad ma około 80 lat i jeździ na hulajnodze elektrycznej. Za każdym razem, kiedy go widzę, myślę sobie: "Właśnie tak chciałabym się kiedyś starzeć". Mam wrażenie, że ludzie tutaj nie zamykają się w domach, korzystają z natury niezależnie od wieku. I może właśnie tego najbardziej warto się od nich nauczyć: aktywność nie musi być treningiem ani kolejnym obowiązkiem. Może być po prostu częścią codziennego życia. Na koniec Po ponad trzech latach w Szwajcarii Krystyna Wichowska nie twierdzi, że tamtejszy system wychowania czy edukacji jest idealny. Są rzeczy, które bardzo jej się podobają, i takie, które potrafią poprawiać albo utrudniać życie rodzinne. Najbardziej ceni jednak szacunek do dziecka, wspieranie samodzielności, kontakt z naturą, praktyczne podejście do edukacji i to, że sukces nie jest tutaj definiowany jedną ścieżką. Szwajcarska szkoła pokazała jej też coś jeszcze: że wymagania i dobrostan dziecka nie muszą się wykluczać — można oczekiwać odpowiedzialności, punktualności i pracy, a jednocześnie słuchać dziecka, wspierać je i dawać mu czas na rozwój i czas wolny. Dla całej rodziny przeprowadzka była trudnym doświadczeniem, szczególnie na początku. Dziś jednak Krystyna patrzy na Ewę i Bolka i widzi, jak wiele przez te lata zdobyli — nie tylko językowo czy szkolnie, ale też życiowo. Nauczyli się funkcjonować pomiędzy dwoma krajami, językami i kulturami. I to właśnie z tego jest najbardziej dumna. Krystyna Wichowska — założycielka SwissByKris, Polka mieszkająca od ponad trzech lat w Szwajcarii, niedaleko Bazylei. Tworzy ogólne oraz spersonalizowane przewodniki po Szwajcarii, dopasowane do zainteresowań, wieku, kondycji, budżetu i sposobu podróżowania konkretnych osób i rodzin — pomaga zaplanować wyjazd krok po kroku, od wyboru miejsc i tras, przez transport i koszty, po praktyczne wskazówki na wypadek zmiany pogody. Towarzyszy też turystom z Polski podczas wypraw po Szwajcarii. Na profilu @swissbykris pokazuje zarówno pocztówkową Szwajcarię, jak i jej mniej oczywiste miejsca, lokalne zwyczaje oraz codzienne życie z perspektywy Polki mieszkającej na miejscu. Z wykształcenia jest magistrem inżynierem inżynierii środowiska, absolwentką Politechniki Gdańskiej, a także absolwentką studiów podyplomowych z psychologii pozytywnej na Uniwersytecie SWPS w Sopocie.
Twoja zgoda już nie wystarczy: koniec ze zdjęciami ze żłobka w sieci. Psycholożka: "cały ciężar ochrony spoczywa na dorosłych"
"Odbieramy dziecku część jego autonomii" – mówi psycholożka Amanda Staniszewska-Celer o zdjęciach publikowanych w internecie od pierwszych miesięcy życia. Do Sejmu trafił właśnie projekt ustawy, który może to zmienić na dobre: żłobki nie będą mogły publikować zdjęć maluchów w sieci, nawet jeśli rodzic wyrazi na to zgodę. Sprawdziłyśmy, co dokładnie to oznacza – i zapytałyśmy rodziców, co o tym myślą.
Ile razy podpisałaś zgodę na wykorzystanie wizerunku dziecka, nawet nie czytając jej do końca? Przy zapisie do żłobka, przedszkola, na zajęcia dodatkowe – gdzieś między stertą innych dokumentów pojawia się kartka z klauzulą o "promocji placówki w mediach społecznościowych". Podpisujesz, bo wszyscy podpisują, bo nie chcesz być tą trudną mamą, bo to przecież "tylko zdjęcia z balu przebierańców". Tymczasem do Sejmu trafił właśnie projekt ustawy, który może to wszystko zmienić. Nowe przepisy zakładają, że żłobki, kluby dziecięce i punkty opieki dziennej nie będą mogły publicznie udostępniać wizerunku dziecka – nawet jeśli rodzic wyrazi na to zgodę. Zapytałyśmy psycholożkę Amandę Staniszewską-Celer, co to oznacza z perspektywy rozwoju dziecka, oraz kilkoro rodziców, jak radzą sobie z tym tematem na co dzień – zanim jeszcze zrobi to za nich ustawodawca. "Zgoda rodzica przestaje wystarczać" Projekt ustawy o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 przewiduje coś, co jeszcze do niedawna trudno było sobie wyobrazić: podmiot prowadzący żłobek, klub dziecięcy czy punkt opieki dziennej nie będzie mógł, nawet za zgodą rodzica, publicznie udostępniać wizerunku dziecka objętego opieką w tej placówce. W praktyce oznacza to koniec zdjęć maluchów na Facebooku, Instagramie czy stronach internetowych żłobków – niezależnie od tego, jak bardzo dana placówka lubi chwalić się zajęciami tanecznymi czy wycieczką do zoo. Projektodawcy przewidzieli dwa wyjątki: gdy dziecko jest jedynie "szczegółem większej całości" (np. tłum na festynie) oraz gdy zdjęcia trafiają wyłącznie do rodziców dzieci z danej grupy, w zamkniętym obiegu. Jeśli przepisy zostaną uchwalone, nowe zasady obejmą żłobki, kluby dziecięce i dziennych opiekunów od 1 września 2027 roku, a punkty opieki dziennej – od 1 stycznia 2028. W uzasadnieniu projektu ustawodawca nie zostawia wątpliwości co do intencji: "Celem projektowanych przepisów jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony prywatności, bezpieczeństwa oraz dobra dzieci objętych opieką (...) niezależnie od zgody wyrażonej przez rodziców lub opiekunów prawnych". To ostatnie zdanie brzmi trochę tak, jakby państwo mówiło rodzicom: "nie do końca ufamy waszej decyzji w tej sprawie". I w pewnym sensie faktycznie tak jest – tylko że, jak tłumaczy psycholożka Amanda Staniszewska-Celer, to nie jest wyraz nieufności wobec rodziców, tylko konieczność wynikająca z czegoś znacznie bardziej podstawowego. Dlaczego państwo musi wejść w buty rodzica Jak zauważa A. Staniszewska-Celer, małe dziecko nie ma żadnej możliwości wyrażenia świadomej zgody ani sprzeciwu wobec publikowania swojego wizerunku – a to oznacza, że cały ciężar ochrony jego praw spoczywa na dorosłych. – Z perspektywy psychologii rozwojowej jednym z podstawowych praw dziecka jest prawo do bezpiecznego budowania własnej tożsamości i prywatności – tłumaczy psycholożka. – Państwo wkracza tam, gdzie istnieje ryzyko, że interes dziecka może zostać podporządkowany interesowi dorosłych, nawet jeśli ich intencje są dobre. To, dodaje ekspertka, nie jest żadna nowość w polskim prawie rodzinnym – podobnie chronimy dzieci przed innymi decyzjami, których konsekwencji same nie są jeszcze w stanie ocenić. W tym przypadku chodzi jednak o coś, co wyjątkowo trudno cofnąć: cyfrowy ślad, który może pozostać w internecie na całe życie dziecka. Skoro rozumiemy już, dlaczego ustawodawca w ogóle się tym zajął, warto zapytać o coś bardziej konkretnego: co właściwie dzieje się z dzieckiem, które dorasta, wiedząc, że jego dzieciństwo od pierwszych miesięcy życia było oglądane przez setki obcych osób? Kiedy dzieciństwo staje się publicznym spektaklem Zjawisko to ma już swoją nazwę – sharenting, czyli nadmierne udostępnianie zdjęć i informacji o dzieciach przez dorosłych. I, jak przekonuje A. Staniszewska-Celer, dbija się czkawką, gdy dzieci dorastają. – Coraz częściej obserwujemy, że młodzi ludzie odczuwają dyskomfort, a nawet złość, kiedy odkrywają, jak wiele intymnych momentów z ich życia zostało opublikowanych bez ich zgody – mówi psycholożka. – Mogą mieć poczucie utraty kontroli nad własną historią oraz naruszenia granic prywatności. Chodzi tu o coś więcej niż tylko wstyd z powodu niefortunnego zdjęcia sprzed lat. Jak wyjaśnia ekspertka, tożsamość rozwija się między innymi poprzez możliwość samodzielnego decydowania o tym, kim jestem i jak chcę być postrzegany. – Jeśli od urodzenia ktoś tworzy nasz publiczny wizerunek, odbieramy dziecku część tej autonomii – dodaje. – U niektórych nastolatków pojawia się również wstyd, obawa przed oceną rówieśników czy poczucie, że ich życie było bardziej projektem rodziców niż ich własnym doświadczeniem. Sharenting rodzicielski to jedno. Ale w przypadku żłobków i przedszkoli dochodzi jeszcze drugi wymiar tego problemu – interes instytucji, która na uśmiechniętej buzi dziecka buduje swój wizerunek biznesowy. Twoje dziecko nie jest reklamą To właśnie na to zwraca uwagę projektodawca, podkreślając, że dobro dziecka musi stać wyżej niż interes promocyjny placówki. Nie jest to zresztą wyłącznie język ustawy – podobne zdanie wybrzmiało już wcześniej w debacie publicznej. Patryk Bryliński, znany jako "Ten Ojciec z TikToka", mówił wprost, że wykorzystywanie wizerunków dzieci przez placówki to po prostu darmowa reklama, na którą nie każdy rodzic chce się zgodzić – i że w przedszkolu jego córki od razu zdecydowali się na odmowę. Psycholożka patrzy na to jeszcze szerzej – z perspektywy tego, czego dziecko się w ten sposób uczy. – Dzieci uczą się przede wszystkim poprzez doświadczenie, a nie deklaracje dorosłych – tłumaczy Staniszewska-Celer. – Jeżeli od najmłodszych lat widzą, że ich wizerunek może być wykorzystywany do celów promocyjnych bez ich udziału w podejmowaniu decyzji, mogą nieświadomie uczyć się, że ich granice są mniej ważne niż potrzeby instytucji czy dorosłych. Co ważne, ekspertka od razu zastrzega, że nie chodzi o demonizowanie placówek. – Większość z nich chce po prostu pokazać swoją codzienność i atmosferę – mówi. – Jednak dobro dziecka wymaga dziś większej ostrożności niż kilkanaście lat temu. Pokazanie sali, wspólnych aktywności czy efektów pracy jest możliwe również bez eksponowania twarzy konkretnych dzieci. Jest jeszcze jeden wymiar tej sprawy, o którym rzadko się mówi wprost – to, co dzieje się z poczuciem bezpieczeństwa dziecka, gdy uczy się, że jest stale oglądane przez nieznajomych. Kto ogląda moje zdjęcie? Małe dzieci na początku tego nie rozumieją – ale, jak zauważa A. Staniszewska-Celer, wraz z wiekiem zaczynają dostrzegać, że ich zdjęcia oglądają osoby spoza najbliższego otoczenia. – Jeżeli dziecko czuje, że nie ma wpływu na to, kto ma dostęp do jego wizerunku, może pojawić się poczucie utraty kontroli nad własną prywatnością – mówi. To poczucie kontroli, dodaje ekspertka, jest ściśle powiązane z zaufaniem do dorosłych. – Bezpieczna relacja z dorosłym opiera się na przekonaniu, że opiekun chroni moje granice – tłumaczy. – Jeśli dziecko doświadcza sytuacji, w których jego wizerunek jest publikowany mimo jego dyskomfortu lub bez pytania o zdanie, może to osłabiać zaufanie do dorosłych jako osób dbających o jego bezpieczeństwo. Nie chodzi przy tym o pojedynczy incydent, tylko o powtarzalny wzorzec. – Nie pojedyncza publikacja będzie tu kluczowa, ale powtarzalny komunikat: "to inni decydują o tym, co dzieje się z twoim wizerunkiem" – podkreśla psycholożka. Skoro więc wiemy już, jakie realne konsekwencje psychologiczne niesie za sobą publikowanie zdjęć dzieci bez ich udziału w decyzji, pojawia się naturalne pytanie: kiedy właściwie możemy zacząć pytać dziecko o zdanie? Ile lat ma dziecko, które umie powiedzieć "nie" Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba czekać do nastoletniości. – Sztywnej granicy wiekowej nie ma – mówi Staniszewska-Celer. – Już około 4.–5. roku życia dziecko zaczyna rozumieć proste pytania dotyczące zgody i może komunikować swoje preferencje. To oczywiście nie jest jeszcze zgoda w sensie prawnym – ale, jak podkreśla ekspertka, to niezwykle ważna lekcja szacunku dla granic. W praktyce warto po prostu pytać: "Czy chcesz, żeby to zdjęcie było pokazane innym?", "Czy jest ci z tym komfortowo?". W wieku szkolnym dziecko powinno być coraz aktywniej włączane w takie decyzje, a jego sprzeciw – traktowany poważnie. – To nie tylko kwestia ochrony danych – dodaje psycholożka. – To także codzienna nauka autonomii, sprawczości i przekonania, że moje ciało, mój wizerunek i moje granice zasługują na szacunek. Paradoksalnie właśnie takie drobne sytuacje uczą dzieci jednej z najważniejszych kompetencji psychologicznych: że mają prawo powiedzieć "nie" i że dorośli powinni to uszanować. Teoria teorią, ale jak to wygląda w praktyce, w prawdziwych żłobkach, przedszkolach i klubach sportowych? Zapytałyśmy kilkoro rodziców, jak radzą sobie z tym tematem na co dzień – i co myślą o nadchodzącej zmianie prawa. Co na to rodzice? Ania, mama 6-letniego Patryka, od początku podeszła do tematu świadomie. – My nie publikujemy wizerunku dziecka od urodzenia – mówi. – Przedszkola i szkoły już przy zapisach dają druk, że zgadzamy się na udostępnianie wizerunku. Trochę może kręcą nosem, że muszą zasłaniać jego twarz przy publikacji filmików, ale robili to, więc mam wrażenie, że przedszkole uszanowało naszą decyzję. Ze szkołą zastanawialiśmy się, co robić, bo to jest kwestia jakichś dyplomów, nagród itp. U nas jeszcze wchodziło w grę judo – klub chce publikować zdjęcia, a judo było w przedszkolu. Z reguły każdy chce publikować zdjęcia dzieci dla własnej promocji. Marta, mama 2-letniej Zosi, która chodzi do żłobka, przyznaje, że nowe przepisy to dla niej ulga. – Szczerze? Ulżyło mi. Nigdy nie czułam się komfortowo, podpisując tę zgodę przy zapisie, ale bałam się, że jeśli odmówię, to będę tą trudną mamą. Teraz to po prostu nie będzie już moja decyzja do obrony przed nikim – stanie się standardem, o który nie trzeba będzie walczyć w pojedynkę. Tomasz, tata 4-letniego Franka, ma bardziej mieszane uczucia. – Rozumiem ideę, ale trochę żal mi będzie tych wszystkich uroczych zdjęć z przedstawień, które teraz mogliśmy zobaczyć na Facebooku żłobka, zanim jeszcze odebraliśmy dziecko. Z drugiej strony, gdy syn kiedyś zapyta, dlaczego jego zdjęcia z pierwszych kroków krążą po internecie, wolę mieć na to dobrą odpowiedź niż tłumaczyć się, że "tak było wygodniej". Eksperci i rodzice zwracają uwagę również na potężną lukę w nowych przepisach – ustawa chroni wyłącznie maluchy w żłobkach, całkowicie ignorując problem w przedszkolach i szkołach podstawowych. To właśnie na tych późniejszych etapach edukacji wizerunek dzieci jest najintensywniej eksploatowany pod przykrywką relacji z akademii, pasowań czy wycieczek. Skupienie się ustawodawcy wyłącznie na opiece do lat trzech sprawia, że starsze, wciąż nieposiadające cyfrowej autonomii roczniki, pozostają bez żadnej systemowej ochrony. Nowe prawo prawdopodobnie wejdzie w życie dopiero za rok, może dwa. Ale rozmowa, którą wywołuje, jest ważna już teraz – bo pokazuje, że ochrona wizerunku dziecka to nie kaprys nadopiekuńczych rodziców, tylko fundament tego, jak dziecko będzie później rozumiało własne granice. Może więc, zanim znów podpiszesz kolejną zgodę przy zapisie na zajęcia, warto zadać sobie to samo pytanie, które psycholożka radzi zadawać dzieciom: czy na pewno jest ci z tym komfortowo? Czytaj także: Pokolenie szoferów. Jak wozimy dzieci na zajęcia, tracąc po drodze własne życie i ich samodzielność Avondvierdaagse to nie nowy, modny termin. To sposób Holendrów, by dzieci były szczęśliwsze
Pokolenie szoferów. Jak wozimy dzieci na zajęcia, tracąc po drodze własne życie i ich samodzielność
Jest wtorek, godzina siedemnasta trzydzieści, a my od godziny tkwimy w korku, próbując przetransportować nasze zmęczone dziecko z lekcji angielskiego na basen. W schowku stiu zimna, niedopita kawa, w głowie pulsuje lista zakupów, a z tylnego siedzenia dobiega jedynie cichy szelest odtwarzanej na tablecie bajki. Z miłości i troski o ich przyszłość zamieniłyśmy się w pełnoetatowych kierowców. Amerykański model „soccer mom", czyli matki wożącej dzieci z zajęć na zajęcia, sprawnie przeszczepił się na polski grunt. Zoptymalizowałyśmy ich i nasze życie tak bardzo, że po drodze zgubiłyśmy coś bezcennego: ich wolność i nasz święty spokój. Popołudnia współczesnych rodziców coraz częściej przypominają logistyczny majstersztyk. (na szczęście są wakacje!). W czasie roku szkolnego dzieci muszą dzisiaj ciężko pracować, uczęszczając na taniec, angielski, tenis, judo czy skrzypce. Wożone przez rodzica z zajęć na zajęcia wracają do domu prawie tak późno jak ich rodzice i tak samo jak oni padnięte ze zmęczenia. Ale czy zadałyśmy sobie pytanie, jaki koszt emocjonalny ponosimy my same i jakie życiowe kompetencje odbieramy w ten sposób naszym dzieciom? Życie na żółtym świetle i strach przed straconą szansą Kiedy nasze rodzicielstwo niechcący zmienia się w niekończący się projekt logistyczny, pierwszym, co tracimy, jest czas dla siebie. Dlaczego właściwie tak bardzo narzucamy sobie to tempo? Psychoterapeutka Amanda Staniszewska-Celer, pytana wywiadzie „Presja zajęć dodatkowych może zamienić się w wyścig zbrojeń" o skłonność rodziców do zapisywania najmłodszych na taką liczbę dodatkowych aktywności, zwraca uwagę, że najczęściej pojawia się obawa przed tzw. „straconą szansą”. Chcemy wyposażyć je w jak najwięcej narzędzi, by miały „lepszy start”. Niestety, często same wpadamy w pułapkę. Jak ostrzega Staniszewska-Celer, dochodzi tu mechanizm projekcji: sukcesy dziecka stają się przedłużeniem sukcesów rodzica. Presja, którą w ten sposób nakręcamy, sprawia, że dorosły nie bierze pod uwagę realnych zainteresowań i potrzeb samego dziecka. Zamiast czułej, uważnej mamy, nasze dzieci otrzymują kobietę skrajnie wyczerpaną, która zza kierownicy wydaje krótkie polecenia: „zjedz szybko bułkę”, „spakuj strój”. A my, w imię źle pojętego „dobra dziecka”, fundujemy sobie wypalenie. Zniknięcie podwórka i śmierć „kompetencji ulicznych” Wygoda i bezpieczeństwo, jakie daje podwożenie pod same drzwi szkoły czy domu kultury, mają jednak potężny koszt. Zabawa na podwórku to już czas przeszły, ponieważ po prostu nie ma na nią czasu. Odbieramy najmłodszym to, co możemy nazwać „kompetencjami ulicznymi” – umiejętność nawigowania po własnym mieście, radzenia sobie ze zmienną pogodą w drodze na przystanek, czy zwykłą zaradność w kontaktach z obcymi. Zamykając je w bezpiecznych, klimatyzowanych bańkach naszych samochodów, nieświadomie uczymy je bezradności. Tymczasem budowanie dojrzałej psychiki wymaga odpuszczenia kontroli z naszej strony. Psycholożka Angelika Rudszewska, mówiąc o adaptacji i wspieraniu rozwoju dzieci, podkreśla ( w artykule „Nie straszmy dziecka szkołą, ale też jej nie idealizujmy. Jak przygotować dziecko (i siebie) na pierwszy dzień w szkole”), że niezwykle istotną kwestią jest wzmacnianie u nich poczucia sprawczości. Jako przykład ekspertka podaje pozwolenie dziecku na wybór wyprawki szkolnej czy wyegzekwowanie samodzielnego spakowania plecaka. W szerszym, miejskim kontekście to właśnie sprawczość buduje pewność siebie nastolatka. Dziecko, które potrafi pojechać samo autobusem albo wynegocjować lepszą trasę powrotu, buduje bazę pod stabilne dorosłe życie. Zaufanie to najpiękniejsza inwestycja Pozwolenie synowi czy córce na powrót komunikacją miejską lub przejście kilkuset metrów do szkoły bez naszej asysty nie jest aktem rodzicielskiego zaniedbania. Wręcz przeciwnie – to wyraz najgłębszego zaufania. Kiedy zwalniamy blokadę nadopiekuńczości, zyskują na tym obie strony. Dziecko rozwija swoją wewnętrzną strukturę emocjonalną, a my z kolei odzyskujemy coś, o czym zapomniałyśmy: oddech. Ten czas, który do tej pory spędzałyśmy, trzymając nerwowo kierownicę w spalinach miasta, możemy wreszcie podarować sobie. Na powrót do własnej tożsamości. Nasze dzieci nie potrzebują prywatnego szofera ani kalendarza wypełnionego po brzegi. Potrzebują rodzica, który potrafi wyciągnąć kluczyki ze stacyjki, zatrzymać się i po prostu z nimi pobyć. Bo ostatecznie, najlepszą inwestycją w przyszłość młodego człowieka wcale nie jest elitarne CV, ale proste poczucie, że świat jest bezpiecznym miejscem, po którym potrafi iść o własnych siłach. Czytaj także: Avondvierdaagse to nie nowy, modny termin. To sposób Holendrów, by dzieci były szczęśliwsze ,,Czas to miłość”. Kiedy rodzicielstwo staje się projektem