„Szkoła jest jak buty – muszą pasować na konkretną stopę”. Szkoła prywatna? To nie zawsze dobry wybór
Szkoła publiczna czy prywatna? To problem, przed którym staje wielu rodziców, których pociechy właśnie wchodzą w etap edukacji szkolnej. Z jednej strony wydawać się może, że prywatna zapewni maluchowi tzw. lepszy start. Z drugiej publiczna rozwija więcej umiejętności społecznych. W szkole prywatnej mamy bardziej indywidualne podejście do każdego ucznia. Z kolei w szkole publicznej jest większe nastawienie na różnorodność. Psycholożka wskazuje, jakie aspekty są kluczowe podczas podjęcia ostatecznej decyzji.
Nadchodzi wrzesień, więc wielu rodziców staje przed trudnym wyborem – na jaką szkołę zdecydować się dla dobra dziecka. Już sam wybór między publicznymi placówkami może być ogromny, a jeżeli do tego dochodzi opcja posłania dziecka do prywatnej placówki, wybór jest jeszcze trudniejszy. Choć wydaje się, że prywatna szkoła to z założenia lepsza opcja, nie każde dziecko musi się w niej odnaleźć. Poza tym, czy przypadkiem posyłając malucha do prywatnej placówki, nie ograniczymy jego kontaktów społecznych? A może pozbędziemy go przeżyć, które sami pamiętamy z dzieciństwa? - Oba te miejsca tworzą zupełnie inne warunki do dorastania i niosą ze sobą inne wyzwania – tłumaczy psycholożka Karolina Gunia. Weźmy je zatem pod lupę. Czas wyjść poza rankingi Szkoły często podczas promocji przed rekrutacją chwalą się miejscem, jakie zajmują np. w województwie lub nawet w całej Polsce. Ma to ułatwić decyzję kandydującym – czy to uczniom, czy wcześniej, gdy dzieci są jeszcze małe, rodzicom chcącym wybrać jak najlepszą placówkę dla swojej pociechy. O ile może to mieć sens w przypadku starszych uczniów, którzy kierują się rankingiem przy wyborze liceum lub uczelni – choć i to nie zawsze – o tyle rodzice maluchów powinni być ostrożniejsi przy kierowaniu się tego typu rankingami. - Dobra szkoła to nie ta z najwyższym miejscem w rankingu, ale ta, która pasuje do charakteru, wrażliwości i potrzeb konkretnego dziecka – tłumaczy Karolina Gunia. – Oba te miejsca tworzą zupełnie inne warunki do dorastania i niosą ze sobą inne wyzwania. Rodzice bardzo często popełniają błąd, patrząc wyłącznie na rankingi i wyniki egzaminów. Suche statystyki nie pokazują tego, ile stresu kosztowało dzieci zdobycie tych punktów. Zamiast tego należy zadać sobie kluczowe pytanie: „Czy moje dziecko w tym konkretnym klimacie szkoły będzie czuło się bezpiecznie, wartościowo i czy będzie znane z imienia”. Dziecko uczy się najlepiej wtedy, gdy czuje się bezpiecznie. Jeśli atmosfera jest stresująca, nawet najlepszy program nie pomoże. Trzeba przyznać, że zarówno szkoły prywatne, jak i publiczne mają swoje plusy i minusy, które warto wziąć pod uwagę. W przypadku szkół prywatnych bez wątpienia dużą zaletą są kameralne klasy oraz indywidualne podejście do ucznia. Nauczyciele mają więcej czasu i możliwości, aby poświęcić uwagę tylko naszemu dziecku i dopasować sposób nauczania do jego potrzeb. Nie da się jednak ukryć, że w szkołach prywatnych często jest duży nacisk na osiąganie wyników, co łączy się z presją wywieraną na uczniów. Z kolei w szkole publicznej klasy są większe i nauczyciele często nie mają możliwości, aby indywidualnie podejść do każdego podopiecznego. Dziecko ma jednak kontakt z osobami z różnych środowisk, uczy się tolerancji i empatii i ma więcej kontaktów ze swoimi rówieśnikami, co wzmocni jego umiejętności społeczne. Odpowiadając zatem na pytanie, którą szkołę lepiej wybrać, trzeba stwierdzić stare dobre: „to zależy”. Przy czym nie zostawimy was w potrzebie. Kluczem do rozwikłania tej zagadki są elementy osobowości twojego dziecka. Szkoła to środowisko naturalne twojego dziecka Każdy rodzic, wybierając szkołę dla swojego dziecka, powinien pamiętać o tym, że przez najbliższych kilka lat stanie się ona drugim domem malucha. To właśnie tam będzie spędzał czas, to nauczyciele będą sprawować nad nim opiekę, tam będzie nawiązywał pierwsze przyjaźnie i zdobywał wiadomości przydatne w przyszłości. Ta świadomość jest oczywiście obciążająca, ale też może ułatwić sprawę, bo pokazuje, że klimat wybranego przez nas miejsca musi być kompatybilny z osobowością dziecka. - Przed podjęciem tej decyzji warto przede wszystkim odrzucić własne wyobrażenia i oczekiwania, a uważnie przyjrzeć się dziecku takim, jakie ono naprawdę jest. Szkoła musi współgrać z naturalnym temperamentem i potrzebami młodego człowieka, aby wspierać jego rozwój, a nie skazywać go na codzienną walkę o przetrwanie – mówi psycholożka i wskazuje kluczowe obszary, jakie każdy rodzic powinien wziąć pod uwagę w tym przypadku: Poziom wrażliwości i odporności na stres – warto szczególnie zwrócić uwagę na to, jak dziecko reaguje na hałas, pośpiech, tłum czy krytykę. Dzieci wysoko wrażliwe charakteryzują się głębokim przetwarzaniem docierających sygnałów i bardzo silną empatią, przez co w chaosie i nadmiarze bodźców niezwykle szybko się męczą. Temperament – dziecko o cechach introwertycznych naturalnie potrzebuje samotności lub towarzystwa jedynie najbliższych osób, by odpocząć, zazwyczaj woli pomyśleć, zanim się wypowie i źle znosi to, gdy zostaje niespodziewanie wywołane do tablicy. Podczas gdy ekstrawertyk będzie potrzebował przestrzeni do rozwijania skrzydeł i działania w grupie. Potrzeba ruchu i profil sensoryczny – niektóre dzieci, np. z ADHD czy spektrum autyzmu, wykazują naturalną potrzebę ruchu, który pomaga im się skoncentrować i zmuszanie ich do siedzenia w bezruchu przez wiele godzin rodzi u nich ogromny stres. Sposób uczenia się i dojrzałość emocjonalna – dobrze jest ocenić, jak dziecko znosi porażki i jak reaguje na uwagi. Umieszczenie dziecka o wolniejszym tempie pracy lub specyficznych trudnościach w nauce w szkole o wysokich wymaganiach może doprowadzić do kryzysu. Określenie tych elementów osobowości dziecka jest kluczowe przy wybraniu odpowiedniej szkoły. Oczywiście warto też rozeznać się w środowisku, czy na pewno ta placówka jest dobra. Bo najlepsze rozeznanie mają dzieci do niej uczęszczające oraz ich rodzice. Wywiad środowiskowy czas-start - Warto osobiście odwiedzić szkołę wraz z dzieckiem i obserwować interakcje: jak nauczyciele rozmawiają z uczniami, jaka atmosfera panuje na korytarzach, jak placówka podchodzi do integracji, różnorodności oraz rozwiązywania konfliktów rówieśniczych. Warto również porozmawiać ze znajomymi lub wejść na lokalne grupy sąsiedzkie w mediach społecznościowych i zapytać o konkretną placówkę albo zagadać do rodziców czekających na dzieci i zapytać wprost, jak szkoła radzi sobie z problemami i czy dzieci chętnie do niej chodzą – podkreśla psycholożka. Istotne jest jednak to, aby nie porównywać się z innymi rodzicami. A tak często jest, gdy rodzice decydują się na placówkę prywatną. Chcą pokazać swój status, zależy im na tym, aby dziecko miało kontakt z dziećmi ich znajomych, a także chcą zapewnić swojemu maluchowi tzw. „lepszy start”. - To bardzo ludzka potrzeba akceptacji i docenienia w swojej grupie. Najczęściej te wszystkie powody po prostu się ze sobą mieszają. Jednak z perspektywy psychologa najważniejsze jest jedno: dopóki dziecko czuje się w szkole bezpiecznie i może być sobą, motywacje rodziców schodzą na dalszy plan. Problem pojawia się tylko wtedy, gdy dziecko musi być idealne i nie ma prawa do błędów tylko po to, by rodzina „dobrze wyglądała” na zewnątrz – tłumaczy psycholożka. – Czym tak naprawdę jest ten „lepszy start”? Często podświadomie kojarzymy go z doskonałymi wynikami egzaminów, świadectwem z paskiem i dyplomem prestiżowej uczelni. Zdarza się, że dzieci w bardzo wymagających placówkach wchodzą w dorosłość z ogromnym bagażem stresu, lęków i poczucia, że wiecznie muszą z kimś rywalizować, by być coś wartymi. Płacenie za szkołę samo w sobie nie jest gwarancją życiowego sukcesu czy szczęścia dziecka. Prawdziwie „lepszy start” to nie tylko oceny, ale przede wszystkim stabilne zdrowie emocjonalne – podsumowuje psycholożka. Kluczowe jest zapewnienie dziecku bezpieczeństwa, które często jest mylnie postrzegane jako chronienie go przed dużymi grupami rówieśników, którzy mogą pochodzić z różnych środowisk. W rzeczywistości o wiele bardziej stresująca dla naszej pociechy może być presja związana z wynikami w nauce lub kwestia bycia ciągle na świeczniku. „Wszystkie moje dzieci chodziły do tej szkoły” Kwestia wyboru szkoły jest też często związana z pokoleniami. Ileż to razy, szczególnie w małych miejscowościach, słyszeliśmy, że do jakiejś szkoły chodziła mama, ciocia, siostra, teraz czas na Hanię czy Zosię… Nawet nauczyciele często w takich przypadkach mylą imiona dzieci, bo uczyli już kilka pokoleń z danej rodziny. Często to główny czynnik motywujący rodziców do posłania malucha do tej czy innej szkoły – niezależnie od tego, czy jest prywatna, czy publiczna. A to powinno być o wiele bardziej indywidualne. - Rodzeństwo może wychowywać się w tym samym domu, a mieć zupełnie inne charaktery i odporność psychiczną. Z tego powodu szkoła, w której jedno dziecko rozkwita, dla drugiego może okazać się obciążającym i niedopasowanym środowiskiem. Jeśli jedno z rodzeństwa świetnie radzi sobie w bardzo wymagającej szkole, posłanie tam drugiego dziecka, które na przykład uczy się wolniej lub jest bardziej wrażliwe, może być dla niego destrukcyjne. Zacznie się ono nieustannie porównywać do rodzeństwa, co zniszczy jego poczucie własnej wartości. Dlatego warto dopasować szkołę pod unikalne potrzeby dziecka, a nie kopiować schemat starszego brata czy siostry – informuje Karolina Gunia. Rozmowa z dzieckiem jest tu niezwykle istotna. Warto słuchać malucha i powstrzymać się przed narzucaniem mu swojego zdania. Zadawać celne pytania, np. o to, czy woli bawić się w mniejszych grupach czy większych, czy głośne zabawy w przedszkolu były dla niego ok, czy jednak wolało spokojne zadania wykonywane przy stoliku. Warto spojrzeć na jego dotychczasowe kontakty z rówieśnikami – jak odnajduje się w różnych grupach. Do tego dochodzi kwestia samej nauki – tego, jak przyswaja wiedzę, czy potrzebuje indywidualnego podejścia, czy jest samodzielne. To masa celnych informacji, które mogą nam pomóc w wyborze odpowiedniej placówki. „Lepsza szkoła” nie istnieje Rankingi rankingami, ale nie istnieje coś takiego jak lepsza i gorsza szkoła. Z psychologicznego punktu widzenia to nie wyniki uczniów są najistotniejsze, a to, jak czują się w danej placówce i ich bezpieczeństwo. Dlatego niezależnie od tego, jaką szkołę wybierzemy, kluczowe jest rozmawianie z naszym dzieckiem także w trakcie jego nauki. Wrzesień minie, maluch wdroży się na dobre w życie szkoły i wtedy otrzymamy najjaśniejsze informacje na temat tego, jak radzi sobie w danej placówce. - Niedopasowanie szkoły najszybciej zauważymy po codziennym zachowaniu i emocjach dziecka. Pierwszym i najbardziej widocznym sygnałem jest nagła, silna niechęć do chodzenia do szkoły oraz ogólny spadek zainteresowania jakąkolwiek aktywnością. Dziecko może stać się apatyczne, błądzić myślami, a także zacząć izolować się od rówieśników i stronić od wspólnych zabaw, w których wcześniej chętnie brało udział. Bardzo alarmujące są też sygnały płynące bezpośrednio z ciała. Dziecko może skarżyć się na bóle brzucha czy głowy, mieć problemy z zasypianiem, a w skrajnych przypadkach przed samym wyjściem z domu mogą pojawić się nawet mdłości lub wymioty. U dzieci wysoko wrażliwych niedopasowane środowisko szybko prowadzi do przeciążenia, co objawia się wybuchami złości z błahego powodu, płaczliwością oraz gwałtownym spadkiem samooceny – tłumaczy psycholożka. Pamiętajmy, że to właśnie my jesteśmy największym wsparciem naszego dziecka. Niezależnie od tego, czy wybierzemy szkołę prywatną czy publiczną, nikt nie zagwarantuje mu takiego poczucia bezpieczeństwa jak rodzice. A drugi dom pozostanie zawsze tym drugim – oby jak najlepszym, ale nigdy nie zastąpi tego pierwszego. Karolina Gunia – psycholożka, absolwentka Uniwersytetu Opolskiego. Na co dzień pracuje z dziećmi, młodzieżą i rodzicami zarówno w szkole, jak i w gabinecie prywatnym. W swojej pracy zajmuje się przede wszystkim emocjami, relacjami rówieśniczymi, relacją dziecko-rodzic oraz codziennymi wyzwaniami, z jakimi mierzą się rodziny. Pomaga rodzicom lepiej rozumieć zachowanie dziecka i dostrzegać stojące za nim emocje oraz potrzeby, a dzieciom i nastolatkom lepiej rozumieć siebie i radzić sobie z trudnościami. Prowadzi profile edukacyjne na Instagramie i Facebooku @karolina.psychologdzieci, gdzie popularyzuje wiedzę z zakresu psychologii dziecka i rodzicielstwa, przekładając ją na konkretne sytuacje z codziennego życia rodzin.
Już nie labubu. Tajemnicze pierożki przejęły stragany nad Bałtykiem. I mózgi naszych dzieci
Już nie labubu, ani gęsi z TikToka. Teraz to viralowe gniotki są hitem na straganach w nadmorskich miejscowościach. Dzieci nie chcą muszelek i pocztówek, wolą tajemnicze pudełka z zabawką, której nie mogą zobaczyć przed zakupem. I w rzeczywistości wcale nie chodzi o samą zabawkę, tylko moment otwarcia pudełka. - To krótka chwila intensywnego napięcia, w której mieszają się nadzieja, niepewność i lekki lęk - mówi psycholożka Natalia Żółkowska-Karasińska. Zobacz, jak to wpływa na umysł twojego dziecka.
Pamiątka z wakacji niejedno ma imię. Kiedyś dzieci zbierały muszelki na plaży, poszukiwały bursztynów lub innych nietypowych kamyków. Czasami idealną pamiątką była pocztówka czy magnes, którymi można było pochwalić się we wrześniu w szkole. Dziś zabranie maluchów na stragan z pamiątkami nad Bałtykiem wiąże się z festiwalem tandetnych zabawek rodem z chińskiej platformy zakupowej. A co roku inna „pamiątka” staje się viralem. Po upiornych labubu w tym sezonie przyszedł czas na tajemnicze gniotki. Viralowe mystery squishy dumplings stały się hitem nad rodzimym morzem, a dzieci kupują nie tyle pamiątkę z wakacji, ile kolejne bodźce. Poproszę gniotka – tego za 90 zł - Zosiu, co przywiozłaś sobie z kolonii na pamiątkę? – zapytałam moją siostrzenicę, gdy wróciła z obozu tanecznego nad Morzem Bałtyckim. – Ciocia, zaraz ci pokażę – rzekła podekscytowana Zocha, biegnąc do swojego pokoju po pudełeczko z pamiątkami. A w nim… Niebieski gniotek – ni to żelek, ni gumowa piłeczka. Ot, gniotek antystresowy, który sami znamy z dzieciństwa. Oprócz tego pudełeczko skrywa żółtą mięciutką gniotkę w postaci kostki masła. Kilka innych „żelków” do ściskania. Aż wreszcie wisienka na torcie. Zosia wyciąga króla nad królami – „pierożka”. Squishy dumpling to największy hit wśród tegorocznych pamiątek znad morza. Cena? Od 20 zł za „najsłabszą wersję”. Najdroższe na straganach kosztują nawet 90 zł, a niektóre kolekcjonerskie, które są dostępne w sieci – kilkaset złotych – zgadza się, w podobnej cenie lub taniej kupimy markowe buty. O co w tym wszystkim chodzi? Dlaczego dzieci tak chętnie kupują żelowe pierogi? Chodzi o tajemnicę? Obietnicę czegoś wyjątkowego? Czym to się różni od zbieranych przez nas muszelek lub pocztówek znad morza? - Prawdziwe kolekcjonowanie, znaczków, kart, muszelek znad morza, polega na tym, że dziecko wie, czego szuka, i cieszy się z uzupełniania konkretnego zbioru. Tu mechanizm jest odwrotny. Dziecko nie wie, co dostanie, więc nie buduje relacji z konkretnym przedmiotem, tylko z samym aktem otwierania. Cierpliwości uczymy się wtedy, gdy między chęcią a nagrodą jest jakiś dystans, trzeba na coś zapracować, poczekać, odłożyć pieniądze. Tu dystansu prawie nie ma, impuls i jego zaspokojenie są oddalone o kilkadziesiąt sekund. To raczej trening szybkiej gratyfikacji niż cierpliwości – tłumaczy psycholożka dziecięca Natalia Żółkowska-Karasińska. Postanowiłam podrążyć temat i porozmawiać z moją ulubioną dziesięciolatką o tym, co dzieci widzą w tych viralowych pierożkach. One nie analizują tego w kategorii nagrody. Nie zastanawiają się nad tym, co kupują razem z tym pierożkiem. Chcą przeżyć to, co widzą w internecie – zabawić się w swoją ulubioną influencerkę. – Zosiu, a dlaczego to jest takie fajne? – Bo było na TikToku. – Ale kto to pokazał? – I tu Zocha wskazała jedną ze swoich ulubionych influencerek. Okazuje się, że dla wielu dzieci już samo oglądanie uboxingu z otwarcia mystery squishy dumpling jest pewną formą gratyfikacji. - Po pierwsze, oglądanie cudzego unboxingu samo w sobie aktywuje w mózgu podobne mechanizmy do przewidywania nagrody, jakby dziecko samo za chwilę miało otworzyć pudełko. To zjawisko określane jest czasem jako uczenie się przez obserwację nagrody. Po drugie, algorytmy platform społecznościowych pokazują takie treści powtarzalnie i w dużej liczbie, więc dziecko ma wrażenie, że wszyscy to mają i że to, co ogląda, jest normą, a nie pojedynczym przypadkiem – podkreśla psycholożka. Ale prawdziwy ubaw zaczyna się wtedy, gdy możemy samemu zabawić się w swoją idolkę i otworzyć tajemnicze pudełeczko. Twarz pokazuje uśmiech, mózg wysyła sygnał ostrzegawczy Wydawać się może, że taka antystresowa zabawka nie powinna wywołać żadnych szkodliwych zmian w mózgu naszego dziecka. Wszyscy przecież bawiliśmy się gniotkami. Pamiętam, jak sama kupowałam i ściskałam gumowy woreczek wypełniony mąką z puklem włosów z wełny na czubku. Tylko że ten gniotek znacznie różnił się od tego tajemniczego, który aktualnie jest hitem. - Gniotki mają realne właściwości sensoryczne, ugniatanie, miękką fakturę, które same w sobie mogą działać uspokajająco i pomagać w regulacji napięcia. Ale w formule mystery squishy dumplings ta funkcja sensoryczna schodzi na dalszy plan wobec funkcji kolekcjonerskiej i społecznej. Dziecko rzadko sięga po takiego gniotka, żeby się wyciszyć, częściej po to, żeby go pokazać, porównać, zamienić. Sama zabawka staje się trochę pretekstem, a nie celem – informuje Natalia Żółkowska-Krasińska. Moment, kiedy dziecko kupuje mystery boxa, a następnie czeka na jego otwarcie i ostatecznie zagląda do środka, to cały proces w jego umyśle. I działają tu konkretne mechanizmy, o których mówi psycholożka. – Mogą rozwijać tolerancję na niepewność w małych, bezpiecznych dawkach, umiejętność radzenia sobie z rozczarowaniem, a przy wymianie z rówieśnikami także negocjowanie i komunikację społeczną. Ale mogą też osłabiać zdolność do odraczania gratyfikacji, bo uczą, że przyjemność jest dostępna niemal natychmiast, oraz regulację impulsów, bo wzmacniają odruch „chcę więcej, zaraz”. Przy dużej intensywności mogą też osłabiać poczucie własnej wartości powiązane z posiadaniem, jeśli status w grupie zaczyna zależeć od liczby czy rzadkości zdobytych sztuk. Warto też podkreślać to, że sam moment otwarcia pudełka może wyrządzić najwięcej szkody w mózgu naszej pociechy. Bo w tym wypadku nie chodzi o owego gniotka, który zapewne zaraz się rozpadnie lub wyląduje w kącie wraz z innymi „zapomnianymi” zabawkami. W rzeczywistości chodzi o moment otwarcia pudełka, a ten wzbudza w dziecku uczucia podobne do tych pojawiających się w mózgu osób uzależnionych od hazardu. - To krótka chwila intensywnego napięcia, w której mieszają się nadzieja, niepewność i lekki lęk. Dziecko jednocześnie chce wiedzieć i boi się rozczarowania. Uwaga zawęża się wyłącznie do opakowania, znika kontekst wokół. To stan bardzo zbliżony do tego, co przeżywamy tuż przed poznaniem wyniku czegoś, na co nie mamy wpływu, na przykład czekając na wynik loterii czy otwierając niespodziewany list. Mózg w tym momencie jest w trybie oczekiwania na rozwiązanie, a samo rozwiązanie działa jak nagroda, niezależnie od tego, co się w środku znajdzie – tłumaczy psycholożka. – To jest dokładnie ten sam mechanizm, który w psychologii nazywa się harmonogramem wzmocnień o zmiennym stosunku. Ten sam, na którym opierają się automaty do gry. Nagroda pojawia się nieregularnie i w nieprzewidywalnej jakości, więc zachowanie, w tym wypadku kupowanie kolejnego gniotka, jest wyjątkowo odporne na wygaszenie. W praktyce widuję to zjawisko przy różnych niespodziankowych produktach: dzieci po chwili tracą zainteresowanie samą zabawką, ale chcą wrócić do sklepu po kolejną. To sygnał, że nagradzający jest sam rytuał, napięcie, rozerwanie, ujawnienie, a nie przedmiot, który z niego wypada. View oEmbed on the source website „Ale Hania też ma” Oczywiście każdy rodzic chciałby ochronić swoje dziecko przed tego typu emocjami, a już na pewno przed uzależnieniem – nawet jeśli dotyczy ono zabawek. Każda forma uzależnienia jest zła, szczególnie w przypadku maluchów. Tylko że każdy rodzic też wie, jak trudno jest ochronić dziecko przed tym, co popularne. Bo presja grupy rówieśniczej to coś, z czym mierzymy się od zarania dziejów, choć przy każdym pokoleniu i w każdym wieku objawia się ona zupełnie inaczej. - U dzieci w wieku szkolnym, dla których przynależność do grupy rówieśniczej jest jedną z najważniejszych potrzeb rozwojowych, posiadanie tego samego, co inni, albo, jeszcze silniej, czegoś rzadszego niż inni, daje realny „status” w klasie. Rozmowy o tym, kto co wylosował, wymiany, pokazywanie kolekcji na przerwie, to wszystko buduje społeczną pozycję. Dziecko, które nie ma nic do pokazania, może czuć się realnie wykluczone, i to jest dla niego zupełnie prawdziwe uczucie, niezależnie od tego, jak bardzo dorosłym wydaje się to błahe – podkreśla ekspertka. Sama pamiętam, jak w podstawówce wszyscy kupowaliśmy chipsy, w których były żetony z Pokemonami. To też nie było zdrowe i wychowawcze, ale przecież wszyscy tak robili. Nowe pokolenie, nowe zasoby – teraz młodzi ludzie mają szeroki dostęp do social mediów, a to, co pokazują nastoletnie influencerki, jest dla nich czymś, do czego chcą dążyć. Nie sposób zatem w stu procentach ochronić dziecka przed takimi treściami i zabawkami. Szczególnie gdy faktycznie na koloniach wszystkie koleżanki kupują właśnie taką pamiątkę. Warto jednak porozmawiać o tym z pociechą, aby zdawała sobie sprawę, co tak naprawdę kupuje. I że nie jest to tylko niewinna zabawka. Szczególnie wtedy, gdy dziecko poczuje rozczarowanie, że wylosowało nie ten model, którego oczekiwało, czy ten, który już posiada. - Przede wszystkim nie bagatelizować tego rozczarowania, dla dziecka to jest naprawdę przykre, nawet jeśli z perspektywy dorosłego chodzi tylko o gniotka. Warto nazwać emocję, powiedzieć na przykład: widzę, że jesteś zawiedziony, bardzo chciałeś tego drugiego. Dopiero po nazwaniu i przyjęciu emocji ma sens rozmowa o tym, że w takich zabawkach nagroda jest losowa i że to jest właśnie ich mechanizm, nie da się wygrać za każdym razem, bo gdyby się dało, nie byłoby w tym żadnej niespodzianki. To dobry moment, żeby delikatnie, bez moralizowania, zapytać dziecko, co czuło tuż przed otwarciem i czy ta chwila napięcia była dla niego równie ważna jak sama zawartość. Często to pytanie samo w sobie uczy dziecko rozpoznawania własnych mechanizmów – podkreśla psycholożka. Pamiętajmy, że ilość owych tajemniczych zabaweczek, a także obecność dorosłego u boku malucha są tu kluczowe. Bo to właśnie rodzice są w stanie racjonalnie spojrzeć na daną rzecz i jednocześnie spróbować zracjonalizować pociesze sens jej posiadania. Bez tego dziecko będzie tylko trybikiem w maszynie sterowanej przez tiktokowych influencerów – i będzie chciało mieć wszystko, co oni postanowią mu sprzedać. Natalia Żółkowska-Karasińska - Psycholożka dziecięca, psychoterapeutka dzieci i młodzieży nurcie psychodynamicznym. Ukończyła staż kliniczny w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, dodatkowo ukończyła studia podyplomowe z interwencji kryzysowej na Uniwersytecie SWPS. Założycielka Centrum Terapii Dzieci, Młodzieży i Dorosłych "Jesteś Okey" na Warszawskim Żoliborzu. Na co dzień wspiera dzieci od 4. roku życia oraz młodzież z trudnościami rozwojowymi, emocjonalnymi i społecznymi. Działa również z rodzinami w momentach kryzysowych — podczas rozwodów, choroby w rodzinie, straty kogoś bliskiego. Bliska jest jej praca systemowa – towarzyszy rodzinom w budowaniu nowej jakości relacji z dzieckiem, z uwzględnieniem jego indywidualnych potrzeb.
Podróż w wersji „pod włos” to najlepsze, co możesz dać dziecku. Im trudniej, tym lepiej
Podróż z dzieckiem zawsze jest wyzwaniem. Wielu rodziców z niej rezygnuje ze strachu przed trudnościami. W rzeczywistości jednak to właśnie te trudności są w stanie dać najwięcej naszym pociechom. - Niewielkie, możliwe do udźwignięcia wyzwania mogą uczyć elastyczności i budować przekonanie: „Nie wszystko poszło zgodnie z planem, ale znaleźliśmy rozwiązanie” - tłumaczy psycholożka Ewa Sękowska-Molga. Więc to najlepsze, co możesz dać swojemu dziecku.
„Jak będziesz miała dzieci, skończy się to latanie po świecie”, „Z dzieckiem już się nie da tak podróżować”, „Nie boisz się tak latać wszędzie z dzieckiem?” – z takimi pytaniami spotyka się wiele kobiet przed ciążą czy planujących macierzyństwo, ale też mam, które decydują się na podróżowanie z dziećmi. Przez tego typu pytania i takie podejście wielu rodziców obawia się wyjazdów z pociechami. Sama znam przypadki osób, które ze strachu przed tym, że coś złego się wydarzy, na dobre rezygnowały z zagranicznych wojaży z dzieckiem. Znam też jednak osoby, które się nie boją i decydują się na taki krok. Bo doskonale zdają sobie sprawę, że podróże to najlepsze, co mogą dać swojemu maleństwu. Czym skorupka za młodu nasiąknie Mam poczucie, że gdyby te dwie grupy rodziców spotkały się ze sobą, byłoby o wiele mniej rodzin, które obawiają się podróżowania z dziećmi. Bo to, co może się wydarzyć, jest niewspółmierne do tego, jak wiele tego typu wyjazdy dają maluchom. - Moja córka ma dziś siedem lat i podróżuje ze mną właściwie od urodzenia – najpierw autem, potem samolotem (pierwszy lot miała na drugie urodziny), a od jakiegoś czasu najczęściej kamperem. Zdążyłyśmy razem zwiedzić kilka krajów – Maroko, Danię, Czarnogórę, Albanię, Oman, Włochy, Estonię – i mamy za sobą zarówno wygodne, jak i całkiem survivalowe wyprawy. Jestem przekonana, że to właśnie podróżom zawdzięczam to, kim ona dziś jest – mówi Gabriela. Gabriela swoją miłość do podróży automatycznie przeniosła na swoją córeczkę. Tym samym sama dostrzega, że dzięki temu zapewnia jej nie tylko wakacyjne atrakcje, ale przede wszystkim doświadczenia, które kształtują jej osobowość. - Podróż daje dziecku możliwość poznawania świata w najbardziej naturalny sposób – przez doświadczenie. Zamiast tylko słuchać o innych miejscach, językach czy zwyczajach, dziecko może je zobaczyć, usłyszeć i poczuć. Uczy się, że świat jest różnorodny, a ludzie mogą żyć inaczej niż jego własna rodzina – tłumaczy psycholożka Ewa Sękowska-Molga, która prowadzi na Instagramie profil @mama_psycholog_dzieciecy. – Nie przeceniałabym jednak samych atrakcji czy liczby odwiedzonych krajów. Z perspektywy psychologa najważniejsze jest często to, co dzieje się między dzieckiem a rodzicem. Wspólne odkrywanie, rozmowy, śmiech, ale też radzenie sobie z drobnymi komplikacjami mogą budować bliskość i poczucie, że jesteśmy zespołem. Z perspektywy osoby, która dużo podróżuje, choć nie ma dzieci, mogę stwierdzić, że sama dostrzegam, jak wiele daje mi odwiedzanie innych krajów. Poznawanie nowych kultur, rozmawianie z ludźmi o innych wartościach, wierzeniach i podejściu do życia, próbowanie nowych smaków – wszystko to sprawia, że staję się o wiele bardziej otwarta na nowe doświadczenia i tolerancyjna. A czym skorupka za młodu nasiąknie… Mówi się, że dzieci należy uczyć języków od małego, bo właśnie wtedy najszybciej przychodzi im nauka. Podobnie jest z doświadczeniami z podróży. Dostrzega to także Gabriela, obserwując swoją córeczkę. - Je wszystko i lubi próbować nowych rzeczy – nawet jeśli czasem tą nową rzeczą są po prostu frytki w nowym kraju. Potrafi spać wszędzie: w namiocie na dachu jeepa, w śpiworze na plaży, w hotelu – dla niej to żadna różnica. Szybko nauczyła się pływać i nurkować, bo od zawsze zachęcaliśmy ją do wody, więc nigdy się jej nie bała. Z natury jest nieśmiała, ale każdego roku widzę, jak w podróży przełamuje kolejną barierę – nawiązuje nowe znajomości, bierze udział w planowaniu wypraw, jest ich pełnoprawną uczestniczką, nie tylko biernym pasażerem. Zaczęła też doceniać angielski – bo w podróży naprawdę się przydaje, kiedy chce się zagrać z lokalsami w piłkę albo kupić sobie lody – i chętniej się go uczy. „Mamo, kiedy znowu będziemy spać na pustyni?” Doświadczenia, jakie czekają na nas podczas podróży, są bezcenne. Oczywiście są ludzie, którzy wybierają wersję all inclusive, głównie leżą nad basenem, odpoczywając – i to na pewno też jest ok. Ale zwiedzając, rozmawiając z lokalsami, robiąc zakupy na miejscowym targu i próbując lokalnej kuchni, jesteśmy w stanie poznać znacznie więcej i wynieść z naszych podróży cenną lekcję. I tak samo jest z dziećmi. Im więcej im pokażemy, tym bardziej poszerzymy ich horyzonty. Szczególnie wtedy, gdy pojawią się pierwsze podróżnicze trudności. - „Mamo, kiedy znowu będziemy spać na pustyni?" – to u nas zupełnie normalne pytanie – podkreśla Gabriela. – A im trudniej, tym lepiej. Bo to właśnie te momenty, w których jest niewygodnie, zimno, coś idzie nie tak albo trzeba się czegoś bać – uczą najwięcej. Nie unikamy tych sytuacji, wręcz przeciwnie: szukamy ich. Widzę, że nawet kiedy córka się czegoś obawia albo coś jest dla niej niekomfortowe, to i tak próbuje. Tak było, gdy w środku nocy szukaliśmy skorpionów na pustyni w Omanie. Tak było, gdy zeszła pod wodę w Albanii, choć nurkowanie ją stresowało. Za każdym razem po drugiej stronie strachu jest duma – i to ona zostaje na dłużej niż sam strach. Gdy maluch nas obserwuje, pewne czynności, które my wykonujemy, stają się dla niego naturalne – nawet jeśli na początku są czymś nowym, a nawet nieco stresującym. Tego typu doświadczenia potrafią zapewnić dziecku szereg cennych kompetencji, które będzie mogło wykorzystać nie tylko teraz, ale też, a może i przede wszystkim, w dorosłym życiu. Jakie to umiejętności? - Przede wszystkim elastyczność. Dziecko przekonuje się, że nie zawsze śpi się we własnym łóżku, je o tej samej porze i realizuje plan dokładnie tak, jak został ustalony – przekonuje Ewa Sękowska-Molga. – Rozwija też samodzielność i sprawczość, szczególnie gdy rodzice pozwalają mu aktywnie uczestniczyć w podróży. Nawet małe dziecko może spakować swój plecak, wybrać jedną atrakcję albo pomóc odnaleźć numer peronu. Starsze może sprawdzić trasę, zamówić coś w restauracji czy pilnować czasu. Kompetencje i doświadczenia są bezcenne – szczególnie wtedy, gdy wynikają z trudności. Bo choć ich boimy się najbardziej, będąc rodzicami, to właśnie one są kluczowe w wychowywaniu dziecka. Im trudniej, tym lepiej - Nowe miejsca i kultury są ważne, ale same w sobie nie gwarantują, że podróż będzie dla dziecka rozwijająca. Kluczowe jest to, czy dziecko ma szansę przeżywać ją w swoim tempie i czy obok znajduje się dorosły zainteresowany jego perspektywą. Niewielkie, możliwe do udźwignięcia wyzwania mogą uczyć elastyczności i budować przekonanie: „Nie wszystko poszło zgodnie z planem, ale znaleźliśmy rozwiązanie”. Dziecko odkrywa wtedy, że frustracja, rozczarowanie czy niepewność są nieprzyjemne, lecz można przez nie przejść – tłumaczy psycholożka. Warto jednak pamiętać, że wakacje z dzieckiem to też nie może być obóz przetrwania. Ekspertka podkreśla, że nie wszystkie trudności są do przejścia dla dzieci i że warto brać to pod uwagę. Zbytnie przemęczenie, wielogodzinne czekanie na lotnisku bez jedzenia czy oczekiwanie, że zmęczone dziecko dostosuje się do szybkiego tempa zwiedzania, nie jest odpowiedzialne – i może przynieść jedynie niechęć malucha do kolejnych podróży. A jakie wyzwania są ok i kształtują jego osobowość? - Najwięcej można nauczyć się na sytuacjach, które są nieprzewidziane, ale jednocześnie bezpieczne. Odwołany pociąg może stać się okazją do wspólnego szukania innego połączenia. Zmiana pogody pokazuje, że czasem trzeba zrezygnować z pierwotnego pomysłu. Obcy język uczy, że możemy porozumiewać się nie tylko perfekcyjnymi zdaniami, ale też gestem, pojedynczym słowem czy prośbą o pomoc. Duże znaczenie ma reakcja rodzica. Dziecko potrzebuje zobaczyć, że można poczuć złość czy stres, a mimo to zatrzymać się i zastanowić, co dalej. Zamiast mówić: „Nie ma się czym przejmować”, lepiej powiedzieć: „Widzę, że jesteś rozczarowany. Ja też. Sprawdźmy, co możemy teraz zrobić” – podkreśla Ewa Molga. Nigdy nie możemy zapominać, że w każdej życiowej trudności to my jesteśmy tymi odpowiedzialnymi dorosłymi, którzy są dla dziecka przykładem. Jeżeli my zachowamy spokój i pokażemy, że da się w tej sytuacji znaleźć rozwiązanie, również dziecko będzie spokojne i zaradne. Gorzej, gdy zaczniemy panikować. Trudności w podróży wzmacniają twoją więź z dzieckiem Podejście rodzica ma tu ogromne znaczenie. Jeżeli dziecko ma świadomość, że mama i tata czują się w danej sytuacji komfortowo i są ciekawi świata – nawet jeśli pojawiają się trudności – też poczuje się pewniej w danej sytuacji. Jeżeli jednak rodzic zaczyna panikować, wówczas dziecko ma poczucie, że traci grunt pod nogami i też wpada w panikę. - Dziecko doświadcza rodzica jako osoby, która jest po jego stronie. W trudnej sytuacji szczególnie wyraźnie widzi, czy dorosły zauważa jego emocje, pomaga mu się uspokoić i szuka rozwiązania, czy raczej obwinia je za reakcję. Więź buduje się nie tylko poprzez przyjemność, ale również poprzez wspólne przechodzenie przez rozczarowanie, zmęczenie czy niepewność. Nie oznacza to, że rodzic musi być przez cały czas spokojny i uśmiechnięty. Może powiedzieć: „Ja też jestem zdenerwowany, potrzebuję chwili, żeby pomyśleć”. Ważne, aby odpowiedzialność za opanowanie sytuacji nie została przerzucona na dziecko – tłumaczy psycholożka. Jeżeli rodzice postarają się zachować spokój i nie będą przerzucać swoich emocji na pociechę, wtedy dziecko też będzie miało świadomość, że sobie poradzi. I że każda trudność w podróży jest warta tego, czego w rzeczywistości doświadczy na wakacjach. - Dzieci, którym oszczędza się wszystkich trudności, nie mają okazji przekonać się, że potrafią sobie z nimi poradzić. Podróż w wersji „pod włos” – bez klimatyzowanego autokaru i szwedzkiego stołu – daje dziecku coś, czego żadna wygoda nie da: pewność, że da radę, nawet gdy jest ciężko. I że świat, mimo że bywa nieprzewidywalny, jest bardziej fascynujący niż straszny – podkreśla Gabriela. Kluczowe jest zatem odpowiednie przygotowanie do podróży siebie i dziecka. A tu, jak w wielu przypadkach w życiu, odpowiednia jest metoda małych kroków. Warto zacząć od bliskich odległości, a potem je rozszerzać. Podróż samochodem na początek jest ok – nawet za granicę. Potem warto wprowadzać większe wyzwania – jak np. lot samolotem. I warto rozmawiać z dzieckiem, pozwolić mu być aktywnym uczestnikiem tej wyprawy. Niech wie, dokąd jedziecie, po co, czego warto w danym miejscu doświadczyć. To będą jego najpiękniejsze wspomnienia. No i trzeba dostosować ten plan do malucha. Dziecko nie będzie w stanie zrobić 30 tysięcy kroków dziennie, ma prawo być zmęczone, mieć gorszy dzień. - Warto obserwować konkretne dziecko, zamiast porównywać je z rodzeństwem czy dziećmi znajomych. Jednemu wystarczy informacja, że jutro śpimy w nowym miejscu. Inne będzie potrzebowało zdjęć hotelu, dokładnego planu i zabrania ulubionej poduszki. To nie jest rozpieszczanie. Przewidywalność pomaga dziecku poczuć się bezpiecznie, a dzięki temu łatwiej otworzyć się na nowe doświadczenia – podkreśla ekspertka. – Rodzice często próbują zmieścić w planie zbyt wiele. Skoro wyjazd kosztował i długo na niego czekaliśmy, pojawia się presja, żeby wykorzystać każdą chwilę. W efekcie rodzina przemieszcza się od atrakcji do atrakcji, a zmęczenie i napięcie stopniowo rosną. Drugim błędem jest oczekiwanie, że dziecko powinno być przez cały wyjazd zachwycone i wdzięczne. Tymczasem może ono marudzić nawet w pięknym miejscu, pokłócić się z rodzeństwem albo powiedzieć, że najbardziej podobał mu się hotelowy basen. To nie świadczy o tym, że nie docenia podróży. Dzieci przeżywają wakacje po swojemu. Nie oczekujmy zatem od razu, że nasze dziecko przyzwyczai się do naszego trybu życia „sprzed dzieci”. Że nic się nie zmieni. Że będziemy podróżować dokładnie tak jak wcześniej. Jeżeli tak się uda – super. Ale jeśli nie, możemy się rozczarować. O wiele lepiej dać sobie i dziecku przestrzeń na wspólne uczenie się siebie w tak ekstremalnej sytuacji, jaką jest zagraniczna podróż. Poznać swoje granice i jednocześnie być dla dziecka buforem bezpieczeństwa. Bo wtedy najlepiej stawi czoła wyzwaniom, jakie mogą czekać waszą rodzinę w podróży. I najwięcej się nauczy, jednocześnie nie zrażając się do kolejnych wyjazdów.
Za 5 z matmy pochwała, za 5 z plastyki pobłażliwe spojrzenie. Edukacja artystyczna to „zapchajdziura”, a tracą na tym dzieci
„Dzieci szybko uczą się, co jest cenione przez dorosłych. Za piątkę z matematyki dostaną pochwałę, za tę samą ocenę z plastyki jedynie pobłażliwe spojrzenie” - mówi edukatorka muzyczna Aleksandra Białczak. Dzieci utalentowane plastycznie i muzycznie czują się gorsze od rówieśników, bo edukacja muzyczna traktowana jest jak przedmiot drugiej kategorii. A w rzeczywistości może dać naszym pociechom więcej niż sądzimy.
Dorośli ludzie doskonale wiedzą, w czym są dobrzy, a z czego całkowicie wolą zrezygnować, bo nie czują się komfortowo, gdy muszą wykonywać jakieś zadanie. Dzieci nie mają jednak takiego wyboru. Gdy idą do szkoły, muszą uczyć się różnych przedmiotów, często niezwiązanych z ich talentami, umiejętnościami, tym, co naprawdę lubią robić. Oczywiście po to są lekcje, aby nauczyć się podstawowych umiejętności i odkryć w sobie te pasje. Tylko nie wszystkie przedmioty i dziedziny są traktowane w równy sposób. Bo o ile języka polskiego, matematyki czy fizyki w szkole mamy kilka godzin tygodniowo, o tyle edukacja artystyczna jest traktowana po macoszemu. A dzieci utalentowane plastycznie lub muzycznie czują się gorsze na tle rówieśników o np. matematycznym umyśle. „Czułam się gorsza, ale muzyka mi pomogła” Wiele mówi się na temat tego, że najszczęśliwsi ludzie to ci, którzy łączą pracę ze swoją pasją. Problemem jest jednak to, że mało kto ma takie możliwości. Bo zbyt późno zdajemy sobie sprawę z tego, co tak naprawdę lubimy robić. Przez 12 lat edukacji, zamiast rozwijać pasje i przekonywać się, co przychodzi nam z łatwością i sprawia nam przyjemność, wkuwamy kolejne daty, nazwiska, pojęcia i wzory matematyczne, a nasze talenty spychane są na dalszy plan. Plastyka i muzyka są traktowane zamiennie – raz muzyka, na której oglądamy filmy, raz plastyka, gdzie malujemy obrazki lub po prostu rozmawiamy. Sztuka w szkołach powszechnych jest traktowana jak przedmiot drugiej kategorii, choć powinna być tym miejscem, które rozwija talenty młodych ludzi i popycha je dalej w kierunku ich rozwoju. - Utarło się przekonanie, że edukacja artystyczna jest jedynie mniej wartościowym dodatkiem do „prawdziwej” edukacji - przyjemnym hobby czy formą rozrywki. Znacznie większy nacisk kładzie się, z dość oczywistych względów, na przedmioty ścisłe czy językowe, a muzykę i plastykę zostawia się w formie dodatku. Tymczasem jest mnóstwo badań, które pokazują, że takie zajęcia nie rozwijają wyłącznie umiejętności artystycznych – tłumaczy Aleksandra Białczak, edukatorka muzyczna oraz założycielka Neuro Art & Music - inicjatywy edukacyjnej, która pokazuje, że nauka sztuki może być dostępna dla każdego, niezależnie od sposobu funkcjonowania, neuroróżnorodności czy niepełnosprawności. Przedmioty artystyczne traktowane są jako hobby, a nie coś, co może przynieść uczniom prawdziwe i przydatne kompetencje. W rzeczywistości np. muzyka poprawia koncentrację i pamięć. Wraz z plastyką może pobudzać kreatywność. Oprócz tego takie przedmioty pomagają rozwiązywać problemy w życiu i regulować emocje. A umiejętność współpracy, która także jest kluczowa przy zajęciach muzycznych czy plastycznych, może później okazać się przydatna w życiu zawodowym. Ale co na etapie szkolnym? Dzięki sztuce uczniowie mogliby o wiele łatwiej przyswajać wiedzę z języka polskiego, matematyki, chemii i innych przedmiotów uważanych za te „przydatne”. - Od początku nauki w szkole byłam raczej przeciętnym uczniem, ale zawsze ciągnęło mnie do muzyki. W zwykłej szkole czułam się „gorsza” niż osoby o ścisłych umysłach - tłumaczy Alicja Tarnowska, była uczennica szkoły muzycznej, a dziś instruktorka wokalna i wokalistka w zespole Instrukcja Obsługi Nocy. - Skojarzenia związane z muzyką i plastyką mogą pomagać np. w nauce przedmiotów ścisłych. Ja, próbując uczyć się wierszy z języka polskiego na pamięć, tworzyłam do nich linie melodyczne, aby lepiej je zapamiętywać. Dlaczego zatem ta sztuka nadal jest traktowana po macoszemu? Otóż problem tkwi w systemie oceniania. W przypadku muzyki i plastyki nie wpiszemy się w „jeden dobry klucz”, nie będziemy mogli ocenić umiejętności w sposób zerojedynkowy, bo jak to zrobić? O wiele łatwiej skategoryzować tak umiejętności związane z naukami ścisłymi, które jesteśmy w stanie sprawdzić przy pomocy klasówki. A praca plastyczna? Utwór muzyczny? Tu już nie jest tak prosto. - Tu nie ma wyników, które są dobre albo złe, nie ma zerojedynkowości. Co mamy ocenić? Efekt końcowy? Umiejętności? Zaangażowanie? A może kreatywność? Dzieci szybko uczą się, co jest cenione przez dorosłych. Za piątkę z matematyki dostaną pochwałę, za tę samą ocenę z plastyki jedynie pobłażliwe spojrzenie. W końcu sztuka według wielu jest prosta i… niepotrzebna. Niejednokrotnie spotkałam się ze stwierdzeniem: „z muzyki nie wyżyjesz” albo „skończysz na rynku, rysując karykatury”. To pokazuje, jak niewielka jest świadomość tego jak wiele możliwości i ścieżek rozwoju daje wykształcenie artystyczne - tłumaczy Aleksandra Białczak. Deprecjonowanie możliwości artystów w przyszłości to jedno. Do tego dochodzą krzywdzące stereotypy. Paradoksalnie to właśnie artyści - wbrew łatce „przewrażliwionych” - nierzadko potrafią radzić sobie z emocjami lepiej niż osoby o ścisłych umysłach. Artyści są oderwani od rzeczywistości? Potrzymaj mi gitarę Utarło się, że sztuka jest dla wrażliwców. Stereotypy głoszą, że pisarze są nieżyciowi, malarze oderwani od rzeczywistości, a muzycy fochaści i nadwrażliwi. W rzeczywistości jednak to osoby, które jak nikt inny potrafią regulować emocje. I to kolejny kluczowy element, dla którego w szkołach powszechnych powinien być położony większy nacisk na edukację artystyczną. - Edukacja artystyczna rozwija w dzieciach kreatywność i wrażliwość. Muzyka czy sztuka uczy o emocjach, relacjach i poprawia samopoczucie. Często dzieci odnajdują w nich bezpieczne miejsce do wylania smutku, złości czy radości - mówi Alicja Tarnowska. A Aleksandra Białczak dodaje, że muzyka i plastyka rozwijają w młodych ludziach ogrom wartości. - Należy na pewno wspomnieć o kreatywności, wyobraźni, wrażliwości estetycznej, pewności siebie, dyscyplinie, samoświadomości, ale też percepcji, motoryce małej czy koordynacji. To elementy niezbędne do prawidłowego rozwoju młodego człowieka. A przecież poprzez sztukę budujemy również poczucie własnej wartości, tak ważne i zaniżone wśród dzisiejszych dzieci. Oczywiście nie zależy nam na deprecjonowaniu innych nauk. Wręcz przeciwnie. Chodzi o to, aby każde dziecko mogło rozwijać się w tym kierunku, w którym jest utalentowane. Bo jeden ma zdolności matematyczne i potrafi mnożyć w ciągu kilku sekund. Inny będzie pisał piękne wypracowania i eseje, bo niezwykłe słowa w jego głowie układają się o każdej porze dnia i nocy. A jeszcze inny będzie szedł przez życie po pięciolinii, bo właśnie dźwięki sprawiają, że jego codzienność nabiera sensu. - Sztuka jest przestrzenią, w której dziecko rozwija umiejętności wyrażania emocji, współpracy, budowania własnej wartości. W świecie, w którym dzieci i młodzież coraz częściej mierzą się z presją i stresem, pozwala im zatrzymać się, poznać siebie, skupić się na emocjach i wyrazić je. Sztuka jest językiem, nieco transcendentnym, wyjątkowym i innym niż wszystkie nam znane. Dla niektórych, szczególnie neuroatypowych, może okazać się doskonałym sposobem komunikacji z własnym wnętrzem, jak również z innymi - tłumaczy edukatorka Aleksandra Białczak. Dla wielu dzieci utalentowanych artystycznie to właśnie sztuka jest sposobem na poznawanie świata, własnych emocji, ale też próby skomunikowania się z innymi. Problem pojawia się wtedy, gdy nikt nie rozpoznaje ich talentów i jednocześnie sprawia, że iskierka zamiast rozbłysnąć pięknym płomieniem, powoli się wygasza, a młody człowiek pozostaje zagubiony - sam ze swoją wrażliwością i poczuciem, że jest gorszy od innych. Tak może się stać z dwóch powodów. Pierwszy to właśnie pomijanie edukacji artystycznej w szkole. Drugi to stawianie czoła presji, która pojawia się, gdy rodzice chcą pielęgnować pasje dziecka i posyłają je do… prawdziwej szkoły artystycznej. W edukacji artystycznej wciąż króluje „stara szkoła” - W edukacji artystycznej wciąż króluje tzw. stara szkoła, w myśl której tylko surowość i bardzo wysokie wymagania prowadzą do sukcesu. Wbrew pozorom niełatwo jest trafić na nauczycieli „z powołania”. Mnóstwo jest osób wypalonych i takich, dla których nauczanie to zło konieczne i plan B, który został powzięty z przymusu, nie z wyboru - opowiada Aleksandra Białczak. Szkoły artystyczne od lat rządzą się swoimi prawami. Najpierw dzieci muszą mierzyć się z absurdalnie wysoką poprzeczką podczas rekrutacji. Bo nie od dziś wiadomo, że dostanie się do szkoły artystycznej - czy to muzyczna, czy plastyczna - wymaga wcześniejszego przygotowania i jest dla młodzieży niezwykle stresujące. - Egzaminy wstępne potrafią być bardzo wymagające i koncentrują się na rozwiniętym warsztacie, a nie tylko na pasji czy naturalnych predyspozycjach. W efekcie dzieci, które nie uczęszczają na dodatkowe zajęcia czy prywatne lekcje, mają mniejsze szanse na pozytywny wynik rekrutacji. Nie tak dawno sama przygotowywałam kilkoro uczniów do egzaminów wstępnych w państwowych szkołach muzycznych. Byłam zaskoczona poziomem wymagań, które stawia się przed małym artystą - dodaje Aleksandra Białczak. Więc tu również kluczowe jest przygotowanie przez szkołę, aby dziecko mogło pójść dalej i bardziej profesjonalnie kształcić się w kierunku swojej pasji. Później edukacja zamienia się w walkę o przetrwanie. Wielu nauczycieli w klasycznych szkołach muzycznych, zapomina, że ma do czynienia z dziećmi, które stawiają swoje pierwsze kroki w kierunku rozwoju talentu, a nie z profesjonalnymi muzykami operowymi. - Początkowo nauka w szkole muzycznej była w porządku, bardzo fajnie się tam bawiłam. Natomiast z biegiem czasu zaczęłam czuć presję, zaczęłam czuć się po prostu źle w tej szkole. Pomijając fakt, że nauczyciele w szkołach klasycznych, co jest już powszechną opinią, po prostu traktują swoją pracę, jakby byli w niej za karę - wspomina Alicja Tarnowska. - Ja w pewnym momencie straciłam ochotę, żeby chodzić do szkoły muzycznej, jak byłam w 4. klasie, chciałam ją rzucić. Gdyby nie moi rodzice, to że mama zachęcała mnie, żebym jednak „przecierpiała” te kolejne 3 lata, to pewnie bym rzuciła i więcej nie wróciła do muzyki. I moje życie potoczyłoby się zupełnie inaczej. Alicja ostatecznie ukończyła państwową szkołę muzyczną i zdecydowała się kontynuować naukę w kierunku rozwoju swojej pasji oraz talentu w prywatnej szkole muzycznej, a później na studiach. Jednak nie wszystkie dzieci utalentowane muzycznie lub plastycznie mają takie szczęście, bo może brakować im motywacji, łatwiej się poddają, nie są w stanie wytrzymać presji lub po prostu nie mają wsparcia w domu, aby taką presję przetrwać. - Znam bardzo dużo osób, które w związku z podejściem nauczycieli i ogólnie szkoły muzycznej do rozwoju uczniów zrezygnowało z edukacji artystycznej i już nie wiążą swojej przyszłości z muzyką. Szkoda, że te przygody kończyły się na pierwszym stopniu, bo później to wygląda zdecydowanie inaczej. Uważam, że ja, nie idąc na klasyczny drugi stopień, podjęłam najlepszą decyzję. Na pewno poprawiło to moje podejście do szkoły muzycznej - dodaje Alicja. I tu kluczowa jest rola nauczycieli w normalnej szkole oraz rodziców. Bo tylko dorośli są w stanie dać młodym ludziom wsparcie do tego, aby rozwijali swoje pasje i się nie poddawali. - Warto odróżnić spadek motywacji od sytuacji, w której dziecko cierpi. Każdy ma gorsze dni czy okresy, nie zawsze mamy ochotę ćwiczyć czy tworzyć, ale powinien być to stan przejściowy. Jeśli jednak dziecko reaguje lękiem, pojawiają się objawy psychosomatyczne i wyraźnie traci radość z nauki, warto się zatrzymać i zadać sobie niezwykle ważne pytanie: czy problemem jest sama sztuka, czy też sposób jej nauczania? Czasami nie trzeba rezygnować z pasji, lecz zmienić tempo pracy, oczekiwania lub… nauczyciela - informuje Aleksandra Białczak. A może zmienić szkołę? Wierzę w to, że w państwowych szkołach muzycznych są też nauczyciele z powołania, którzy potrafią zaszczepić pasję w młodych ludziach i pomóc im rozwijać skrzydła. Niestety wiele przypadków sprawiło, że ta forma nauczania nie cieszy się dziś powszechnym szacunkiem. Tym bardziej że muzyka klasyczna, na którą kładzie się tam główny nacisk, bywa dla młodego człowieka archaiczna. - Większość dzieci i młodzieży zdecydowanie bardziej interesuje się muzyką rozrywkową niż klasyczną, więc edukacja w tym zakresie w szkołach spowodowałaby, że dzieci bardziej interesowałaby muzyka oraz lekcje muzyki - tłumaczy Alicja Tarnowska. I przyznaje, że sama jako instruktorka ma zupełnie inne podejście. - Na pewno nie chcę wywierać na uczniach żadnej presji. Muzyka nie jest przestrzenią, w której powinniśmy porównywać się do innych, bo przecież każdy z nas jest inny i czuje inaczej. Przede wszystkim nie każdy musi być muzykiem, więc jeśli już ktoś przychodzi do mnie pełen pasji do muzyki, to ja jako instruktor jestem ostatnią osobą, która mogłaby zniechęcić takiego człowieka do muzykowania. Kluczowe jest dawanie dziecku przestrzeni do poznawania siebie. Być może, gdyby więcej szkół muzycznych było profilowanych - tak jak np. ogniska muzyczne - wówczas dzieci miałyby więcej możliwości, aby wiedzieć, co tak naprawdę je interesuje. Bo dla jednego muzyka klasyczna i granie np. na skrzypcach może być super. Ale ktoś inny prawdziwe emocje poczuje, słysząc gitarowe riffy w rockowym kawałku. Podobnie w przypadku plastyki - jeden będzie uwielbiał malować pejzaże, podczas gdy inny najchętniej skupi się na portretach. - Idealna szkoła artystyczna to taka, w której wysoki poziom nauczania idzie w parze z szacunkiem, empatią i życzliwością. Bezpieczna przestrzeń o wysokiej dostępności, również dla osób neuroróżnorodnych, niepełnosprawnych czy w kryzysie, w której sukces nie jest mierzony liczbą dyplomów, lecz tym, czy uczeń kocha sztukę i chce do niej wracać - podkreśla Aleksandra Białczak. Do tego potrzebny jest dobry instruktor, który sprawi, że dzieci nie będą chciały rezygnować, nie będą bały się chodzić na lekcje, tylko z uśmiechem na ustach pójdą na zajęcia, a rozwijanie pasji będzie sprawiać im radość. Ale tu wracamy do punktu wyjścia. Łatwo eksperymentować ze szkołami, profilami i nauczycielami, jeżeli decydujemy się na lekcje prywatne. Niestety wielu rodziców nie stać na to, aby za takie zajęcia płacić, bo są one też dość kosztowne. Dlatego idealnym wyjściem byłoby potraktowanie edukacji artystycznej w szkołach „na serio”, a nie pobieżnie jako „zapchajdziurę”. Z pewnością wiele dzieci by na tym skorzystało - nie tylko tych uzdolnionych muzycznie czy plastycznie, ale również tych, które chcą uczyć się efektywniej oraz rozwinąć swoją kreatywność i wrażliwą stronę.
Rodzic wchodzi w rolę niszczyciela. Psycholożka: „to nie troska, to zazdrość o własne dziecko”
- „Wysoki poziom lęku przed samotnością, starością, przemijaniem to przyczyny wielu uwikłań w systemach rodzinnych” – mówi psycholożka Wiktoria Król. Gdy rodzic nie potrafi pogodzić się z dorosłością swojego dziecka, granica między troską a kontrolą zaczyna się zacierać – a cena za to jest wysoka dla obu stron.
Relacja matki z dziećmi to coś wyjątkowego, czego nie da się podrobić. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że w pewnym momencie nawet najbardziej trwała ulegnie zmianie. Taka jest kolej rzeczy. Dzieci dorastają, a rodzice odcinają pępowinę, pozwalając im ruszyć dalej w świat. Niestety nie zawsze tak się dzieje, co bywa krzywdzące dla obu stron. Gdy rodzic nie potrafi pogodzić się z tym, że dziecko ma już własne życie i próbuje ingerować nieustannie, mieszając, knując intrygi, próbując za wszelką cenę być obecnym w jego życiu, może osiągnąć efekty odwrotne do zamierzonych. W ten sposób, zamiast zacieśnić relację z dorosłym dzieckiem, tylko ją osłabia. Czas opuścić gniazdo Tupot małych stópek na podłodze. Słodki dźwięk dziecięcego śmiechu. Niespodziewane zarzucenie rączek na szyję. Poczucie bycia potrzebną i rozpościerania opiekuńczych skrzydeł nad maleństwem. Każda mama chciałaby zatrzymać takie chwile jak najdłużej. Niestety czas pędzi nieubłaganie, dzieci rosną, a rodzice muszą się z tym pogodzić. Inaczej mogą zrobić krzywdę zarówno swoim pociechom, jak i sobie samym. - To częsty problem rodziców – uzależnianie dziecka od siebie, czyli potocznie mówiąc, nieodcięcie pępowiny. Nieodseparowanie i brak indywiduacji to brak ukształtowania własnej, niezależnej tożsamości – tłumaczy Wiktoria Król, terapeutka i psycholożka prowadząca na Instagramie profil @sztuka_psychoterapii. - Wyobraźmy sobie, że nastolatka kłóci się z rodzicami o to, że nie zmywa naczyń. Wewnętrznie przeżywa to tak, że w domu przestaje jej się podobać. Obiecuje sobie, że jej dom będzie inny. Starcia z rodzicami naturalnie „wypychają” młodego człowieka w dorosły świat, pragnie wolności, niezależności, doświadczania i budowania własnego obrazu siebie i świata. Jeżeli rodzic tego nie rozumie, nie daje przestrzeni, blokuje wybory i rozwój, nasilając konflikty, to młody człowiek odbiera to tak: „Acha, czyli bunt nie jest dobry, nie mam co wychodzić do świata i tak sobie nie poradzę. Muszę być przy rodzicu”. Trudność polega na tym, że rodzic jakby zapominał o celach rozwojowych człowieka. Wydaje się, że bardzo trudno zobaczyć, zaakceptować i wytrzymać etap adolescencji, kiedy to następuje potrzeba budowania własnej tożsamości w opozycji do rodziców. W życiu dobrze ukształtowanego młodego człowieka zawsze w pewnym momencie nadchodzi chwila, gdy chce się usamodzielnić. To naturalny proces, bez którego nie da się wkroczyć w dorosłość, założyć własnej rodziny, stworzyć udanych relacji z innymi. Z kolei zadaniem rodzica jest wspieranie swojego dziecka w tym rozwoju, w procesie opuszczenia gniazda i próby podjęcia własnego życia. Problem pojawia się w momencie, gdy z różnych powodów taki rodzic nie chce dać dziecku się usamodzielnić. Może to wynikać z wielu powodów, a jednym z głównych jest obawa przed samotnością – szczególnie wtedy gdy mama lub tata samodzielnie wychowują swoje pociechy. - W gabinecie spotykam już dorosłe osoby, które czasami nawet nie wiedzą, że są nieodseparowane. Przypominają sobie, że na przykład mama mówiła: „Zawsze będziesz przy mamie, prawda?”, albo osoby te są już dorosłe, ale nie potrafią wejść w związek lub podjąć decyzji o kolorze szafek w swojej kuchni. Zadaniem rodzica jest przygotowanie dziecka do samodzielnego życia, nie do symbiotycznej więzi - stanu skrajnego uwikłania emocjonalnego, w którym zacierają się granice między rodzicem a dzieckiem – dodaje psycholożka. Z takiej sytuacji najczęściej wynikają dwa scenariusze. Jednym z nich jest wspomniany przez ekspertkę brak samodzielności i odkładanie decyzji o założeniu własnej rodziny. Inną opcją może być próba odcięcia się dziecka od rodzica i wtedy „tonący brzytwy się chwyta”, czyli rodzic zaczyna wchodzić w rolę zazdrośnika i niszczyciela. Czym to się może objawiać? Zazdrość o własne dziecko? Brzmi absurdalnie Wydawać się może, że zazdrość o dziecko jest czymś absurdalnym. Przecież rodzic chce dla swojej pociechy jak najlepiej, prawda? Nic bardziej mylnego… Niestety wielu rodziców ją odczuwa – nawet jeśli głośno tego nie przyznaje lub samemu nie zdaje sobie z tego sprawy. Pierwsze ukłucie może się pojawić, gdy dziecko zaczyna się buntować i przestaje słuchać mamy czy taty. Zaczyna wychodzić ze znajomymi, przyprowadza do domu pierwszą miłość, a rodzic zaczyna odczuwać, że się od niego odsuwa i ma wrażenie, jakby pociecha zastępowała go nowymi znajomościami. Później robi się jeszcze poważniej. Im dziecko starsze, tym większe prawdopodobieństwo, że się wyprowadzi i niczym w piosence pójdzie w świat swoją drogą. Wtedy, jeżeli rodzic do tej pory był kontrolujący, trzeba wyraźnie postawić granice, bo inaczej… będzie tylko trudniej. - Bardzo często tak jest, że rodzic w różny sposób próbuje zwrócić na siebie uwagę. Nie może przeżyć tego, że nie jest już w roli głównej. To by oznaczało np. że rodzic czuje się autorytetem za wszelką cenę – informuje psycholożka. - Może pojawić się sytuacja, w której rodzic zaczyna obarczać dziecko swoimi problemami lub emocjami, domagając się od niego ciągłej opieki. Wywieranie wpływu może objawiać się manifestowaniem własnego cierpienia („tyle dla ciebie zrobiłem”) po to tylko, żeby wymusić zainteresowanie i częstszy kontakt ze strony dziecka. Często opinia wyrażana przez takie osoby jest przez nie określana mianem „troski”. Ale z troską to ona nie ma nic wspólnego. Narzucanie własnej opinii to nie troska Rozgraniczenie porad wynikających z troski od tych, które mają karmić nasze własne ego, jest naprawdę trudne. Dotyczy to każdej sytuacji w życiu – czy to z przyjaciółmi, czy w związku, czy właśnie w relacji rodzice-dziecko. Szczególnie wtedy, gdy do głosu dochodzi strach przed samotnością. Wtedy tym łatwiej rodzicowi nie dostrzegać prawdziwego powodu jego słów. Wydaje mu się, że robi dobrze, ale w rzeczywistości zaczyna mieszać i prowadzić do konfliktów ze swoim dzieckiem. - Jeśli dorosłe już dziecko nie zaznaczy granic rodzicowi, istnieje poważne zagrożenie dla takiego układu. Z tego powodu dochodzi do rozegrań, np. matka kontroluje finanse syna, albo rodzic podważa zdanie męża lub żony swojego dziecka – mówi Wiktoria Król. - Wysoki poziom lęku przed samotnością, starością, przemijaniem, chorobą, to przyczyny wielu uwikłań w systemach rodzinnych. Rodzic zostaje sam w domu, czasami z nieudanym małżeństwem, a czasami z naturalnymi następującymi po sobie etapami życia, np. przechodzeniem na emeryturę i wycofaniem się z życia zawodowego. Mierzy się z pustką po stracie i nie chce oswajać się z tym stanem psychicznym. Matka może ingerować w jego wybory życiowe i wzbudzać poczucie winy za każdą próbę usamodzielnienia się. Czasami im starszy rodzic, tym nabiera to na sile. Pojawić się mogą zachowania takie jak: wywoływanie poczucia winy, emocjonalny szantaż, agresja werbalna, po to, aby utrzymać kontrolę nad dzieckiem. Z takiej sytuacji nigdy nie ma dobrego wyjścia. Dziecko, które kocha swojego rodzica, staje wtedy między młotem a kowadłem – chęcią życia własnym życiem i budowania własnej rodziny, a potrzebą zaopiekowania się swoim rodzicem. Wtedy do głosu mogą dojść wyrzuty sumienia, że ma dla niego mniej czasu, że zamiast go odwiedzić wybiera np. wakacje z partnerem i dziećmi. I wtedy taki człowiek staje się sfrustrowany, nieszczęśliwy i niekiedy to wpływa też na jego relacje z innymi. Granice są dobre i potrzebne - Warto podkreślić, że narzucanie, nadopiekuńczość, choć często postrzegana jako wyraz troski, to subtelna forma przemocy psychicznej – podsumowuje Wiktoria Król. Właśnie dlatego tak istotne jest, żeby dorosłe dziecko stawiało granice swoim rodzicom, nie pozwalając sobie na kolejne próby wtrącania się w jego życie. To może być trudne, bolesne dla obu stron, czasami skończy się konfliktem. Ale ostatecznie zarówno dzieci, jak i rodzice, zdadzą sobie sprawę, że dzięki temu ich relacja staje się zdrowsza i łatwiejsza – bo w końcu każdy może żyć własnym życiem. - Na pewno warto sobie na to pozwolić, dopuścić myślenie, że „to nie moja wina”. Czasami wyrzuty sumienia są silnie zakorzenione i potrzeba więcej czasu na to, aby ustały, ale jest to możliwe. Czasami jest potrzebna pomoc drugiej osoby, aby móc wewnętrznie poukładać sobie myślenie o tym, że życie własnym życiem nie jest niczym złym – mówi Wiktoria Król. - Umiejętność stawiania granic to podstawa dobrej relacji, bo chronią one nasze zdrowie psychiczne. Granice mają nie zagrażać nikomu, nie urażać, a być podstawą dobrej relacji z sobą i z drugim człowiekiem. Granice są ważne w każdej relacji – zarówno jeśli chodzi o więź z rodzicami, jak i z partnerami czy z przyjaciółmi. I w każdej zdrowej relacji te granice są, a dwie strony nawzajem je szanują. Bez tego pojawia się wiele toksycznych aspektów, które z dnia na dzień i z jednej sytuacji do drugiej tylko taką relację zabijają. Chcesz bliskości dorosłego dziecka? Odpuść Wystarczy przeczytać o kontrolowaniu dorosłych dzieci przez rodziców, aby zdać sobie sprawę, że nikt z nas nie chciałby być uwikłany w taką sytuację. Ale niestety tego typu historii jest nieskończenie wiele. Wystarczy rozejrzeć się dookoła, aby zobaczyć różne toksyczne relacje dorosłych dzieci z ich rodzicami. Mogą one wynikać z wielu rzeczy, ale próba utrzymywania kontroli nad dziećmi i zatruwania im życia jest jednym z tych najpopularniejszych powodów. Warto pamiętać, że próba pomocy nie jest czymś złym, ale nie może ona się odbywać pod przykrywką wzbudzania poczucia winy lub deprecjonowania osób trzecich. Poddawanie w wątpliwość samodzielnych decyzji dziecka, stawianie jego partnerów w złym świetle, wpędzanie go w permanentne wyrzuty sumienia nie jest w porządku. I nie jest czymś, co będą robić kochający rodzice, którzy chcą dobrze dla swoich pociech. Jeżeli zatem jesteś rodzicem i zależy ci na szczęściu twojego dziecka, spróbuj najpierw zastanowić się nad tym, czy ta rada, która w twojej głowie widnieje jako „dobra”, w rzeczywistości taka jest. Czy faktycznie wynika ona z troski o dziecko i może przynieść coś pozytywnego, czy może wywoła jedynie konflikt między wami. Pamiętaj, że twoje dorosłe dziecko ma prawo do stworzenia własnej rodziny i należy się z tego cieszyć. I wtedy z reguły będzie troszczyć się przede wszystkim o swojego partnera i dzieci, co jest oczywiście naturalne. Jeśli zależy ci na waszej relacji i tym, żeby nie zostać samemu, postaw na wspieranie, nie na szantażowanie. W przeciwnym razie dziecko naprawdę się od ciebie odsunie.
Ciocia może być najlepszą przyjaciółką dziecka. Ale wciąż jest pomijana w rodzinnej hierarchii
Ciocia i wujek to najbliższa rodzina mamy i taty - zaraz po dziadkach. Są często obecni w życiu dziecka, a ich relacja z nimi może wnieść do naszego życia coś znacznie więcej niż tylko obecność. Często to ciocia z wujkiem są pierwszymi przyjaciółmi małego człowieka. I mają ogromny wpływ na jego wychowanie.
Jestem ciocią od 21 lat. Dziś już podwójną. Mam ze swoimi siostrzenicami relację kumpelską, której sama sobie często zazdroszczę. Oczywiście duży wpływ na naszą zażyłość miało podejście mojej siostry i naszych rodziców, którym zależało na tym, aby ta więź była bardzo bliska. Dziś to ja stoję przed głównym wyzwaniem, aby moja rola jako dorosłej już cioci była jak najbardziej jakościowa. I choć nie zawsze jest łatwo, staram się jak mogę, bo jestem świadoma wagi mojej roli. Wiem, ile ciocia z wujkiem znaczą dla młodego człowieka, choć w społeczeństwie nadal nie mówi się o tym za dużo. Ciocia i wujek – niby bliska rodzina, a jednak jakby wciąż mało istotna. Oczywiście najważniejszą rolę w życiu dziecka pełnią rodzice. To oni wychowują, opiekują się, troszczą, zabawiają. Jak rodzice nie mogą, to dziadkowie pomogą. Babcia z dziadziem zawsze przytulą do serduszka, nakarmią, popilnują, dadzą pod stołem coś słodkiego czy pięć dyszek na lody. Aleee… właśnie teraz do gry wchodzi ciocia lub wujek. Pozwólcie, że na potrzeby mojego artykułu będę pisać głównie ciocia – oczywiście nie marginalizujemy roli wujka, który może być najlepszym kumplem np. syna swojego brata. Jak macie ochotę, wstawcie go w tekst zamiast cioci, bo to ta sama historia. Ciocia to najlepsza przyjaciółka od urodzenia 3 lipca obchodzimy Dzień Cioci i Wujka. Wiedzieliście o tym? Sama byłam w szoku, gdy niedawno dotarła do mnie ta informacja. Pomyślałam sobie, że w końcu ktoś docenił też ciocie! Zawsze był Dzień Mamy i Taty, Dzień Babci i Dziadka i pamiętam, że kiedyś ze śmiechem „rzuciłam” do siostry, że halo, halo, a co z ciocią. No i się doczekałam, ale społeczeństwo wciąż ma dużą lekcję do odrobienia pod tym względem. Rola cioci i wujka jest bardzo marginalizowana. Ta część rodziny jest często pomijana w literaturze dziecięcej i w bajkach. Nie mówi się o niej dużo w przedszkolach, choć czasami dziecko wspomni o ukochanej ciotuni i wujeczku podczas prezentowania rodziny. Ale to by było na tyle. - Mnie się wydaje, że ciocia i wujek właśnie niesłusznie są tak pomijani chociażby w literaturze dziecięcej. Bo przecież to są bardzo ważne osoby w życiu młodego człowieka – mówi Monika Korobowicz, autorka książki „Tolek i Ciociulka”, w której ciocia jest jedną z najważniejszych osób w życiu małego bohatera. - Ja osobiście odnoszę takie wrażenie, że ciocia albo wujek to są tacy przyjaciele dla dziecka, z którymi nadal można się wygłupiać, jednak jest się pod płaszczykiem ochronnym, że to nadal osoba dorosła, że dziecko może testować trochę różne granice, może testować samo siebie. Jakbyśmy mieli rozłożyć rolę cioci na czynniki pierwsze, to coś pomiędzy dziadkami a przyjaciółmi. Są młodsi, więc nadają na podobnych falach, co dzieciaki. Od rodziców różni ich to, że mogą pozwolić sobie na rozpieszczanie maluchów bez wyrzutów sumienia. To właśnie ciocia z wujkiem są tymi, którzy kupią dziecku najgłośniejszą zabawkę, pozwolą wysmarować się od stóp do głów czekoladą i jeszcze poślą dziecko do szkoły w pomiętym ubranku. I jednocześnie zapewnią tym mu jedne z najpiękniejszych wspomnień z dzieciństwa. Wyobraź sobie swoją najlepszą przyjaciółkę. Z czym ci się kojarzy? Ze wspólnym seansem filmowym, wieczorem gier, przebierankami, domowym SPA i wylegiwaniu się w maseczkach przed telewizorem? Z nocowankami, zajadaniem się niezdrowym jedzeniem, wyjściem na miasto – do kina, na zakupy, do escape roomu? Check, check, check – ja to wszystko przerobiłam z moimi dziewczynami. Ale przyjaźń to oczywiście nie tylko wspólne zabawy. Do zabawy i do płaczu – cioci nie da się zastąpić Co odróżnia ciocię od najlepszej przyjaciółki? Oczywiście więzy krwi i lojalność względem rodziców. Gdy mama z tatą oddają dziecko pod opiekę cioci lub wujka, mają świadomość, że maluchowi nie stanie się krzywda. Wspomniany przez ekspertkę „płaszczyk ochronny” jest tym, co najlepsza ciocia zawsze będzie roztaczać nad maluchami. Bo jak nikt inny jest świadoma tego, że ktoś powierzył jej pod opiekę swój największy skarb. Szczególnie wtedy, gdy ciocia ma bardzo dobrą relację z mamą, ta siostrzana miłość przekłada się także na relację cioci z dziećmi jej siostry. Ciocia będzie rozpieszczać, ale też zwróci uwagę, gdy trzeba. Ciocia pozwoli na wszystko, ale w pewnym momencie powie dość, gdy poczuje, że sytuacja staje się zbyt ryzykowna. Wreszcie ciocia będzie największym fanem twojego dziecka i jednocześnie testerem jego najbardziej szalonych pomysłów. - Ciocie i wujkowie, zwłaszcza ci młodsi, to jest taka strefa komfortu dla dziecka, że ono właśnie może próbować eksperymentów i wie, że nie będzie przez to ocenionym, jak np. rodzice mają w zwyczaju, że dziecko powinno być grzeczne, zachowywać się tak i tak. A ciocia i wujek bardzo często daję tę przestrzeń, żeby dziecko próbowało różnych rzeczy. Nie nastawiają się na same sukcesy. Rodzice chcą, żeby dziecko było najlepsze, a ciocia z wujkiem pozwalają mu na próbowanie i pierwsze porażki – dodaje Monika Korobowicz. Dodatkowo ciocia jest tą osobą, która zna dziecko od małego. Zna rodzinne historie, przeżywa wszystko razem z maleństwem. Doskonale wie, jakie ma przyzwyczajenia, czego się boi, co najbardziej lubi robić. Dzięki temu może być najlepszym animatorem wieku dziecięcego – od organizacji zabaw, przez usuwanie niepotrzebnych przeszkód, aż po pomoc w nauce. I co najważniejsze, najlepsza ciocia zawsze wyczuje, gdy dzieje się coś nie tak i będzie się nie tylko śmiać z twoim dzieckiem, ale też płakać, gdy nadejdzie taka konieczność. Ciocia z wujkiem nie sprzedają się marketingowo Jeżeli zatem ciocia i wujek to tak ważne osoby w życiu każdego małego człowieka, to dlaczego nadal są pomijani przez popkulturę i społeczeństwo? Razem z moją ekspertką zastanowiłyśmy się nad tym i doszłyśmy do wniosku, że jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze. - Marketingowo się nie sprzedają. Sprzedają się rodzice, dziadkowie. A to są takie osoby gdzieś dochodzące do naszego życia. Jak pamiętam z dzieciństwa, gdy myślało się o cioci, to bardziej takiej cioci-babci. A w zasadzie o tej młodej cioci i w takiej kategorii kumpelskiej już nie. Książki bardzo lubią moralizowanie, że dorosły powinien dawać przykład. Patrząc na trop młodej cioci i wujka, którzy jeszcze sami kształtują swoją osobowość, to być może przez to są marginalizowani – tłumaczy Monika Korobowicz. Ten brak życiowego doświadczenia często też sprawia, że ciocia z wujkiem są pomijani nie tylko przez popkulturę, ale też w rodzinie. A szczególnie ich zdanie na temat wychowywania dziecka. „Jak będziesz miała swoje dziecko…” Kiedy relacja między ciocią i siostrzenicą jest zażyła i ciocia jest często obecna w życiu rodzinnym, oczywiste jest, że mimo młodego wieku, może mieć swoje przemyślenia na pewne tematy. Czasami wtedy potrafi dojść do napięć. Bo w końcu, jak tak młoda osoba bez doświadczenia życiowego i rodzicielskiego ma czelność zwracać uwagę rodzicom czy dziadkom. Zaskoczę was, ale ta młoda osoba może najlepiej wiedzieć, co w danej chwili czuje wasze dziecko. Bo sama tym dzieckiem była stosunkowo niedawno. Wie z doświadczenia, że w tej chwili dziecko może czuć się niepewnie, że takie czy inne zachowanie rodziców lub dziadków jest w stanie wpłynąć na jego psychikę negatywnie. I uwaga cioci lub wujka nie ma na celu krytyki was jako rodziców – ma na celu dobro waszego dziecka, co powinno być dla was najwyższą wartością. Bo w końcu ostatecznie gracie razem do jednej bramki. Warto w takiej chwili zdać sobie sprawę z tego, że wszyscy mamy wpływ na wychowanie dziecka. Że każda osoba, którą ono spotyka w swoim życiu, jest w stanie dołożyć tę wartościową cegiełkę do jego rozwoju. Czy to babcia z dziadkiem, czy ciocia z wujkiem, czy może nasi przyjaciele lub ciocie z przedszkola. Kiedy ciocia sama staje się mamą Tylko jak to jest z tą grą do jednej bramki, gdy pojawia się wyzwanie w postaci kolejnego dziecka w rodzinie? Gdy ciocia sama staje się mamą. Tu mogą pojawić się zgrzyty w relacji ciocia-siostrzenica. Bo w końcu teraz to inne dziecko będzie dla niej najważniejsze. Tylko to nie tak i trzeba o tym z dzieckiem rozmawiać. Gdy na świecie ma się pojawić dziecko ukochanej cioci, trzeba do tematu podejść podobnie jak w momencie, gdy to jego rodzeństwo ma się urodzić. Czyli najpierw szczera, poważna rozmowa i zderzenie się z poważnym problemem poważnego malucha. Kto ma to zrobić? Mama? Nie, nie – ciocia! - W mojej książce poruszam ten temat. Ciocia spodziewa się dzidziusia, więc główny bohater Tolek jest zrozpaczony: „Ciocia już na pewno będzie wolała jego kuzyna Julka, o nim zapomni”. Ta złość dziecięca nie jest łatwa do przeanalizowania przez nie samo, nie ma jeszcze takich możliwości. Rola cioci i wujka jest tu bardzo ważna, żeby pokazać: „Hej, jesteś dla mnie nadal ważny, ciocia dalej cię kocha i zobacz, jak fajnie – będziemy mieć kolejną osobę do wspólnej zabawy”. Dziecko wtedy zdaje sobie sprawę, że zapowiada się faktycznie jeszcze fajniejsza zabawa – tłumaczy Monika Korobowicz. Ekspertka podkreśla też, że za tym muszą iść czyny. Dobrze by było, żeby ciocia np. przyszła z piłką i pokazała, że ta zabawa się nie zmieni. Bo do dziecka czyny przemawiają bardziej niż słowa. Ukochana ciocia i ukochany wujek to twój skarb w wychowaniu dziecka Wychowanie wielopokoleniowe dziś wydaje się być pieśnią przeszłości. Właśnie dlatego zapomnieliśmy o tym, jak ważne i rozwijające jest w życiu naszego dziecka. - Kiedyś mówiło się, że potrzeba całej wioski do wychowania dziecka. Zgubiliśmy tę mądrość przez to, że już nie żyjemy w wioskach, a rodziny są coraz bardziej rozrzucone. Rodzice wzięli na barki prawie całe wychowanie. Rodzice chcą dla swojego dziecka najlepiej, ale też powinni trochę odpuścić i pozwolić na to, żeby ktoś inny zdjął im ten ciężar z barków. A nie muszą się martwić o to, że zostawią dziecko z ciocią czy wujkiem na kilka godzin i całe ich wychowanie pójdzie gdzieś w zapomnienie – podsumowuje Monika Korobowicz. Jeżeli zatem macie ciocię i wujka pod ręką, wykorzystajcie ich od czasu do czasu. Nie myślcie o tym, że nie chcecie się narzucać, nie obawiajcie się, że to młodsze rodzeństwo zepsuje wam dzieci i nie próbujcie ograniczać jego roli w życiu waszych pociech. Im więcej kontaktu będą mieli, tym większe będzie wsparcie cioci i wujka, które na pewno odczujecie – czy to w tym momencie czy w przyszłości, gdy to wasze dzieci będą potrzebować wsparcia. "Tolek" to ciepła i pełna uroku seria Moniki Korbowicz, która pokazuje świat oczami dziecka. Napisana tym szczególnym dziecięcym językiem, który rozumieją mali czytelnicy, a który porusza serca dorosłych. Premiera pierwszej części pt. "Tolek i Ciociulka" zaplanowana została na 3 lipca 2026 roku. Monika Korobowicz (ur. 1991) to absolwentka Skandynawistyki Uniwersytetu Gdańskiego, mieszkanka Tczewa. Mama dwóch chłopców, którym wmawia, że jej praca w korporacji polega na bronieniu świata przed niebezpiecznymi produktami w rodzaju eksplodujących hulajnóg czy przegrzewających się misek dla kotów – co daje jej +10 do fajności w oczach synów. Skandynawska prostota i życie w zgodzie z naturą są bliskie jej sercu. W wolnym czasie (którego rzadko ma za dużo) piecze ciasta, lepi z gliny i jeździ na rowerze. Uwielbia krótkie city breaki, bo każda okazja do poznawania świata jest dobra.
Algorytm żongluje naszymi potrzebami. Czy decyzję o posiadaniu dziecka też pozwolisz mu podjąć?
Social media są nieubłagane. Raz wpadamy w bańkę super-mam i chcemy mieć dziecko, żeby za chwilę na dobre przerazić się rodzicielstwem. Tak algorytm żongluje naszymi emocjami. Czy da się temu zaradzić?
Kiedy w kobiecie zaczyna rodzić się potrzeba i chęć posiadania dziecka? Dobre pytanie. Czasami pojawia się samoistnie, gdy jest już gotowa na zostanie mamą. Niekiedy ma wiele wspólnego z tym, że bliskie osoby zostają rodzicami i też chcemy stworzyć własną rodzinę. A bywają momenty, kiedy… działa na nas parentingowy influencing. I dzieje się tak coraz częściej. Pytanie tylko, czy ten piękny obrazek na profilu gwiazdy X czy Y, który jest zaledwie wycinkiem rzeczywistości, to naprawdę nasza potrzeba i chęć, czy może sugestia algorytmu, który zaczyna wywierać na nas presję. Decyzja o posiadaniu dziecka powinna być racjonalnie podjęta przez dwójkę ludzi, którzy zamierzają wychować swoje potomstwo. Powinni oni być pewni tego, że to jest odpowiedni moment – zarówno pod względem psychologicznym, jak i ekonomicznym. Ważne, aby świadomie podjęli tę decyzję i byli o tym przekonani. Gorzej, gdy do głosu dochodzą zewnętrzne bodźce - i nie mówię tu akurat o presji społecznej, która często jest dominantą w decyzji o potomstwie. Chodzi o coś jeszcze bardziej szkodliwego – social media. Algorytm żongluje naszymi potrzebami Niemal każdego dnia scrollujemy social media – z reguły w celach rozrywkowych. Od dawna wiemy już jednak, że to, co widzimy na ekranie swojego telefonu, nie jest przypadkowe. Im częściej zatrzymujemy się przy jakiejś treści, tym więcej tego typu materiałów później nam się wyświetla. Często bywa też tak, że rozmawiamy o czymś lub wyszukujemy czegoś w sieci, a potem widzimy reklamy tych produktów czy „potrzeb”. Właśnie tak działa algorytm, który w dobie mediów społecznościowych stał się dla nas wyrocznią. Algorytm Instagrama czy TikToka ma potężny wpływ na człowieka. Choć wydawać nam się może, że wiemy już wszystko o social mediach i nie pozwalamy sobie wpaść w ich pułapkę, działa on jak cyfrowe zwierciadło i potęguje nasze emocje. Gdy bowiem kolejny raz na dłużej zatrzymujemy się na materiałach związanych z macierzyństwem – np. filmiku gwiazdy, która jest w ciąży lub poleca książeczki dla dzieci, wtedy zaczynają nam się wyświetlać podobne treści. Im dłużej je oglądamy, tym jest ich więcej i siłą rzeczy nasz feed na Instagramie może zacząć przypominać poradnik dla przyszłej matki, choć nawet nie jesteśmy w ciąży lub do głowy nam nie przyszło, aby w niej być. Wtedy automatycznie pojawia się myśl, że wszyscy w naszym wieku już mają dzieci czy są w ciąży. A to zaczyna wywierać presję – co ze mną nie tak, dlaczego nie czuję instynktu macierzyńskiego, czy jak jeszcze chwilę poczekam, to będzie już za późno na dziecko? Gonitwa myśli może prowadzić do dwóch druzgocących zjawisk. Dlaczego druzgocących? Bo są w stanie sprawić, że zrobimy coś wbrew sobie i później będziemy tego żałować. Bańka baby fever i regretting motherhood Są dwa skrajne zjawiska, które mogą zostać wywołane przez algorytm social mediów. Wszystko zależy od tego, w którą „bańkę” wpadniemy, przeglądając Instagram lub TikToka. Bańka baby fever może wzmacniać pragnienie posiadania dziecka przez idealizację rodzicielstwa. Gdy widzimy filmiki, na których mała córeczka mówi swojej mamie, że ją kocha, cała rodzinka wspólnie spędza wakacje, bawiąc się w basenie, tata zrywa czereśnie z drzewa razem ze swoim synem lub wspólnie grają w piłkę, wydaje nam się, że bycie rodzicem jest usłane różami. Nikt bowiem nie pokazuje na Instagramie nieprzespanych nocy, problemów z karmieniem czy frustracji związanej z wychowywaniem nastolatka. Nie, algorytm wypycha nam tylko te piękne obrazki, które mogą sprawić, że nasz pogląd na macierzyństwo będzie zniekształcony. Z kolei tzw. regretting motherhood pokazuje macierzyństwo w złym świetle. Jeżeli wpadniemy w bańkę, w której nieustannie będziemy obserwować, że rodzicielstwo jest związane z bolesnym porodem, utratą pieniędzy, szans i wolności, permanentnym zmęczeniem może to doprowadzić do lęku przed zajściem w ciążę. A to sprawi, że zaczniemy odkładać decyzję o posiadaniu dziecka – nawet jeżeli wydawało nam się, że jesteśmy już na nie gotowi. Każde z tych zjawisk może sprawić, że decyzja o posiadaniu dziecka nie zostanie przez nas podjęta w zgodzie z naszą potrzebą i poczuciem wartości, a dlatego, że algorytm stworzył nam rzeczywistość, która sprawiła, że macierzyństwo wydało nam się fajne lub nie. Czas ucieka, a FOMO jest coraz silniejsze Istnieje też zjawisko FOMO (Fear of Missing Out) polegające na strachu przed przegapieniem czegoś i poczuciu, że tracimy coś ważnego. W kontekście rodzicielstwa może się objawiać takimi myślami: „wszyscy moi znajomi mają już dzieci”, „jeżeli nie zdecyduję się teraz, może nie będę miała szansy”, „skoro wszyscy mają dzieci, może ja też powinnam”. W jednej chwili jesteśmy nakręcone strachem, że tracimy coś ważnego, w drugiej możemy mieć poczucie, że jeżeli zdecydujemy się na dziecko, zniszczymy swoje dotychczasowe życie i np. możliwość beztroskiego podróżowania, imprezowania itd. Skacząc od jednego algorytmu do drugiego, łatwo wpaść w permanentny lęk związany z tym, że tracimy coś na dobre, a nasze życie powinno wyglądać inaczej. W dobie mediów społecznościowych naprawdę trudno żyć własnym życiem i nie przejmować się tym, jak żyją inni. Gdy widzimy piękne zdjęcia z podróży u znajomych i influencerek, od razu mamy ochotę gdzieś polecieć. Gdy instagramer zajmujący się poleceniami restauracji je pyszną drożdżówkę z poziomkami, lecimy po nią i wydajemy bajońskie sumy na bułę z budyniem, choć w rzeczywistości równie pyszną lub nawet lepszą możemy mieć za ułamek tej ceny. A gdy widzimy piękną mamę z matchy córeczką, czujemy, że zaczyna nam się włączać chęć posiadania takiego słodkiego maleństwa, jednocześnie zapominając, że dziecko nie jest tylko od zdjęcia na Insta – to ogromny obowiązek i odpowiedzialność. Dlatego kluczowe jest, aby w tak ważnych kwestiach jak macierzyństwo, nie słuchać Instagrama. Gdy w głowie pojawi się myśl, że „pociąg ucieka” i to już czas, warto wyłączyć telefon, usiąść i zastanowić się nad tym, czy na pewno jesteśmy gotowe na dziecko. Jeżeli tak, może właśnie dostałyśmy bodziec, którego potrzebowałyśmy. Jeśli nie, niech nie algorytm dyktuje nam, kiedy zajść w ciążę. Wtedy niczego nie będziemy żałować, a wygra na tym także nasze dziecko.
Kobieta kobiecie w ciąży wilkiem. Jak kosztem innych budujemy poczucie własnej wartości?
"Tylko poród naturalny buduje więź z dzieckiem", "Kobieta, która nie karmi piersią, szkodzi swojemu maleństwu", "Ale ogromny brzuch", "Ty w ogóle jesteś w ciąży z takim małym brzuchem?"... Nie zliczę, ile razy widziałam tego typu komentarze w sieci. I muszę przyznać, że nic tak nie emocjonuje kobiet, jak widok innej kobiety w ciąży lub wychowującej dziecko – szczególnie wtedy, gdy robi to inaczej niż one.
W komentarzach w social mediach, na forach internetowych, w komentarzach pod artykułami pełno jest przykładów słów, które potrafią zostawić ogromne piętno w psychice ciężarnych czy młodych mam. Kobiety, które mają dzieci, często roszczą sobie prawo do tego, aby oceniać inne – być może mniej doświadczone lub ich zdaniem niedoświadczone. I za każdym razem, kiedy widzę takie słowa, jest mi niesamowicie przykro, bo sama nie jestem mamą, ale domyślam się, jaki wpływ musi to mieć na te kobiety. „Twój brzuch jest obrzydliwy” Niedawno moja znajoma urodziła drugiego synka. Zuza Lato od lat prowadzi aktywnie profil na Instagramie @panna.beksa, w którym zebrała dość sporą społeczność. Pamiętam, jak była w pierwszej ciąży i zaczęła dostawać komentarze dotyczące jej wyglądu i „za dużego brzucha”. W drugiej ciąży było podobnie. To właśnie jej historia stała się dla mnie inspiracją do napisania tego tekstu. Zwłaszcza że mam w swoim otoczeniu też inne mamy, które poczuły się gorsze tylko dlatego, że przeczytały w sieci taki czy inny komentarz. - Dostałam wiadomość, że mój brzuch jest obrzydliwy i nie powinnam go pokazywać. W obu ciążach miałam dosyć spory brzuch, jestem drobna, więc dodatkowo wyglądał naprawdę jak doklejona piłka. Kobiety wypisywały dużo przykrych słów, to był dla mnie szok, nie przypuszczałam, że można takie słowa napisać innej kobiecie – wspomina Zuza, która jest mamą dwóch cudownych chłopców. Podobne doświadczenie z przykrymi komentarzami ma Dorota, która w pierwszej ciąży była 21 lat temu i już wtedy doświadczyła krytycznych komentarzy w sieci. - Pierwszą córkę urodziłam jako młoda 23-letnia dziewczyna. Niezbędny okazał się poród przez cesarskie cięcie. Musiałam także dokarmiać córkę, ponieważ karmienie piersią nie wystarczało. I wtedy dostawałam uwagi, że jak miałaś cesarskie cięcie to nie masz więzi z dzieckiem, że jak dajesz mleko modyfikowane to jesteś złą matką. Bolało, nawet bardzo. Ten „najlepszy poród” czy karmienie piersią to chyba najczęstsze komentarze, które pojawiają się w sieci w odniesieniu do innych kobiet. I jednocześnie najbardziej druzgocące dla tych, które nie mają wyboru. Bo zbyt często zapominamy o tym, że z reguły cesarskie cięcie czy brak laktacji nie wynika z czyjegoś „widzimisię”, tylko z różnych problemów np. zdrowotnych. - Chociaż w moim przypadku nie miałam możliwości wybrania karmienia piersią, to jednak zawsze pozostawało to poczucie winy, wzmacniane przez presję internetowego otoczenia, że jednak tylko ono jest najwłaściwszym sposobem karmienia dziecka. Niestety doprowadziło mnie to do kilkumiesięcznej przegranej walki o laktację, przypłaconej ogromnym zmęczeniem i wieloma nieprzespanymi nocami nad laktatorem. Teraz wiem, że powinnam była odpuścić dużo wcześniej, a zaoszczędzony czas i energię przeznaczyć dla siebie i dziecka – tłumaczy Monika, która też zmagała się z tym problemem. Najgorsze jest to, że kobiety piszą takie słowa kobiecie Choć bywają od tego wyjątki i mężczyźni też potrafią napisać obrzydliwe komentarze, w większości tak krytyczne słowa kobiety słyszą od innych kobiet. Często są to słowa ubrane w płaszczyk troski, ponieważ z reguły komentujące wykorzystują swój autorytet jako tej starszej i bardziej doświadczonej. - W pierwszej ciąży było to dla mnie straszne, naprawdę mnie to okropnie zabolało, bo bardzo się z niej cieszyłam. To była ciąża po stracie poprzedniej, więc strach przeplatał się z ogromną radością. W pewnym momencie wycofałam się z mediów społecznościowych – wspomina Zuza. - Zdaję sobie sprawę z tego, że skoro pokazuję się w social mediach, ludzie mogą komentować różne rzeczy, ale moim zdaniem są pewne granice. Najgorsze w mojej opinii jest to, że kobiety piszą takie słowa kobiecie. Zawsze zastanawiał mnie fakt nie tylko tego, jak kobieta może być kobiecie wilkiem w tak niezwykłych chwilach, ale też tego, że nie ma tu żadnej refleksji związanej z krzywdzeniem drugiego człowieka. A wystarczyłaby dosłownie chwila przemyślenia, aby zdać sobie sprawę, jak destrukcyjny wpływ mogą mieć takie słowa. - Miałam poczucie, że coś jest ze mną nie tak. Na wizycie u ginekologa za każdym razem pytałam, czy na pewno jest wszystko w porządku, czy mój brzuch jest naprawdę za duży. Za każdym razem moja pani dr mówiła, że nie ma standardu, że nie mam wpływu na to, jaki mam brzuch i to nie zależy ode mnie. A teraz, kiedy już miałam w domu bobasa i czekaliśmy na drugiego, często czytając te jadowite komentarze, nie mogłam uwierzyć, że komuś się chce tak bardzo sprawić przykrość drugiej osobie – tłumaczy Zuza. A Monika dodaje: - Pomimo tego, że wiem, że to, co przeczytam w internecie, nie powinno mnie przejmować, to jednak podświadomie zasiewało we mnie ziarenko niepewności: czy aby na pewno dobrze postępuję, czy na pewno jestem wystarczająco dobrą mamą? Dorota z kolei podkreśla, że w niej wywoływało to fazę buntu. Drugą córkę urodziła 11 lat później. I już doskonale wie, że nie jest złą mamą, bo to nie kwestia porodu sprawia, jaką mamy relację ze swoimi dziećmi. - Było mi przykro, ale to wywoływało raczej bunt. Znałam swoją wartość jako mama. Miałam fajną relację z córką, więc kiedy doszło do drugiej ciąży i porodu, wiedząc, jakie miałam problemy z 1. porodem, podjęłam decyzję, że znów urodzę przez cesarskie cięcie. Dziś takie słowa nie miały dla mnie żadnego znaczenia, ale kiedyś psuły mi krew. Kobiety budują poczucie własnej wartości kosztem innych Długo zastanawiałam się z moimi bohaterkami nad tym, dlaczego kobiety w ogóle decydują się komentować życie innych. Jak przebiega proces od zakiełkowania jakiejś myśli w głowie, do stwierdzenia, że trzeba oceniać inne kobiety przez pryzmat ich życiowych decyzji, aż do działania i wysłania wiadomości. I jednogłośnie stwierdziłyśmy, że może to być kwestia niskiego poczucia własnej wartości… osoby komentującej. - Myślę, że krytyka mam względem innych mam wynika z tego, że to, czego doświadczyły, zaczyna być naturalnie przez nie postrzegane jako uniwersalne i najlepsze dla wszystkich. Często zauważam komentarze, które zupełnie nie biorą pod uwagę tego, że każdy przypadek i sytuacja każdej z nas jest inna. Uważam też, że wiele mam jest po prostu przemęczonych, a poprzez krytykę stara się wzmocnić swoje poczucie wartości i udowodnić, że mają rację, nawet kosztem innych – sądzi Monika. Podobne zdanie na ten temat ma Dorota, która z własnego doświadczenia wie, że nie tylko ciąża i poród są tematami, które tak emocjonują kobiety, że te pozwalają sobie na zwracanie uwagi innym mamom. - Myślę, że one mają problem ze swoimi emocjami i poczuciem wartości i w ten sposób chcą się dowartościować. Mam wrażenie, że na każdej płaszczyźnie kobiety rywalizują. Prowadzenie auta, małżeństwo, rodzicielstwo, praca. A już wyścig mam, które dziecko więcej potrafi... To jest dopiero hit. Choć wydawać się może, że żyjemy w czasach, w których siostrzeństwo i wzajemne wsparcie kobiet jest czymś oczywistym, okazuje się, że wiele z nas wciąż ma dużą lekcję do odrobienia. Bo macierzyństwo, ciąża, opieka nad niemowlakiem to tematy tak osobiste i emocjonujące, że wciąż instynkt bierze górę nad rozsądkiem i… dobrym wychowaniem. - Jedni mówią, że to zazdrość, ale mi się wydaje, że to jest coś głębszego. Ja powtarzam, że to nie są historie o nas, tylko o nich. To coś w tych ludziach sprawia, że ta nienawiść i frustracja szukają jakiegoś ujścia. Oczywiście nie można tłumaczyć takich zachowań, bo dla mnie to jest po prostu obrzydliwe, ale patrząc na to z punktu psychologii — tam coś jest nie tak w tych osobach. Szkoda mi tych ludzi, bo szczęśliwe osoby nie piszą takich rzeczy. My możemy odpowiadać jedynie za siebie i to powinniśmy robić, być życzliwi dla innych, tego nam dzisiaj potrzeba - więcej życzliwości – podsumowuje Zuza. A ja mogę jedynie podpisać się pod jej słowami. Bądźmy dla siebie bardziej życzliwe – szczególnie wtedy, gdy widzimy kobietę w ciąży lub świeżo upieczoną mamę, które nie potrzebują dodatkowych stresów, tylko dobrego słowa i odrobiny wsparcia od drugiej kobiety. To jest cenniejszą lekcją, niż dawanie „dobrych rad”, które w rzeczywistości wcale dobre nie są.
Przełom w polskiej opiece okołoporodowej. Ojcowie wreszcie zostali zauważeni
7 maja weszły w życie nowe standardy organizacyjne opieki okołoporodowej, które po raz pierwszy wprost wskazują ojców jako adresatów edukacji okołoporodowej. Bo mężczyźni chcą być obecni i pomagać partnerkom w pierwszych chwilach życia dziecka. Ale sam zapis to za mało.
Kiedy mówi się o przygotowaniu do porodu i opiece nad noworodkiem, przede wszystkim kieruje się te słowa do kobiet. To właśnie mamy z zasady są postrzegane jako te, które mają naturalną więź z dzieckiem i otaczają je opieką od pierwszych chwil życia. Żyjemy jednak w czasach, w których tatusiowie chcą mieć takie same prawo do opieki nad dzieckiem i też zależy im na budowaniu więzi z maleństwem od samego początku. Są jednak na przegranej pozycji – bo do nich nikt do tej pory nie kierował informacji związanych z edukacją okołoporodową. Teraz może się to zmienić. Nastąpił przełom i polskie standardy opieki okołoporodowej wreszcie oficjalnie zauważyły ojców. Powstała Rada Programowa ds. Włączenia Ojców w Opiekę Okołoporodową - „Tato, a gdzie mama?” – tego typu pytania wielu z nas kojarzy ze swojego dzieciństwa. Gdy byliśmy młodsi, relacja z mamami dla większości z nas była czymś naturalnym, podczas gdy ojcowie pełnili zupełnie inną rolę w rodzinie. Większość mężczyzn z poprzednich pokoleń nie angażowało się aż tak w proces wychowawczy. Dziś panowie zmieniają wizerunek ojca i świadomie chcą się angażować w wychowanie swoich pociech. Nie jest to jednak takie łatwe. Kobiety w dzisiejszych czasach mają dostęp do ogromnej wiedzy i zajęć przygotowujących do porodu i pierwszych chwil z dzieckiem. Szkoły rodzenia przygotowują programy dedykowane przyszłym mamom. Oprócz tego wiele czynności przychodzi nam w sposób naturalny. Siłą rzeczy tatusiowie są pod tym względem na przegranej pozycji. Nie dość, że natura robi swoje, to jeszcze nie mają wsparcia w postaci programów, które przygotowywały by ojców do opieki okołoporodowej. Ale wraz ze zmianą podejścia mężczyzn na szczęście powoli zmienia się również to. Teraz w końcu system po raz pierwszy zauważył tatę. Fundacja Share the Care promująca partnerski model rodziny ogłosiła powołanie Rady Programowej ds. Włączenia Ojców w Opiekę Okołoporodową. 7 maja weszły w życie nowe standardy organizacyjne, które po raz pierwszy wprost wskazują ojców jako adresatów edukacji okołoporodowej. „Zrozumienie potrzeb partnerki pomaga obojgu” Nowo powołana Rada będzie pracować nad tym, aby zmiana zapisana w standardach przełożyła się na realną praktykę w szkołach rodzenia, placówkach medycznych i programach edukacji przedporodowej. O tym, dlaczego przygotowanie mężczyzny przed porodem jest tak ważne, opowiedział nam Pan Adam Ciesielski, który sam jest świeżo upieczonym tatą. Jest też absolwentem programu „Zanim zostanę tatą”, czyli takiej „szkoły rodzenia dla ojców” dotychczas tworzonej przez Fundację Share the Care. - Możemy zobrazować sobie i jednocześnie wcielić w życie różne role, którym będziemy próbować sprostać. Odciążenie psychiczne kobiety oraz świadome wsparcie jej jest niezwykle ważne w tym czasie. Zrozumienie potrzeb partnerki pomaga obojgu przejść trudne chwile, które zawsze bywają podczas takowej opieki – tłumaczy. Dzięki takiej formie przygotowania mężczyzna jest w stanie z pełną świadomością oraz zaangażowaniem towarzyszyć partnerce na każdym kroku bycia w ciąży, jak również porodu i początkowego etapu życia dziecka. Dzięki temu buduje niesamowitą więź zarówno z ukochaną, jak i z maleństwem, które potrzebuje bliskości mamy i taty. - Włączenie ojców w edukację okołoporodową to jest na pewno bardzo duża szansa na to, żeby i oni byli lepiej przygotowani, ale także żeby kobieta miała lepsze wsparcie, a dziecko lepszą szansę na budowanie więzi z tatą od samego początku – podkreśla dr Kamil Janowicz, psycholog z Uniwersytetu SWPS i członek Rady. W skład Rady weszli przedstawiciele i przedstawicielki środowiska medycznego, akademickiego, organizacji społecznych oraz instytucji publicznych, m.in. eksperci z WUM, IMiD, SWPS, NRPiP, Fundacji Rodzić po Ludzku i Fundacji Share the Care. Wszyscy będą pracować na to, aby prawo w Polsce coraz bardziej dostrzegało ojców i wspomagało ich w należytym dbaniu o partnerkę i dziecko. - W okresie okołoporodowym kobiety najbardziej potrzebują obecności bez oceniania i bez presji. Partner, który angażuje się w przygotowania, uczestniczy w edukacji przedporodowej i naprawdę słucha, daje kobiecie poczucie, że nie jest sama – tłumaczy Monika Piekarek, członkini Zarządu Fundacji Rodzić po Ludzku, która także weszła w skład rady. – Prawdziwy sprawdzian przychodzi w połogu. Największym wsparciem jest partner, który nie pyta: „w czym pomóc?”, tylko bierze odpowiedzialność za codzienność, dom, organizację i ochronę czasu na odpoczynek. Czego tak naprawdę potrzebują ojcowie? - Pierwsze chwile ojca z dzieckiem uświadamiają go, iż jest w poczuciu największego wyzwania oraz obowiązku w swoim życiu – opowiada pan Adam, bazując na swoim doświadczeniu. Nic już nie będzie takie samo. Uczą poczucia przynależności oraz pozwalają na uświadomienie sobie swoich wartości, które będą ważne, aby odpowiednio zająć się swoim potomstwem. Kierują nas do podjęcia odpowiednich działań, no i przede wszystkich uczą nas wychodzenia ze swojej strefy komfortu. Nowo utworzona Rada Programowa ma dbać o to, aby to wychodzenie ze strefy komfortu było jak najbardziej komfortowe. Wiadomo, że pojawienie się w rodzinie dziecka – szczególnie pierwszego – będzie nowością zarówno w życiu kobiety, jak i mężczyzny. Oboje będą musieli nauczyć się funkcjonować w nieznanej sobie dotąd rzeczywistości i ułożyć sobie ją po swojemu. Nie ma jednej złotej zasady, która mówi o tym, jak wychowywać dziecko. Ale są pewne podstawy, które powinna znać nie tylko mama – tata również ma prawo do ich poznania, zanim przyjdzie mu stawić czoła największemu wyzwaniu w jego życiu. Badania przeprowadzone w krajach skandynawskich pokazują, że okres okołoporodowy to czas, w którym mężczyźni potrzebują wsparcia w budowaniu ojcowskiej tożsamości, osadzeniu się w nowej roli i zobowiązaniach. Doświadczają oni szeregu wyzwań związanych z utrzymaniem rodziny, z zaangażowaniem w relację z dzieckiem, ze zmianami w relacji z partnerką, a także z problemami związanymi z karmieniem piersią, ponieważ ojcom trudno zrozumieć swoją rolę i adekwatnie wspierać partnerkę. Po trzecie, ojcowie w okresie okołoporodowym doświadczają silnego lęku o zdrowie i rozwój dziecka oraz zdrowie partnerki. Często czują się bezużyteczni, pomijani, trudno im się odnaleźć w nowej sytuacji. Zdrowie psychiczne mężczyzn jest równie ważne w edukacji okołoporodowej jak kobiet. Pan Adam wspomina, że dzięki programowi Fundacji Share the Care, był bardzo dobrze przygotowany do momentu porodu i pierwszych chwil z dzieckiem. I jest niesamowicie wdzięczny, że miał dzięki temu dostęp do edukacji okołoporodowej. - Do ostatniego momentu byłem spokojny, nie podejmowałem z żoną pochopnych ruchów. Byliśmy mocno świadomi i dobrze przygotowani do całej otoczki okołoporodowej. Wiadomo, że po urodzeniu dziecka człowiek nie jest w stanie wszystkiego sobie wyobrazić. Aczkolwiek, będąc, powtórzę jeszcze raz, świadomym przyszłym rodzicem, możesz wszelkie wyobrażenia o rodzicielstwie przekłuć bardzo szybko w tę codzienność po narodzinach. Szybko przeobraziliśmy ją w nasze doświadczenia, które zebraliśmy do tego czasu. Zauważyliśmy, że nasz synek Mikołaj bardzo szybko dzięki temu potrafił się „ułożyć” pod nas - tak jak my to zrobiliśmy dla niego. Czas połączyć siły dla dobra mamy i taty Wciąż mówimy o równych prawach w kontekście kobiet. Zapominamy jednak często o tym, że mężczyźni również bywają na przegranej pozycji – np. w kontekście opieki okołoporodowej. Takie działania jak nowo powstała Rada Programowa to krok milowy w dążeniu do równych praw w rodzinie. Wciąż jednak jest kroplą w morzu potrzeb mężczyzn dotyczących przygotowania do roli ojca. - Sam zapis to za mało. W większości programów edukacja okołoporodowa wciąż skupia się prawie wyłącznie na mamach. Dlatego tak ważne jest, aby programy szkół rodzenia i edukacji przedporodowej uwzględniały także potrzeby i perspektywę przyszłych ojców. To przynosi korzyści mężczyźnie, rodzącej kobiecie i dziecku, które zyskuje zaangażowanego tatę od samego początku – tłumaczy Karolina Andrian z Fundacji Share the Care, która kieruje pracami nowo powstałej Rady. Członkowie Rady wyraźnie wskazują, że teraz potrzebny jest kolejny krok: przejście od zapisu w standardach do realnej praktyki w szkołach rodzenia, gabinetach, placówkach medycznych i programach edukacji okołoporodowej. Czas uwzględnić tatę, który razem z mamą będzie opiekował się maleństwem i stanie się dla niego najważniejszym człowiekiem w życiu. Bo w końcu tata to nasz pierwszych super bohater, prawda?
"Nie chcę mieć dzieci" wciąż wymaga tłumaczenia. Tylko jedna odpowiedź jest akceptowana
Mówimy, że macierzyństwo jest wyborem. W praktyce tylko jedna odpowiedź nie budzi pytań: „tak”. Każdą inną trzeba uzasadnić.
„Za dzieci byście się w końcu wzięli” – zobaczyłam w wiadomości pewnego pięknego lipcowego wieczoru, gdy wraz z mężem świętowałam swoją pierwszą (podkreślam PIERWSZĄ) rocznicę ślubu. Była to wiadomość z życzeniami z okazji rocznicy… Bo przecież prokreacja jest najważniejszą rzeczą w relacji między dwojgiem ludzi. Pamiętam, jak bardzo mnie to zbulwersowało wtedy, ale myślę, że bulwersowałoby mnie to dokładnie tak samo również teraz – przed nami piąta rocznica. To samo uczucie towarzyszyłoby mi za 10 lat, jeżeli ktokolwiek próbowałby wejść z butami w moje życie. Bo co odpowiedzieć takiej życzliwej osobie na tak „dobrą radę”? Podziękować za życzenia? A może wyraźnie dać do zrozumienia, że nie życzę sobie zaglądania mi do łóżka? „W tym wieku trzeba” - Myślę, że byłabym świetną mamą - jestem bardzo zorganizowana, obowiązkowa i wbrew pozorom mam w sobie ogromne pokłady opiekuńczości, które przenoszę na rodziców, siostrę, męża, dzieci przyjaciół, ale jednocześnie nie wyobrażam sobie zajść w ciążę tylko dlatego, że „w tym wieku trzeba” lub dlatego, że „wokół koleżanki” mają dzieci. Uważam, że to musi być stuprocentowo pewna decyzja dwojga ludzi, którzy się na dzieci decydują. Nie wspomnę o samej ciąży, której wizja mnie paraliżuje. Do tego dochodzi też świadomość, że planeta jest przeludniona, że robi się coraz goręcej - choć w takie tłumaczenia zazwyczaj nikt mi nie wierzy – mówi Paulina, która wraz z mężem podjęła świadomą decyzję, że nie chcą mieć dzieci. - To było kilkanaście lat temu, przez ten czas zdążyliśmy się zmienić, dojrzeć, ale póki co to podejście się nie zmieniło. Oboje pochodzimy z bardzo kochających rodzin, oboje mamy rodzeństwo, więc nie wiem, skąd w nas takie podejście. Z kolei moje podejście przez lata bardzo mocno się zmieniło. Nigdy nie podjęłam ostatecznej decyzji dotyczącej macierzyństwa i wychodzę z założenia, że być może przyjdzie kiedyś ten moment. Ale to nie znaczy, że komentarze jak ten podczas życzeń są mi obojętne. W tamtym momencie był dla mnie ciosem poniżej pasa, bo minęło zaledwie (o ironio) dziewięć miesięcy, odkąd pochowałam mamę i naprawdę nie myślałam o tym, żeby w tym momencie samej zostać mamą. Później coraz częściej myślałam, co ze mną jest nie tak – bliskie przyjaciółki zachodzą w ciążę, lata lecą, a ja nadal nie czuję tej potrzeby (?), instynktu (?)… Coraz częściej czułam presję społeczną związaną z tym, że skoro jestem ŻONĄ, to przecież muszę być MATKĄ. Bo przecież tego oczekuje ode mnie społeczeństwo, taka jest moja rola jako kobiety. Aż wreszcie pomyślałam sobie – Kaśka, STOP. Co to znaczy, że tego oczekuje ode mnie społeczeństwo? Przecież to nie społeczeństwo, wujek, siostra, babcia, tata będą wychowywać moje dziecko. Przecież to ja muszę być gotowa na bycie mamą, a nie oni. W końcu – to nie ze mną coś jest nie tak, tylko z ludźmi, którzy pytają o tak intymne sprawy innych. Z tego typu pytaniami na co dzień mierzy się też blogerka Paula Jagodzińska, która zgromadziła sporą społeczność w internecie. I właśnie od swoich obserwatorów najczęściej dostaje pytania dotyczące jej decyzji o macierzyństwie. - Takie pytania przestają być łatwe w momencie, kiedy ktoś zaczyna drążyć albo przekonywać, że robimy błąd. Wtedy pojawia się we mnie taka prosta myśl: pozwólcie mi żyć po swojemu. Zastanawia mnie, skąd w ludziach potrzeba przekonywania innych, że powinni mieć dzieci, jakby to była jedyna słuszna droga. Ja zawsze odpowiadam, że nasza droga jest inna – tłumaczy. - Ostatnio usłyszałam takie pytanie u ginekologa, co oczywiście jest zrozumiałe, ale w pewnym momencie zaczęło iść dalej: „na pewno nie chce pani dzieci?”, „jest pani tego pewna?”. I wtedy to już przestaje być neutralne pytanie, a zaczyna robić się nacisk. „Robiłam dobrą minę do złej gry i płakałam w samotności” - Macierzyństwo przez długi czas było centralnym elementem tożsamości kobiety, więc każda decyzja od tej normy odbiegająca budzi reakcje w formie ocen, presji czy „dobrych rad”. Z perspektywy systemowej to sposób regulowania porządku społecznego utrzymywania znanych ról. Problem w tym, że nie nadąża to za zmianami społecznymi i indywidualnymi wyborami kobiet. To, co kiedyś było normą, dzisiaj jest jej przeciwieństwem – mówi psycholożka Anna Gajda. Tu warto się na moment zatrzymać i zastanowić nad tym, o jakich normach w ogóle mówimy. Z psychologicznego punktu widzenia istnieją bowiem normy statystyczne, które określają to, co jest najczęstsze, czyli to, że kobiety mają dzieci. Najczęstsze nie oznacza jednak najwłaściwsze. Są też normy indywidualne, wewnętrzne, które określają nasze przekonania, często oparte na doświadczeniu. I to one wpływają na nasz dobrostan psychiczny. Bo osiągamy go wyłącznie wtedy, gdy żyjemy w zgodzie ze sobą, co pomaga regulować emocje i budować satysfakcjonujące relacje. To, co społeczne, nie zawsze musi być dobre dla jednostki. Najważniejsze jest podjęcie świadomej decyzji w zgodzie z własnym sumieniem. - Szczerze mówiąc, nie znam osoby, która podjęła świadomą decyzję i później jej żałowała. Warto zaakceptować, że są ludzie, którzy po prostu nie chcą mieć dzieci, i to też jest normalne – tłumaczy Paula Jagodzińska. Nie zawsze wszystko da się włożyć między normy. Są bowiem sytuacje, o których mówimy najgłośniej, czyli momenty, kiedy pytanie wścibskich trafia do osoby, która chce, ale nie może. A wtedy to boli najbardziej, o czym przekonała się Natalia, dla której zajście w ciążę było ogromnym marzeniem trudnym do realizacji. - Pytania oczywiście zaczęły pojawiać się tuż po ślubie. Początkowo nie robiły na mnie wrażenia, bo z mężem ustaliliśmy że chcemy jeszcze chwilę pobyć tylko we dwoje, mieliśmy mieszkanie do wykończenia, trzeba było ustabilizować sytuację finansową, więc takie pytania zbywaliśmy, mówiliśmy że chcemy dzieci, ale za jakiś czas. Gdy już zdecydowaliśmy się na dziecko, to te pytania zaczęły jakoś bardziej przeszkadzać, ponieważ przypominały, że „tym razem się nie udało”, aż w końcu bolały mnie fizycznie, robiłam dobrą minę do złej gry i potem płakałam w samotności. Natalia wspomina, że na początku reagowała na te pytania śmiechem. Im dłużej jednak próbowała zajść w ciążę, tym bardziej ją frustrowały. - Przechodziłam naprawdę przez całe spektrum możliwości tego, jak można zareagować na to pytanie, finalnie potrafiłam nawet zrobić wykład o tym, czym jest niepłodność i jak bardzo niestosowne jest zadawanie takich pytań. Pewnego razu w pracy nawet wybuchłam na pytanie koleżanki: „No Natalka, to kiedy u was dziecko”. Nakrzyczałam na nią, że właśnie od dwóch lat staram się zajść w ciążę, i żeby nie wchodziła z butami w nieswoje życie. Oceniamy innych, bo sami czujemy presję - Ocenianie innych bywa sposobem radzenia sobie z własnym napięciem, ambiwalencją lub niewypowiedzianymi wątpliwościami wobec własnych wyborów – tłumaczy Anna Gajda. - Można to rozumieć jak mechanizm regulacyjny: kiedy czyjeś decyzje podważają nasze własne wybory lub wartości, pojawia się dyskomfort. Ocenianie pozwala go „uciszyć”, przywraca poczucie, że moja droga jest właściwa. Pod tym może kryć się właśnie nieuświadomione poczucie winy, żalu, przeciążenia czy utraconych możliwości. Właśnie dlatego ludzie, którzy mają dzieci, często nie rozumieją decyzji o rezygnacji z macierzyństwa. Bo dla nich ten „standardowy” model rodziny jest jedynym słusznym. Poczucie bycia w większości również może dawać poczucie prawa do komentowania decyzji tych, którzy wybrali inaczej. - Wiele osób przygląda się mojemu związkowi, gdy dowiaduje się, jak długo jesteśmy razem i że w naszym życiu pojawił się pies, a nie dziecko. Marzę o tym, by społeczeństwo, zamiast podchodzić do takich spraw stereotypowo, wzięło pod uwagę, że ile ludzi, tyle pobudek za tym, by dziecko mieć lub go nie mieć. Dla każdej mamy w moim otoczeniu jestem troskliwa, wręcz walczę o to, by nie czuła się wyobcowana pośród kobiet, które dzieci nie mają. Chętnie pomagam, chętnie odciążam, zawsze pytam co u „bąbelka”. I robię to ze szczerym zainteresowaniem. Nie mam natomiast poczucia, bym mogła cieszyć się identycznym podejściem ze strony mam, które mają w otoczeniu bezdzietną koleżankę – mówi Paulina. Takie ocenianie widoczne jest w dużej mierze właśnie między samymi kobietami. Na przykład osoba, która zdecydowała się na macierzyństwo, ale ma trudności z zajściem w ciążę, może (podkreślam, że może, nie musi, tu nie chodzi o uogólnianie, tylko o wyrazisty przykład) silniej reagować na wybory kobiet, które są bezdzietne z wyboru. Bo dla niej ich wybór jest bolesny. - W tym sensie ocenianie rzadko dotyczy wyłącznie tej drugiej osoby. Częściej mówi coś o wewnętrznym świecie osoby oceniającej – mówi psycholożka. Takie porównywanie się w trudnych momentach jest zupełnie normalne. Tym bardziej trzeba pamiętać o tym, że pytania w stylu: „a wy kiedy” są po prostu nie na miejscu, bo mogą kogoś zranić. - Najtrudniejsze było przebywanie wśród osób, które w ciąży akurat były lub miały małe dzieci, czułam się wtedy wybrakowana, zazdrosna, czułam smutek, a najgorsze było to, że nie potrafiłam cieszyć się ze szczęścia bliskich, zamiast tego analizowałam w głowie, co robię nie tak, że nie potrafię zejść ciążę – wspomina Natalia. Nie mam dzieci, ale nie jestem wybrakowana Żyjemy w czasach, w których niby zdajemy sobie sprawę, że nie powinno się pytać kobiet o ich decyzje związane z macierzyństwem, bo to nie wypada, bo nigdy nie wiemy, w jakiej sytuacji znajduje się druga osoba. Wciąż jednak społeczeństwo uzurpuje sobie prawo do pytania o ciążę swoich koleżanek, osób z rodziny - zwłaszcza wtedy, gdy otwarcie mówimy o tym, że brak posiadania dziecka jest naszym wyborem. Oczywiście wszystko pod przykrywką „troski”. Czy dobrze to przemyślałaś, możesz tego żałować… Masz już ponad 30 lat, przecież zaraz będzie za późno… - Jako społeczeństwo ewoluowaliśmy tak, że znalazło się miejsce i dla singli, i dla par bez dzieci, i dla rodzin z jednym dzieckiem lub rodzin wielodzietnych. Żyjemy w czasach, gdy różnorodność to największa wartość tego świata. Byle byśmy ją akceptowali i każdego traktowali jak równego i mile widzianego – podsumowuje Paulina. A Paula Jagodzińska dodaje: - Najważniejsza lekcja to nauczyć się patrzeć na siebie i słuchać siebie, zamiast oceniać decyzje innych. Czasami, gdy widzę dyskusje w internecie: o tym, kto jak karmi dziecko, co jest „lepsze”, co „gorsze”, to mam wrażenie, że w tym wszystkim gubi się najważniejsze: szacunek do wyborów drugiego człowieka. Nie każda decyzja kobiety jest traktowana jak wybór. Dla „życzliwych” wujków i koleżanek brak chęci posiadania dziecka lub czekanie z decyzją o potomku jest po prostu fanaberią. Bo choć wydaje nam się, że idziemy z duchem czasu, społeczeństwo wciąż za jedyną poprawną odpowiedź uznaje: „Tak, chcę mieć dziecko”. I nawet gdy same nie mierzymy się z pytaniami, przez takie podejście innych czujemy się zobowiązane, żeby zawsze tłumaczyć swoją decyzję przed innymi. Bo tak mamy zakodowane w głowie. A o ile prostsze byłoby nasze życie, gdyby jedynymi oczekiwaniami było to, czego same pragniemy, a nie to, czego pragnie społeczeństwo.