10 zwrotów, których nie wolno mówić dziecku. Uczą bezradności i życia w lęku
Czasem jedno zdanie rzucone mimochodem działa jak kropla na skałę. Niby nic, a po latach widać, co w dziecku utrwaliło się na dobre – lęk, poczucie winy, wyuczona bezradność.
Nie musi wcale dojść do wielkich dramatów, żeby w człowieku urosło przekonanie, że świat jest przeciwko niemu. Wystarczą powtarzane codziennie zdania, drobne docinki, niby niewinne komentarze. Dzieci łapią je jak gąbka, a potem noszą pod skórą dużo dłużej niż nam się wydaje. Nie chodzi o to, żebyśmy teraz bali się każdego słowa. Wychowanie to żywa relacja, pełna emocji, potknięć, przeprosin. Chodzi o uważność na komunikaty, które wtłaczają dziecko do roli kogoś słabszego, gorszego, skazanego na porażkę. Słowa, które podcinają dziecku skrzydła „Zawsze wszystko psujesz.” To zdanie wpycha dziecko do pudełka z napisem „nieudacznik”. Nawet jeśli były to tylko nerwy po rozlanej herbacie, ono usłyszy wyrok na swoją osobę, nie ocenę sytuacji. „Nic z ciebie nie będzie.” Dla dorosłego to czasem skrót myślowy w złości. Dla dziecka – informacja, że nie ma sensu próbować. Po co się starać, skoro wynik jest z góry przesądzony. „Ty się do tego nie nadajesz.” Zamiast pomóc znaleźć sposób, odbieramy odwagę do eksperymentowania. A przecież dzieci uczą się właśnie przez próby i błędy. „Inni potrafią, tylko ty nie.” Porównanie boli bardziej niż zakaz. Nawet jeśli mówimy to „motywacyjnie”, dziecko dostaje przekaz: jest gorsze od reszty świata. „Co z tobą jest nie tak.” To pytanie nie otwiera rozmowy, tylko zawstydza. Pod spodem siedzi sugestia, że problemem jest ono, nie sytuacja. „Przestań się mazgaić.” W ten sposób uczymy, że emocje są niewygodne i trzeba je chować. A potem dorosły człowiek nie umie powiedzieć, że jest mu smutno lub trudno, więc dusi to w sobie. „Nie przesadzaj, to nic takiego.” Dla nas „drobiazg”, dla dziecka ważna sprawa. Unieważnianie emocji podcina zaufanie do własnych odczuć: „Skoro mama mówi, że nic się nie stało, to może ja przesadzam w każdej sytuacji”. „Taki już jesteś.” Brzmi łagodnie, ale jest jak stempel. Zamykamy dziecko w stałej roli: nieśmiałego, bałaganiarza, marudy. „Nie rób wstydu.” Wstyd to jeden z najsilniejszych hamulców rozwoju. Dziecko zaczyna żyć pod ocenę innych i boi się być sobą. „Jak nie zrobisz, to zobaczysz.” Groźba wisi w powietrzu jak ciężka chmura. Zamiast uczyć odpowiedzialności, uczymy lęku przed karą. Wiem, że czasem te zdania same wylatują z ust. Też mi się zdarzyło je powiedzieć, a potem gryźć w język z poczucia winy. Tylko że wychowanie nie jest o byciu idealnym. Jest o zauważaniu, naprawianiu i uczeniu się nowych sposobów mówienia. Jak mówić, żeby dziecko czuło się bezpieczne i sprawcze? Zamiast wielkich deklaracji warto sięgać po proste zamienniki. One nie brzmią jak psychologiczny wykład, a działają jak miękka poduszka po potknięciu. Zamiast „Zawsze wszystko psujesz”, powiedzcie: „Tym razem coś nie wyszło, spróbujmy inaczej.” Zamiast „Nie przesadzaj”, powiedzcie: „Widzę, że to dla ciebie ważne, opowiedz mi.” Zamiast „Inni potrafią”, powiedzcie: „Każdy uczy się w swoim tempie.” Zamiast „Nie rób wstydu”, powiedzcie: „Rozumiem, że się denerwujesz, jestem przy tobie.” To są małe zmiany w języku, ale w głowie dziecka robią ogromną różnicę. Ono słyszy wtedy, że ma prawo próbować, popełniać błędy, czuć i szukać wsparcia. A to jest fundament odporności psychicznej. Co robić, gdy te słowa już padły? Najgorsze, co możemy zrobić, to udawać, że nic się nie stało. Dzieci świetnie wyczuwają napięcie. Jeśli chcemy je uczyć odpowiedzialności, pokażmy ją w praktyce. Gdy wyrwie wam się coś raniącego, wróćcie do tego po chwili. Powiedzcie spokojnie: „Poniosły mnie nerwy. Nie miałam racji. Przepraszam. Chodziło mi o to, że…”. Tyle. Bez usprawiedliwień, bez długich wykładów. To nie osłabia autorytetu, tylko go wzmacnia. Dziecko widzi, że relacje da się naprawiać, a emocje da się nazywać. I jeszcze jedno: jeśli macie w sobie echo tych zdań z własnego dzieciństwa, to nie znaczy, że musicie je powtarzać. Wiem, jak trudno zmienić język, który mamy wdrukowany od lat. Ale da się. Wystarczy zatrzymać się na sekundę przed wypowiedzeniem ich z automatu i zapytać samą siebie: „Co moje dziecko usłyszy o sobie po tym zdaniu?”. Ta jedna sekunda potrafi odmienić rozmowę. Zobacz też: Ten nawyk rodzica podcina skrzydła bardziej niż docinki kolegów. Robimy to nieświadomie
5 skutków wychowania przez mądrych rodziców. Widać je już u 5-latków
Zdarza mi się patrzeć na małe dzieci i myśleć, że one już teraz pokazują, jaką drogą ktoś je prowadzi w domu. Nie chodzi o grzeczność na pokaz ani o to, kto szybciej policzy do stu, tylko o subtelne sygnały, które widać w codziennych sytuacjach.
Mądre wychowanie nie ma nic wspólnego z perfekcją, modnymi metodami ani wiecznym spokojem. To raczej zestaw codziennych wyborów: jak reagujemy na dziecięce emocje, jak stawiamy granice, jak sami traktujemy siebie i innych. I chociaż owoce wychowania widzi się w pełni dopiero po latach, niektóre skutki ujawniają się zaskakująco wcześnie. U przedszkolaków widać je jak na dłoni, jeśli tylko przestaniemy szukać „cudownych dzieci” i zaczniemy patrzeć na realne zachowania. 1. Wewnętrzne poczucie bezpieczeństwa i spokoju Pierwszy znak mądrego wychowania to nie brak płaczu ani bezproblemowość. Przeciwnie, taki maluch umie płakać, złościć się i mówić, że czegoś nie chce. Różnica jest taka, że w środku ma poczucie, że świat się od tego nie zawali. Widzę to w drobiazgach: pięciolatek potrafi wejść do nowej sali, zostać na urodzinach bez rodzica, spróbować zabawy, której nie zna. Czasem się boi, ale nie zamiera. Wie, że ma dokąd wrócić, że jego dorosły jest przewidywalny, że emocje da się przeżyć. To bezpieczeństwo bierze się z codziennej obecności. Nie z siedzenia nad dzieckiem 24 godziny, tylko z bycia naprawdę w kontakcie: słuchania, nazywania emocji, pokazywania, że trudne chwile są normalne. Mądrzy rodzice nie uciekają od dziecięcej złości, nie zawstydzają jej. Pokazują, że można ją wyrazić, a potem wrócić do równowagi. 2. Umiejętność mówienia o emocjach i potrzebach Mądrze wychowywane dziecko często zaskakuje słowami, których nie uczą przedszkola ani bajki. Ono mówi: „Jest mi smutno”, „Złoszczę się, bo chciałem dokończyć”, „Potrzebuję chwili”. To nie jest wygłaszanie gotowych formułek. To szczerość, która wypływa z tego, że w domu ktoś traktuje emocje poważnie. Zauważyłam, że takie dzieci rzadziej wpadają w spiralę krzyku bez końca. One też potrafią się rozpędzić, jasne, jednak szybciej łapią kontakt ze sobą. Umieją poprosić o pomoc, zamiast uderzać, gryźć albo zamykać się w sobie. To efekt tego, że rodzice nie oczekują od malucha „przyjemnego nastroju”, tylko uczą go rozpoznawania tego, co w nim siedzi. I robią to nie wykładem, a własnym przykładem. 3. Zdrowe granice i szacunek dla innych Kiedy mówię o granicach, nie mam na myśli dzieci „ustawianych do pionu”. Mądre wychowanie widać po tym, że dziecko potrafi powiedzieć „Nie chcę” i równocześnie rozumie, że inni też mają swoje „nie”. Taki maluch nie wchodzi na siłę w przestrzeń rówieśnika, nie wyrywa zabawki bez słowa, częściej zapyta lub zaproponuje wymianę. Jeśli się zagalopuje, zwykle przyjmuje komunikat od dorosłego bez upokorzenia i bez wojny na cały plac zabaw. To zasługa domu, w którym granice są jasne i spokojne. Dziecko nie musi ich testować w nieskończoność, bo wie, gdzie one stoją. Mądrzy rodzice stawiają je konsekwentnie, bez krzyku, bez straszenia, bez przekupstwa. Dla dziecka to ogromny komfort. Granice nie są karą, tylko drogowskazem. 4. Ciekawość świata i odwaga w próbowaniu Jedna z rzeczy, która zawsze mnie porusza, to dziecięca ciekawość. Dzieci wychowywane mądrze mają w sobie naturalną chęć „sprawdzania”. Zadają pytania, kombinują, próbują. Nie dlatego, że ktoś je ciągle stymuluje zajęciami, tylko dlatego, że nie boją się popełniać błędów. W domu usłyszały, że pomyłka to część nauki, a nie powód do wstydu. Taki maluch częściej podejmuje wyzwania: spróbuje trudniejszej układanki, wejdzie na wyższą drabinkę, włoży buty sam, nawet jeśli zajmie to pięć minut dłużej. Wie, że dorosły go nie wyśmieje ani nie wyręczy w nerwach. To spokojna gotowość do próbowania. 5. Zaufanie do siebie i poczucie sprawczości Najbardziej wyraźny skutek mądrego wychowania to coś, co widzę w postawie ciała i w prostych zdaniach. Dziecko z takim fundamentem mówi: „Spróbuję sam”, „Umiem”, „Jeszcze nie wychodzi, ale będę ćwiczyć”. On nie musi być najlepszy. Ważne, że wierzy w swoje możliwości i wie, że jego staranie ma znaczenie. To nie bierze się z chwaleniem za wszystko. Wręcz odwrotnie. Mądrzy rodzice chwalą konkretnie: za wysiłek, za wytrwałość, za próbę. Nie nakładają na dziecko swoich ambicji. Pokazują mu, że jest wartościowe niezależnie od wyniku. Dzięki temu dziecko nie rozpada się, gdy coś mu nie wyjdzie, i nie buduje swojej tożsamości na byciu „naj”. Buduje ją na byciu sobą. Mądre wychowanie nie oznacza bezbłędnego wychowania. Oznacza gotowość, żeby naprawiać, wracać do relacji, przepraszać, próbować inaczej. Dzieci nie potrzebują ideału. One potrzebują dorosłych, którzy są obecni i prawdziwi. Jeśli to mają, skutki widać szybciej, niż myślimy. Zobacz też: Te dzieci osiągną sukces w przyszłości. Rodzice codziennie pozwalają im ćwiczyć 1 rzecz
5 zdań, które ranią dziecko najbardziej. Mówią je tylko nieświadomi rodzice
W domu czasem padają słowa, które szybko znikają z naszej pamięci. W dziecku zostają jednak na długo, układając się w cichy obraz tego, kim jest i czego może się po świecie spodziewać.
Najbardziej ranią te „zwykłe” komunikaty, powtarzane mimochodem, w pośpiechu, w zmęczeniu. Badania nad przemocą werbalną pokazują, że słowa potrafią zostawić ślad równie silny, a czasem silniejszy niż inne formy krzywdzenia („Child Abuse & Neglect”, 2023). Dorośli, którzy w dzieciństwie często słyszeli upokarzające lub podważające ich wartość zdania, częściej zmagają się potem z obniżonym dobrostanem psychicznym. To nie publicystyka, to twarde dane. Słowa, które ranią dziecko Nie ma rodzica idealnego. Sama też wielokrotnie łapałam się na tym, że stres próbuje mówić przeze mnie. Różnica polega na tym, że mamy szansę zobaczyć, które zdania są jak drzazga. Wyjęta od razu, boli chwilę. Zostawiona, jątrzy się latami. Zdanie 1: „Jesteś taki… (leniwy, niegrzeczny, niezdarny)” Etykiety są wygodne. Jednym słowem opisują cały chaos dnia. Problem w tym, że dziecko nie słyszy „Dzisiaj zachowałeś się nie w porządku”, tylko „Taki jesteś”. Z czasem zaczyna budować tożsamość wokół tych łat. Psychologowie od lat zwracają uwagę, że stałe przypisywanie cech („Jesteś głupi”, „Jesteś okropna”) uderza w samoocenę i poczucie sprawczości. Co mówić zamiast: „Nie podoba mi się to, co zrobiłeś” albo „Złości mnie to zachowanie”. Oceniamy wtedy czyn, nie człowieka. Zdanie 2: „Przestań płakać, nic się nie stało” Wielu z nas słyszało to w dobrej wierze. Chodziło o ukojenie. Dla dziecka brzmi jednak jak komunikat: „Twoje emocje są niewłaściwe”, „Nie ufaj temu, co czujesz”. W tekstach psychologów powtarza się jedno ostrzeżenie: unieważnianie emocji utrudnia później ich rozumienie i regulowanie. Zwykle pomaga prostsze zdanie. „Widzę, że jest ci smutno” albo „To było przykre”. Samo nazwanie emocji często działa jak oddech. Zdanie 3: „Zobacz, jak inni sobie radzą, a ty nie” Porównania mają być motywacją, a najczęściej stają się miarą wstydu. Dziecko słyszy, że jest „gorsze”, nawet jeśli my chcemy je popchnąć do wysiłku. Specjaliści podkreślają, że takie zestawienia niszczą pewność siebie i budują rywalizację tam, gdzie powinna być ciekawość świata. Wiem, że to trudne, więc trzymam się jednej zasady: porównuję dziecko tylko do niego samego sprzed tygodnia czy miesiąca, np. „Widzisz, ile już potrafisz, tydzień temu to zadanie sprawiło ci trudność, a teraz rozwiązałeś je bez problemu”. Zdanie 4: „Zawiodłeś mnie” To jedno z najcięższych zdań, bo dotyka dziecięcego lęku przed utratą miłości. Dzieci budują poczucie bezpieczeństwa na przekonaniu, że rodzic jest „bazą”, do której można wrócić nawet po błędzie. Kiedy słyszą, że zawodzą, zaczynają uważać, że miłość zależy od wyników. A przecież zdrowa więź rodzi się z akceptacji, a nie z perfekcji. Jeśli już muszę mówić o rozczarowaniu, wolę: „Jest mi przykro z powodu tej sytuacji” albo „Nie zgadzam się z tym, co zrobiłeś, ale nadal jestem po twojej stronie”. Zdanie 5: „Nie przesadzaj, jesteś zbyt wrażliwy” To zdanie wygląda niewinnie. Słyszałam je na placach zabaw, w szkolnych korytarzach. Dla dziecka bywa jak zakaz bycia sobą. Uczy, że jego reakcje są „za duże”, a ono samo „za jakieś”. W efekcie albo tłumi emocje, albo zaczyna je przeżywać z poczuciem winy. Psychologowie wprost wskazują takie sformułowania jako szkodliwe dla kształtowanego obrazu samego siebie. Tu pomaga odwrócenie perspektywy. „Masz prawo tak się czuć” − i dopiero potem rozmowa o tym, co da się z tym zrobić. Co robić, gdy już powiedzieliśmy raniące słowa? Największą pułapką rodzicielstwa jest myśl, że jedno złe zdanie przekreśla wszystko. Nie przekreśla. Więź buduje się również przez naprawę. Jeśli słowa poszły za daleko, warto do nich wrócić. Przeprosić, nazwać to, co się stało, powiedzieć, co mieliśmy na myśli. Dziecko nie potrzebuje rodzica bezbłędnego. Potrzebuje dorosłego, który umie wziąć odpowiedzialność i pokazać, że relacja jest ważniejsza niż duma. Ja sama traktuję to jak codzienny trening uważności. Nie zawsze wygrywam z pośpiechem, zmęczeniem, własnymi schematami z dzieciństwa. Ale za każdym razem, kiedy złapię się na ostrym słowie i potrafię je naprawić, czuję, że dokładam cegiełkę do czegoś większego. Do domu, w którym dziecko uczy się, że jest ważne nie za coś, tylko po prostu. Źródło: sciencedirect.com Zobacz także: 6 rzeczy, które możesz powiedzieć dziecku zamiast „uspokój się”. Emocje natychmiast opadną
Te dzieci osiągną sukces w przyszłości. Rodzice codziennie pozwalają im ćwiczyć 1 rzecz
Kiedy słucham rodziców opowiadających o swoich dzieciach, coraz częściej mam wrażenie, że największy lęk nie dotyczy ocen, zdrowia ani przyszłej pracy. Chodzi o coś bardziej cichego i codziennego, co potrafi zaważyć na całym dorosłym życiu.
Nieraz łapałam się na tym, że w rozmowach o wychowaniu kręcimy się wokół jednego słowa: „grzeczność”. Brzmi niewinnie, nawet kojąco. Grzeczne dziecko nie sprawia kłopotów, słucha, nie przerywa, nie podważa decyzji dorosłych. A jednak coraz więcej badań i ekspertów mówi coś, co na początku wydawało się przewrotne: przesadna uległość potrafi kosztować dziecko więcej, niż nam się wydaje. Ostatnio wysłuchałam rozmowy z dr Sunitą Sah, psycholożką i profesorką na Cornell University, która od lat bada zjawisko posłuszeństwa, wpływ autorytetów oraz to, dlaczego tak trudno nam mówić „nie”. W podcaście „Good Inside” opowiadała o tym, że nieposłuszeństwo nie zawsze jest wadą, a dzieci warto uczyć… zdrowego sprzeciwu. Wprost mówiła, że czasem „bycie tak posłusznym i zgodnym jest złe”, bo w życiu przychodzą momenty, kiedy trzeba zabrać głos. Nieposłuszne dziecko nie znaczy złe dziecko Z perspektywy dorosłego posłuszeństwo bywa wygodne. Dziecko szybciej się ubierze, sprawniej wyjdzie z domu, nie będzie negocjować każdego kroku. Dr Sah zwraca jednak uwagę na coś ważnego: jeśli trenujemy dzieci wyłącznie do uległości, odbieramy im pole do ćwiczenia asertywności. A bez tych prób nie zbudują kompetencji, która w przyszłości decyduje o ich sile. Widzę to w historiach rodziców, z którymi rozmawiam. Jedni mówią: „Nasza córka jest taka spokojna, nie ma z nią problemów”. Drudzy dodają: „Syn jest bardzo posłuszny, ale gdy ktoś go pyta o zdanie, milczy”. I tam jest sedno. Dziecko, które nigdy nie miało przestrzeni na sprzeciw, w dorosłości często czuje się niezręcznie, kiedy ma zawalczyć o siebie. Asertywność u dzieci rośnie wtedy, kiedy rodzic pozwala na „nie” To ta jedna rzecz, którą warto ćwiczyć codziennie: mówienie „nie” w uzasadnionych sytuacjach. Nie chodzi o bunt dla samego buntu ani o brak szacunku. Chodzi o jasny sygnał: „to mi nie pasuje”, „mam inny pomysł”, „chcę inaczej”. Dziecko, które uczy się, że ma prawo do takiego komunikatu, buduje poczucie sprawczości. A ono jest fundamentem pewności siebie. Sah pokazuje, że zdrowy sprzeciw to działanie zgodne z własnymi wartościami, nawet kiedy dookoła panuje presja na zgodę. Wyobrażam sobie, jak bardzo ta umiejętność ratuje człowieka w dorosłym życiu — w pracy, w relacjach, w sytuacjach granicznych. Nikt z nas nie chce, żeby nasze dziecko było dorosłym, który zawsze przytakuje, bo boi się konfliktu. Jak to wygląda w praktyce? Czasem bardzo prosto. Kiedy dziecko mówi „nie chcę teraz przytulasa”, nie przymuszam. Gdy upiera się przy swojej wersji zabawy, nie uciszam automatycznie. Jeśli odmawia w sytuacji, która dotyczy jego ciała, czasu, granic, słucham, a potem spokojnie rozmawiamy, dlaczego tak czuje. To nie oznacza, że dziecko rządzi domem. Oznacza, że ma prawo do głosu. Jak uczyć dziecko stawiania granic bez chaosu w domu Wiem, że rodzice od razu pytają: „No dobrze, ale gdzie jest granica?”. I ja też ją stawiam, tylko inaczej niż kiedyś. Rozróżniam sprzeciw od lekceważenia. Jeśli dziecko mówi „nie chcę tego swetra, gryzie mnie”, to dla mnie sygnał do rozmowy. Jeśli rzuca zabawką i krzyczy, tu wchodzę z jasną zasadą, że tak nie robimy. Pokazuję, że „nie” ma konsekwencje, ale nie jest karą. Kiedy dziecko odmawia sprzątania klocków, nie odbieram mu prawa do odmowy, tylko tłumaczę, że wtedy nie wyciągamy kolejnych zabawek. Ćwiczę mówienie wprost. „Nie zgadzam się”, „nie podoba mi się”, „proszę, przestań”. To są zdania, które w dorosłości okazują się bezcenne. Najbardziej porusza mnie myśl, że dzieci, które umieją stawiać granice, częściej budują zdrowe poczucie własnej wartości. Są w kontakcie ze sobą i nie boją się tego pokazać światu. Gdy dziś patrzę na „nieposłuszeństwo”, widzę w nim coś więcej niż kłopot wychowawczy. To trening życia. Taki codzienny, drobny, czasem męczący. Ale jeśli ma się przełożyć na dorosłego, który potrafi mówić własnym głosem, to jest to trening warty każdego wysiłku. Źródło: goodinside.com Zobacz też: Te dzieci rozwijają się najlepiej i rosną bezpiecznie. Ich rodzice wprowadzili 5 domowych zasad
4 nawyki rodziców, które niszczą w dziecku pewność siebie. Już zawsze będzie szarą myszką
Nieraz słyszę od dorosłych, że „tacy już są” i nie mają odwagi wychodzić przed szereg. A ja widzę w tym cień dawnych rodzinnych scen. Pewne codzienne drobiazgi potrafią ustawić dziecko na przegranej pozycji na lata.
Wiele razy słyszę od znajomych rodziców to samo zdanie: „Chcę dla dziecka dobrze”. Wierzę w to. Tyle że dobre chęci nie zawsze prowadzą do dobrych skutków. Czasem drobne, powtarzane codziennie nawyki robią w dziecięcej głowie większą wyrwę niż jeden głośny konflikt. I najgorsze jest to, że dziecko zwykle nie potrafi nawet powiedzieć, skąd bierze się jego niepewność. Po prostu rośnie w przekonaniu, że „tak ma być”. Jak wychować pewne siebie dziecko? Pewność siebie nie rodzi się z wielkich przemówień o odwadze. Rodzi się z tysięcy małych sygnałów: jak na nie patrzycie, jak reagujecie na błędy, jak mówicie o świecie i o nim samym. Poniżej opisuję cztery szkodliwe nawyki, które widzę najczęściej. Dobra wiadomość: da się je zmienić szybciej, niż się wydaje. 1. Krytyka zamiast informacji zwrotnej Wielu rodziców myli krytykę z wychowaniem. Krytyka brzmi mniej więcej tak: „Znowu się nie postarałeś”, „Ty zawsze robisz bałagan”, „Co z tobą jest nie tak”. Dziecko słyszy wtedy słowa nie o zachowaniu, tylko o sobie. I krok po kroku buduje obraz własnej osoby jako „tej gorszej”, „tej, która zawodzi”. Informacja zwrotna wygląda inaczej: dotyczy konkretu i zostawia przestrzeń na zmianę. „Widzę, że pokój jest nieposprzątany. Ustalmy, kiedy to ogarniecie” albo „Co wam pomogło w tym zadaniu, a co było trudne”. Kiedy rozmawiam z dorosłymi, którzy nie wierzą w siebie, prawie zawsze w ich dzieciństwie przewijały się zdania o tym, jacy są, a nie co zrobili. To ogromna różnica. 2. Porównywanie do innych dzieci „Zobacz, jak Kasia ładnie czyta”, „Twój brat w twoim wieku był samodzielny”, „Inne dzieci potrafią się zachować”. Te słowa często wypowiadacie z nadzieją, że zmotywują. A one motywują tylko do jednego: do chowania się. Porównywanie uczy dziecko, że jego wartość zależy od tego, jak wypada na tle innych. Zamiast rozwijać własne tempo i mocne strony, zaczyna się ścigać o akceptację. Albo rezygnuje, bo „i tak nie dogoni”. Widziałam to wiele razy w szkołach i w rozmowach z rodzicami. Dziecko, które stale czuje się „drugie”, w końcu przestaje próbować być pierwsze w czymkolwiek. Nie dlatego, że nie ma talentu. Dlatego, że nie ma wiary. 3. Wyręczanie, które wygląda jak troska To jeden z najbardziej podstępnych nawyków, bo stoi za nim miłość. Robicie coś za dziecko, bo chcecie oszczędzić mu trudności. Wiążecie buty, pakujecie plecak, rozwiązujecie spory z kolegami, poprawiacie projekt plastyczny, dopowiadacie odpowiedzi. Tyle że dziecko uczy się wtedy prostego komunikatu: „Sam nie dasz rady”. Nawet jeśli nigdy tego nie powiecie wprost. Wyręczanie odbiera mu doświadczenie sprawczości. A pewność siebie to właśnie przekonanie, że potrafię działać, popełniać błędy, próbować jeszcze raz. Kiedy wszystko jest gotowe „od razu” i „lepiej”, dziecko nie ma szansy zobaczyć, że potrafi dojść do celu po swojemu. 4. Strach jako główny język domu „Nie rób tego, bo się przewrócisz”, „Nie idź tam, bo coś ci się stanie”, „Nie odzywaj się, bo wyjdziesz na głupka”. Słyszę takie zdania często w domach, w których rodzice są po prostu zmęczeni i chcą spokoju. Albo sami żyją w napięciu. Problem polega na tym, że dziecko wychowane w atmosferze ostrzeżeń zaczyna widzieć świat jako miejsce niebezpieczne, a siebie jako kogoś, kto nie ogarnia. Z czasem boi się próbować, bo wszędzie widzi ryzyko porażki. I nawet gdy ma pomysł, trzyma go w środku. „Po co się wychylać, skoro to się źle kończy”. To tak rośnie „szara myszka” nie z natury, tylko z codziennego uczenia ostrożności zamiast odwagi. Każdy z tych nawyków da się odwrócić. Nie przez idealne rodzicielstwo, tylko przez małe zmiany w języku i reakcjach. Jeśli widzicie u siebie któryś z tych punktów, nie traktujcie tego jak wyroku. To raczej mapa, gdzie warto skręcić. Z doświadczenia wiem, że dziecięca pewność siebie potrafi odżyć zaskakująco szybko, kiedy dom zaczyna mówić do dziecka tak, jak chce je widzieć: z szacunkiem, z ciekawością, z wiarą, że sobie poradzi. Zobacz też: Nikt nie przyszedł na urodziny mojej córki. Tak rodzice uczą dzieci okrucieństwa
Żenująca scena w sklepie, do wózka podszedł obcy mężczyzna. „Co jest z tymi ludźmi?”
Wystarczy zwykły wypad do sklepu, żeby w głowie odpalił się alarm i pytanie, jak daleko sięga cudza bezrefleksyjność. To, co opisała jedna z mam na Threads, uświadomiło mi coś ważnego: granice naszych dzieci wciąż są traktowane jak sprawa do negocjacji.
Autorka wpisu relacjonuje sytuację z kolejki do kasy. Pakowała zakupy, obok w wózku siedział jej synek. Za nimi stał mężczyzna, który najpierw zagadał malucha, po czym „wyciągnął rękę i dotknął jego twarzy”. Mama zareagowała instynktownie. Jedną ręką przyciągnęła wózek, drugą dotknęła twarzy mężczyzny, pytając spokojnie, czy jemu też jest tak „fajnie”. Mężczyzna zamarł, rzucił tylko, że „nie pomyślał”. A ona odpowiedziała krótko: „to zauważyłam”. Potem dodała jeszcze coś, co powinno wisieć nad każdym wózkiem w Polsce: dziecko nie powie, że nie chce być dotykane przez obcych, a żaden rodzic sobie tego nie życzy. W komentarzach inni rodzice opisali mnóstwo podobnych doświadczeń. Jedna osoba podsumowała trafnie: „Uśmiechnąć się czy zagadać – ok, ale skąd w ludziach poczucie, że można łapać się za obce dzieci?”. Inna mama wspomniała scenę z Biedronki, gdzie starsza pani zaczęła głaskać niemowlę po policzku, a ona w nerwach krzyknęła, żeby przestała. Jeszcze ktoś przyznał, że obca kobieta włożyła ręce do wózka pod plecki trzymiesięcznej córki, jakby to była rzecz wspólna, dostępna na wyciągnięcie dłoni. I takich historii było dużo. Wniosek jest jeden: to zjawisko częste, a my wciąż próbujemy je „grzecznie znosić”. Dlaczego dotykanie dziecka przez obcych to nie jest „miły gest” Wiem, że wielu ludziom wydaje się, że robią coś serdecznego. Uśmiech do niemowlaka, krótkie „ale słodziak” – to mnie nieraz rozczuliło. Problem zaczyna się w momencie, kiedy ta serdeczność zmienia się w dotyk bez pytania. Dotyk to nie dekoracja rozmowy. To wejście w czyjąś przestrzeń, także przestrzeń dziecka. Po pierwsze chodzi o bezpieczeństwo i zdrowie. Dzieci mają delikatny układ odpornościowy, a sezon infekcyjny trwa właściwie cały rok. Obcy człowiek nie wie, czy maluch jest po chorobie, ma obniżoną odporność, nie wie też, gdzie przed chwilą były jego ręce. Po drugie chodzi o psychikę i granice. Jeśli od małego uczymy dziecko, że ktoś może je dotknąć bez pytania, to wysyłamy cichy komunikat: twoje ciało nie jest do końca twoje. A tego nie chcemy, nawet jeśli sytuacja dzieje się „tylko w sklepie”. Cały wpis z komentarzami przeczytasz tutaj. Jak reagować, kiedy ktoś dotyka dziecka? Nie ma jednego modelu reakcji. Dla mnie kluczowe jest to, żeby zadziałać szybko i jasno. Macie prawo do emocji, nawet jeśli ktoś w kolejce będzie się krzywił. W takich momentach liczy się wasze dziecko, a nie komfort obcych. Co możecie zrobić: Odsuńcie wózek lub przyciągnijcie go do siebie. Ten gest często wystarcza jako sygnał − stop. Powiedzcie krótko, bez tłumaczeń: „Proszę nie dotykać mojego dziecka”. Jedno zdanie. Kropka. Jeśli ktoś udaje zdziwienie, dołóżcie powód, ale nadal spokojnie: „Nie życzę sobie dotykania dziecka przez obcych”. Gdy czujecie, że robi się nieprzyjemnie, zakończcie rozmowę: „To nie jest temat do dyskusji”. Autorka wątku zrobiła coś, co nazywam lustrzanym odbiciem. Pokazała mężczyźnie, jak to wygląda od drugiej strony. Nie każdy ma ochotę albo energię na taki teatr, zwłaszcza w stresie. I to jest ok. Ważne, żeby wasza reakcja była czytelna. Proste zdania, które pomagają stawiać granice w miejscach publicznych Bardzo często blokuje nas strach, że wyjdziemy na przewrażliwionych. Albo że „nie wypada” zwrócić uwagi starszej pani. Wypada. To wy jesteście głosem dziecka. Jeśli chcecie mieć pod ręką gotowe formułki, można użyć np. takich: „Proszę najpierw zapytać, czy się zgadzam”, „On nie lubi dotyku obcych”, „Dbam o jego granice”, „Rozumiem, że jest słodki, ale dotykamy tylko po zgodzie rodzica”. Nie musicie się uśmiechać, nie musicie miękczyć przekazu. Uprzejmość nie oznacza rezygnacji z granic. A jeśli ktoś zareaguje obrazą, to już jego emocje. Czy takie sytuacje się skończą, jeśli będziemy reagować? Nie od razu. Ale każda jasna reakcja to mała lekcja społeczna. Dla obcych, dla świadków, a przede wszystkim dla naszych dzieci. Pokazujemy im, że ich ciało jest ważne. Że mają prawo do przestrzeni. Że rodzic potrafi stanąć obok i powiedzieć „nie”. I że to „nie” jest normalne, zdrowe i potrzebne, nawet w zwykłej kolejce do kasy. Źródło: Threads Zobacz też: Toksyczni rodzice rujnują życie dziecka. Po tych 10 zdaniach trudno się podnieść
5 toksycznych reakcji na zachowanie dziecka. Tak rodzice niszczą więź kawałek po kawałku
Wiele dorosłych reakcji wygląda na niewinną dyscyplinę, a w rzeczywistości potrafi po cichu podcinać dziecięce poczucie bezpieczeństwa. Zaufanie i więź nie znikają nagle, raczej kruszą się w drobnych momentach, których na co dzień nawet nie uznajemy za ważne.
Na co dzień obserwuję mnóstwo różnych sytuacji, w których matki, ojcowie, babcie reagują nie do końca tak, jakby chcieli, albo na tyle dobrze, na ile umieją. W większości z nich nie ma złej woli. Jest zmęczenie, stres, czasem bezradność. I jest też dziecko, które nie tyle „sprawdza granice”, co próbuje zrozumieć świat oraz siebie w tym świecie. Kiedy reagujemy z automatu albo naszą reakcją kieruje złość, łatwo wpaść w schematy, które niszczą zaufanie. Z zewnątrz wygląda to jak „wychowanie”, ale w rzeczywistości rani dziecko jak drzazgi. Pomału, ale coraz bardziej dotkliwie. Poniżej zebrałam pięć reakcji, które słyszę najczęściej. Wszystkie da się zamienić na coś lepszego. 1. Krzyk i zawstydzanie dziecka przy innych „Przestań w końcu”, „Zobacz, jaki wstyd”, „Nie rób z siebie błazna”. Wiem, jak to jest, gdy człowiek ma w głowie tysiąc spraw, a dziecko akurat w sklepie urządza protest. Krzyk bywa odruchem. Problem w tym, że dla dziecka to nie jest lekcja zachowania, tylko lekcja mająca prosty przekaz: „Gdy jest trudno, zostajesz sam i jeszcze cię upokorzę”. Co robić zamiast? Jeśli emocje rosną, zróbcie pauzę. Powiedzcie spokojnie: „Widzę, że coś cię bardzo złości, idziemy na bok i pogadamy”. Nawet jeśli rozmowa potrwa 30 sekund, dziecko dostaje sygnał, że jest ważne, a trudne emocje można unieść bez publicznego linczu. 2. Ironia, wyśmiewanie albo etykietowanie To są te drobne „żarciki”, które wcale nie są niewinne. „Ale z ciebie beksa”, „No tak, nasz geniusz znowu nie pamięta”, „Ty zawsze przesadzasz”. Etykieta przykleja się szybciej, niż nam się wydaje. Dziecko zaczyna myśleć o sobie przez pryzmat tego, co usłyszało od najbliższych. Co robić zamiast? Opisujcie zachowanie, nie osobę. Nie mówcie „Jesteś leniwy”, tylko „Widzę, że trudno ci się zabrać za lekcje, pomogę ci zacząć”. Zamiast „Znowu histeryzujesz”, powiedzcie „To dla ciebie ważne, opowiedz mi”. To zmienia ton rozmowy i buduje poczucie bezpieczeństwa. 3. Straszenie utratą miłości albo odejściem „Jak tak będziesz robił, to przestanę cię lubić”, „Oddam cię pani”, „Zostawię cię tu”. Wiem, że to czasem pada wtedy, gdy rodzic chce natychmiast przerwać trudne zachowanie. Tyle że dziecko słyszy w tym groźbę porzucenia. A lęk nie uczy regulacji emocji, tylko uczy paniki. Co robić zamiast? Stawiajcie granice bez szantażu. „Nie pozwolę ci bić, to boli. Jeśli jesteś wściekły, możesz tupać albo ścisnąć poduszkę”. Można być stanowczym i jednocześnie dostęp­nym. Tu nie ma sprzeczności. 4. Porównywanie do innych dzieci „Zobacz, jak twoja siostra grzecznie siedzi”, „Inne dzieci potrafią”, „A u Kasi w domu tak nie ma”. To wygląda jak motywacja, a naprawdę jest cichą informacją: „Nie jesteś wystarczający”. Dziecko nie zaczyna się starać bardziej. Zaczyna się martwić, że w waszych oczach przegrywa. Co robić zamiast? Porównujcie dziecko do niego samego z wczoraj. „Pamiętasz, że tydzień temu było ci trudniej, a dziś poszło lepiej”. To buduje sprawczość. Jeśli chcecie pokazać wzór, mówcie o zachowaniu, nie o wyższości innych osób. 5. Chłód, ignorowanie i „ciche dni” „Nie krzyczę, po prostu się nie odzywam”. Dla dorosłego to chwila na ochłonięcie. Dla dziecka może to być kara w najostrzejszej formie. Brak kontaktu z bliską osobą dziecko odbiera jak odcięcie od bezpieczeństwa. Co robić zamiast? Jeśli potrzebujecie czasu, nazwijcie to. „Jestem teraz zdenerwowana, potrzebuję kilku minut i wrócę do rozmowy”. Dziecko dostaje jasną mapę sytuacji. Wie, że relacja trwa, nawet gdy emocje są duże. Chodzi o to, żebyście zauważali momenty, w których wasza reakcja wynika z napięcia, a nie z troski. Dziecko buduje zaufanie w drobiazgach: w tonie głosu, w tym, że słuchacie do końca, w tym, że nie robicie z jego emocji żartu. Zaufanie nie bierze się z wielkich przemówień o wartościach. Rodzi się przy kuchennym stole, w samochodzie, w sklepie, w chwilach, kiedy jest zwyczajnie trudno. Zobacz też: Wychowawczyni: „To brak prywatności”. Wieczorami rodzice przekraczają granice
W przedszkolu zabronili bajek o księżniczkach. W tłumaczenie nauczycielki trudno uwierzyć
Zdarza mi się myśleć, że w temacie wychowania widziałam już wszystko, a potem internet podsuwa historię, która wytrąca z tej pewności. Tym razem chodzi o przedszkole z górnej półki i zakaz, którego mało kto spodziewałby się w miejscu stworzonym dla małych dzieci.
Kiedy rano przejrzałam Threads, w oczy wpadł mi wpis, który natychmiast wywołał falę komentarzy. Autor opisał sytuację znajomego ojca, który zapisał córkę do „elitarnego”, drogiego przedszkola. Niby nic nadzwyczajnego, dopóki nie otrzymał wezwania na pogadankę. Powód spotkania był tak nieoczywisty, że trudno przejść obok niego obojętnie. W placówce usłyszał, że nie powinien czytać córce bajek o księżniczkach, ponieważ takie historie mają jej stawiać „nierealne poprzeczki życiowe”. W skrócie: księżniczką nie zostanie, więc po co karmić ją tą wizją. Zamiast tego zasugerowano mu, że jeśli już musi coś czytać dziecku, niech „wygeneruje” opowieści o pani prezes albo prawniczce. Przyznam, że długo siedziałam nad tym zdaniem. Nie dlatego, że nie rozumiem intencji. Rozumiem ją aż za dobrze. Od lat obserwuję zmianę w podejściu rodziców do treści, których słuchają i które oglądają dzieci. Coraz częściej mamy świadomość, że niektóre klasyczne bajki są pełne schematów. Księżniczka bywa w nich delikatna, bierna, czekająca na ratunek. Chłopiec jest odważny, decyzyjny, ma miecz i plan. W tle przewija się przekaz o wyglądzie, o tym, co wypada, a co nie, o nagrodzie za „grzeczność”. To realny problem, z którym rodzice próbują sobie radzić. Bajki o księżniczkach a stereotypy w wychowaniu Jednak zakaz jako odpowiedź na stereotypy wydaje mi się drogą na skróty. W dodatku taką, która może przynieść odwrotny skutek. Dzieci nie uczą się świata w czarno-białych kadrach. One naturalnie sklejają rzeczywistość z wielu źródeł: z bajek, rozmów z dorosłymi, zabaw w przedszkolu, obserwacji rówieśników. Jeśli zabronimy jednej opowieści, nie usuniemy schematu. Co najwyżej przeniesiemy go w inne miejsce albo sprawimy, że stanie się „zakazanym owocem”. W bajkach o księżniczkach nie chodzi wyłącznie o tytuł, suknię i pałac. Dla wielu dzieci jest to po prostu historia o przyjaźni, odwadze, ciekawości świata. Znam dziewczynki, które oglądają klasyczne animacje i później biegają po placu zabaw z patykiem udającym miecz. Znam też chłopców, którzy śpiewają piosenki z „księżniczkowych” filmów i nic złego się z tego nie dzieje. Sens nadaje sposób, w jaki dorośli o tych historiach rozmawiają. Zakaz w przedszkolu i jego konsekwencje dla dziecka Tu dochodzimy do sedna. Jeśli przedszkole wprowadza albo sugeruje taki zakaz, zamiast wspierać rodziców w mądrej rozmowie, to gubi swoją rolę. Edukacja nie polega na wycinaniu niewygodnych treści, tylko na uczeniu dzieci, jak je rozumieć. Od tego są nauczyciele i wychowawcy – żeby pokazywać różne perspektywy, zadawać pytania, oswajać emocje. Wyobrażam sobie rozmowę w domu po przeczytaniu bajki o księżniczce: „A co w tej historii było fajne?”, „Co było niesprawiedliwe?”, „Zauważyłaś, że bohaterka sama sobie poradziła?”, „A co ty byś zrobiła na jej miejscu?”. W tych kilku zdaniach jest więcej wychowania niż w całym zakazie. Dziecko uczy się myślenia, a nie jedynie unikania tematów. Uczy się też, że świat ma różne role i że może próbować każdej z nich. Niepokoi mnie jeszcze jedno. Zakaz bajek o księżniczkach bywa podszyty lekką pogardą do dziecięcych marzeń. Jasne, nikt nie zostanie księżniczką w dosłownym znaczeniu. Tak samo prawie nikt nie będzie astronautą albo kierowcą wyścigowym. Jednak dziecięca wyobraźnia nie jest planem kariery na 30 lat do przodu. To trening emocji, odwagi, sprawczości. To bezpieczne pole do testowania ról, zanim wejdzie się w prawdziwy świat. Cały wpis na Threads przeczytasz tutaj. Złoty środek w wyborze bajek dla dzieci Rodzice mają prawo filtrować treści, wybierać nowe opowieści, szukać bohaterów różnorodnych, a nie opartych na jednym schemacie. Jednocześnie nie muszą wyrzucać do kosza całej klasyki. Da się czytać stare bajki mądrze, uważnie, z komentarzem. Da się też sięgać po nowe historie o dziewczynkach, które ratują świat, o chłopcach, którzy są wrażliwi, o rodzinach w różnych konfiguracjach, o pracy, pasjach, codziennych trudach. Dzieci potrzebują jednego i drugiego. Gdy słyszę radę, żeby ojciec „wygenerował bajki o pani prezes i prawniczce”, mam w sobie sprzeciw. Nie wobec samych profesji, bo świetnie, że dzieci poznają różne ścieżki życia. Sprzeciw budzi forma nakazu, która brzmi jak próba zaprogramowania marzeń. Wolałabym, żeby przedszkole zaprosiło rodziców do rozmowy o tym, jak czytać i interpretować bajki, a nie które tytuły skreślać. Marzenia dzieci nie są zagrożeniem. Zagrożeniem bywa dopiero brak rozmowy o tym, co te marzenia znaczą. Źródło: Threads Zobacz też: Nie wychowuj lenia: jakie obowiązki są odpowiednie dla dzieci w różnym wieku?
Ksiądz rozdaje dzieciom Wojanki za udział w roratach. „Podejmiesz wyzwanie?”
Ks. Patryk Kruk wpadł na kontrowersyjny sposób przyciągnięcia młodzieży do kościoła. Uczestnicy rorat, którzy przyjdą na nie przynajmniej osiem razy, otrzymają w nagrodę popularny napój Wojanek. Dla wytrwalszych przewidziano niespodziankę.
Ks. Patryk Kruk postanowił podjąć nietypową próbę zachęcenia młodzieży do udziału w adwentowych mszach roratnich. Na dzieci czekają bardzo atrakcyjne, choć niecodzienne nagrody. Ksiądz rozdaje napoje za udział w roratach W mediach społecznościowych ksiądz ogłosił, że młodzi uczestnicy, którzy pojawią się na co najmniej ośmiu mszach roratnich i zdobędą odpowiednie potwierdzenia obecności, otrzymają w nagrodę popularny napój Wojanek. Pomysł ten ma nie tylko zmobilizować dzieci do regularnego uczestnictwa w liturgii, ale również uczynić adwent bardziej atrakcyjnym dla najmłodszych wiernych. Osiem mszy – i nagroda w postaci Wojanka Zasady akcji są proste – od 1 do 23 grudnia, od poniedziałku do piątku, o godzinie 18:30 odbywają się msze roratnie. Osoba, która pojawi się przynajmniej osiem razy i za każdym razem otrzyma specjalną naklejkę jako potwierdzenie obecności, otrzyma nagrodę – Wojanka. Ten popularny napój stał się swoistym symbolem akcji, mającym przyciągnąć uwagę młodzieży i zmotywować ją do aktywnego udziału w przygotowaniach do świąt. View oEmbed on the source website Spadające statystyki religijności młodzieży – duchowni reagują Pomysł ks. Patryka Kruka nie pojawił się znikąd. Jak podaje PAP, latach 1992–2021 nastąpił gwałtowny spadek religijności młodych ludzi w Polsce. Odsetek osób w wieku 18–24 lata, które regularnie uczestniczą w praktykach religijnych, zmniejszył się z 69% do zaledwie 23%. Jednocześnie odsetek osób całkowicie niepraktykujących w tej grupie wzrósł z 7,9% do 36%. Wobec tych danych duchowni próbują podejmować nowe inicjatywy, by przyciągnąć młodzież do kościoła – jedną z nich jest właśnie kontrowersyjna akcja z Wojankiem. Tajemnicza niespodzianka dla najwytrwalszych uczestników Ks. Patryk Kruk zapowiedział także specjalną nagrodę dla tych, którzy pojawią się na większej niż osiem liczbie mszy. Szczegóły tej nagrody pozostają owiane tajemnicą. Kapłan tłumaczy to charakterem adwentu – jako czasu pełnego oczekiwania i niespodzianek. Być może to... jeszcze więcej Wojanków? Źródło: TikTok, PAP Zobacz też: Wiadomość od nauczycielki przyszła o świcie. Tak 1 zdaniem przekreśliła przyszłość mojej córki
Te dzieci są najszczęśliwsze. Ich rodzice robią 5 rzeczy codziennie rano
Poranki w domu potrafią być jak mała próba generalna przed całym dniem. Patrząc na to, co dzieje się między pierwszym „dzień dobry” a wyjściem za drzwi, można zauważyć kilka prawidłowości. To one odróżniają spokojne, pogodne dzieci od tych, które już od rana niosą w sobie napięcie.
To fascynujące, jak bardzo poranek potrafi ustawić cały dzień dziecka. Niby kilka minut, niby zwykła krzątanina między łazienką a kuchnią, a jednak to właśnie wtedy w głowie młodego człowieka zapisuje się komunikat: „Jestem ważny” albo „Muszę się dopasować do pośpiechu dorosłych”. Najszczęśliwsze dzieci nie mają wcale idealnie zaplanowanych poranków. Mają natomiast rodziców, którzy pokazują im pięć prostych rzeczy, zanim świat zacznie od nich wymagać. 1. Poranny kontakt z dzieckiem jest ważniejszy niż tempo dnia Zacznę od czegoś, co wydaje się banalne, a w praktyce jest najtrudniejsze. Kiedy w domu wszyscy jesteśmy jeszcze zaspani, a w głowie już pojawia się lista zadań, najłatwiej przejść obok dziecka „w trybie zadaniowym”. Tymczasem szczęśliwe dzieci dostają na starcie dnia mały, mocny sygnał: „Widzę cię”. To bywa uśmiech, zanim powiem „wstawaj”, krótkie przytulenie w drzwiach pokoju, kontakt wzrokowy, który trwa sekundę dłużej niż zwykle. Zauważyłam, że ta jedna chwila działa jak kotwica. Dziecko wie, że jest ważniejsze niż poranny pośpiech, nawet jeśli za pięć minut zaczną się standardowe obowiązki. Kiedy robię to świadomie, mój dom jakby od razu oddycha spokojniej. I nie chodzi o niekończące się czułości, tylko o jasny komunikat: „Najpierw ty, potem świat”. 2. Rodzinne rytuały rano budują więź i dają spokój Drugą rzeczą są małe, własne rytuały. Nic wielkiego. Wystarczy coś, po czym dziecko rozpoznaje, że to nasz wspólny początek dnia. Może to być np. spokojna muzyka w tle przy śniadaniu. Albo śniadanie zjedzone wspólnie i w spokoju, nawet jeśli trwa to tylko dziesięć minut. W tym czasie lepiej nie krążyć nerwowo po mieszkaniu, nie odpalać telefonu, nie dokładać w kółko nowych zadań do listy. Rytuały wyciszają, a jednocześnie wzmacniają więź. Dziecko nie musi zgadywać, w jakim nastroju jest dorosły, bo poranek ma swoją stałą, przewidywalną ramę. To daje mu poczucie bezpieczeństwa. Czasem jest to wspólne nakładanie płatków do misek, czasem krótki „toast” kakao, czasem piosenka, która zawsze leci w tle. Małe rzeczy, które robią wielką robotę. 3. Śmiech daje chwilę wytchnienia Najszczęśliwsze dzieci mają w poranku miejsce na śmiech. Dosłownie chwilę na głupawkę: żart przy zakładaniu skarpetek, śmieszne miny nad tostem, krótką opowieść „o niczym”. Śmiech rozładowuje napięcie, które czasem wisi w powietrzu, kiedy wszystkim się spieszy. Dziecko wchodzi w dzień lżejsze, z poczuciem, że dom jest bezpieczną bazą, a nie poligonem. 4. Rozmowa o emocjach rano wzmacnia odporność psychiczną Bardzo ważna jest chwila na zapytanie o samopoczucie. „Jak się dziś czujesz?”. „Na co dziś czekasz najbardziej?”. Staram się pytać normalnie, bez przesłuchania, raczej jak ktoś, kto naprawdę chce usłyszeć odpowiedź. Czasem dziecko mówi jedno zdanie, czasem więcej. Najważniejsze jest to, że ono słyszy, że jego emocje są zauważone i że ma prawo je mieć. Z moich obserwacji wynika, że takie poranne „sprawdzenie emocji” działa jak codzienny trening odporności psychicznej. Dziecko uczy się nazywać to, co czuje, i widzi, że dorosły to unosi. Może być sobą. 5. Pożegnanie z czułością daje dziecku poczucie bezpieczeństwa na cały dzień Na koniec zostaje pożegnanie, które w wielu domach ginie w biegu. A szkoda, bo to domknięcie poranka jest dla dziecka jak zapięcie kurtki przed wyjściem w chłód świata. Szczęśliwe dzieci są żegnane spokojnie i szczerze. Z kontaktem fizycznym. Przytulenie w przedpokoju, buziak na schodach, dotyk dłoni w aucie. Bez nerwowego „Lecimy, lecimy”, bez półsłówek rzucanych w biegu. Kiedy dziecko wychodzi z domu z takim pożegnaniem, niesie ze sobą poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego. Wie, że niezależnie od tego, co się wydarzy w szkole, na treningu albo u koleżanki, ma miejsce, do którego wraca. Poranek zamyka się ciepłem, a nie pośpiechem. Nie mam złudzeń, że każdy poranek da się przeżyć idealnie. Są dni, kiedy coś się wysypuje, ktoś zaśpi, autobus ucieknie, a mleko wykipi. To normalne. Różnica polega na tym, że w domach najszczęśliwszych dzieci te pięć rzeczy jest jak fundament. Nawet jeśli czasem wypadnie jedna cegiełka, reszta trzyma konstrukcję. I to widać w oczach dzieci, kiedy wychodzą z domu: spokojniejsze, pewniejsze siebie, pogodne. Zobacz też: Podrzucają dzieci do pustej zerówki o 7 i znikają. „Siedzą tam same bez opieki”
Rodzicu, nie wychowuj darmozjada. Tych 5 rzeczy musi robić w domu każde dziecko
W wielu domach przychodzi moment, gdy rodzice zaczynają się zastanawiać, dlaczego codzienne obowiązki spadają wyłącznie na nich. To sygnał, że warto wprowadzić kilka prostych zasad, które uczą dzieci odpowiedzialności i zmieniają domową codzienność na lepszą.
Jako mama też przerobiłam etap „ja zrobię, będzie szybciej”. No jasne, że szybciej. Tylko potem ta szybkość wraca do nas rykoszetem, bo dziecko przyzwyczaja się, że dom ogarnia się sam, a ono jest jedynie lokatorem. I nie chodzi o wychowanie małego pracownika domowego, ale o kształtowanie nawyków, które budują samodzielność, szacunek do pracy innych i zwykłą życiową zaradność. Nie lubię słowa „darmozjad”, bo brzmi ostro. Rozumiem jednak, skąd się bierze. Z bezsilności, kiedy widzicie nastolatka, który nie umie wstawić prania, nie potrafi zrobić kanapki, a brudne kubki mnożą się w pokoju jak grzyby po deszczu. Znam ten obraz. W moim domu też bywało tak, że łatwiej było mi przemilczeć chaos, niż zaczynać kolejną rozmowę. W pewnym momencie dotarło do mnie jednak, że jeśli nie nauczę dziecka podstawowych obowiązków teraz, to później zapłaci za to ono. I to nie w teorii, tylko w dorosłym życiu, w relacjach, w pracy, w codzienności. Poniżej zebrałam pięć obowiązków, które naprawdę warto dać dziecku i zrobić z tego stały rytuał. Bez wielkiej rewolucji, bez wojny o każdy okruszek. Z konsekwencją, spokojem i jasnym komunikatem: w tym domu każdy dokłada swoją cegiełkę. 1. Sprzątanie po sobie, czyli dom nie ma niewidzialnej sprzątaczki To podstawa, od której zaczynam zawsze, gdy ktoś pyta mnie o domowe obowiązki dzieci. Nie chodzi o to, żeby dziecko codziennie odkurzało cały salon. Wystarczy proste sprzątanie „po sobie”. Zjedliście, odkładacie talerz. Zrobiliście bałagan z klocków, zbieracie je do pudełka. Użyliście farb, myjecie pędzle i stół. Brzmi banalnie, ale to właśnie ta banalność tworzy nawyk. U mnie zadziałała prosta reguła: każdy sprząta miejsce, z którego korzystał. Bez gadania, bez negocjacji. Początkowo bywało różnie, wiadomo. Pomogło jednak to, że nie poprawiałam po cichu. Jeśli coś było zrobione niedbale, wracaliśmy do tematu i robiliśmy to jeszcze raz, spokojnie. Z czasem dziecko zaczyna widzieć sens, bo dom staje się wspólną przestrzenią, a nie hotelem. 2. Stały dyżur, bo obowiązki lubią rutynę Dzieci nie potrzebują listy dwudziestu zadań. Potrzebują stałego, przewidywalnego obowiązku. Raz w tygodniu wynoszenie śmieci. Codziennie karmienie zwierzaka. Chowanie umytych sztućców. To mogą być małe rzeczy, ale robione regularnie robią wielką robotę. Radzę wam wprowadzić dyżur na zasadzie „to jest twoje”. Dziecko wie, co do niego należy, nie musi pytać, przypominać sobie, negocjować. W moim domu ta regularność zmieniła wszystko. Przestałam być policjantką, a stałam się kimś, kto po prostu trzyma domowy rytm. Dziecko zyskało poczucie sprawczości, bo widziało, że bez jego udziału coś się nie wydarzy. 3. Pomoc w kuchni, bo jedzenie nie bierze się z lodówki Nie chodzi o gotowanie trzydaniowych obiadów przez ośmiolatka, tylko o udział. Wspólne obieranie warzyw, mieszanie ciasta, nakrywanie do stołu, sprzątanie po posiłku. Dziecko, które od małego ma kontakt z kuchnią, w przyszłości nie będzie bezradne. I to jest jedna z najcenniejszych umiejętności, jakie możecie mu dać. Pamiętam, jak mój syn pierwszy raz sam zrobił proste śniadanie. Duma była po obu stronach stołu. Uczycie dzieci, że posiłek to efekt pracy. Że ktoś musiał kupić produkty, przygotować je, a potem posprzątać. Taka lekcja zostaje w głowie na długo, bo jest doświadczana, a nie tylko opowiadana. 4. Porządek w swoich rzeczach, czyli szacunek do tego, co się ma Dziecko nie musi mieć idealnie poukładanego pokoju jak z katalogu. Powinno jednak umieć ogarniać swoje rzeczy. Odkładanie ubrań do szafy, segregowanie zabawek, pilnowanie szkolnych przyborów, dbanie o książki. To jest wasz codzienny trening odpowiedzialności. Jeśli mam wam coś podpowiedzieć z własnej praktyki, to jedno: nie róbcie z porządku kary. Lepiej działa podejście „sprzątasz, bo chcesz mieć łatwiej”. Uporządkowane rzeczy to mniej nerwów rano, mniej szukania, mniej poczucia chaosu. Dzieci to łapią szybciej, niż się spodziewacie, jeśli pokażecie im realny zysk. 5. Udział w domowych „sprawach dorosłych” To punkt, o którym mówi się rzadziej, a jest kluczowy. Dziecko powinno czasem zobaczyć, że dom to też planowanie, organizacja, wspólne decyzje. Dziecko może pomagać w drobnych zakupach, układać listę potrzebnych rzeczy, przypominać o ważnych dniach, podlewać rośliny, pilnować, żeby w przedpokoju był ład. Takie rzeczy budują poczucie, że dom to projekt całej rodziny. U mnie świetnie sprawdziło się włączanie dziecka w proste decyzje: co kupujemy na kolację, jak rozdzielamy obowiązki przed przyjściem gości, co trzeba zrobić, żeby weekend był spokojny. Dziecko uczy się wtedy, że życie rodzinne to współpraca, a nie obsługa. Nie musicie być idealni w tym procesie. Wystarczy, że będziecie konsekwentni. Dzieci testują granice, to normalne. Jeśli jednak spokojnie, dzień po dniu, powtarzacie te same zasady, one wchodzą w krew. I nagle orientujecie się, że nie wychowujecie „darmozjada”, tylko młodego człowieka, który umie zadbać o siebie i o innych. Zobacz też: 6 błędów wychowawczych szkoły. „Teraz muszę wszystko naprawiać w domu”
„Nie potrafią trzymać ołówka ani iść do toalety”. Nauczyciele załamani współczesnymi dziećmi
Nauczyciele ostrzegają: uczniowie szkół podstawowych nie radzą sobie z podstawowymi czynnościami. W oficjalnej rezolucji żądają zmian i wsparcia od władz oświatowych.
W Hesji, jednym z krajów związkowych Niemiec, niemal 1100 nauczycieli szkół podstawowych wystosowało dramatyczny apel do władz oświatowych. Ich rezolucja, przekazana do Ministerstwa Edukacji w Wiesbaden, ukazuje skalę problemów, z jakimi zmagają się dzieci oraz kadra pedagogiczna. Nauczyciele alarmują: dzieci nie radzą sobie z podstawami Sygnatariusze dokumentu podkreślają, że dzieci nie opanowują już podstawowych umiejętności, które jeszcze niedawno były oczywiste w edukacji wczesnoszkolnej. Uczniowie nie potrafią prawidłowo trzymać ołówka, efektywnie słuchać, wycinać, kleić ani nawet samodzielnie skorzystać z toalety. Wstrząsająca rezolucja: braki rozwojowe, lęki i chaos w klasie Heike Ackermann, wiceprzewodnicząca związku zawodowego GEW i współautorka rezolucji, w rozmowie z gazetą „Bild” ostrzega, że sytuacja jest krytyczna. Zwraca uwagę na niepokojące deficyty rozwojowe: dzieci mają problemy z koncentracją, nie potrafią znieść frustracji, rozwiązywać konfliktów ani nawet siedzieć prosto. Niektóre nie wiedzą, jak używać papieru toaletowego czy się ubierać. Autorzy dokumentu zauważają również pogłębiające się deficyty językowe i zaburzenia lękowe. Problemem staje się również utrzymywanie porządku, przestrzeganie zasad czy zwykłe zachowania społeczne. „Dzieci nie ponoszą winy za ten stan rzeczy” – podkreśla Ackermann, wskazując na odpowiedzialność polityków i społeczeństwa. Potrzebne pilne zmiany: mniejsze klasy i więcej wsparcia W rezolucji nauczyciele domagają się konkretnych zmian. Proponują wprowadzenie limitu maksymalnie 20 uczniów w klasie, zatrudnienie większej liczby wykwalifikowanych nauczycieli i psychologów oraz tworzenie zespołów multispecjalistycznych. Postulują też większe wsparcie instytucjonalne i zmianę podejścia ze strony władz. Według GEW szkoły podstawowe realizują coraz więcej zadań – od wychowania obywatelskiego, przez cyfryzację, po integrację – jednak nie mają ku temu odpowiednich warunków. Kadra pedagogiczna jest przeciążona i przemęczona. Ministerstwo edukacji reaguje: dokument trafi do analizy Rzecznik ministerstwa edukacji w Wiesbaden potwierdził otrzymanie 40-stronicowej rezolucji i zapowiedział jej wewnętrzną ocenę. Jak zaznaczył, w Hesji podjęto już pewne działania, m.in. wprowadzono obowiązkowe lekcje języka niemieckiego dla dzieci z deficytami językowymi oraz dodatkową godzinę niemieckiego w klasie drugiej. Mimo to nauczyciele podkreślają, że to nie wystarczy, by sprostać skali problemu. Zwracają uwagę, że brak systemowego wsparcia może doprowadzić do dalszego pogłębiania się kryzysu w niemieckiej edukacji. Nowe prawo od 2026 roku: całodzienna opieka pogłębi problemy? W roku szkolnym 2026/2027 wejdzie w życie nowe prawo gwarantujące dzieciom prawo do całodziennej opieki szkolnej. Związek GEW obawia się, że reforma ta jeszcze bardziej obciąży już i tak przeciążony system edukacyjny. Według nauczycieli bez zmian strukturalnych i zapewnienia lepszych warunków pracy dla pedagogów nowe regulacje mogą doprowadzić do eskalacji problemów. W ich opinii konieczne jest zdecydowane działanie władz i realna inwestycja w edukację najmłodszych. Źródło: Deutsche Welle, Onet Zobacz też: Nie wychowuj lenia: jakie obowiązki są odpowiednie dla dzieci w różnym wieku?
Cezary Pazura nie chodzi na zebrania w szkole. „Edytka chodzi. Ja nie mam cierpliwości”
Cezary Pazura przestał chodzić na wywiadówki. W emocjonalnym wywiadzie ujawnia powód – nie wytrzymał zachowań innych rodziców. Aktor w mocnych słowach broni nauczycieli i ostrzega: ślepe zaufanie dziecku może je skrzywdzić.
Cezary Pazura, znany aktor i ojciec trojga dzieci, w rozmowie z Wirtualną Polską otwarcie przyznał, że przestał uczestniczyć w szkolnych wywiadówkach. Cezary Pazura ujawnia, dlaczego nie chodzi na wywiadówki Powodem tej decyzji nie były obowiązki zawodowe ani brak zainteresowania życiem szkolnym potomstwa, ale – jak zaznaczył – nieakceptowalne postawy niektórych rodziców obecnych na spotkaniach. Według Pazury to jego żona przejęła obowiązek uczestniczenia w zebraniach, ponieważ on sam nie mógł znieść atmosfery panującej na spotkaniach z rodzicami w szkole. „Edytka chodzi na wywiadówki. Nie mam cierpliwości” − przyznał. Aktor ostro o rodzicach: „Zapatrzeni w dzieci, nie widzą prawdy” W udzielonym wywiadzie aktor nie przebierał w słowach, krytykując zachowanie rodziców, którzy – jego zdaniem – bezkrytycznie akceptują wszystko, co mówią ich dzieci. Pazura zauważył, że zdarzają się sytuacje, gdy rodzice odrzucają informacje przekazywane przez nauczycieli, uparcie trzymając się wersji przedstawionej przez dziecko, niezależnie od jej prawdziwości. „Czasami rodzice są tak zapatrzeni w to, co mówi dziecko, że nie dociera do nich nic z zewnątrz. To jest też niedobrze dla dzieci. Jeżeli wychowamy dziecko w tym, że ono ma zawsze rację, to się dziecko wcześniej czy później zapędzi. Bo nie ma takich ludzi na świecie, którzy by mieli zawsze rację” − wyjaśnił. Jego wypowiedzi wskazują na głęboki niepokój związany z postępującym trendem ślepego zaufania wobec dzieci, który – jak podkreślił – może prowadzić do wypaczonego obrazu rzeczywistości i problemów wychowawczych. Wsparcie dla nauczycieli i gorzka prawda o wychowaniu Aktor, wychowany w rodzinie związanej z edukacją, przyznał, że rozumie trud pracy nauczycieli. Jego zdaniem pedagodzy coraz częściej stają się ofiarami niesłusznych oskarżeń, które wynikają z nieumiejętnego podejścia rodziców do wychowania. Pazura stwierdził, że mimo miłości i zaufania do własnych dzieci, rodzic powinien zachować zdrowy dystans i umiejętność krytycznej oceny sytuacji. Jak zauważył, dzieci potrafią nie tylko fantazjować, ale i przekazywać niepełny obraz wydarzeń – dlatego też nie zawsze należy brać ich słowa za pewnik. „Ufam swoim dzieciom, ale do tego, co mówi dziecko, trzeba podejść krytycznie… Bo dzieci konfabulują. Nie zawsze mówią prawdę” − powiedział aktor. Czy ślepa wiara w słowa dziecka może je skrzywdzić? Pazura nie ma wątpliwości Zdaniem aktora, wychowywanie dziecka w przekonaniu, że zawsze ma rację, niesie ze sobą poważne konsekwencje. Takie podejście może nie tylko zniekształcić obraz świata, ale też wpłynąć negatywnie na relacje dziecka z otoczeniem i nauczyć je unikania odpowiedzialności za własne działania. Pazura zauważył, że nikt nie jest nieomylny, a uczenie dziecka, że nie popełnia błędów, może zaszkodzić jego rozwojowi. Apeluje, by rodzice nie traktowali każdej uwagi krytycznej jako ataku na dziecko, ale jako szansę na budowanie dojrzałości i samodzielności u młodego człowieka. Uważam, że słowa aktora powinny trafić do jak największego grona rodziców − to ważny i bardzo potrzebny dziś apel o odpowiedzialność rodzicielską i refleksję nad rolą dorosłych w procesie edukacji i wychowania. Źródło: WP, Dzieńdobry TVN Zobacz też: Rodzice płaczą nad długą przerwą świąteczną. „Powinni otworzyć świetlicę chociaż w wigilię”
Przedszkolaki z Olsztyna śpią na mrozie na plastikowych leżaczkach. „Biedne te dzieci”
Jedno zdjęcie z przedszkola w Olsztynie wystarczyło, żeby internet podzielił się na dwa obozy i zaczął kłócić o to, co jest dla dzieci dobre. Zobaczcie, co dokładnie pokazano w poście i dlaczego ten skandynawski zwyczaj w polskich warunkach budzi tyle emocji.
Post Przedszkola Norlandia z Olsztyna krąży po Facebooku, a dyskusja pod nim rozgrzała internet bardziej niż niejeden letni dzień. Na zdjęciach widać maluchy z grupy żłobkowej, które leżakują na tarasie na plastikowych leżaczkach. Są w kurtkach, pod kołdrami, szczelnie otulone, wyglądają na spokojne i rozluźnione. Przedszkole podpisało to tak: „Skandynawski klimat w Olsztynie? Tylko u nas. W Norlandia Przedszkola wierzymy, że bliskość natury to najlepsze, co możemy dać najmłodszym”. Dalej czytam, że drzemka na świeżym powietrzu „wzmacnia odporność, uspokaja i daje dzieciom naturalny komfort”. Z jednej strony brzmi to jak fragment książki o nordyckim podejściu do dzieciństwa. Z drugiej, nic dziwnego, że część osób łapie się za głowę. W komentarzach posypało się od zachwytów typu: „Bardzo dobrze, zacznijmy normalizować wychodzenie z dziećmi w każdą pogodę” albo „Takie leżakowanie jest bardzo pożyteczne i lepsze niż kiszenie się w zamkniętych pomieszczeniach”. Ale były też głosy ostre: „W moim odczuciu biedne te dzieci, serio”, i takie, które punktują szczegóły: że w Norwegii dzieci śpią w wózkach z izolacją, że powinny mieć wełniane ubrania, a nie kurtki, no i że polskie powietrze bywa dalekie od skandynawskiej czystości. Mam wrażenie, że tu nie ma jednej łatwej odpowiedzi na pytanie o sens bądź szkodliwość tego pomysłu. Są za to ważne pytania, które warto sobie poukładać, zanim rzucimy w eter krótkie „biedne te dzieci” albo równie krótkie „super, hartujmy”. Spanie dzieci na dworze w przedszkolu. Skąd ten pomysł i po co to robić? W Skandynawii drzemki na zewnątrz to nie egzotyka, tylko codzienność. Dzieci śpią w wózkach albo w śpiworach nawet przy niskich temperaturach, o ile są dobrze ubrane, suche i osłonięte przed wiatrem. Idea jest prosta: świeże powietrze ma wspierać sen i odporność, a kontakt z naturą pomaga regulować emocje. Norlandia pisze wprost, że ten moment wyciszenia „uspokaja i daje dzieciom komfort”. I tu zatrzymuję się na słowie „komfort”. Bo nie chodzi o to, żeby dziecko zmarzło, tylko żeby było mu dobrze w innym środowisku niż ciepła sala. Jeśli maluch jest spokojny, oddycha równomiernie, nie marudzi przed drzemką i po niej budzi się wypoczęty, to jest jakiś sygnał, że ten komfort może działać. Ale warto pamiętać, że skandynawski zwyczaj to też konkretne procedury: dobór ubrań warstwowych, izolacja od podłoża, osłona wózka, obserwacja temperatury i wiatru. Warto to dostosować do naszych polskich realiów tak, żeby sens został, a ryzyko spadło do minimum. Jak hartować dziecko z głową, żeby to miało sens, a nie było pokazówką Bardzo rozumiem komentarz, w którym ktoś napisał, że to wygląda „trochę komicznie, ale gratulacje za próbę wprowadzania zmian”. Dlatego, jeśli myślicie o hartowaniu, w domu albo w placówce, trzy rzeczy są kluczowe. Po pierwsze: warstwy i izolacja. Wełna, polar, puch, a na końcu coś chroniącego przed wilgocią i wiatrem. Najważniejsze jest to, żeby od spodu było ciepło. Plastikowy leżaczek bez dodatkowej maty izolacyjnej może budzić wątpliwości, bo chłód „idzie” właśnie od dołu. Jeśli pod dzieckiem jest odpowiednio gruba warstwa, temat wygląda inaczej. Po drugie: czas i reakcja dziecka. Hartowanie nie polega na tym, że wrzucamy malucha w zimno i czekamy, co będzie. Zaczyna się od krótkich wyjść, obserwuje się dłonie, kark, policzki, oddech i zachowanie. Jeśli dziecko jest spięte, płacze, nie może zasnąć, to nie jest hartowanie, tylko stres. Po trzecie: warunki dnia. Nie tylko temperatura na termometrze, ale też wiatr, wilgotność i jakość powietrza. To akurat mocna uwaga z komentarzy: „od października do maja mamy tragiczną jakość powietrza”. I choć brzmi ostro, niestety jest prawdą. Jeśli jest smog, drzemka na dworze raczej nie pomaga. Wtedy lepiej zostać w środku albo wybrać porę dnia, gdy powietrze jest czystsze. Smog, zimno i bezpieczeństwo. O co warto dopytać w przedszkolu Gdybym miała dziecko w grupie, która śpi na tarasie, nie pisałabym od razu skargi ani nie klaskała na stojąco. Zrobiłabym coś prostszego: zapytałabym o procedury. To normalne, że rodzic chce wiedzieć, na jakiej zasadzie placówka podejmuje decyzje o drzemce na zewnątrz. Co konkretnie warto ustalić: jaka jest minimalna temperatura i granica wiatru, przy których dzieci śpią na zewnątrz. jak wygląda izolacja od podłoża. Same kołdry na leżaku mogą nie wystarczyć, a mata termoizolacyjna zmienia sprawę. jak sprawdzają jakość powietrza. W wielu miastach są aplikacje i czujniki, które dają jasny sygnał, kiedy lepiej nie wychodzić. jak reagują, gdy któreś dziecko nie chce spać na dworze. Dobrze prowadzona praktyka zawsze zostawia miejsce na indywidualne potrzeby. Ja widzę w tym poście Norlandii sporo dobrej intencji. Widzę też, że część obaw jest realna, a nie histeryczna. I chyba właśnie o to chodzi w takich internetowych burzach: żebyśmy, zamiast kłócić się o to, kto ma rację, zaczęli rozmawiać o warunkach, granicach i sensie. Na koniec zostanę przy jednym wniosku, który powtarzam sobie od lat. Dzieci są z natury bardziej odporne, niż nam się wydaje, ale dorosłe decyzje muszą być mądre. Spanie na dworze może być świetne, jeśli stoi za nim wiedza, obserwacja i troska. Może też być pustą pokazówką, jeśli robimy to, „bo w Skandynawii tak robią”. Dlatego, zamiast oceniać po jednym zdjęciu, wolę dopytywać, sprawdzać i patrzeć, jak czują się dzieci. Zobacz też: „Przedszkola powinny być czynne do 19”. Usłyszałam rozmowę dwóch matek i zamurowało mnie
9 błędów w wychowaniu, które biorą się ze strachu o dziecko. „Będzie powoli gasło”
Znam ten rodzicielski ścisk w żołądku, który pojawia się nagle i każe działać szybciej, mocniej, bardziej. Tyle że strach bywa sprytny i potrafi przebrać się za troskę, a wtedy łatwo przeoczyć to, co naprawdę dzieje się w relacji z dzieckiem.
Kiedy niedawno rozmawiałam z psycholożką o tym, co najczęściej ciąży rodzicom, usłyszałam prostą rzecz: nie boimy się dzieci, tylko świata, o którym myślimy, że je zrani. I właśnie w tym miejscu zaczyna się cała seria drobnych, czasem niemal niewidocznych błędów wychowawczych. Nie takich z gatunku „zła wola” albo „brak serca”. Raczej takich, które rodzą się z miłości, ale podlewane są niepokojem. Sama przez to przechodziłam i do dziś łapię się na odruchach, które nie służą ani mnie, ani moim dzieciom. Zbieram je tu, bo wiem, jak wielu rodziców czuje podobnie. Błędy wychowawcze wynikające ze strachu o dziecko w codziennych sytuacjach Wyręczanie na każdym kroku. Kiedy boję się, że dziecko sobie nie poradzi, podaję mu rękę za szybko. Zawiązuję buty, kończę zadanie, dopowiadam odpowiedź. Dziecko ma wtedy wygodniej, ale uczy się, że świat jest trudny, a ono potrzebuje kogoś, kto je „uratuje”. Kontrolowanie zamiast towarzyszenia. Strach każe mi sprawdzać plecak, przeglądać zeszyty, dopytywać o każdy szczegół. Niby robię to „dla bezpieczeństwa”, a w praktyce wysyłam sygnał: nie ufam ci, sam nie ogarniesz. Zamykanie w bańce. Czasem wydaje mi się, że najlepiej będzie, jeśli dziecko nie spotka się z niczym nieprzyjemnym. Ograniczam wyjścia, unikam trudnych tematów, filtruję znajomości. Tyle że ono i tak wyfrunie z domu, a bez treningu nie będzie wiedzieć, jak się poruszać w świecie. Wieczne ostrzeganie. „Uważaj”, „nie biegnij”, „nie ruszaj”. Te słowa lecą często automatycznie. W nadmiarze działają jak klosz, pod którym wszystko jest groźne. Dziecko zamiast ciekawości ćwiczy w sobie napięcie. Trzymanie dziecka przy sobie na siłę. Zdarzało mi się przedłużać pożegnania, robić z rozstań wielką sprawę, bo we mnie siedział lęk. Dziecko czuje te emocje, przejmuje je i zaczyna myśleć, że samodzielność to coś ryzykownego. Naprawianie każdej porażki. Gdy dziecko płacze, bo coś mu nie wyszło, mam odruch natychmiastowego „odkręcania” sytuacji. Dzwonię do nauczyciela, tłumaczę, proszę, załatwiam. A ono nie dostaje szansy, żeby poczuć: upadłam, wstałam, jestem dalej w grze. Zbyt szybkie etykietowanie emocji. W strachu lubię mieć jasność, więc mówię: „jesteś zmęczony”, „jesteś zły”, „przesadziłaś”. A emocje dziecka nie zawsze są takie proste. Kiedy je nazywam za nie, odbieram mu prawo do własnego kompasu. Wybieranie za dziecko „bezpiecznych” dróg. Znam to z autopsji: lepiej niech idzie tam, gdzie będzie spokojniej, łatwiej, pewniej. Tyle że moje poczucie bezpieczeństwa nie musi pasować do jego marzeń. Dziecko potrzebuje próbować swoich ścieżek, nawet jeśli nie wszystkie są idealne. Miłość z warunkami ukrytymi w trosce. To najtrudniejsze do zauważenia. Gdy strach jest duży, potrafię chwalić tylko za „rozsądne” wybory, nagradzać spokój, zniechęcać do ryzyka. Dziecko uczy się wtedy, że moje ciepło zależy od tego, jakie jest. A przecież chcę, żeby czuło, że jest kochane także wtedy, gdy błądzi, buntuje się, próbuje. Kiedy patrzę na te błędy, widzę w nich nie brak kompetencji, tylko nadmiar napięcia. Strach jest naturalny, bo dziecko jest dla nas kimś najważniejszym. Problem pojawia się wtedy, gdy to strach zaczyna prowadzić. Wiele razy powtarzałam sobie zdanie, które usłyszałam kiedyś na warsztatach dla rodziców: „Dziecko będzie powoli gasło”. Tak właśnie dzieje się z dzieckiem, które nie ma przestrzeni na własne doświadczenia. Nie gaśnie od jednej decyzji, tylko od setek drobnych „nie mogę ci zaufać”. Co robić, gdy lęk o dziecko przejmuje stery Po pierwsze, zatrzymuję się wtedy na chwilę i pytam samą siebie, przed czym naprawdę chcę ochronić dziecko. Przed światem czy przed moim niepokojem. Po drugie, staram się robić krok w tył i oddawać odpowiedzialność tam, gdzie jej miejsce, czyli dziecku, odpowiednio do jego wieku. Po trzecie, mówię na głos o strachu, nie przerzucając go na dziecko. „Martwię się, ale wierzę, że sobie poradzisz” ma zupełnie inną moc niż „nie rób tego, bo ja się boję”. Nie chodzi o to, żeby przestać się bać. Chodzi o to, żeby wychowanie nie wynikało z tej emocji. Dziecko potrzebuje naszej uwagi, granic i czułości. Nie potrzebuje klatki zrobionej z lęku, nawet jeśli jest pozłacana miłością. Zobacz też: Nikt nie przyszedł na urodziny mojej córki. Tak rodzice uczą dzieci okrucieństwa
12 zdań, którymi nieświadomie zawstydzasz dziecko. Po tym już nie przyjdzie do ciebie z problemem
Są takie słowa, które wypowiadamy odruchowo, z troski albo ze zmęczenia, a potem dziwimy się, że w domu robi się cicho. Dziecko traci zaufanie do rodzica, bo zbyt wiele razy doświadczyło uczucia wstydu: za to, jak się czuje, co robi, co mówi, jak wygląda.
W zawstydzaniu nie chodzi o wielkie awantury. Najczęściej wszystko dzieje się mimochodem, między śniadaniem a wyjściem do szkoły, w samochodzie, w kolejce do apteki, w chwili, gdy emocje dziecka są większe niż nasza cierpliwość. Dorośli mają przewagę w słowach, tonie głosu i autorytecie. Dzieci mają tylko jedno narzędzie: wycofanie. I jeśli uznają, że przy nas jest im wstyd, to następnym razem problem zostawią dla siebie. Zdania, które zawstydzają, choć brzmią „normalnie” „Nie przesadzaj, to nic takiego.” Dla dziecka to komunikat: „twoje uczucia są bez sensu, nie pasują, są niewygodne”. Wstyd rodzi się wtedy, gdy ktoś daje nam sygnał, że reagujemy „nie tak”. Dziecko uczy się, że jego przeżycia nie mają znaczenia, więc lepiej o nich nie mówić. „Zobacz, inni sobie radzą, a ty nie.” Porównania są jak małe drzazgi. Nawet jeśli wskazujemy wzór z najlepszych intencji, dziecko słyszy, że jest „gorsze”. Wstyd miesza się z zazdrością i złością, a potem pojawia się myśl: „po co mam próbować, skoro i tak przegrywam w oczach rodzica”. To prosta droga do zamykania się albo do robienia wszystkiego na pokaz. „W twoim wieku już powinieneś to umieć.” W dorosłym świecie to brzmi jak mobilizacja, a w dziecięcym jak wyrok. Każde dziecko rozwija się w swoim rytmie i w różnych obszarach. Kiedy słyszy, że „powinno”, czuje wstyd, że nie nadąża. Zamiast dostać wsparcie, dostaje poczucie, że zawsze jest o krok w tyle. „Co z tobą jest nie tak.” To zdanie potrafi paść nawet w wersji żartobliwej, rzuconej mimochodem. Zostaje głęboko w sercu, bo dotyka tożsamości. Nie mówi: „to zachowanie mi się nie podoba”, tylko: „ty jesteś problemem”. Pamiętam znajomego chłopca, który po takim komunikacie przestał odpowiadać na pytania w klasie. Przestał, bo uznał, że z nim „jest coś nie tak”, więc każda próba może skończyć się kolejnym wstydem. „Znowu to samo.” Dla dorosłego to skrót myślowy: „jestem zmęczona tą sytuacją”. Dla dziecka to etykietka: „jestem męczące, nic się nie zmienia, nie ma sensu próbować”. Wstyd pojawia się, bo dziecko czuje się przewidywalnym problemem, a nie kimś, kto się uczy. „Nie rób ze mnie głupiej.” To zdanie zazwyczaj wynika z bezsilności, ale brzmi jak oskarżenie o złe intencje. Dziecko słyszy: „kombinujesz, manipulujesz”. Wstyd miesza się z lękiem, a potem z dystansem. „Jak ty wyglądasz.” Nawet rzucone w pośpiechu, wiąże wartość dziecka z wyglądem. W środku zostaje przekaz: „muszę zasłużyć na akceptację tym, jak się prezentuję”. To wstyd ciała, wstyd bycia „nie dość dobrym, atrakcyjnym”. „Wszystko przez ciebie.” Zwykle chodzi o konkretną sytuację, ale dziecko bierze to na siebie całościowo. Słyszy: „jestem powodem kłopotów dorosłych”. To ogromny ciężar i prosty przepis na to, żeby przestało mówić o swoich potrzebach, bo tylko „dokłada” problemów. „Masz dwie lewe ręce.” Niby żart, niby powiedzonko, a w dziecku zostaje jako definicja. Taki komunikat mówi: „nie umiesz, nie nadajesz się”. Wstyd blokuje chęć próbowania, bo po co się wychylać, skoro i tak wyjdzie źle. „Nie wiem, co z tobą zrobić.” Wypowiadane z bezradności, dla dziecka może brzmieć jak odrzucenie. Ono słyszy: „jestem za trudne, nie mam miejsca w tej relacji, mama nie daje sobie rady ze mną”. Wstyd zamienia się w wycofanie albo w bunt. „Przestań się mazgaić.” To cios w emocje. Dziecko uczy się, że smutek, łzy, żal są niemile widziane. Wstyd rodzi się z przeświadczenia, że „fajne dzieci nie płaczą”, więc maluch zaczyna chować uczucia, a nie je oswajać. „No i widzisz, mówiłam.” Dorosły chce podkreślić, że miał rację. Dziecko wysnuwa z tego wniosek: „kiedy mi nie wyjdzie, dostanę potwierdzenie, że jestem do niczego”. Wstyd wiąże się z porażką, więc następnym razem dziecko nie przyjdzie po pomoc, tylko będzie udawać, że wszystko ogarnia. Co mówić, żeby dziecko przychodziło z problemem do rodzica Nie jesteśmy robotami. Każdemu z nas zdarza się powiedzieć coś za ostro, szczególnie w biegu albo w nerwach. Ważne jest to, co robimy potem. Ja nauczyłam się trzech prostych rzeczy: Po pierwsze, uznajcie emocje, zanim zaczniecie naprawiać sytuację. Zamiast „nie przesadzaj” spróbujcie: „widzę, że to dla ciebie trudne, opowiedz mi”. Brzmi banalnie, a działa, bo daje dziecku przestrzeń na to, co czuje. Po drugie, oddzielajcie dziecko od zachowania. Zamiast „co z tobą jest nie tak” powiedzcie: „to, co zrobiłeś, nie było ok, pogadajmy, co z tym zrobimy”. Dziecko nie czuje się wtedy „zepsute”, tylko ma szansę nauczyć się czegoś nowego. Po trzecie, mówcie o sobie, nie o jego wadach. Zamiast „w twoim wieku powinieneś” wybierzcie: „martwię się, bo chcę, żebyś sobie poradził. Pomogę ci”. Taki komunikat nie zawstydza, tylko zaprasza do współpracy. Najbardziej wzrusza mnie moment, gdy dziecko po trudnej rozmowie wraca następnego dnia i mówi: „mamo, jednak chcę ci o czymś powiedzieć”. To jest dowód, że relacja działa. Nie potrzebujemy perfekcji. Potrzebujemy uważności na słowa, bo one tworzą dom bardziej niż ściany. Jeśli czasem zdarzy się wam wypalić coś, co zawstydza, wróćcie do dziecka i powiedzcie: „przepraszam, poniosło mnie. Nadal chcę cię słuchać”. Dla dziecka to sygnał, że przy was nie musi się wstydzić siebie. I wtedy naprawdę przyjdzie z problemem, nawet tym największym. Zobacz też: Metoda misia to najlepszy sposób chwalenia dziecka: natychmiast dodaje skrzydeł
6 rzeczy, które możesz powiedzieć dziecku zamiast „uspokój się”. Emocje natychmiast opadną
Każdy rodzic zna to uczucie, kiedy dziecko wybucha, a jedyne, co ciśnie się na usta, to głośne i dobitne „uspokój się”. Z czasem zobaczyłam, że są słowa, które działają dużo lepiej, choć na pierwszy rzut oka brzmią mniej „stanowczo”.
Nie ma nic bardziej ludzkiego niż chęć zatrzymania dziecięcej złości albo płaczu jednym krótkim zdaniem. Sama przez lata tak robiłam. Wydawało mi się, że mówię coś rozsądnego, w końcu zależy mi na spokoju w domu i na tym, żeby dziecko poczuło się lepiej. Tylko że „uspokój się” najczęściej działa jak dolewanie oliwy do ognia. Dziecko słyszy w tym komunikat: „to, co czujesz, jest niewłaściwe” albo „przesadzasz”. A kiedy ktoś nam mówi, że przesadzamy, rzadko łagodniejemy. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba być psycholożką ani mieć w zanadrzu długich przemówień. Wystarczy kilka prostych zdań, które pomagają dziecku nazwać to, co się z nim dzieje, i wrócić do równowagi. Poniżej podaję sześć zdań, które u mnie zrobiły największą różnicę. Nie są to złote formułki na każdy dzień, ale świetnie otwierają drzwi do rozmowy. Dlaczego „uspokój się” nie działa, a czasem wręcz szkodzi? Kiedy dziecko jest w silnej emocji, jego ciało jest w trybie alarmu. Ono nie „wybiera” złości, płaczu ani krzyku. Najpierw działa układ nerwowy, dopiero potem przychodzi myślenie. Gdy wtedy rzucam „uspokój się”, dziecko zwykle nie ma narzędzi, żeby to zrobić. Jest jak ktoś, komu w środku sztormu powiedziano by: „przestań się bać fal”. Do tego moje słowa brzmią jak rozkaz, więc emocja dostaje dodatkowy opór. W efekcie robi się głośniej, nie ciszej. Zamiast tego wolę podejść do emocji jak do sygnału. Złość oznacza potrzebę, strach oznacza potrzebę, płacz oznacza potrzebę. Moim zadaniem jest pomóc dziecku ją zauważyć, a nie ją uciszyć. 6 zdań, które pomagają dziecku opanować emocje 1. „Widzę, że jest ci trudno.” To zdanie nie rozwiązuje sytuacji od razu, ale daje dziecku coś bezcennego: poczucie, że jest widziane. Kiedy mówię spokojnie, nawet jeśli tak naprawdę mam ochotę wyjść na balkon, dziecko dostaje komunikat: „nie jesteś z tym sam”. Często już po chwili słyszę mniej krzyku, bo dziecko przestaje walczyć o uwagę. 2. „Chodź, pooddychamy razem.” Nie mówię „weź oddech, uspokój się”, tylko zapraszam do wspólnego działania. Dzieci świetnie regulują się w relacji. Siadam obok, oddycham wolniej, czasem liczę w myślach do czterech przy wdechu i do czterech przy wydechu. Dziecko wchodzi w mój rytm nawet wtedy, kiedy na początku protestuje. 3. „Powiedz mi, co cię tak zezłościło.” To jest mój ulubiony most między emocją a rozmową. Nie oceniam, nie poprawiam, tylko proszę o historię. Dziecko, opowiadając, zaczyna porządkować chaos w głowie. Nieraz byłam zaskoczona, jak prozaiczna była przyczyna wybuchu. Nie dlatego, że dziecko przesadzało. Po prostu coś dla niego było ogromne, choć dla mnie wyglądało drobno. 4. „Masz prawo tak się czuć.” To zdanie bywa trudne, bo w głowie odzywa się dorosły głos: „ale przecież nie ma powodu”. A jednak powód zawsze jest, nawet jeśli nie taki, jaki ja uznaję za ważny. Dając dziecku prawo do emocji, zdejmuję z niego presję tłumienia ich. Paradoksalnie emocja szybciej opada, gdy nie musi się bronić. 5. „Co mogę zrobić, żeby było ci łatwiej?” Nie zawsze chodzi o pomoc fizyczną. Czasem dziecko chce przytulenia, czasem chce być chwilę samo, czasem chce, żebym po prostu była obok. Pytanie uczy je także rozpoznawać własne potrzeby. To umiejętność na całe życie, nie tylko na dzisiejszą awanturę o klocki. 6. „Jestem obok, poczekam, aż to przejdzie.” To zdanie działa szczególnie wtedy, kiedy emocja jest wielka i rozmowa jeszcze nie wchodzi w grę. Nie uciekam, nie grożę, nie moralizuję. Dziecko czuje, że może „przejść przez falę” w bezpiecznej obecności. Nieraz po minucie albo dwóch przychodzi wtulenie i ciche: „już mi lepiej”. Jak mówić te zdania, żeby naprawdę wyciszały dziecko? Wiem, że w praktyce najtrudniejszy jest ton. Można powiedzieć „masz prawo tak się czuć” tak, że brzmi jak kpina. Ja pilnuję trzech rzeczy: mówię wolniej niż zwykle, ściszam głos, zamiast go podnosić i staram się stać albo siedzieć na poziomie dziecka. Nie muszę być idealnie spokojna. Wystarczy, że nie dokładam swoich emocji. Czasem te zdania nie zadziałają od razu. To normalne, bo dziecko uczy się regulacji jak chodzenia. Raz pójdzie gładko, innym razem się wywróci. Ważne, że ma obok dorosłego, który zna inną drogę niż „przestań” i „uspokój się”. Na koniec powiem coś, co sama chciałabym usłyszeć lata temu. Nie chodzi o to, żeby nigdy nie popełniać błędów. Ja je popełniam nadal. Chodzi o to, żeby mieć kilka prostych zdań ratunkowych, które prowadzą do ciszy nie przez zamrożenie emocji, tylko przez ich ukojenie. I wtedy w domu robi się spokojniej na serio, nie tylko na chwilę. Zobacz też: Ten nawyk rodzica podcina skrzydła bardziej niż docinki kolegów. Robimy to nieświadomie
Kontrowersyjny prezent dla dziecka, które ma wszystko. To teraz hit: „Żyje do kilku dni”
Najpierw zobaczyłam reklamę między zdjęciami znajomych i od razu poczułam lekkie ukłucie w brzuchu. Niby piękna idea, a jednak coś w niej zgrzyta i nie daje spokoju.
Przyznam, że mam słabość do prezentów, które nie są kolejną zabawką leżącą potem w kącie. Lubię, kiedy podarunek zostawia w dziecku ślad, daje doświadczenie, uczy czegoś o świecie. Dlatego reklama, która ostatnio wyskoczyła mi na Instagramie, złapała mnie jak haczyk. Mini farma motyli w domu. Dla „dziecka, które ma wszystko”. W zestawie kilka poczwarek, proste pudełko do hodowli, instrukcja i obietnica tropikalnych skrzydeł w salonie. Niby pięknie. Tyle że jest jedna sprawa, która w tej reklamie ginie gdzieś pod zachwytem nad „cudem natury”: motyle żyją krótko. Czasem kilka dni, czasem parę tygodni. I właśnie to sprawiło, że zaczęłam się mocno zastanawiać, na ile taki podarunek jest trafiony, a na ile zostawia dziecko z trudnym doświadczeniem, na które może nie być gotowe. Sama mam w rodzinie maluchy, którym „wszystko już kupiliśmy”. Poniżej zbieram więc to, co według mnie warto rozważyć, zanim klikniecie „kupuję” motyla. Mini farma motyli dla dziecka, które ma wszystko. Na czym to polega Zestawy są proste: dostajecie poczwarki tropikalnych motyli, zwykle w małym pojemniku, do tego siateczkowe terrarium albo przezroczyste pudełko. Dziecko obserwuje, jak z poczwarek wychodzą owady, a potem karmi je owocami albo słodkim płynem. W materiałach reklamowych widzicie radość, szeroko otwarte oczy i skrzydła odbijające światło w mieszkaniu. Od strony edukacyjnej to świetna rzecz. Metamorfoza jest namacalna, dzieje się tuż przed oczami. Dziecko widzi, że przyroda ma swój rytm i że życie ma etapy. Takiej lekcji nie da nawet najlepszy film. Rozumiem więc, skąd ta moda. Tylko że ta lekcja ma też drugi rozdział. Motyl nie jest zabawką. To żywe stworzenie, które w pewnym momencie umrze. I nie da się tego „odkręcić” kolejną baterią, nowym trybem albo naprawą w serwisie. Żywe stworzenie jako prezent. Co może zyskać dziecko, a co je przytłoczy Jeżeli dziecko jest ciekawe świata, lubi obserwować zwierzęta, ma w sobie spokój i chętnie zadaje pytania, taki podarunek może być zachwycający. Uczy cierpliwości, delikatności, regularności. Daje też poczucie odpowiedzialności, bo motyle trzeba nakarmić, zadbać o warunki, nie dotykać skrzydeł. Dla wielu dzieci to pierwszy kontakt z tym, że od ich działań coś realnego zależy. Ale jest też druga strona, której reklamy zwykle nie pokazują. Nie każde dziecko uniesie emocjonalnie fakt, że „jego motyl” żył krótko. Dla jednego malucha będzie to naturalne i do przepracowania. Dla innego może być prawdziwym ciosem, zwłaszcza jeśli wcześniej nie miało bliskiego spotkania z tematem śmierci. Wtedy prezent, który miał być „pięknym przeżyciem”, zamienia się w żal, poczucie winy albo lęk przed przywiązaniem. Warto też pamiętać o wieku. Przedszkolaki bywają spontaniczne i impulsywne. Mogą próbować łapać motyle do ręki, mogą je niechcący zranić. Starsze dzieci częściej rozumieją zasady opieki i łatwiej z nimi porozmawiać o tym, że życie motyla jest krótkie z natury, a nie dlatego, że ktoś zrobił coś źle. Jak podjąć decyzję i przygotować dziecko na krótkie życie motyli Jeśli myślicie o takim prezencie, nie kupujcie go w ciemno tylko dlatego, że jest „hitem”. Zróbcie mały test. Porozmawiajcie wcześniej o idei. Nie musicie zdradzać, że to prezent, możecie zacząć od rozmowy o motylach i ich cyklu życia. Zobaczcie, jak dziecko reaguje na temat starzenia się i umierania zwierząt. Jeżeli już na starcie widać silny lęk, wrażliwość graniczącą z rozpaczą, lepiej odpuścić. Ustalcie, że to doświadczenie rodzinne. Taki zestaw nie powinien spadać na jedno dziecko jak obowiązek. Lepiej postawić go w przestrzeni wspólnej i opiekować się razem. Wtedy emocje też przepracowujecie razem. Powiedzcie wprost, ile motyle żyją. Nie owijajcie w bawełnę. Dziecko ma prawo wiedzieć, na co się decyduje. Krótkie życie motyla jest faktem biologicznym, nie „złą niespodzianką”. Gdy tego nie powiecie, żal po kilku dniach będzie dużo większy. Zaplanujcie „co dalej”. Niech w waszej głowie będzie scenariusz pożegnania. Nie dramatyczny, raczej cichy i prosty. Możecie wspólnie zrobić rysunek, małą kartkę pamiątkową, możecie wyjść do parku i tam porozmawiać o tym, co dziecko zobaczyło. Taki moment jest ważny, bo zamyka doświadczenie. Sprawdźcie warunki hodowli. Jeżeli w domu jest bardzo sucho, gorąco albo macie koty i psy, które żywo reagują na fruwające owady, ryzyko stresu i szybszej śmierci motyli rośnie. To też trzeba brać pod uwagę, żeby nie dokładać dziecku poczucia winy. Po tej całej analizie mam w sobie jedną jasną myśl. Mini farma motyli nie jest prezentem z kategorii „dla każdego”. To raczej propozycja dla rodzin, które chcą świadomie wprowadzić dziecko w świat przyrody, również w jej trudniejsze strony. Jeżeli podejdziecie do tego mądrze, może to być piękne, czułe doświadczenie. Jeżeli wręczycie zestaw jak kolejną zabawkę, zostawiając dziecko sam na sam z krótkim życiem motyli, prezent może zaboleć bardziej, niż się spodziewacie. Ja potraktowałabym ten hit jak narzędzie, nie jak ozdobę. Narzędzie do rozmowy o świecie, o odpowiedzialności, o tym, że wszystko ma swój czas. Tylko wtedy ma to sens. Zobacz też: Prezenty na klasowe mikołajki to kpina. „Mam tyle wydać na jakiś bzdet dla obcego dziecka?”
Zrób te 3 rzeczy, gdy dziecko kłamie w żywe oczy. Następnym razem powie ci prawdę
Są takie chwile, kiedy słyszę jedno zdanie i od razu czuję, że coś się nie zgadza, choć dziecko patrzy mi prosto w oczy. Nagle wiem, że od mojej reakcji zależy znacznie więcej niż ta jedna sytuacja. W końcu chcę wychować prawdomównego i uczciwego człowieka, a nie kłamcę.
Kłamstwo dziecka boli bardziej, niż chcemy przyznać. Nie tylko dlatego, że czujemy się oszukani. Bardziej dlatego, że od razu pojawia się nam w głowie pytanie: „Jeśli kłamie teraz, to co będzie dalej?”. Kiedy po raz pierwszy usłyszałam od własnego dziecka kłamstwo wypowiedziane z kamienną twarzą, poczułam coś między złością a bezradnością. Dziś wiem jedno: kłamstwo u dziecka nie jest próbą manipulacji. To sposób na poradzenie sobie ze strachem, wstydem, presją albo pragnieniem, żeby wypaść dobrze w oczach rodzica. To nie znaczy jednak, że mamy je puszczać płazem. Znaczy tyle, że warto reagować tak, żeby dziecko miało po co wrócić do prawdy. Mam na to trzy sposoby, które stosuję w domu. Są proste, ale robią różnicę. Dlaczego dziecko kłamie? Dzieci kłamią z różnych powodów, ale niemal zawsze stoją za tym ich emocje. Mały człowiek może bać się konsekwencji, może nie umieć przyznać się do błędu, może wstydzić się swojej pomyłki. Czasem kłamie, bo chce uniknąć konfliktu, innym razem, bo fantazja miesza mu się z rzeczywistością. Zdarza się też takie kłamstwo „na pokaz”, kiedy dziecko próbuje zaznaczyć swoją niezależność albo sprawdzić granice. Jeśli o tym pamiętam, łatwiej mi nie atakować. Bo gdy reaguję krzykiem, dziecko dostaje prosty komunikat: prawda kończy się kłótnią. A wtedy następnym razem wybierze kłamstwo szybciej i sprytniej. Dlatego pierwsze, co robię, to zatrzymuję siebie. Dopiero potem działam według trzech kroków. Co zrobić od razu, gdy przyłapiesz dziecko na kłamstwie? 1. Nazwij fakt spokojnie, bez przesłuchania. Zamiast pytania w stylu „Na pewno tego nie zrobiłeś”, mówię krótko: „Widzę, że to nie jest prawda”. Tyle. Bez podnoszenia głosu, bez rozwijania tematu w pięciu zdaniach. Dziecko już wie, że zostało złapane. Przesłuchanie tylko podbija stres i pcha je w kolejne wersje. Ja chcę zatrzymać ten mechanizm jak najszybciej. Jeśli sytuacja jest drobna, trzymam się prostoty. „Słyszę, co mówisz, ale wiem, jak było”. Ten spokój jest ważniejszy, niż się wydaje. Dziecko widzi, że prawda nie wywołuje burzy. Zaczyna czuć, że może wyjść z tej sytuacji z twarzą. 2. Pokaż dziecku drogę powrotu do prawdy. To jest punkt, który zmienił moje podejście najbardziej. Kiedy dziecko kłamie, już jest w defensywie. Jeśli dołożę mu wstydu, zamknie się jeszcze mocniej. Dlatego mówię: „Możesz mi powiedzieć prawdę teraz. Pomogę ci to naprawić”. Czasem dodaję: „Każdemu zdarza się skłamać, gdy się boi. Ważne, co zrobimy dalej”. Nie chodzi o to, żeby udawać, że nic się nie stało. Chodzi o pokazanie, że prawda jest nadal możliwa. Dziecko musi wiedzieć, że przyznanie się nie oznacza upokorzenia. Wtedy włącza się odwaga. I bardzo często słyszę po chwili: „Bałem się, że będziesz zła”. 3. Skup się na naprawie, nie na karze. Kara za kłamstwo często uczy tylko jednego: następnym razem trzeba lepiej ukryć ślady. Ja wolę konsekwencję, która prowadzi do naprawienia sytuacji. Jeśli dziecko skłamało, że odrobiło lekcje, to nie robię wykładu o moralności. Mówię: „Ok, teraz siadamy i odrabiamy. Ja jestem obok”. Jeśli skłamało, że nie zbiło szklanki, to sprzątamy razem i rozmawiamy o tym, jak następnym razem powiedzieć od razu. Naprawa ma dwie zalety. Po pierwsze uczy odpowiedzialności, po drugie nie odcina dziecka od relacji. Ono widzi, że błąd nie przekreśla waszej więzi. A to jest fundament uczciwości. Jak budować w domu klimat, w którym opłaca się mówić prawdę? Nawet najlepsza reakcja w danej chwili nie wystarczy, jeśli na co dzień dziecko żyje w przekonaniu, że prawda oznacza wyłącznie kłopot. Dlatego pilnuję kilku rzeczy w tle. Po pierwsze, doceniam szczerość bardziej, niż idealne zachowanie. Jeśli dziecko przychodzi i mówi: „Zrobiłem głupotę”, słyszy ode mnie: „Dzięki, że mówisz prawdę. To dla mnie ważne”. Dopiero potem zajmujemy się skutkami. Po drugie, pokazuję własnym przykładem, że prawda bywa trudna, ale jest bezpieczna. Gdy się pomylę, mówię to na głos. Dzieci uczą się prawdomówności w praktyce, nie w teorii. Po trzecie, nie zawstydzam. Jeśli temat jest delikatny, rozmawiamy na osobności. Dziecko, które nie boi się o swoją godność, rzadziej ucieka w kłamstwo. Kłamstwo dziecka nie świadczy o tym, że coś zepsuliście jako rodzice. Świadczy o tym, że wasze dziecko uczy się świata, emocji i relacji, a po drodze czasem wybiera skróty. Waszą rolą jest pokazać, że prawda ma sens, bo prowadzi do bliskości, wyjścia z kłopotu i poczucia, że w domu można być sobą nawet wtedy, gdy zrobiło się coś nie tak. Jeśli zrobicie te trzy rzeczy, następnym razem droga do prawdy będzie dla dziecka po prostu łatwiejsza. Zobacz też: Ten nawyk rodzica podcina skrzydła bardziej niż docinki kolegów. Robimy to nieświadomie
Dziecko urodzone w UK dostało jedynkę z angielskiego. „Szkoła nie przygotowuje do życia”
W szkolnym ocenianiu powinny być stałe zasady, których trzyma się każdy nauczyciel. Wpis jednej mamy na Threads pokazał jednak coś innego – okazuje się, że w szkole nie zawsze oceniana jest faktyczna wiedza uczniów.
Przeczytałam ten wpis dwa razy, potem trzeci, bo mój mózg długo nie chciał przyjąć go do wiadomości. „Z cyklu: Edukacja ma sens, tylko nikt go nie widzi. Moje dziecko, native speaker angielskiego, urodzone w UK, dostało jedynkę za odmianę ‘to be’. Pytam grzecznie nauczycielki skąd ten cud pedagogiczny – a pani z powagą: ‘Bo go nie było w szkole’”. Dalej autorka dopisała z goryczą, że mamy nowy tryb nauki: chorujesz = nie umiesz. Szczerze, trudno o lepszy skrót tego, co wielu rodziców widzi od lat, tylko zwykle brakuje nam słów, żeby to nazwać. Najbardziej porusza mnie nie sama jedynka. Ocen w dzienniku bywa sporo, czasem są za wysokie, czasem za niskie. Porusza mnie logika, która stoi za tą oceną. Jeśli wierzyć relacji mamy, nauczycielka nie oceniła wiedzy dziecka, tylko fakt jego nieobecności. To nie jest drobny szkolny zgrzyt. To sposób myślenia, który uderza w sens edukacji i w bezpieczeństwo dzieci. Bo jeśli szkoła uczy, że choroba jest winą, a absencja dowodem niewiedzy, to my jako rodzice mamy problem większy niż jedna jedynka. Ocena za nieobecność w szkole i co z tego wynika W komentarzach pod wpisem odezwało się wielu ludzi, w tym nauczyciele. Jedna z osób napisała krótko i celnie: „Niezależnie od tego, co mówi lub nie mówi statut, to wbrew prawu oświatowemu. Ocenę wystawia się tylko i wyłącznie za posiadaną wiedzę. Bez obecności w szkole nie da się sprawdzić czyjejś wiedzy”. I to jest sedno sprawy. Ocena ma odzwierciedlać poziom opanowania materiału, nie obecność w ławce. Jeśli ucznia nie było, to nie ma podstaw do wystawienia stopnia, bo nie przeprowadzono sprawdzianu. W praktyce wygląda to tak, że szkoła powinna dać dziecku możliwość zaliczenia materiału w innym terminie. To proste i ludzkie. Dzieci chorują. Są w szpitalu, mają gorsze dni, są różne sytuacje rodzinne. System, który karze za coś, na co dziecko nie ma wpływu, wychowuje nie do życia, tylko do poczucia winy. Cały wpis przeczytasz tutaj. Jak rozmawiać z nauczycielem, gdy ocena jest niesprawiedliwa Autorka wpisu napisała: „Spytałam grzecznie”. I to jest pierwszy krok, od którego sama też zawsze zaczynam. Bez ataku, bez emocjonalnego oskarżenia, za to z prośbą o wyjaśnienie. W wielu sytuacjach naprawdę da się wyjaśnić nieporozumienie. Ale co zrobić, jeśli słyszymy odpowiedź, która nie trzyma się żadnej logiki. Poproście o podstawę oceny. Nie chodzi o awanturę, tylko o konkret: za co dokładnie wystawiono stopień, kiedy i w jakiej formie sprawdzono wiedzę. Odwołajcie się do zasad oceniania. Każda szkoła ma statut i przedmiotowe zasady oceniania. Warto je przeczytać i spokojnie przywołać. Zaproponujcie termin zaliczenia. Jeśli nauczyciel mówi: „Nie było dziecka w szkole”, odpowiedź brzmi: „Rozumiem, proszę w takim razie o możliwość zaliczenia w innym terminie”. W razie potrzeby idźcie wyżej. Wychowawca, dyrekcja, pedagog szkolny. To nie jest donos, tylko korzystanie z procedur, które istnieją po to, żeby chronić uczniów. Wiem, że to trudne, bo część rodziców ma w pamięci własne szkolne doświadczenia i boi się konfliktu. Ale milczenie niczego nie zmieni. A dzieci świetnie widzą, kto je wspiera. Co możemy zrobić jako rodzice, żeby dziecko nie straciło wiary w siebie Pod wpisem pojawiły się też mocniejsze komentarze. Ktoś napisał: „W Polsce po prostu nie ma czegoś takiego jak system edukacji. Jest przechowalnia ludzi będąca wylęgarnią patologii”. Inny nauczyciel dodał gorzko: „Jako nauczycielowi jest mi przykro i wstyd z powodu takich pedagogów. I tak, zgadzam się. Szkoła nie jest super miejscem przygotowującym do życia”. Te słowa bolą, bo w dużej części są prawdziwe. Tylko że w samym środku tego wszystkiego stoi dziecko, które właśnie dostało sygnał: nie jesteś oceniane za to, co umiesz, tylko za to, czy idealnie pasujesz do szkolnej rubryki. Dlatego najważniejsze jest to, co robimy w domu po takiej sytuacji. Nazwijcie niesprawiedliwość po imieniu. Dziecko ma prawo usłyszeć: „Ta ocena nie pokazuje twojej wiedzy”. Oddzielcie wartość dziecka od stopnia. Jedynka to liczba w dzienniku, nie opis człowieka. Zadbajcie o poczucie wpływu. Pomóżcie ustalić, kiedy i jak dziecko może poprawić sytuację. Nawet jeśli system zawiódł, ono może odzyskać ster. Wzmacniajcie kompetencje poza szkołą. Jeśli dziecko zna język, niech go używa: filmy, rozmowy, gry, książki. Szkoła nie ma monopolu na naukę. Gdy czytam historię tej mamy, widzę w niej nie sensację z internetu, tylko codzienny obraz tarcia między dzieckiem a instytucją. Z jednej strony mamy ucznia, który realnie coś umie. Z drugiej dorosłego, który zasłania się nieobecnością i robi z niej wygodny wytrych. I choć ta sytuacja brzmi absurdalnie, to jej konsekwencje są bardzo prawdziwe. Jeśli chcemy, żeby szkoła była miejscem rozwoju, a nie tylko sprawdzania obecności, to takie historie trzeba wyciągać na światło dzienne. Nie po to, żeby urządzać polowanie na nauczycieli, tylko po to, żeby przypominać, jaki jest sens oceniania. Źródło: Threads Zobacz też: Prezenty na klasowe mikołajki to kpina. „Mam tyle wydać na jakiś bzdet dla obcego dziecka?”
Dziecko się złości i rzuca na ziemię. Tych 5 zdań sprawi, że od razu zacznie cię słuchać
Nagle robi się głośno, nerwowo i masz wrażenie, że wszyscy patrzą tylko na was. W głowie zostaje pustka, bo nie wiesz, co powiedzieć. Wypróbuj te zdania – najlepiej zadziałają podczas ataku złości.
Wybuch złości dziecka nie wybiera miejsca ani pory. Zdarza się przy kasie w sklepie, na placu zabaw, w domu tuż przed wyjściem. I zwykle wygląda podobnie: łzy, krzyk, czasem rzucenie się na ziemię. W takich chwilach łatwo o własne silne emocje. Tymczasem to właśnie wtedy najbardziej potrzebujemy prostych, krótkich zdań, które nie dolewają oliwy do ognia, tylko prowadzą dziecko z powrotem do spokoju. Poniżej zebrałam pięć zdań, które sama mam „pod ręką”. Nie są magicznym zaklęciem. Działają dlatego, że trafiają w to, co dziecko przeżywa w środku, i dają mu jasną ścieżkę. Po każdym zdaniu dopowiadam, jak je powiedzieć, żeby miało moc. Dlaczego dziecko wpada w złość i rzuca się na ziemię Złość u dziecka to nie teatr ani sposób na upokorzenie rodzica. To emocja, z którą mały człowiek dopiero uczy się żyć. Jego układ nerwowy nie potrafi jeszcze hamować impulsów tak jak nasz. Dla nas „nie kupimy teraz lizaka” to drobiazg, dla niego to prawdziwa strata, czasem taka, jakby świat się kończył. Dochodzi zmęczenie, głód, przebodźcowanie, presja dnia. Złość jest wtedy jak fala: przychodzi szybko i zalewa wszystko. Wiem, że w takich sytuacjach najtrudniejsze jest jedno: nie dać się wciągnąć w spiralę. Dlatego pierwsza rzecz, jaką robię, to oddech i przypomnienie sobie: dziecko nie robi mi tego na złość, ono to przeżywa. Potem wchodzą te zdania. 5 zdań, które pomagają uspokoić złość w kilka minut 1. „Widzę, że jesteś bardzo zły” To zdanie działa jak hamulec. Dziecko słyszy, że jego emocja została zauważona. Nie musi krzyczeć głośniej, żeby wreszcie ktoś je usłyszał. Ważny jest ton: spokojny, pewny, bez ironii. Nie mówimy „znowu się złościsz”, tylko nazywamy stan tu i teraz. Gdy dziecko ma wrażenie, że jest rozumiane, napięcie zaczyna spadać. 2. „Możesz się złościć, ale nie pozwolę bić ani kopać” To połączenie zgody na emocję z granicą zachowania. Dziecko ma prawo czuć złość, ale nie ma prawa ranić. Granica jest jasna. Nie wygłaszamy wykładu, bo złość nie słyszy długich zdań. Jeśli trzeba, odsuwamy się krok dalej albo przytrzymujemy ręce, mówiąc dokładnie to. 3. „Jestem obok. Poczekam” Kiedy dziecko wpada w emocjonalną burzę, często czuje się samotne, nawet jeśli krzyczy „idź stąd”. To zdanie daje mu bezpieczeństwo. Nie szantażujemy, nie grozimy odejściem. Pokazujemy, że nie boimy się jego emocji. U mnie w domu to czasem oznacza, że siadam obok na podłodze i milczę. Sama obecność robi ogromną robotę. 4. „Oddychaj ze mną. Zróbmy trzy spokojne wdechy” Złość siedzi w ciele. Dziecko oddycha szybko, płytko, jakby goniło. Razem z oddechem spada napięcie w mięśniach i gardle. Nie proszę: „uspokój się”, bo to nic nie znaczy. Daję konkretną instrukcję i robię to razem z dzieckiem. Nawet jeśli na początku odmawia, często po chwili zaczyna mnie naśladować. 5. „Powiedz mi, czego potrzebujesz, kiedy już będziesz gotowy” To zdanie przenosi dziecko z reakcji na komunikację. Daje mu sprawczość, ale nie w środku wybuchu tylko wtedy, gdy będzie gotowe. Dziecko słyszy, że jego potrzeba ma znaczenie, a jednocześnie, że najpierw wracamy do spokoju. Czasem po minucie mówi: „chciałem jeszcze pobyć na placu zabaw”. I wtedy możemy rozmawiać jak ludzie. Co robić po wyciszeniu, żeby wybuchów było mniej Kiedy emocje opadną, nie wracam do sytuacji od razu z kazaniem. Robię to później, w spokojnym momencie. Krótko: „Widziałam, że było ci trudno. Następnym razem spróbuj powiedzieć mi o tym wcześniej”. Dziecko uczy się wtedy, że złość nie jest zakazana, ale można ją przeżywać inaczej. W codzienności naprawdę pomaga też profilaktyka: regularne posiłki, sen, mniej pośpiechu przy wyjściach, uprzedzanie o zmianach („za pięć minut wychodzimy”). Zwykle to nie jedno wielkie „coś” wywołuje napad złości, tylko suma małych przeciążeń. Nie musisz być rodzicem bez emocji. Wystarczy, że będziesz rodzicem, który umie wrócić do spokoju szybciej niż dziecko. Te pięć zdań to taki most. Z twojej strony prowadzi do opanowania, z jego strony do poczucia, że jest widziane, bezpieczne i nadal ważne. Zobacz też: 1 zdanie, po którym od razu poznasz toksycznego rodzica. „Tak niszczą dzieci”
Moje dziecko płakało w tramwaju. Słowa staruszki mnie zmroziły
Jeden krótki wpis na Threads wystarczył, żebym na chwilę zatrzymała się przy ekranie i poczuła znajome napięcie. To była zwykła podróż tramwajem ze zmęczonym dzieckiem, a jednak stała się punktem zapalnym. Słowa staruszki nigdy nie powinny paść.
Kiedy przeglądałam Threads, trafiłam na historię młodej mamy, która opisała sytuację z tramwaju. To ten rodzaj wpisu, który z pozoru dotyczy drobiazgu, ale po kilku zdaniach widać, że chodzi o coś znacznie szerszego: o granice, emocje, o to, jak patrzymy na cudze dzieci, gdy znajdują się obok nas w przestrzeni publicznej. Autorka posta zaczęła od prostego obrazu. Tramwaj, godzina 14, powrót po dniu pełnym atrakcji. Dziecko zmęczone, przebodźcowane, po koncercie, chodzeniu po płocie i wyjadaniu truskawek z gofra. Ten szczegółowy opis dnia wybrzmiał bardzo życiowo, bez dramatyzowania. I właśnie w takim momencie, kiedy energia w małym człowieku nagle siada, pojawił się płacz. Nie opisany jako bunt, raczej jak naturalna reakcja na nadmiar wrażeń. Dziecko płakało w tramwaju. Spotkanie z obcą osobą Wpis szybko przechodzi do kluczowej sceny. Do płaczącego dziecka podeszła starsza pani. Zamiast neutralnej próby pomocy albo zwykłego milczenia, miała zwrócić się do dziewczynki słowami: „Jak będziesz niegrzeczna, to cię zabiorę”. Autorka przyznała, że ten komunikat ją zmroził. Takie zdanie, rzucone przez obcą osobę, zabrzmiało dla niej jak groźba i przekroczenie granicy, zwłaszcza że dziecko w tej sytuacji nie robiło nic „na złość”. Po prostu płakało, bo było zmęczone. W dalszej części posta mama wyjaśniła, jak rozumie zachowanie swojego dziecka. Napisała, że ono nie jest ani grzeczne, ani niegrzeczne, tylko jest człowiekiem, który komunikuje potrzeby w jedyny znany sobie sposób. Podkreśliła też, że nie powinniśmy oczekiwać od dzieci, że będą siedzieć cicho, nieruchomo i zachowywać się pod cudze dyktando, szczególnie kiedy ich organizmy dosłownie domagają się odpoczynku. Cały wpis można przeczytać tutaj. Komentarze pod wpisem na Threads. Wsparcie i zarzuty Historia wywołała sporą dyskusję. Pod postem pojawiły się komentarze wspierające mamę, ale też wiele wypowiedzi krytycznych. Część osób skupiła się nie na słowach starszej pani, tylko na samym fakcie płaczu dziecka w tramwaju. Wśród przytoczonych reakcji znalazły się między innymi takie głosy: „Nie wiem, ile Twoje dziecko ma lat, ja mojej 5-latce zawsze w takich momentach tłumaczę, że nie jesteśmy tu same, a krzyk może przeszkadzać innym” „A nie może twój wyjący brzdąc komunikować się ciszej? Ludzie wracają z pracy zmęczeni” „To jeśli wiesz, że twoje dziecko tak się zachowuje, to dlaczego nic z tym nie zrobisz?” Część komentujących uznała, iż mama powinna inaczej rozwiązać sytuację, na przykład zrezygnować z tramwaju i wziąć taksówkę, żeby odizolować dziecko od ludzi, którzy chcą odpocząć po pracy. Pojawiała się sugestia, że rodzic powinien przewidywać takie kryzysy u dziecka i eliminować je z przestrzeni publicznej. Inni próbowali podejść do sprawy bardziej po ludzku, pisząc o tłumaczeniu dziecku zasad wspólnego podróżowania. Nadal podkreślali jednak konieczność zadbania o komfort pozostałych pasażerów, bardziej niż o komfort dziecka. Wsparcie mieszało się z pouczaniem, a empatia z irytacją. Co tak naprawdę poruszyło autorkę posta W tej historii najmocniejszy punkt nie dotyczy jednak samego płaczu. Sprzeciw autorki wzbudziło coś innego: straszenie dziecka przez obcą osobę oraz przypisywanie mu etykietki „niegrzecznego”. Mama zwróciła uwagę, że płacz w takim momencie jest formą komunikatu, a nie dowodem złego wychowania. W jej interpretacji dziecko w tramwaju było po prostu przeciążone bodźcami, a nie „złe”. I to ten brak zgody na straszenie, a także stawanie w obronie dziecięcych emocji, stały się osią całego posta. Dyskusja pod wpisem pokazała dwa bardzo różne podejścia do obecności dzieci w przestrzeni publicznej. Jedni oczekują ciszy i pełnej kontroli, inni przypominają, że dzieci mają prawo do zmęczenia i gorszego momentu, a obcy dorośli nie powinni wchodzić w rolę wychowawców, zwłaszcza gdy robią to przez strach. Wpis z Threads skończył się mocnym zdaniem o tym, że nie powinniśmy wymagać od dzieci zachowań „pod nasze dyktando”. Patrząc na skalę reakcji, widać, że to nie była tylko historia o jednym tramwaju. Raczej opowieść o tym, jak często nie dostrzegamy w dzieciach... dzieci. Źródło: Threads Zobacz także: Marudne i kapryśne dziecko. Pozwól mu na tę 1 rzecz, a w końcu przestanie się złościć
Zabierają małe dziecko do kościoła, chociaż wiedzą, że będzie płakać. „Tak wypada”
To jedna z tych internetowych dyskusji, które zaczynają się niewinnie, a po chwili robi się w nich gęsto od emocji i osobistych historii. Zdaniem niektórych małe dzieci nie powinny mieć wstępu do kościoła.
Jeszcze niedawno podobna scena w kościele nie zrobiłaby na mnie wielkiego wrażenia. Płacz niemowlaka, rodzic wstający z ławki, szybkie wyjście bokiem, skrępowane spojrzenia ludzi. Taki obrazek zna chyba każdy, kto choć raz był na mszy w niedzielę. Ale kilka zdań na Threads sprawiło, że zaczęłam się nad tym zastanawiać na serio. „Dlaczego rodzicie zabierają małe dziecko do kościoła, wiedząc, że będzie płakać, po czym wkurzają się, że płacze i wychodzą z nim po 15 minutach?” − zapytał jeden z użytkowników. Wpis uruchomił klasyczny internetowy mechanizm: jedni poczuli w nim słuszną krytykę, drudzy atak na rodziców, a jeszcze inni próbę wywołania wojny światopoglądowej. Tymczasem dla mnie to raczej zaproszenie do rozmowy o tym, jak dziś wygląda rodzicielstwo w miejscach publicznych, a także o tym, jakie mamy wobec siebie oczekiwania. Dlaczego rodzice zabierają małe dziecko do kościoła Najmocniejsze komentarze pod wpisem były oskarżycielskie. Padały stwierdzenia, że wielu rodziców chodzi do kościoła nie z potrzeby wiary, tylko z potrzeby pokazania się „bo tak wypada”, bo „rodzina patrzy”. Ktoś napisał, że potem „rodzice są zdziwieni, że niemowlak nie ogarnia mszy i płacze z nudów, hałasu albo zwykłego zmęczenia”. W tej wersji to dorośli są problemem, nie dziecko. Rozumiem, skąd bierze się ta złość. Kiedy w ciszy świątyni nagle rozlega się płacz, część ludzi reaguje nerwowo. Nie chodzi tylko o przeszkadzanie w modlitwie, ale też o poczucie, że ktoś nie przewidział czegoś oczywistego. „Skoro wiedzą, że będzie płakać, to po co przychodzą” − to pytanie dla niektórych jest naturalne. Tyle że życie rodziców rzadko jest takie proste. Nawet jeśli ktoś wie, że maluch może płakać, to często nie ma innego wyjścia. Są rodziny, które nie mają z kim zostawić dziecka. Są rodzice wierzący, dla których niedzielna msza jest ważna i chcą w niej uczestniczyć razem. Są też tacy, którzy próbują przyzwyczajać dziecko do obecności w kościele małymi krokami, po kawałku. Ktoś w komentarzach napisał bardzo spokojnie: „Może chcą iść razem jako rodzina? To coś złego?”. I ja się pod tym podpisuję. Cały wpis wraz z komentarzami przeczytasz tutaj. Kościół a małe dzieci. Komfort, stres i oczekiwania innych Wśród głosów krytycznych pojawił się też argument praktyczny. Że są miejsca przyjazne małym dzieciom − bawialnie, kawiarnie z kącikami dla maluchów, parki − a kościół do nich nie należy. Ktoś wypunktował stres, tłumy, zarazki, brak przewijaków i łazienek, w których wózek da się sensownie ustawić. I znów, trudno się z tym nie zgodzić. Tyle że kościół nie jest tylko „miejscem”, jak restauracja czy kino. Dla jednych to przestrzeń duchowa, dla innych rodzinny rytuał, dla jeszcze innych tradycja. Kiedy pojawia się niemowlak, całe to znaczenie nie znika. Rodzice nie przestają być częścią wspólnoty tylko dlatego, że mają dziecko na rękach. Patrzę na to też z drugiej strony. Wiele osób w kościele reaguje na płacz z empatią. Są starsze panie uśmiechające się do mamy, są ludzie robiący miejsce w ławce i ten krótki, cichy gest: „spokojnie, nic się nie stało”. I mam poczucie, że to właśnie jest serce wspólnoty. Jeśli świątynia ma być domem dla wierzących, to musi się w niej zmieścić także dziecko z całą swoją niemowlęcą prawdą. Jak się dogadać. Empatia dla rodziców i spokój dla innych Dochodzę do wniosku, że największy problem nie leży w tym, że rodzice przychodzą z maluchem. Leży w zderzeniu oczekiwań. Rodzice chcą normalności, inni chcą ciszy. Jedni mają w głowie presję „tak wypada”, drudzy mają dość presji, bo przez lata słyszeli, że „dziecko ma siedzieć cicho”. W efekcie każdy trochę się napina, zanim jeszcze cokolwiek się wydarzy. Co mogłoby pomóc? Po pierwsze, trochę łagodności po stronie dorosłych w ławkach. Dziecko płacze. To nie protest przeciw liturgii, tylko sygnał, że jest mu niewygodnie, głośno, nudno, strasznie albo po prostu chce być u mamy. Po drugie, odrobina realizmu po stronie rodziców. Jeśli ktoś widzi, że maluch źle znosi tłum i hałas, niech wybierze krótszą mszę, usiądzie blisko wyjścia, weźmie ze sobą coś, co uspokaja dziecko. Nie po to, żeby udowodnić światu, że ma nad wszystkim kontrolę, tylko po to, żeby wszystkim było łatwiej. Najważniejsze jednak jest to, żebyśmy nie robili z tej sytuacji poligonu do oceniania rodzicielstwa. Wpis z Threads dotknął czułego miejsca, bo pokazuje nasze zmęczenie presją społeczną, tradycją i rolami, które odgrywamy. Jedni czują przymus „bo tak wypada”, inni czują przymus „bo nie wypada przeszkadzać”. A gdzieś pośrodku jest mały człowiek, który zwyczajnie jeszcze nie zna naszych reguł. Nie mam w tym temacie jednej, złotej odpowiedzi. Mam za to przekonanie, że rodzice z dzieckiem w kościele nie robią nic złego. Robią coś trudnego. I dobrze, jeśli potrafimy to zobaczyć, nawet kiedy przez chwilę jest głośniej, niż byśmy chcieli. Źródło: Threads Zobacz też: Toksyczni rodzice rujnują życie dziecka. Po tych 10 zdaniach trudno się podnieść
Dzieci ćwiczą do jasełek, zamiast wkuwać matematykę. Rodzice wściekli: „Kiedy nadrobią zaległości?”
W redakcji dostajemy co roku podobne listy, ale ten jest wyjątkowo gorący. Mama ucznia z podstawówki pisze wprost: przygotowania do jasełek pożerają lekcje, a dzieci, zamiast liczyć, śpiewają kolędy. Tak nie powinno być.
List, który trafił do naszej skrzynki, jest pełen emocji. Autorka poruszyła temat, który doprowadza ją do szału. „Od końca listopada mam wrażenie, że szkoła przestaje uczyć, a zaczyna występować” – pisze. I dodaje: „Wszystko jest podporządkowane jasełkom i przygotowaniom do świąt. Próby odbywają się na zajęciach, dzieci na lekcjach śpiewają kolędy”. Mama nie ma nic przeciwko tradycji i świątecznym występom. Podkreśla to kilka razy, jakby chciała uprzedzić zarzut, że „czepia się dla zasady”. „Nie jestem przeciwna jasełkom. Sama je lubiłam, kiedy byłam dzieckiem. Ale teraz to wygląda tak, jakby matematyka i polski musiały zejść na dalszy plan, bo scena jest ważniejsza” – czytamy dalej. „Na matematyce śpiewają kolędy” Najmocniejsze zdania z listu dotyczą tego, co dzieje się na lekcjach. „Syn wraca do domu i mówi, że na matematyce pani puściła kolędy, bo dzieci miały poćwiczyć śpiew. Pytam więc: kiedy oni nadrobią zaległości” – pisze mama. I dodaje: „Nikt nie myśli, że potem będą w tyle z materiałem. Styczeń przyjdzie szybko, a tabliczka mnożenia sama nie wskoczy do głowy”. To ważny głos, bo pokazuje nie tylko zmęczenie rodziców, ale też lęk o realne konsekwencje. Dzieci w grudniu mają mniej sprawdzianów, lekcje bywają skracane, tempo siada. Potem nagle robi się „normalnie”, a materiał leci jak pendolino. Znamy ten scenariusz z wielu domów. Mama pisze też o chaosie organizacyjnym. „Raz mamy informację, że lekcje są normalnie, a rano przychodzi wiadomość o odwołaniu dwóch godzin, bo będzie próba. Nauczyciele już chyba poczuli świąteczny klimat” – dodaje. W jej słowach pobrzmiewa coś więcej niż irytacja. To poczucie, że rodzice zostają z tym sami. Jasełka w szkole też są ważne Trudno się z tą mamą nie zgodzić. Szkoła ma uczyć, dawać rytm, wspierać dzieci. Gdy świąteczne przygotowania zaczynają wypierać program, brakuje równowagi. A dzieciom naprawdę łatwo potem poczuć, że „nie ogarniają”, choć to nie ich wina. Jednocześnie świąteczne aktywności nie są pustym dodatkiem. To element wspólnoty, trening odwagi, pracy w grupie, odpowiedzialności za rolę. Dla niektórych dzieci występ jest pierwszym momentem, kiedy czują się widziane, docenione, potrzebne. Scena bywa dla nich lekcją, której nie da się zrobić z podręcznika. Właśnie dlatego warto szukać złotego środka. Jasełka nie muszą oznaczać chaosu. Można planować próby po lekcjach albo w wyznaczonych blokach, zamiast odwoływać matematykę. Można jasno komunikować rodzicom plan tygodnia i trzymać się go. Można też odpuścić perfekcję występu. To ma być szkolne wydarzenie, nie produkcja na miarę teatru muzycznego. Złoty środek jest możliwy Na końcu listu mama pisze: „Chciałabym, żeby ktoś wreszcie powiedział, że szkoła ma i uczyć, i świętować, ale rozsądnie”. I to jest chyba najważniejsze zdanie. Rozsądek nie unieważnia tradycji, tylko ją ratuje przed przesadą. Jeśli w waszych szkołach też zaczął się już maraton prób, warto rozmawiać z wychowawcą, z dyrekcją, pytać o plan, sugerować rozwiązania. Nie w tonie wojny, tylko wspólnego szukania równowagi. Dzieci nie powinny wybierać między kolędą a ułamkami. Mogą mieć jedno i drugie, byle w odpowiednich proporcjach. Zobacz też: To najbardziej szkodliwy styl wychowania: rodzice mają 6 cech. „Często odmawiają”
Tak nauczyciele zawstydzają dzieci przy całej klasie. „Zaczynają się bóle brzucha i wybuchy złości”
List od naszej czytelniczki pokazuje, jak jedno zdanie rzucone na forum klasy potrafi być jak plama, której długo nie da się sprać. Mama opisuje, że po publicznym upokorzeniu syn zaczął reagować lękiem i złością, a szkoła przestała być dla niego bezpieczna.
„Mamo, ja nie chcę już tam chodzić” – tak, według mamy, zaczął mówić jej syn po sprawdzianie z polskiego. W liście kobieta opisuje sytuację, która wydarzyła się na oczach całej klasy. „Nie piszcie tak jak Józio”. Jedno zdanie, a w domu lawina „Nauczycielka oddała prace, zatrzymała się na sprawdzianie mojego syna i powiedziała głośno: ‘Nie piszcie tak jak Józio’. Potem zaczęła wyliczać, co zrobił źle. Wszyscy patrzyli na niego jak na winnego czegoś strasznego”. Chłopiec miał dostać informację zwrotną, a dostał etykietkę. Mama pisze wprost, że to było „karygodne zachowanie”, bo skrytykowanie pracy przy całej klasie nie tylko boli, lecz też odbiera dziecku zaufanie do szkoły. „On wrócił do domu czerwony na twarzy, milczący. Następnego dnia zaczął narzekać na ból brzucha. Potem pojawiły się wybuchy złości, których wcześniej nie było. Jak mam mu wytłumaczyć, że szkoła jest fajna, skoro ktoś go tam ośmiesza?”. W takich historiach najbardziej uderza to, że upokorzenie nie musi być wielkie i teatralne. Wystarczy jedno wtrącenie. Dla dorosłego to może być „motywowanie”, dla dziecka sygnał: jesteś gorszy, jesteś przykładem błędu. I nawet jeśli klasa po chwili o tym zapomina, w głowie ucznia ten komentarz zostaje na długo. Publiczne porównywanie. Najczęstsza broń, która trafia w samoocenę Autorka listu podkreśla też, że podobnych momentów w szkole jest więcej, często mają formę niby-żartu albo „dyscypliny”. Wskazuje, że nauczyciele czasem nie zauważają, że mówią do dzieci z pozycji siły. I że te słowa nie wiszą w powietrzu, tylko spadają na konkretnego ucznia. Jakie zachowania potrafią zawstydzać dzieci najbardziej? Z rozmów z rodzicami wynika, że wciąż powtarzają się takie teksty jak: „Zobacz, Kasia umie, a ty dalej nic”. „Taki duży, a zachowujesz się jak maluch”. „Nie odzywaj się, bo tylko przeszkadzasz”. „Kto się nie nauczył, niech wstanie”. Najgorsze są porównania, które robi się publicznie. Dorosłym może się wydawać, że to „mobilizuje klasę”, w praktyce uruchamia rywalizację i strach. Uczniowie uczą się wtedy tylko tego, że szkoła to miejsce upokorzeń. W liście czytelniczki jest jeszcze jedno mocne zdanie: „Mój syn nie jest leniwy. On się po prostu boi”. I to właśnie sedno. Zawstydzane dziecko zaczyna kojarzyć szkołę z zagrożeniem. Mogą pojawić się bóle brzucha, głowy, mdłości. Może być złość, wycofanie, płacz, spadek ocen. Nie dlatego, że dziecko „odpuszcza”, tylko dlatego, że jego zasoby idą na radzenie sobie z napięciem. Co mogą zrobić rodzice? Po pierwsze, posłuchajcie dziecka na spokojnie, bez bagatelizowania. Zdanie typu „nie przejmuj się” często brzmi dla niego jak: twoje uczucia są nieważne. Lepiej powiedzieć: „Widzę, że to było dla ciebie trudne. Opowiedz mi dokładnie, co się stało”. Po drugie, nazwijcie problem. Nie chodzi o to, żeby robić wojnę, tylko żeby pokazać, że granice istnieją. Rozmowa z wychowawcą albo pedagogiem szkolnym bywa konieczna, najlepiej w formie rzeczowej: co się wydarzyło, jak dziecko to przeżyło, jaki efekt widać w domu. Po trzecie, wzmacniajcie dziecko poza szkołą. Przypominajcie mu, że ocena nie jest miarą wartości, że ma prawo popełniać błędy. List tej mamy jest ważny, bo pokazuje coś, co łatwo przeoczyć. Zawstydzanie w szkole to nie zawsze krzyk. Czasem ma formę jednego zdania wypowiedzianego mimochodem. Dla dziecka to zdanie potrafi stać się definicją samego siebie. I dlatego nie możemy udawać, że nic się nie stało. Zobacz też: Zajrzałam do grupy rodziców. To, co kupują dzieciom na święta, przeraża