„Mąż obiecał, że będzie przy mnie podczas porodu. Kiedy najbardziej go potrzebowałam, wyszedł z sali i już nie wrócił”
„W najważniejszej chwili zniknął, a ja zostałam z dzieckiem i bólem. Po trzech miesiącach wrócił, by przyznać się do lęku przed ojcostwem”.
Zapach środków dezynfekujących, pulsujący ból w krzyżu, pikanie aparatury, metalowe barierki pod palcami. KTG rysowało góry i doliny, a ja, z każdą falą bólu, coraz bardziej zaciskałam dłonie. W rogu sali stał Piotr. Wyglądał, jakby miał zaraz zemdleć – blady, spocony, spojrzenie uciekające gdzieś w bok. W myślach powtarzałam sobie, że zaraz przyjdzie, że mnie przytuli, powie coś, co sprawi, że przestanie być tak przerażająco samotnie. – Muszę wyjść, zaczerpnąć świeżego powietrza – powiedział nagle, niemal szeptem, gdy między skurczami zapadła cisza. – Teraz? – wydusiłam przez zaciśnięte zęby, łapiąc oddech między jednym bólem a drugim. – Duszno mi, zaraz zwariuję. Tylko na chwilę. Nie zdążyłam nawet zaprotestować. Drzwi się zamknęły, a położna spojrzała na mnie z troską i podała mi chłodny kompres. Wbiłam wzrok w sufit, próbując powstrzymać łzy. „Na chwilę” – powtarzałam sobie jak mantrę. Ale Piotr nie wrócił. Nie wrócił ani po godzinie, ani po porodzie, ani następnego dnia. Zostałam sama, z obcymi ludźmi, z bólem, strachem i pytaniami, które nie dawały mi spokoju. Samotność i milczenie Poród był jak koszmar, z którego nie mogłam się obudzić. Kiedy po wszystkim położono mi na piersi mojego synka, Adasia, czułam radość, ale i pustkę. Nie miałam do kogo się uśmiechnąć, nie miałam komu szepnąć: „Zobacz, udało się”. Przez pierwsze dni w szpitalu patrzyłam na telefon, czekając na wiadomość od Piotra. Nic. Głuchy telefon potęgował uczucie porzucenia. Odwiedzały mnie pielęgniarki, sąsiadki z sali, ich mężowie przynosili kwiaty i czekoladki. Ja dostawałam tylko współczujące spojrzenia. W domu było jeszcze trudniej. Wszystko było nowe – przewijanie, karmienie, nocne pobudki. A ja byłam sama. Strach i zmęczenie mieszały się z żalem i gniewem. Czułam się, jakbym została wrzucona na głęboką wodę bez koła ratunkowego. Przestałam odbierać telefony od znajomych, nie miałam siły nikomu się zwierzać. Teściowa pojawiła się dopiero po tygodniu. Stanęła w drzwiach, niosąc paczkę pieluch i garnek zupy. – Asiu, nie wiem, jak ci to powiedzieć – zaczęła, uciekając wzrokiem w podłogę. – Gdzie jest Piotr? – wyszeptałam, czując, że zaraz pęknę. Westchnęła ciężko i usiadła na kanapie. – On… powiedział, że musi się zastanowić. Że nie jest gotowy. Wbiło mnie w fotel. Poczułam się, jakby ktoś wyciągnął mi dywan spod nóg. Teściowa chciała coś jeszcze tłumaczyć, ale nie słuchałam. Byłam wściekła i rozżalona. Jak można zostawić żonę w takiej chwili? Jak można nie chcieć zobaczyć własnego syna, nie poczuć jego zapachu, nie usłyszeć pierwszego płaczu? Cień ojcostwa Minęły tygodnie. Piotra przytłoczył ciężar odpowiedzialności, strach przed tym, czy da radę, czy nie zawiedzie jako ojciec, czy w ogóle sobie poradzi. Zawsze był osobą, która unikała trudnych rozmów, która woli uciec niż się zmierzyć z problemem. Ale nie sądziłam, że ucieknie akurat wtedy, gdy najbardziej go potrzebowałam. Czasem łapałam się na tym, że próbuję go zrozumieć. Może naprawdę nie umiał się odnaleźć? Może czuł, że nie dorasta do tej roli? Ale zaraz potem ogarniała mnie złość. Bo ja też się bałam. Ja też nie wiedziałam, co robić. Ale nie miałam gdzie uciec. Nie mogłam sobie pozwolić na załamanie, bo ktoś musiał się zająć Adasiem. Teściowa przychodziła od czasu do czasu, zostawiała jedzenie, próbowała rozmawiać. Ale jej obecność tylko przypominała mi o jego nieobecności. Powrót i konfrontacja Minęły trzy miesiące. Zaczęłam powoli układać sobie życie na nowo – tylko ja i Adaś. Przestałam czekać na cud. I wtedy, zupełnie nieoczekiwanie, Piotr stanął w drzwiach. Wychudzony, zarośnięty, z podkrążonymi oczami. Wyglądał na jeszcze bardziej przestraszonego niż wtedy na sali porodowej. – Asia… przepraszam – powiedział, ledwie słyszalnie, opierając się o framugę. Nie rzuciłam mu się na szyję, nie rozpłakałam się z ulgą. Patrzyłam na niego chłodno, jak na kogoś, kogo ledwo znam. – Gdzie byłeś? – zapytałam cicho, czując, jak złość i żal mieszają się ze zmęczeniem. – Nie wiedziałem, jak sobie z tym wszystkim poradzić. Bałem się. Myślałem, że nie nadaję się na ojca, że wszystko zepsuję… – spuścił wzrok, dłonie mu drżały. – Wiem, że powinienem tu być, ale… uciekłem. Chciałem się schować, udawać, że to nie dzieje się naprawdę. Westchnęłam ciężko. Chciałam go skrzyczeć, wyrzucić z siebie cały ból, ale nie miałam już siły. Spojrzałam na Adasia, który spał spokojnie w łóżeczku. – A ja nie miałam gdzie uciec – powiedziałam tylko. Piotr usiadł przy stole, ukrył twarz w dłoniach. Przez chwilę milczeliśmy, a cisza była cięższa niż kiedykolwiek. – Myślałem, że jak wrócę, to wszystko się jakoś ułoży. Że mi wybaczysz – powiedział po chwili. – Ale nie wiem, czy potrafię być takim ojcem, jakiego potrzebujecie. Próbujemy od nowa Został. Próbował nadrobić stracony czas – przewijał Adasia, chodził z nim do lekarzy, uczył się wszystkiego od początku. Widziałam, że się stara, że walczy ze swoimi lękami, ale między nami wyrósł mur. Mur zbudowany z rozczarowania, żalu, strachu przed kolejnym zawodem. Codziennie budzę się i patrzę na syna, który śpi obok mnie, i zastanawiam się, czy Piotr naprawdę się zmienił, czy przy kolejnym trudnym momencie znów nie usłyszę: „Muszę zaczerpnąć powietrza”. Czasem myślę, że gdyby od początku powiedział mi, jak bardzo się boi, może byłoby nam łatwiej. Może moglibyśmy przejść przez to razem. A tak każdego dnia uczymy się żyć na nowo – ja, Adaś i Piotr. Staramy się odbudować zaufanie, ale wiem, że ta rana zostanie ze mną na długo. Już nigdy nie będę tą samą osobą, co przed porodem. I już nigdy nie spojrzę na Piotra tak samo jak dawniej. Joanna, 27 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Żona złapała mnie na dziecko, a dziś nawet palcem nie kiwnie. To ja pakuję śniadaniówki i czytam bajki na dobranoc, gdy ona idzie w tango” „Zdjęcie pustej lodówki zniszczyło moje małżeństwo. Po narodzinach Tosi byłam na skraju załamania, a mąż upokarzał mnie na rodzinnym czacie” „Myślałam, że moja ciąża powstrzyma teściową od złośliwości. Dopiero po porodzie odkryłam, jak w białych rękawiczkach wykańczała moje małżeństwo”
Partner ciągle jest zmęczony, ona utrzymuje dom. „Przez 5 lat pracował może łącznie 2 lata. Mam już dość”
„Mam już chyba dość” – tym zdaniem kończy swój list kobieta, która od pięciu lat próbuje ułożyć sobie życie z mężczyzną uciekającym od odpowiedzialności. Pisze o zmęczeniu, pracy, pieniądzach i poczuciu, że jest ze wszystkim sama.
Na naszą redakcyjną skrzynkę trafił anonimowy list od kobiety, która od pięciu lat jest w związku i wychowuje dwoje dzieci z poprzedniej relacji. Jak pisze, przez ten czas partner pracował łącznie około dwóch lat, a kolejne problemy sprawiają, że ponownie nie zamierza wracać do pracy. Czytelniczka nie ukrywa, że jest już zmęczona sytuacją, w której większość odpowiedzialności za utrzymanie mieszkania i codzienne obowiązki spoczywa na niej. Poniżej publikujemy jej list w całości. „Mam dość utrzymywania całego domu”. Przejmujący list matki Muszę się wygadać. Mam partnera od 5 lat i 2 dzieci swoich. Przez te 5 lat partner pracował może łącznie 2 lata... Ciągle go coś boli, ciągle słyszę, że zmęczony. Ja wyjeżdżałam za granicę, on owszem, „zajmował” się moimi dziećmi. Gotowe obiady, bo nie chciało się robić... Spanie do 12. Jak miał dzień, coś sprzątnął. Ale do celu. Ostatnio stwierdził, że źle się czuje, poszedł na SOR, dostał leki. I teraz znów się zaczyna... Już wie, że do pracy nie pójdzie przez najbliższe 2–3 tygodnie, tak sobie ustalił. Dodam, że jest przed 30-tką. Pracuje bez umowy. Już zakłada, że nie może pracować, bo zdrowie ważniejsze. Problem w tym, że znów będę musiała sama pracować na całe mieszkanie (wynajem). Dzieci mam nastolatków, ale traktuje ich, jakby ich nie było, coś tam pogada, nic poza tym, plus czepianie się o naczynia w pokojach itp., a sprzątam ja. Jak już się wydrę, to coś łaskawie pomoże. Dodam, że jest między nami 10 lat różnicy. Mam już chyba dość. Jeśli któraś z Was znalazła się w podobnej sytuacji albo ma doświadczenie z partnerem, który nie chce lub nie może utrzymać stałej pracy, możecie podzielić się swoją historią w komentarzach na naszych profilach na Facebooku (Mamotoja i Mamy siebie). Czy w związku można długo funkcjonować w takim układzie? Czy same pieniądze są tutaj problemem, czy bardziej chodzi o poczucie, że odpowiedzialność za wspólne życie spada na jedną osobę? Napiszcie do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Żona wyjechała za chlebem i zostawiła mnie z dziećmi. Nie doceniałem jej. Dopiero wtedy zrozumiałem, że praca w domu to harówka”
„Dzieci myślą, że będę ich darmową niańką i pomocą domową. Nie mają pojęcia, że w sanatorium poznałam miłość swojego życia i znów rozkwitłam”
„Całe życie poświęciłam rodzinie, lecz wyjazd do sanatorium uświadomił mi, że mam prawo do własnego szczęścia. Kiedy powiedziałam 'nie', wybuchła awantura.”
Od kiedy przeszłam na emeryturę, moje życie całkowicie podporządkowałam rodzinie. Wydawało mi się, że to naturalne – skoro córka i jej mąż pracują, a ja mam „wolny” czas, powinnam przejąć większość obowiązków. Rano wstawałam wcześniej niż wszyscy, żeby przygotować śniadanie dla Antosia. Córka zostawiała go u mnie tuż po szóstej, a sama pędziła do pracy. Potem odprowadzałam go do przedszkola, robiłam zakupy, gotowałam obiad i już szykowałam się na odbiór Zosi ze szkoły. Wieczorem pomagałam jej przy lekcjach, a kiedy dzieci odbierały swoje pociechy, zostawałam jeszcze chwilę, żeby posprzątać kuchnię i zrobić pranie. Każdy dzień wyglądał podobnie. Z czasem zaczęłam odczuwać coraz większe zmęczenie. Często bolały mnie plecy, czasem łapałam się na tym, że zapominam, po co weszłam do pokoju. O spotkaniach z koleżankami mogłam zapomnieć – zawsze ktoś czegoś ode mnie potrzebował. Nawet książki, które kiedyś tak kochałam, zaczęły zbierać kurz na półce. Moje życie toczyło się według grafiku dzieci i wnuków. Przez wiele lat nie widziałam w tym nic złego – kochałam ich i chciałam być potrzebna. Ale powoli czułam, jak znikam. Wyjazd do Nałęczowa Przełomem był moment, gdy dostałam skierowanie do sanatorium w Nałęczowie. Na początku miałam wyrzuty sumienia. Myślałam: „Jak oni sobie poradzą beze mnie? Przecież Antoś przyzwyczaił się do mojej obecności, Zosia liczy na moją pomoc…”. Jednak lekarz nalegał, żebym zadbała o siebie. Kiedy powiedziałam dzieciom o wyjeździe, ich reakcje nie były entuzjastyczne. – Mamo, a kto odbierze dzieci? – zmartwiła się córka. – Przecież nie mamy nikogo innego! – Zosia ma próbę generalną przed występem! – dodała rozżalona. Przez kilka dni tłumaczyłam, że muszę pomyśleć o sobie. W końcu z niechęcią się zgodzili, ale miałam poczucie, że robię coś egoistycznego. Spakowałam walizkę, kupiłam nową książkę i pojechałam do Nałęczowa. Pierwsze dni były dla mnie szokiem. Nagle nikt mnie nie potrzebował, nikt nie dzwonił z pytaniami. Rano długo leżałam w łóżku, potem spacerowałam po parku. Znowu zaczęłam czytać, słuchać śpiewu ptaków, rozmawiać z ludźmi. Poznałam tam Marka – emerytowanego kapitana żeglugi wielkiej. Był bardzo pogodny, miał mnóstwo historii do opowiedzenia. Zaczęliśmy spotykać się na kawę, potem na spacery. To było coś nowego, coś, czego nie czułam od lat. Po raz pierwszy od bardzo dawna poczułam się kobietą, a nie tylko babcią i matką. Marek potrafił mnie rozśmieszyć, słuchał, pytał o moje zdanie. Wieczorami tańczyliśmy na tarasie sanatorium, rozmawialiśmy o życiu, podróżach, marzeniach. Zaczęłam się zastanawiać, jak bardzo zaniedbałam siebie przez ostatnie lata. Przypomniałam sobie, co lubię, co mnie cieszy. Powoli wracała mi energia i chęć do życia. Powrót do rzeczywistości Po powrocie do domu od razu poczułam, jakbym wpadła w stare koleiny. Telefon od córki: – Mamo, odbierzesz Antosia? Oczywiście, chciałam pomóc, ale tym razem powiedziałam: – Przepraszam kochanie, ale dzisiaj mam inne plany. – Inne plany? Jakie? – była wyraźnie zaskoczona. – Idę z koleżanką do kina – skłamałam, choć w rzeczywistości marzyłam o długiej kąpieli i ciszy. Zaczęłam wprowadzać drobne zmiany. Przestałam gotować obiady dla całej rodziny. Zaczęłam odmawiać, kiedy nie miałam siły lub po prostu nie chciałam czegoś robić. Zapisałam się na kurs hiszpańskiego, wróciłam do czytania książek. Z Markiem spotykaliśmy się regularnie, chodziliśmy na spacery, organizowaliśmy wycieczki rowerowe. Znowu poczułam się młodsza, szczęśliwsza, ważna. W końcu powiedziałam dzieciom. Były w szoku. Najpierw myślały, że mi przejdzie, potem zaczęły się pretensje. – Mamo, co się z tobą dzieje? – dopytywał zięć. – Przecież zawsze nam pomagałaś. – Pomagałam i będę pomagać, ale na własnych warunkach – odpowiadałam spokojnie. Nie było im łatwo pogodzić się z moją przemianą. Często słyszałam: – Zmieniasz się, mamo. Może Marek ma na ciebie zły wpływ? Starałam się nie wdawać w kłótnie, ale nie pozwalałam już sobą manipulować. Zrozumiałam, że jeśli nie postawię granic, zawsze będę tylko „pomocną babcią”, nigdy sobą. Ostateczne starcie Największa awantura wybuchła podczas niedzielnego obiadu. Zamiast gotować jak zawsze, powiedziałam, że przychodzę jako gość. Wszyscy byli wyraźnie zaskoczeni, atmosfera była gęsta. Gdy usiedliśmy do stołu, córka rzuciła: – Słyszałam, że znowu spotykasz się z tym kapitanem… – Tak, spotykam się – odpowiedziałam spokojnie. – Mamo, czy ty nie przesadzasz? – wtrącił zięć. – Przecież masz obowiązki wobec nas! – Jakie obowiązki? – zapytałam, czując przypływ odwagi. – Pomogłam wam stanąć na nogi, a teraz chcę mieć trochę życia dla siebie. Nie jestem waszą służącą. Zapadła cisza. Widziałam po ich minach, że byli w szoku. Ale w końcu musiałam to powiedzieć. Chciałam, żeby zrozumieli, że nie mogę być dostępna na każde zawołanie. Przez kilka tygodni nasze relacje były napięte. Czułam, że dzieci mają do mnie żal, ale nie zmieniłam zdania. Z czasem zaczęli organizować się lepiej – czasem pomagali sobie nawzajem, czasem korzystali z pomocy sąsiadki. Ja wreszcie miałam czas na własne życie, na spotkania, wycieczki, lekcje hiszpańskiego. Z Markiem oglądaliśmy stare filmy, wspólnie gotowaliśmy, rozmawialiśmy godzinami. Odkryłam, że mogę być szczęśliwa nie tylko jako babcia, ale też jako kobieta i przyjaciółka. Nowy rozdział Po kilku miesiącach dzieci zaczęły akceptować nową sytuację. Czasem dzwonią, pytają, czy mam czas na wnuki, ale nie obrażają się, gdy odmawiam. Zosia nauczyła się sama odrabiać lekcje, Antoś chodzi do świetlicy, a córka częściej gotuje obiady w domu. Zauważyłam też, że nasze relacje stały się bardziej partnerskie. Już nie jestem tylko „pomocną babcią”, ale mamą, z którą można porozmawiać, pośmiać się, wyjść na spacer. Czuję się odmieniona. Owszem, czasem mam wyrzuty sumienia, że nie pomagam tyle co dawniej, ale wiem, że to była dobra decyzja. Znalazłam swój drugi oddech. Mam przy sobie wspaniałego człowieka, rozwijam swoje pasje, jestem szczęśliwa. I wiem, że na to zasługuję. Krystyna, 68 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Mąż zrobił ze mnie lenia i darmozjada przed całą rodziną, podczas gdy ja zajmowałam się dzieckiem. Smutną prawdę odkryłam na imieninach szwagra” „Wpuściłam teściową pod swój dach na czas remontu, myślałam, że poniańczy dzieci. Pod łóżkiem znalazłam dowód zdrady tej niewdzięcznicy” „Na weselu szwagierki teściowa wyjawiła gościom moją tajemnicę. Panna młoda tak się wściekła, że wyprosiła mnie z dziećmi jeszcze przed krojeniem tortu”
Chciała, by syn się wyróżniał, więc dała mu nowoczesne imię. Na szkolnym korytarzu wytykają go palcami
Każdy rodzic chce, żeby jego dziecko było wyjątkowe. Czasem ta potrzeba znajduje odzwierciedlenie również w wyborze imienia – zamiast kolejnego Antka czy Franka pojawia się coś znacznie bardziej nietypowego. Tylko czy oryginalne imię nie staje się z czasem ciężarem?
Rodzice coraz częściej szukają dla dzieci imion, których nie ma w każdej szkolnej klasie. Jan, Antoni czy Jakub? Owszem, ładne, ale przecież takich chłopców może być kilku w jednym przedszkolu czy klasie. Dlatego pojawiają się pomysły na imiona bardziej oryginalne, zagraniczne albo zapisane w nietypowy sposób. Jednym z takich przykładów jest Dżastin. Dżastin wśród Stasiów i Antków Usłyszałam niedawno historię mamy, która zdecydowała się właśnie na takie imię dla swojego syna. Chciała, żeby chłopiec miał imię nowoczesne, nietuzinkowe i takie, którego nie będzie nosiło pięciu innych chłopców w jego grupie. Z czasem okazało się jednak, że oryginalność ma też drugą stronę. W gronie Stasiów, Jasiów, Franków, Nikosiów i Antków jej syn z imieniem Dżastin wyraźnie odstaje od grupy. Dżastin nie jest internetowym wymysłem ani żartem z rodziców szukających „oryginalnego imienia”. Taka forma rzeczywiście występuje w rejestrze PESEL. Według danych dotyczących osób żyjących, opublikowanych na podstawie rejestru PESEL, imię to nosi w Polsce kilkadziesiąt osób. Samo imię jest związane z angielskim Justin, którego polskim odpowiednikiem jest Justyn. Dżastin jest natomiast zapisem fonetycznym, który ma odzwierciedlać angielską wymowę. Właśnie ta pisownia może być dla dziecka największym problemem. Wyobraźmy sobie zwyczajną sytuację w szkole. Nauczyciel odczytuje listę obecności. „Dżastin?”. Kilka głów odwraca się w stronę chłopca. Ktoś zaczyna powtarzać imię z przesadnie angielskim akcentem. Ktoś inny pyta, czy jego rodzice są fanami Justina Biebera. Imię, które miało być wyjątkowe, staje się pretekstem do przykrych komentarzy. Rada Języka Polskiego ostrzegała przed takimi imionami Co ciekawe, problem nietypowych, fonetycznie zapisanych imion nie jest nowy. Rada Języka Polskiego od lat zwraca uwagę, że przy nadawaniu dzieciom nowych imion warto brać pod uwagę to, jak będą one funkcjonowały w polskim języku. W zaleceniach dla urzędów stanu cywilnego RJP wskazuje m.in., że przy imionach, których moda może szybko przeminąć, lepiej zachować oryginalną pisownię. Rada zwraca uwagę także na to, że dziecko będzie później musiało funkcjonować ze swoim imieniem w szkole, dokumentach i innych oficjalnych sytuacjach.zasobu polskich imion. Dżastin jest jednak innym przypadkiem – ta forma faktycznie znalazła się w rejestrze osób żyjących. „Miało być światowo, wyszło pretensjonalnie” Dla części rodziców zagranicznie brzmiące imię ma być sposobem na wyróżnienie dziecka. Problem pojawia się wtedy, gdy oryginalność zaczyna dominować nad praktycznością. Dżastin może przecież przez całe życie tłumaczyć: „Nie Justyn. Dżastin. Przez DŻ”. W szkole nauczyciel może zapisać imię inaczej, kolega może je przekręcić, a w przyszłości pracownik banku czy urzędu może upewniać się, czy na pewno tak brzmi oficjalna forma. Do tego dochodzi jeszcze jedno. Imię nadane dziecku w wieku kilku tygodni będzie mu towarzyszyć również wtedy, gdy przestanie być uroczym przedszkolakiem. Dżastin może dobrze brzmieć w wyobrażeniu rodziców o nowoczesnym niemowlęciu. Gorzej, gdy trzeba sobie wyobrazić trzydziestoletniego Dżastina Kowalskiego podpisującego umowę w banku albo czterdziestoletniego Dżastina przedstawiającego się na rozmowie o pracę. Przy wyborze imienia warto zadać sobie proste pytanie: czy chcemy, żeby nasze dziecko było wyjątkowe dzięki swojemu imieniu, czy żeby całe życie musiało tłumaczyć, skąd się ono wzięło? Oryginalność może być zaletą, ale czasami granica między „nietypowe” a „przekombinowane” jest naprawdę cienka. Zobacz także: „Chrumkają za nim”. Nazwała syna po dziadku, a dzieci w szkole robią z niego pośmiewisko To zapomniane imię z lektury szkolnej przeżywa renesans. Nosiła je legendarna bohaterka Sienkiewicza Chce zmienić rocznej córce imię. „Dopiero w żłobku zrozumiałam, jak ją skrzywdziłam”
Dantejskie sceny w Biedronce: 8-latek robił to na oczach wszystkich. Matka próbowała zachować twarz
Każdy rodzic zna ten moment, kiedy własne dziecko robi coś, czego nie powinno, a wokół nagle pojawiają się spojrzenia obcych ludzi. W domu łatwiej być konsekwentnym, w sklepie dochodzi jeszcze wstyd i myśl: „Co oni sobie o mnie pomyślą?”. Historia 8-latka, który uparcie sięgał po winogrona mimo zakazu mamy, pokazuje, jak łatwo w takich sytuacjach zgubić to, co najważniejsze – samą granicę.
Zaczęło się niewinnie. Chłopiec sięgnął po kiść winogron, oderwał jedno i włożył do ust. Matka od razu powiedziała, żeby przestał, bo przecież jeszcze za nie nie zapłacili. Chwilę później zrobił to ponownie – tym razem spojrzał na nią, jakby specjalnie chciał sprawdzić, czy naprawdę mu zabroni. „Odłóż to, jeszcze nie zapłaciliśmy” Kobieta zorientowała się, że chłopiec je winogrona już po pierwszym owocu. Podeszła do niego i spokojnie powiedziała, żeby odłożył kiść do koszyka. Tłumaczyła mu, że najpierw trzeba za zakupy zapłacić, a dopiero potem można jeść. Chłopiec nie wyglądał jednak na szczególnie przejętego. Oderwał następne winogrono i zjadł je na oczach matki. Ta tym razem powiedziała ostrzej: „Przestań. Mówiłam ci, że nie wolno”. Chłopiec wzruszył ramionami. Wokół zaczęli pojawiać się ludzie. Ktoś stojący przy sąsiedniej półce spojrzał w ich stronę, starsza kobieta przechodząca z wózkiem zatrzymała wzrok na chłopcu, a matka wyraźnie zaczęła się tym wszystkim przejmować. Nie dlatego, że nie wiedziała, co zrobić. Raczej dlatego, że nagle znalazła się w sytuacji, w której jej własne dziecko postanowiło sprawdzić granice dokładnie tam, gdzie granice są dość oczywiste. Chłopiec sięgnął po kolejne winogrono. Matka złapała go za rękę i powiedziała: „Naprawdę chcesz, żebym teraz przy wszystkich ci tłumaczyła, że nie wolno?”. I właśnie wtedy było widać, że bardziej niż na samym zachowaniu syna zależy jej już na tym, żeby sytuacja nie zrobiła się jeszcze bardziej niezręczna. Dziecko sprawdza, jak daleko może się posunąć Takie sytuacje są dla rodzica wyjątkowo trudne. W domu można spokojnie powiedzieć dziecku, że czegoś nie wolno, poczekać na reakcję i konsekwentnie doprowadzić sprawę do końca. W sklepie, kiedy obok stoją obcy ludzie, pojawia się dodatkowe napięcie. Rodzic zaczyna się zastanawiać, czy dziecko zaraz zrobi coś jeszcze, czy ktoś pomyśli, że nie potrafi go wychować, czy może lepiej odpuścić, żeby nie robić sceny. Tyle że dziecko bardzo szybko może zauważyć tę różnicę. Wie, że mama jest bardziej spięta niż zwykle. Widzi, że zerka na innych ludzi. I może zacząć sprawdzać, czy zakaz rzeczywiście jest zakazem, czy tylko prośbą, którą można zignorować. Bo w tej historii nie chodzi przecież o jedno winogrono. Nie chodzi nawet o to, czy ktoś kiedyś spróbował owocu przed zapłaceniem. Chodzi o prostą zasadę: jeśli rodzic mówi „nie”, dziecko powinno wiedzieć, że to coś znaczy. Wstyd rodzica nie może być granicą Najtrudniejszy moment przychodzi wtedy, gdy rodzic zaczyna bardziej przejmować się spojrzeniami innych niż samym zachowaniem dziecka. Wstyd jest naturalny. Nikt nie lubi sytuacji, w której jego dziecko zachowuje się niewłaściwie przy obcych ludziach. Ale właśnie wtedy szczególnie łatwo pomylić wychowanie z gaszeniem pożaru. Dziecko nie potrzebuje rodzica, który za wszelką cenę będzie unikał jego złego zachowania w miejscach publicznych. Potrzebuje dorosłego, który spokojnie i konsekwentnie pokaże mu, że zasady obowiązują również wtedy, kiedy ktoś patrzy. Może więc czasem lepiej pozwolić sobie na te kilka niezręcznych sekund, powiedzieć „nie” jeszcze raz i nie przejmować się tym, co pomyślą ludzie. Bo dla ośmiolatka ważniejsza od tego, czy mama poczuła wstyd przy półce z winogronami, jest informacja, że jej słowa naprawdę coś znaczą. Zobacz także: Wysłała 10-latka po zakupy do osiedlowego sklepu. Wrócił z płaczem przez 1 rzecz. „Rośnie nam pokolenie niebieskich ptaków”
„Mąż zrobił ze mnie lenia i darmozjada przed całą rodziną, podczas gdy ja zajmowałam się dzieckiem. Smutną prawdę odkryłam na imieninach szwagra”
Macierzyństwo to piękna sprawa, ale nikt mi nie powiedział, że będę przez to tracić szacunek we własnym domu. Odkąd na świecie pojawił się nasz synek, Staś, moje życie nabrało zupełnie nowego rytmu. Wstawanie w nocy, karmienie, przewijanie, spacery, usypianie – to wszystko stało się moją codziennością. Byłam zmęczona, ale szczęśliwa. Mój mąż, Robert, pracował w firmie ojca. Zawsze był z niego dumny, a ja cieszyłam się, że ma stabilną posadę. Problem w tym, że od jakiegoś czasu zaczął zachowywać się inaczej.
Zauważyłam to najpierw w drobnych rzeczach. Kiedy wracał z pracy, nie pytał, jak minął mi dzień, tylko rzucał coś w stylu: „O, widzę, że znowu nic nie jest zrobione”. Albo kiedy prosiłam go o pomoc przy Stasiu w weekend, wykręcał się, mówiąc, że on „przecież musi odpocząć po ciężkim tygodniu, a ja i tak cały dzień siedzę w domu”. Słowo „siedzisz” bolało najbardziej. Opieka nad rocznym, energicznym chłopcem to nie jest siedzenie. To ciągły ruch, uwaga i brak chwili dla siebie. Ale prawdziwy cios nadszedł podczas imienin mojego szwagra, Piotrka. To miał być zwykły rodzinny obiad Rodzina Roberta to tradycjonaliści. Jego ojciec, teść Zygmunt, to człowiek, który lubi mieć ostatnie słowo. Wszyscy zgromadzili się w ogrodzie u Piotrka i jego żony. Było gorąco, Staś marudził z powodu ząbkowania, a ja dwoiłam się i troiłam, żeby go uspokoić, jednocześnie próbując uczestniczyć w rozmowach. Robert oczywiście siedział przy grillu, dyskutując z ojcem i bratem o samochodach i biznesie. W pewnym momencie Staś zaczął głośno płakać. Wzięłam go na ręce i odeszłam na bok, żeby nie przeszkadzać innym. Stanęłam blisko uchylonego okna kuchni, gdzie, jak się okazało, przenieśli się mężczyźni z nową partią mięsa. – No, Robert, muszę ci powiedzieć, że dajesz radę – usłyszałam niski, dudniący głos teścia. – W dzisiejszych czasach utrzymać taką darmozjadkę, co to tylko w domu siedzi i pachnie, to nie lada wyczyn. Zamarłam. Poczułam, jak krew odpływa mi z twarzy. Czekałam, aż Robert zareaguje, aż powie ojcu, że opieka nad dzieckiem to ciężka praca, że ja nie „pachnę”, tylko padam na twarz ze zmęczenia. – Oj tam, tato – zaśmiał się Robert. – Wiesz, jak jest. Ktoś musi zarabiać na te jej waciki i kawki z koleżankami. Ale trzymam to w ryzach, bez obaw. Nie dam sobie wejść na głowę. Świat zawirował mi przed oczami Moje serce waliło jak młotem. Spojrzałam na Stasia, który w końcu zasnął na moim ramieniu. Mój mąż, człowiek, z którym dzieliłam życie, właśnie zrobił ze mnie pośmiewisko przed własnym ojcem. Budował swoje ego, swój „męski autorytet”, poniżając mnie. „Darmozjadka”. To słowo echem odbijało się w mojej głowie. Nie zrobiłam sceny. Nie wpadłam do kuchni z krzykiem. Zamiast tego odwróciłam się na pięcie, powiedziałam Piotrkowi, że Staś źle się czuje i musimy wracać. Robertowi rzuciłam tylko: „Zostajesz, czy wracasz ze mną?”. Spojrzał na mnie zdziwiony, ale widząc mój wzrok, pożegnał się i poszedł do samochodu. Droga powrotna minęła w całkowitym milczeniu. On myślał pewnie, że jestem po prostu zmęczona. Nie wiedział, że ja właśnie przewartościowywałam całe nasze małżeństwo. Kiedy wróciliśmy i położyłam Stasia do łóżeczka, weszłam do salonu. Robert siedział na kanapie, przeglądając coś w telefonie. – Co to miało być w tej kuchni? – zapytałam cicho, ale twardo. – O czym ty mówisz? – podniósł wzrok, udając zaskoczenie. – O „darmozjadce”. O tym, że utrzymujesz mnie i moje „waciki”. Słyszałam wszystko, Robert. Wszystko. Jego twarz stężała. Przez chwilę szukał wymówki, ale w końcu wzruszył ramionami. – Boże, Julka, nie przesadzaj. To były tylko takie męskie gadki z ojcem. Przecież wiesz, jaki on jest. Musiałem mu jakoś zawtórować, żeby nie wyjść na pantoflarza. Męskie gadki kosztem mojej godności – Więc żeby nie wyjść na pantoflarza, musisz robić ze mnie utrzymankę-nieroba? – mój głos zaczął drżeć z gniewu. – Ja zajmuję się naszym synem, ogarniam dom, nie śpię po nocach, a ty opowiadasz takie bzdury? Zamiast stanąć w mojej obronie, ty jeszcze to nakręcasz! – Przecież to tylko żarty! – podniósł głos, wyraźnie zirytowany. – Czego ty ode mnie oczekujesz? Że zacznę się z nim kłócić o to, kto ma ciężej? – Oczekuję szacunku! – krzyknęłam, zapominając o śpiącym Stasiu. – Oczekuję, że mój mąż będzie traktował mnie jak partnerkę, a nie jak ciężar, którym można się chwalić przed kolegami w stylu „patrzcie, jaki jestem łaskawy”. Robert prychnął, odwrócił się i wyszedł na balkon. Zostałam sama w pokoju, czując dławiący ból w gardle. Zdałam sobie sprawę, że to nie był jednorazowy wybryk. To była jego strategia. Zbudował sobie w głowie obraz wielkiego żywiciela rodziny, a mnie zdegradował do roli leniwej żony. I co najgorsze, zaczął w to wierzyć. Od tamtej pory minęły dwa tygodnie. Nasze relacje są chłodne. Rozmawiamy tylko o sprawach związanych ze Stasiem i domem. Robert unika tematu, zachowuje się, jakby nic się nie stało. Próbuje czasem zagaić, przynieść mi kawę, ale ja nie potrafię spojrzeć na niego tak jak dawniej. Każdego dnia, kiedy patrzę, jak wychodzi do pracy, zastanawiam się, co znowu powie kolegom czy ojcu. Czy znowu będzie budował swój autorytet moim kosztem? Kocham mojego syna nad życie, ale zaczynam nienawidzić sytuacji, w której się znalazłam. Czuję się oszukana, zamknięta w złotej klatce. Zastanawiam się nad powrotem do pracy wcześniej, niż planowałam. Może wtedy wreszcie przestanę być „darmozjadką”. Tylko czy to naprawi to, co pękło między nami? Julia, 29 lat Opowiadania są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz też: „Mąż wyszedł z córką na plac zabaw, a wrócił z pustym wózkiem. Płakał i powtarzał tylko jedno słowo” „Teściowie zabrali Ignasia nad jezioro, bo w mieście nie dało się oddychać. Gdy wieczorem podjechali pod dom z pustym fotelikiem, skamieniałam” „Teściowie przynieśli nam pod drzwi zawiniątko i uciekli bez słowa. Gdy rozchyliłam kocyk, zalałam się łzami”
Zapłaciła 15 tys. zł za poród w prywatnej klinice. „Żal mi kobiet, których na to nie stać”
15 tys. zł – tyle kosztował poród naszej czytelniczki w prywatnej klinice. Kobieta nie żałuje ani jednej wydanej złotówki i uważa, że prywatna opieka przy porodzie powinna być dla przyszłych rodziców oczywistym wyborem. Jej opinia na temat kobiet, których nie stać na taki wydatek, może jednak mocno podzielić czytelników.
Nie każda przyszła mama chce rodzić w prywatnej klinice i nie każda może sobie na to pozwolić. Dla naszej czytelniczki sprawa wygląda jednak zupełnie inaczej. Jej zdaniem kobieta powinna zrobić wszystko, żeby zapewnić sobie komfort i bezpieczeństwo podczas porodu, a jeśli jej partner nie może za to zapłacić, to najwyraźniej nie jest wystarczająco zaradnym mężczyzną. „Nie wyobrażam sobie rodzić w zwykłym szpitalu” Mam 32 lata i kilka miesięcy temu urodziłam pierwsze dziecko. Od początku wiedziałam, że nie chcę rodzić w państwowym szpitalu. Nie mam nic przeciwko lekarzom czy położnym pracującym w publicznej służbie zdrowia. Po prostu wiedziałam, że chcę mieć prywatną salę, spokój, komfort i opiekę, jakiej oczekuję. Nie zamierzałam oszczędzać na porodzie. Za pobyt i poród w prywatnej klinice zapłaciliśmy około 15 tys. zł. Czy dużo? Oczywiście. Czy żałuję? Ani trochę. Mój mąż od początku mówił, że nie ma o czym dyskutować. Skoro możemy sobie pozwolić na prywatną opiekę, to z niej korzystamy. Dla mnie to jest normalne. Nie rozumiem natomiast kobiet, które mówią: „Nie stać mnie”. „Nie stać cię? To może trzeba było inaczej pokierować swoim życiem” Wiem, że wiele kobiet się ze mną nie zgodzi, ale trudno. Mam wrażenie, że w Polsce za często usprawiedliwiamy brak pieniędzy. Kiedy słyszę, że kobieta chciała rodzić prywatnie, ale nie mogła, bo kosztowało to kilkanaście tysięcy złotych, zastanawiam się, dlaczego właściwie nie zrobiła nic wcześniej, żeby ją było stać. Przecież można zmienić pracę. Można się rozwijać. Można więcej zarabiać. Można też – i wiem, że to zabrzmi brutalnie – wybrać sobie partnera, który jest zaradny finansowo. Nie rozumiem tego romantycznego podejścia, że najważniejsze, żeby „dobrze się dogadywać”, a pieniądze jakoś się ułożą. Owszem, miłość jest ważna. Ale dorosłe życie to również odpowiedzialność. Ja nie chciałam zastanawiać się w ciąży, czy będzie mnie stać na dobrą opiekę. Chciałam mieć wybór. „Jeśli facet nie może tego zapewnić, to jaki z niego mężczyzna?” Najbardziej dziwi mnie jednak podejście niektórych kobiet do swoich partnerów. Słyszę czasami: „Mój mąż zarabia średnią krajową, więc nas nie stać”. I co z tego? Nie chcę nikogo obrażać, ale naprawdę uważam, że jeśli mężczyzna decyduje się założyć rodzinę, powinien wcześniej pomyśleć, czy jest w stanie ją utrzymać na poziomie, którego potrzebuje jego partnerka. Dla mnie prywatny poród nie był żadnym kaprysem. To była konieczność. Mój mąż nigdy nie powiedziałby mi: „Kochanie, nie stać nas, będziesz musiała rodzić tam, gdzie akurat jest miejsce”. To nie ten typ człowieka. Dlatego powiem coś, co pewnie wiele osób uzna za bezczelne: jeśli faceta nie stać na to, żeby zapewnić swojej ciężarnej partnerce prywatną opiekę i poród, to może powinien najpierw pomyśleć o poprawieniu swojej sytuacji, a dopiero potem o rozmnażaniu. Nie mówię, że każdy ma być milionerem. Mówię o ambicji i odpowiedzialności. „Żal mi tych kobiet” Ostatnio rozmawiałam z koleżanką, która urodziła w państwowym szpitalu. Opowiadała mi, że nie miała prywatnej sali, że na oddziale było kilka kobiet i że musiała czekać na pomoc położnej. Słuchałam jej i naprawdę zrobiło mi się jej żal. Nie dlatego, że uważam ją za gorszą. Po prostu nie rozumiem, dlaczego ktoś godzi się na warunki, których ja nie zaakceptowałabym nawet przez chwilę. Kiedy powiedziałam jej, ile zapłaciłam za swój poród, odpowiedziała: „Nie każdego na to stać”. No właśnie. Tutaj się różnimy. Ja uważam, że jeśli czegoś naprawdę chcemy, powinniśmy zrobić wszystko, żeby było nas na to stać. Może dlatego nie potrafię zrozumieć kobiet, które rodzą w państwowych szpitalach, bo „nie mają pieniędzy”. Czasami mam ochotę powiedzieć: trzeba było wcześniej pomyśleć. Trzeba było znaleźć lepiej płatną pracę albo mężczyznę, który będzie potrafił zapewnić rodzinie więcej. Wiem, że brzmi to okrutnie, ale przynajmniej jestem szczera. Nie będę udawać, że prywatny poród jest luksusem, na który mogą pozwolić sobie tylko wybrani. Dla mnie to po prostu standard, który chciałam zapewnić sobie i swojemu dziecku. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Myślałam, że moja ciąża powstrzyma teściową od złośliwości. Dopiero po porodzie odkryłam, jak w białych rękawiczkach wykańczała moje małżeństwo” „Mąż donosił mamusi na każdy mój ciążowy humor. Gdy poznałam ich bezczelny plan na czas po porodzie, zdrętwiałam” „Mąż biegał z płaczem do mamusi, gdy leżałam w połogu, i narzekał, że dom nieposprzątany. Mój sprytny odwet zamknął mu usta”
„Wpuściłam teściową pod swój dach na czas remontu, myślałam, że poniańczy dzieci. Pod łóżkiem znalazłam dowód zdrady tej niewdzięcznicy”
„Miała mi pomóc w opiece nad dwójką dzieci i zająć się domem. Zamiast tego zrobiła sobie z naszego mieszkania darmowy hotel, a ja przypadkiem odkryłam jej tajemnicę”.
Zgodziłam się, żeby teściowa u nas zamieszkała, bo wydawało mi się to logiczne. Elżbieta planowała remont swojej kawalerki, a ja, pracująca mama sześcioletniego Kubusia i czteroletniej Zosi, z utęsknieniem myślałam o jakiejkolwiek pomocy w domu. Mój mąż, Miłosz, często wyjeżdżał w delegacje, a ja, łącząc etat z byciem samotną matką na pół etatu, czułam, że zaraz oszaleję ze zmęczenia. – Kasiu, skarbie, przecież ja ci we wszystkim pomogę – zapewniała mnie Elżbieta przez telefon, kiedy jeszcze ustalałyśmy szczegóły. – Zrobię zakupy, ugotuję obiad, zajmę się dziećmi. Ty sobie odpoczniesz. Brzmiało jak marzenie. Przez pierwszy tydzień faktycznie starałam się wierzyć, że tak będzie. W końcu Elżbieta była energiczną kobietą przed siedemdziesiątką, która zawsze podkreślała, jak to uwielbia spędzać czas z wnukami. Rzeczywistość kontra oczekiwania Niestety, moje nadzieje szybko legły w gruzach. Remont w mieszkaniu Elżbiety przedłużał się w nieskończoność, a ona sama... cóż, potraktowała nasz dom jak pięciogwiazdkowy hotel. Wstawałam o szóstej rano, żeby zrobić dzieciom śniadanie i przygotować ich do przedszkola. Potem pędziłam do pracy. Kiedy wracałam po południu z dwójką maluchów, teściowa zazwyczaj siedziała w salonie przed telewizorem, popijając herbatę. – Kasiu, dobrze, że jesteś – rzuciła pewnego popołudnia, nie odrywając wzroku od ekranu. – W lodówce jest tylko światło, a ja mam ochotę na coś konkretnego. Może zamówisz pizzę? Zacisnęłam zęby. – Mamo, prosiłam cię rano, żebyś wyjęła mięso z zamrażarki – powiedziałam spokojnie, choć w środku się gotowałam. – Ojej, zupełnie zapomniałam. Wiesz, miałam dziś taki intensywny dzień, musiałam jechać na drugi koniec miasta zobaczyć te nowe kafelki. Jestem wykończona. Zamiast obiadu od teściowej, czekało mnie szybkie gotowanie makaronu z sosem. I tak było niemal codziennie. Elżbieta nie sprzątała, nie gotowała, a zakupy robiła tylko dla siebie – głównie drogie kremy i wymyślne herbaty, które stawiała na naszej kuchennej półce, wyraźnie zaznaczając, że są „tylko dla niej”. Zaczęła znikać wieczorami Zauważyłam też coś jeszcze. Teściowa zaczęła znikać wieczorami. Kiedyś, gdy wracałam z pracy, zazwyczaj siedziała w domu. Teraz, przynajmniej trzy razy w tygodniu, wychodziła „do koleżanek” lub „na spotkanie w sprawie remontu”. – Mamo, idziesz gdzieś? – zapytałam pewnego czwartkowego wieczoru, widząc ją w przedpokoju. Miała na sobie elegancką sukienkę, delikatny makijaż i pachniała dość mocnymi perfumami. – Tak, umówiłam się z Krysią. Wiesz, muszę trochę odreagować ten cały stres związany z mieszkaniem – odpowiedziała wymijająco, pośpiesznie wkładając płaszcz. – Z Krysią? A nie miałyście się spotkać wczoraj? – Wczoraj nie mogła. Pa, Kasiu, nie czekajcie na mnie z kolacją! Wyszła, zostawiając mnie z górą naczyń do zmywania i zmęczonymi dziećmi, które marudziły, że chcą się bawić. Byłam coraz bardziej poirytowana. Zamiast pomocy, miałam w domu dodatkowego lokatora, który zachowywał się jak kapryśny gość. Miłosz przez telefon bagatelizował problem. – Kasiu, wyluzuj. Mama ma swoje lata, niech sobie pożyje. Przecież to tylko na chwilę – mówił, co doprowadzało mnie do szału. Łatwo mu było mówić, siedząc w hotelu we Wrocławiu. Odkrycie pod łóżkiem Pewnej soboty, kiedy Elżbieta znowu „poszła na zakupy budowlane”, postanowiłam gruntownie posprzątać mieszkanie. Zosia zgubiła swojego pluszaka, a Kubuś znów szukał resoraka, więc zaczęłam przeszukiwać każdy kąt. Zaczęłam od pokoju gościnnego, w którym mieszkała teściowa. Zajrzałam pod łóżko. Zabawek nie było, ale mój wzrok przykuł mały, zwinięty w kulkę paragon, leżący tuż przy nodze łóżka. Prawdopodobnie wypadł z torebki teściowej lub z kieszeni. Z czystej ciekawości – a może trochę z irytacji na bałagan – podniosłam go i rozwinęłam. Zamarłam. To był rachunek z „L'Aura”, jednej z najdroższych restauracji w mieście. Data wskazywała na czwartek – ten sam dzień, kiedy Elżbieta rzekomo poszła na spotkanie z Krysią. Kwota na dole przyprawiła mnie o zawrót głowy: 450 złotych. Zaczęłam czytać pozycje: dwie porcje polędwicy wołowej, butelka drogiego trunku, dwa desery. To nie była kolacja z przyjaciółką. To była randka. Usiadłam na brzegu łóżka, ściskając paragon w dłoni. Moja teściowa, która twierdziła, że nie ma siły ugotować zupy dla wnuków, bo „stres ją wykańcza”, chodziła na drogie randki. Podczas gdy ja po pracy wracałam do drugiego etatu, czyli sprzątania i gotowania, ona bawiła się w najlepsze. Konfrontacja Kiedy Elżbieta wróciła po południu, byłam przygotowana. Usadziłam dzieci przed telewizorem z bajką i poprosiłam teściową do kuchni. – Coś się stało, Kasiu? Masz taką minę, jakbyś ducha zobaczyła – powiedziała, nalewając sobie wody. Położyłam wygładzony paragon na blacie. – Szukałam zabawek dzieci pod twoim łóżkiem. Znalazłam to. Elżbieta spojrzała na papier, potem na mnie. Jej twarz przybrała delikatny odcień purpury, ale szybko się opanowała. – Grzebiesz w moich rzeczach? – zapytała ostro, próbując przejść do ataku. – Nie grzebię. Leżało na podłodze – odpowiedziałam zimno. – Mamo, nie obchodzi mnie, z kim się spotykasz. Jesteś dorosła. Ale okłamałaś mnie. Mówiłaś, że idziesz do Krysi, a tymczasem... – A co miałam ci powiedzieć? – przerwała mi, krzyżując ręce na piersi. – Że w wieku pięćdziesięciu ośmiu lat poznałam kogoś przez internet? Że wreszcie ktoś traktuje mnie jak kobietę, a nie jak darmową opiekunkę i sprzątaczkę? Zaniemówiłam. – Darmową opiekunkę? – powtórzyłam powoli, czując, jak krew uderza mi do głowy. – Mamo, ty palcem nie kiwnęłaś w tym domu od trzech tygodni! Ja wszystko robię sama. Gotuję, sprzątam, zajmuję się dziećmi. Ty tu po prostu mieszkasz za darmo i zachowujesz się, jakbyśmy byli twoją służbą! – Nie przesadzaj – prychnęła. – Przecież jestem tylko gościem. To wasz dom. – Właśnie. Gościem, który miał pomóc. A zamiast tego wymykasz się na randki, podczas gdy ja ledwo wyrabiam na zakrętach. Zapadła cisza. Elżbieta unikała mojego wzroku, nerwowo skubiąc mankiet bluzki. – Dobrze. Skoro tak to widzisz, to może powinnam się wyprowadzić – rzuciła w końcu z urazą w głosie. – Może powinnaś – odpowiedziałam spokojnie, choć serce waliło mi jak młot. – Skoro masz czas i siłę na drogie kolacje, na pewno poradzisz sobie w wynajętym mieszkaniu, dopóki twój remont się nie skończy. Zmiana wiatru Elżbieta spakowała się w niedzielę rano. Atmosfera była gęsta, a wymiana zdań ograniczyła się do chłodnego „do widzenia”. Miłosz, po powrocie, był w szoku, a nasze rozmowy na ten temat były trudne i pełne napięcia. On uważał, że przesadziłam, ja – że w końcu postawiłam granice. Zostałam znowu sama ze wszystkimi obowiązkami, ale paradoksalnie poczułam ulgę. Nie musiałam już denerwować się na teściową popijającą herbatę, kiedy ja zmywałam podłogi. Ostatnio dowiedziałam się od szwagierki, że nowy znajomy Elżbiety okazał się dość... oszczędny, i teraz to ona płaci za większość ich wyjść. Cóż, każdy ma to, na co się godzi. Ja nie zgodziłam się na bycie hotelem dla teściowej. Katarzyna, 38 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Mój eks jeździ z nową niunią do Dubaju, a mnie nie starczyło na wyprawkę dla dzieci. Zemsta ma zapach arabskich perfum” „Dziadkowie zabrali Piotrusia nad jezioro, by nacieszył się wakacjami przed 1 września. Do domu wrócili sami” „Skakałam wokół dziecka, nie dosypiałam i wierzyłam, że mąż mnie wspiera. Na rodzinnym grillu odkryłam, że od miesięcy robi ze mnie życiową fujarę”
Skandaliczne sceny w tramwaju. „Po wszystkim matka wyjęła chusteczki i udawała, że nic się nie stało”
To miała być zwykła podróż tramwajem, ale po kilku minutach część pasażerów zaczęła nerwowo zerkać w stronę jednej z siedzących kobiet. Obok niej siedziała około trzyletnia dziewczynka, która najwyraźniej znalazła sobie wyjątkowo obrzydliwą zabawę. Najbardziej zaskakujące nie było jednak to, co robiło dziecko, ale reakcja jego mamy, która najwyraźniej uznała, że skoro córka jest mała, to właściwie wszystko jej wolno.
Historię opowiedziała mi znajoma, która jechała tramwajem przez centrum miasta. Kobieta usiadła niedaleko matki z małą dziewczynką. Dziecko mogło mieć trzy lata i początkowo niczym szczególnym się nie wyróżniało. Po kilku minutach zaczęło jednak pluć na podłogę. Najpierw raz, potem drugi, jakby dziewczynka sprawdzała, co się stanie. Później coraz częściej. Ślina lądowała na podłodze, a mała najwyraźniej świetnie się przy tym bawiła. Matka siedziała obok i patrzyła na córkę, ale nie zrobiła właściwie nic. Nie powiedziała, że tak się nie zachowujemy, nie próbowała jej odwrócić uwagi, nie poprosiła, żeby przestała. W końcu jeden z pasażerów nie wytrzymał i zwrócił kobiecie uwagę. – Proszę coś z tym zrobić. Ona pluje na podłogę, ludzie zaraz będą po tym chodzić. Zamiast zwykłego „przepraszam” kobieta spojrzała na niego z miną, jakby właśnie usłyszała najbardziej absurdalną uwagę na świecie. – To jest małe dziecko – odpowiedziała opryskliwie. – Naprawdę nie ma pan większych problemów? „Przecież to tylko ślina” Pasażer próbował jeszcze spokojnie powiedzieć, że chodzi wyłącznie o podstawową higienę i kulturę zachowania w miejscu publicznym. Matka najwyraźniej nie zamierzała jednak przyznać mu racji. – Bez przesady. Przecież to tylko ślina – rzuciła. Wokół zrobiło się cicho. Kilka osób zaczęło spoglądać w ich stronę. Ktoś pokręcił głową, inna pasażerka odsunęła nogi, żeby przypadkiem nie stanąć w miejscu, w którym chwilę wcześniej dziewczynka splunęła. Najbardziej absurdalne było to, że dziewczynka, widząc reakcję dorosłych, wcale nie przestała. Wręcz przeciwnie – wyglądało na to, że zainteresowanie tylko ją zachęciło. Dopiero kiedy tramwaj zbliżał się do przystanku, matka wyciągnęła z torebki paczkę mokrych chusteczek. Niedbale przetarła nimi kilka miejsc na podłodze, wstała, chusteczkę zostawiła na siedzeniu, zabrała córkę za rękę i wyszła. Ani słowa przepraszam. Ani jednego spojrzenia w stronę pasażerów. Jakby przez ostatnie kilka minut nic się nie wydarzyło. „To tylko dziecko” nie może być wymówką na wszystko Znajoma długo zastanawiała się później, co właściwie ją w tej sytuacji tak zirytowało. Przecież trzyletnie dziecko nie musi wiedzieć, że plucie na podłogę tramwaju jest obrzydliwe i niekulturalne. Dla niego może to być po prostu kolejna zabawa. Właśnie dlatego obok powinien być dorosły. Rodzic nie musi krzyczeć, zawstydzać dziecka ani robić mu awantury. Coraz częściej słyszymy, że dzieci są tylko dziećmi i nie można od nich wymagać zbyt wiele. Oczywiście, że nie można oczekiwać od trzylatka zachowania jak od dorosłego. Można jednak oczekiwać od dorosłego, że będzie reagował. Jeżeli mama pokazuje córce, że można pluć na podłogę, a kiedy ktoś zwróci uwagę, należy odpowiedzieć mu opryskliwie, dziewczynka dostaje bardzo konkretną lekcję. Nie o higienie, nie o szacunku i nie o zasadach obowiązujących między ludźmi. Dostaje lekcję, że własny komfort jest ważniejszy od komfortu wszystkich dookoła. Może czasem naprawdę warto przestać mówić „to tylko dziecko” i zacząć myśleć: właśnie dlatego, że to dziecko, ktoś powinien mu pokazać, jak zachowywać się wśród ludzi. Zobacz także: Współczesne dzieci do niczego w życiu nie dojdą? Scena na osiedlowym parkingu nie zostawia złudzeń. „Pokolenie trutni” Współczesne nastolatki chcą zarabiać miliony za nic? Scena w popularnej sieciówce otwiera oczy. „Roszczeniowość przekroczyła granice” Krępujący incydent na Krupówkach. 5-latek urządził rodzicom taką scenę, że matka spiekła raka. „Ludzie wyciągali telefony”
„Poświęciłam karierę dla syna. Dziś ma 15 lat, wstydzi się mnie przed kolegami i uważa za przegrywa”
Pamiętam ten dzień, kiedy ostatecznie spakowałam swoje rzeczy w warszawskim mieszkaniu. Miałam dwadzieścia dziewięć lat, Kacper miał rok, a ja wciąż naiwnie wierzyłam, że uda mi się pogodzić macierzyństwo z marzeniami o wielkiej sztuce. Jednak stolica była bezlitosna. Wysokie czynsze, ciągły stres i brak czasu na cokolwiek poza pracą dorywczą i próbami rzeźbienia po nocach – to wszystko sprawiło, że podjęłam decyzję o powrocie na prowincję.
Znalazłam stary, rozpadający się dom z dużą stodołą, którą zaadaptowałam na pracownię ceramiczną. Kupiłam piec z drugiej ręki, koło garncarskie i zaczęłam nowe życie. Nie było to życie, o którym marzyłam jako studentka ASP. Zamiast wystaw w prestiżowych galeriach, lepiłam miski, kubki i donice, które sprzedawałam na lokalnych jarmarkach i przez internet. Ale miałam spokój, miałam czas dla Kacpra i robiłam to, co kochałam, nawet jeśli nie nazywało się to już „wielką sztuką”. Kacper dorastał w otoczeniu gliny, zapachu wypalanej ceramiki i wszechobecnego pyłu. Jako dziecko uwielbiał przesiadywać ze mną w pracowni. Razem lepiliśmy koślawe figurki zwierząt, brudziliśmy się po łokcie i śmialiśmy się do rozpuku. Był moim małym pomocnikiem. Kiedyś powiedział mi, że jak dorośnie, też będzie „panią od błota”. Ale czas mijał, a Kacper z radosnego brzdąca zamienił się w milczącego, zbuntowanego piętnastolatka. Coraz rzadziej zaglądał do pracowni. Coraz częściej zamykał się w swoim pokoju z telefonem w ręku. Pierwsze pęknięcia Zauważyłam to kilka miesięcy temu. Zbliżały się święta, a ja miałam mnóstwo zamówień. Pracowałam po kilkanaście godzin dziennie, ręce miałam przesuszone od gliny, a w domu panował artystyczny nieład. – Mamo, czy ty musisz zawsze tak wyglądać? – zapytał pewnego popołudnia, patrząc na mój poplamiony szlamem fartuch. – Jak, kochanie? – zapytałam, ocierając czoło wierzchem dłoni, bo palce miałam brudne. – Jak… no wiesz. Jakbyś właśnie wyszła z rowu. Inne matki mają normalną pracę. Chodzą do biura, noszą ładne ubrania. A ty tylko siedzisz w tej swojej stodole i lepisz to błoto. Zabolało. Bardzo. Ale starałam się tego po sobie nie pokazać. – Przecież wiesz, że to moja praca. Z tego żyjemy. Zresztą, kiedyś to lubiłeś. – Kiedyś byłem dzieckiem. Teraz to jest po prostu… obciach. Słowo „obciach” zawisło w powietrzu jak ciężki kamień. Od tamtej pory nasze relacje stawały się coraz chłodniejsze. Kacper unikał rozmów o mojej pracy, a kiedy ktoś znajomy pytał, czym się zajmuję, odpowiadał wymijająco, że mam „własną działalność”. Kłamstwo, które zabolało najbardziej W zeszły piątek Kacper zaprosił do nas dwóch kolegów z nowej szkoły w pobliskim mieście. To było dla niego ważne wydarzenie. Zależało mu, żeby dobrze wypaść. Posprzątałam dom najlepiej, jak umiałam, chociaż gliniany pył i tak był wszędzie. Zrobiłam zapiekankę, kupiłam chipsy i colę. Kiedy chłopcy przyjechali, byłam w pracowni. Kończyłam ważną serię kubków, które musiały trafić do pieca. Usłyszałam śmiechy na podwórku, więc wytarłam ręce i wyszłam, żeby się przywitać. – Cześć, chłopaki – powiedziałam z uśmiechem. Koledzy Kacpra, ubrani w markowe bluzy, spojrzeli na mnie z lekkim zdziwieniem. Mój stary dres i ufajdane gliną buty nie pasowały do obrazu „nowoczesnej mamy”. – Dzień dobry – odpowiedział jeden z nich, wysoki chłopak z aparatem na zębach. I wtedy usłyszałam to. – To jest pani Ewa. Pomaga nam przy sprzątaniu i w ogrodzie – powiedział Kacper szybko, nie patrząc mi w oczy. – Chodźcie, mój pokój jest na górze. Zamarłam. Świat zawirował mi przed oczami. Pani Ewa. Pomaga przy sprzątaniu. Mój własny syn wyparł się mnie przed swoimi kolegami. Nie powiedziałam nic. Wróciłam do pracowni, zamknęłam drzwi i usiadłam na podłodze. Łzy same płynęły mi po policzkach. Czułam się tak, jakby ktoś uderzył mnie w brzuch. Wszystkie te lata wyrzeczeń, nieprzespane noce, rezygnacja z własnych ambicji dla jego dobra… Wszystko to nagle wydało mi się bezwartościowe. Byłam dla niego tylko powodem do wstydu. „Panią Ewą”, którą trzeba ukryć. Rozmowa, która musiała się odbyć Koledzy pojechali wieczorem. Kiedy usłyszałam trzaśnięcie furtki, weszłam do domu. Kacper siedział w kuchni, jadł resztki zapiekanki. Spojrzał na mnie, a jego twarz przybrała wyraz obronny. Wiedział, że słyszałam. – Mamo, to nie tak, jak myślisz… – zaczął, ale podniosłam rękę, żeby go uciszyć. – A jak, Kacper? Jak mam to rozumieć? Że się mnie wstydzisz? Że moja praca, to z czego cię utrzymuję, to dla ciebie powód do ukrywania mnie przed światem? – Oni by nie zrozumieli! – wybuchnął. – Wszyscy moi znajomi mają bogatych rodziców. Jeżdżą na wakacje za granicę, mają nowe telefony. A my co? Mieszkamy w jakiejś ruderze na końcu świata, a ty wiecznie chodzisz brudna od gliny. Zmarnowałaś sobie życie, a teraz ja muszę za to płacić! Te słowa uderzyły we mnie z podwójną siłą. Zmarnowałam życie. Czy naprawdę tak było? – Zmarnowałam życie, mówisz? – powiedziałam cicho, starając się opanować drżenie głosu. – Wybrałam to miejsce, żebyś miał spokojne dzieciństwo. Zrezygnowałam z wystaw, żeby móc cię odbierać z przedszkola, żeby być z tobą, kiedy byłeś chory. Może nie mamy luksusów, ale nigdy niczego ci nie brakowało. – Ale ja nie chciałem, żebyś to dla mnie robiła! – krzyknął, a w jego oczach zalśniły łzy. – Nikt cię o to nie prosił! Mogłaś zostać w tej swojej Warszawie i robić karierę. Może wtedy nie byłabyś taką… taką nieudaczniczką. Odwrócił się i pobiegł na górę, trzaskając drzwiami. Czas na przemyślenia Od tamtej pory minęło kilka dni. Żyjemy obok siebie jak obcy ludzie. Kacper omija mnie szerokim łukiem, a ja… ja spędzam całe dnie w pracowni. Patrzę na moje koło garncarskie, na półki uginające się od gotowych prac. Zawsze uważałam, że robię coś wartościowego. Że tworzę przedmioty z duszą, które niosą radość innym. Ale teraz, po słowach Kacpra, zaczęłam w to wątpić. Może miał rację? Może faktycznie uciekłam od prawdziwego wyzwania, zasłaniając się jego dobrem? Może powinnam była zostać w Warszawie i walczyć o swoje miejsce w świecie sztuki, zamiast zaszywać się na prowincji? Ale z drugiej strony, to przecież moje życie. Mój wybór. I nie powinnam musieć się z niego tłumaczyć, a już na pewno nie powinnam czuć się gorsza z tego powodu. Nie wiem, jak potoczą się dalej nasze relacje. Wiem tylko, że coś we mnie pękło, jak źle wypalona glina. I że to pęknięcie nie sklei się tak łatwo. Ewa, 45 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Urodziłam syna w wieku 43 lat i to była najgorsza decyzja. Nie wiem, jak dotrwam do emerytury z tym darmozjadem” „Podsłuchałam rozmowę męża z jego matką o moim macierzyństwie. Ten maminsynek bezczelnie mnie oczernił, nigdy mu tego nie podaruję” „Mój były mąż przepisał cały majątek na nową żonę, by nie płacić na nasze dziecko. Mówi, że mam się cieszyć, że nie zabrał mi 800+”
„Na weselu szwagierki teściowa wyjawiła gościom moją tajemnicę. Panna młoda tak się wściekła, że wyprosiła mnie z dziećmi jeszcze przed krojeniem tortu”
„Chciałam być niewidzialna na weselu szwagierki, a teściowa jednym toastem zniszczyła wszystko”.
Kiedy Ania, moja szwagierka, ogłosiła datę ślubu, od razu wiedziałam, że to będzie wesele na sto dwa. Zawsze taka była – dokładna, wymagająca, z listą oczekiwań długą jak welon, który sobie wybrała. W dniu ślubu byłam w piątym miesiącu trzeciej ciąży i miałam jeden cel: nie zabrać jej ani odrobiny uwagi tego dnia. Sama byłam pierworodną w rodzinie, więc wiedziałam, jak to jest, kiedy coś odciąga blask od najważniejszej chwili. Z Tomkiem, moim mężem, zgodziliśmy się, że nie będziemy ogłaszać ciąży przed weselem Ani. Miałam już wyraźnie zaokrąglony brzuch, ale sukienka w kwiaty i żakiet zrobiły swoje. Poza najbliższą rodziną nikt nie musiał wiedzieć. Chciałam po prostu być gościem – dyskretnym, uśmiechniętym, niewidzialnym w tle cudzego szczęścia. Tomek się ze mnie śmiał, mówiąc, że robię z tego operację wojskową, ale ja czułam, że to ważne. Wiedziałam, jak łatwo skradnie się komuś dzień, nawet nie chcąc. Wszystko szło zgodnie z planem, do pewnego momentu Wesele odbywało się w sali z widokiem na jezioro, dzieci biegały między stołami, a ja starałam się usiąść tak, żeby nikt nie musiał podawać mi dodatkowego krzesła. Halina, moja teściowa, krążyła między gośćmi z tym swoim charakterystycznym błyskiem w oku – uwielbiała być w centrum uwagi, nawet na czyimś weselu. Zawsze miała coś do powiedzenia, zwłaszcza kiedy chodziło o wnuki. Dla niej to był temat święty, ważniejszy nawet niż sama uroczystość. Starałam się jej unikać wzrokiem, bo dobrze znałam ten błysk – zwiastował kłopoty. Kilka razy podeszła do mnie w trakcie przyjęcia, mówiąc, jak bardzo się cieszy, że „w rodzinie znowu będzie się coś dziać”. Uciszałam ją wtedy szeptem, prosząc, żeby nie mówiła nic głośno. Odpowiadała tylko uśmiechem, jakby moje słowa w ogóle do niej nie docierały. Niestety, gdy zbliżał się czas toastów, Halina wstała, uśmiechnięta od ucha do ucha. – Za młodą parę! – zaczęła, a potem, jakby nie mogła się powstrzymać, dodała: – I za kolejnego wnuka, którego wkrótce powitamy w rodzinie! Sala zamarła. Ania, w swojej białej sukni, odwróciła się w moją stronę z wyrazem twarzy, którego nie zapomnę do końca życia. Nigdy nie zapomnę jej wzroku Coś w niej pękło. Widziałam to w jej oczach – nie złość, a coś głębsze, jakby wszystkie miesiące przygotowań, stresu i presji zebrały się w jednym momencie i wybuchły. Podeszła do mnie szybkim krokiem, a goście zaczęli szeptać między sobą. – Naprawdę musiałaś to zrobić akurat teraz? – powiedziała cicho, ale z furią w głosie. – To mój dzień, Malwina. Mój jedyny dzień, a ty znowu jesteś w centrum uwagi. – Ania, ja nic nie zrobiłam – próbowałam się bronić, czując, jak serce mi wali. – To twoja mama powiedziała, nie ja. – Ale to ty jesteś w ciąży! – krzyknęła, a łzy zaczęły płynąć jej po twarzy, rozmazując delikatny makijaż. – Cały dzień planowania, a teraz wszyscy będą mówić tylko o tobie i twoim trzecim dziecku! Halina, widząc, co wywołała, spróbowała załagodzić sytuację, ale było już za późno. Ania, roztrzęsiona, kazała mi wyjść. Nie krzyczała już, ale w jej głosie było coś nieodwracalnego. – Proszę, zabierz dzieci i wyjdź. Nie mogę teraz na ciebie patrzeć. W domu panowała cisza Zabrałam dzieci, przeprosiłam gospodarzy i wyszłam z sali, zanim podano deser. Tomek został, próbując załagodzić sytuację z matką, która wciąż nie rozumiała, co złego powiedziała. Siedząc w samochodzie, z dziećmi śpiącymi na tylnym siedzeniu, poczułam, jak łzy same napływają mi do oczu. Nie z powodu wstydu, a z powodu poczucia niesprawiedliwości – zrobiłam wszystko, by nie zabrać Ani jej dnia, a mimo to zostałam ukarana, choć nie zawiniłam. Jechałam do domu w ciemności, z rękami zaciśniętymi na kierownicy, powtarzając sobie w głowie tę scenę raz za razem. Zastanawiałam się, czy powinnam była coś powiedzieć wcześniej, czy powinnam była wyjść, zanim Halina wstała. Ale przecież nie mogłam przewidzieć, że jedno zdanie zniszczy cały wieczór. Przez kolejne dni w domu panowała cisza. Tomek próbował rozmawiać z matką, ale Halina uparcie twierdziła, że nie rozumie, o co tyle hałasu. – Przecież to dobra wiadomość, powinniśmy się cieszyć – powtarzała, jakby fakt, że zepsuła cudzy dzień, był drugorzędny. Widziałam, jak Tomek się frustruje, próbując jej to wyjaśnić, ale ona tylko machała ręką, jakby to była przesada z naszej strony. Czułam się winna, mimo że wiedziałam, że nie zrobiłam nic złego. To dziwne uczucie – być ukaranym za coś, co nie było moją decyzją, a jednocześnie rozumieć, że emocje drugiej osoby są prawdziwe i głębokie. Ania przez tydzień nie odbierała moich telefonów. Pisałam jej wiadomości, próbując wyjaśnić, przepraszać, choć sama nie wiedziałam, za co konkretnie. W końcu, gdy zadzwoniła, jej głos był spokojniejszy, ale wciąż pełen żalu. – Wiem, że to nie była twoja wina – powiedziała. – Ale czułam się, jakby ktoś zabrał mi ostatnią chwilę, która miała być tylko moja. Rozmowa, która wszystko zmieniła Umówiłyśmy się na kawę, tylko we dwie, bez dzieci, bez teściowej, bez nikogo, kto mógłby zakłócić tę rozmowę. Wybrałyśmy małą kawiarnię na rogu, tę samą, w której siedziałyśmy razem wiele lat temu, zanim jeszcze wyszłam za Tomka. Ania wyglądała inaczej niż na weselu – bez makijażu, w prostym swetrze, z podkrążonymi oczami. Opowiedziałam jej, jak bardzo starałam się schować ciążę, jak unikałam nawet zdjęć z bliska, żeby nie zabrać jej blasku. Powiedziałam też, że rozumiem, jak to jest czuć się w cieniu, bo przez lata patrzyłam, jak moi rodzice porównują mnie z kuzynkami, a ja zawsze wychodziłam na tę „mniej błyskotliwą”. Ania w końcu się rozpłakała, mówiąc, że przez całe życie czuła się w cieniu – najpierw mojego małżeństwa, potem naszych dzieci, a teraz nawet własny ślub nie mógł być tylko o niej. – To nie ma nic do ciebie, Malwina. To ma do czynienia z tym, że zawsze czułam się mniej ważna. A twoja ciąża przypomniała mi to wszystko naraz. – Nie wiedziałam, że tak się czujesz – powiedziałam szczerze. – Gdybym wiedziała, zrobiłabym więcej, żeby ten dzień był naprawdę tylko twój. – Wiem. I właśnie dlatego to tak zabolało. Bo wiedziałam, że ty się starałaś. A mimo to i tak wszystko się posypało. Zrozumiałam wtedy, że to nie był tylko wybuch emocji z powodu jednego toastu. To były lata skumulowanych porównań, presji rodzinnej, poczucia bycia w tle. Ania potrzebowała tego dnia, by wreszcie poczuć się najważniejsza, a Halina, nieświadomie, odebrała jej to w jednej chwili. Nasza relacja się zmieniła Po tej rozmowie coś między nami się zmieniło. Ania zaczęła częściej dzwonić, pytać o dzieci, a nawet zaprosiła nas na wspólny obiad, gdy urodziła się moja córka. Pamiętam, jak trzymała ją na rękach w kuchni, mówiąc, że tym razem chce być częścią tej chwili, a nie kimś, kto patrzy z boku. Halina, choć wciąż czasem mówi coś bez zastanowienia, nauczyła się pytać, zanim coś ogłosi – przynajmniej trochę. Kiedy byłam w ciąży z czwartym dzieckiem, zadzwoniła do mnie zapytać, czy może o tym komuś powiedzieć, zanim otworzyła usta na następnym rodzinnym obiedzie. Uśmiechnęłam się, słysząc to pytanie – dla niej to był ogromny krok. Do dziś, kiedy wspominamy to wesele, śmiejemy się gorzko z tego toastu, który omal nie zrujnował relacji między nami na dobre. Ale z tamtej burzy wyszło coś dobrego – szczerość, której wcześniej nam brakowało. Nauczyłam się, że czasem nie da się uniknąć bycia w centrum uwagi, nawet jeśli robi się wszystko, by tego uniknąć. I że najważniejsze rozmowy często rodzą się dopiero po najgorszych momentach. Malwina, 38 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie przedstawiają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Po narodzinach Aurelki byłam tak wykończona, że nie zauważyłam, jak mąż robi ze mnie pośmiewisko przed rodziną. Dopiero na weselu kuzynki przejrzałam na oczy” „Mieliśmy 5-letnią córkę, a on wciąż nie myślał o ślubie. Dopiero gdy zagroziłam, że wyjadę do Niemiec, zrozumiał, ile może stracić” „Wzięliśmy 100 tys. od teściów na budowę domu dla nas i dzieci. Gdy usłyszałam, co chcą w zamian, przeszedł mnie dreszcz”
Tak poniżają rodziców na zebraniach. Nauczycielka wywołała trzy nazwiska na forum klasy. „Wszyscy od razu spłonęli rumieńcem”
Pierwsze wrześniowe spotkania rodziców z wychowawcami w szkolnych ławkach to zazwyczaj czas na omówienie planu lekcji, wybór komitetu rodzicielskiego i logistyczne zorganizowanie nowego roku. Czasami jednak rutynowe zebranie potrafi w kilka minut zamienić się w publiczny sąd nad dorosłymi, po którym w powietrzu zostaje już tylko potężny niesmak i poczucie głębokiego upokorzenia.
Większość z nas idzie na pierwsze szkolne zebrania ze spokojem, myśląc głównie o tym, jak ułoży się nowy plan lekcji i ile tym razem wyniosą wydatki na start. Koleżanka wróciła ze spotkania w klasie swojej córki i opowiedziała mi o sytuacji, która do teraz budzi we mnie sprzeciw i złość na kompletny brak wyczucia u pedagogów. Rozegrała się tam wyjątkowo niezręczna scena, która uderzyła w prywatność kilku rodzin. Nauczycielka bez żenady wywołała trzy nazwiska na forum klasy, zmuszając dorosłych ludzi do tłumaczenia się z osobistych spraw przed kilkunastoma obcymi osobami. Efekt był taki, że większość obecnych w sali rodziców obserwowała całe zdarzenie z zażenowaniem, a korytarzowe plotki rozkręciły się na dobre. Ta historia idealnie pokazuje, jak bardzo niektóre placówki oświatowe wciąż tkwią w przestarzałych i krzywdzących schematach, które nigdy nie powinny mieć miejsca w cywilizowanej dyskusji. Publiczne rozliczanie dłużników. Jak prozaiczna rozmowa o składkach zmieniła się w korytarzowy lincz Całe to kłopotliwe zdarzenie miało miejsce pod koniec oficjalnej części zebrania, kiedy większość rodziców chowała już notesy i szykowała się do wyjścia. Wychowawczyni klasy, starsza i bardzo zasadnicza kobieta, nagle wyciągnęła z teczki zadrukowaną kartkę i zmieniła ton na wyjątkowo chłodny. Poinformowała obecnych, że w zeszłym roku szkolnym nie wszystkie rodziny uregulowały swoje finansowe zobowiązania wobec klasy, przez co teraz brakuje funduszy na podstawowe materiały dydaktyczne. Zamiast załatwić sprawę dyskretnie przez e-dziennik, kobieta postanowiła pójść na żywioł i wyczytała nazwiska trzech mam, oczekując, że natychmiast wyjaśnią, dlaczego zalegają z opłatami. W klasie zapadła głęboka cisza. Trzy dorosłe kobiety zamarły, czując na sobie oceniające spojrzenia reszty rodziców, którzy jeszcze chwilę wcześniej rozmawiali z nimi z uśmiechem. Całkowity upadek dobrych manier. Presja grupy i nerwowe tłumaczenia w szkolnej ławce Wskazane palcem mamy poczuły się postawione pod ścianą. Jedna z nich, samotnie wychowująca dziecko, drżącym głosem próbowała tłumaczyć, że miała ciężki okres i straciła pracę, na co nauczycielka rzuciła krótką uwagą, że o takich rzeczach trzeba informować wcześniej, a nie blokować plan całej grupy. Druga wywołana kobieta zaczęła w nerwach szukać w telefonie potwierdzenia przelewu, udowadniając, że pieniądze wysłała kilka dni temu, a system szkoły po prostu nie zaksięgował jeszcze wpłaty. Taka publiczna segregacja i robienie z ludzi winnych na oczach innych rodziców wywołało u wszystkich obecnych na sali ogromny dyskomfort. Nauczycielka bez cienia zażenowania kontynuowała swój wywód o braku odpowiedzialności współczesnych rodzin, sprowadzając elementarny szacunek do drugiego człowieka do poziomu zero. To było złamanie granic, które zniszczyło atmosferę i zaufanie między ludźmi w tej grupie. Granice szkolnej roszczeniowości. Musimy zacząć asertywnie mówić „nie” szkolnym absurdom Ta skandaliczna sytuacja to bolesny dowód na to, jak bardzo w niektórych placówkach kuleje kultura osobista i znajomość podstawowych praw. Przepisy oświatowe mówią bardzo jasno i bezdyskusyjnie − wszelkie wpłaty na komitet rodzicielski, ubezpieczenia grupowe czy fundusze klasowe są całkowicie dobrowolne i nikt nie ma prawa nas z nich publicznie rozliczać, straszyć czy piętnować na forum. Przerzucanie odpowiedzialności za braki budżetowe na rodziny i organizowanie takich pokazowych akcji to pójście na łatwiznę ze strony personelu. Publiczne wywoływanie nazwisk i robienie z ludzi dłużników to zachowanie, które natychmiast powinno trafić do dyrekcji szkoły. Nasza wartość jako rodziców nie mierzy się szybkością przelewów na komitet, a szkoła powinna być miejscem bezpiecznym dla każdego dziecka i jego rodziny, bez względu na status materialny i zasobność portfela. Zobacz też: Już jest kalendarz roku szkolnego 2026/2027: więcej laby niż nauki. Będą dłuższe wakacje, zmiany w organizacji ferii
Wystarczy rzut oka w szkolnej szatni? „Od razu widać, który rodzic nie ogarnia podstaw. Wstyd”
Początek września w szkolnych szatniach to czas wielkich powrotów, nowych postanowień i radosnego gwaru na korytarzach podstawówek. Okazuje się jednak, że te pierwsze dni nauki potrafią stać się dla pracowników szkoły bezlitosnym zwierciadłem, obnażającym największe zaniedbania opiekuńcze dorosłych.
Do naszej redakcji napisała pani Marlena, która od kilkunastu lat pracuje jako nauczycielka nauczania początkowego oraz opiekunka świetlicy w jednej z warszawskich szkół podstawowych. Kobieta postanowiła podzielić się bardzo szczerymi, a dla wielu osób zapewne bolesnymi obserwacjami, jakie zbiera od pierwszych dni tego roku szkolnego, pomagając najmłodszym uczniom przygotować się do zajęć. Autorka listu twierdzi wprost, że wystarczy zaledwie krótki rzut oka na zawartość przydzielonych dzieciom szafek, by bezbłędnie ocenić, która mama i który tata kompletnie nie ogarniają podstawowych obowiązków. W jej wiadomości pada wiele mocnych słów, w tym potoczne i dosadne stwierdzenie, że niektóre zaniedbania to po prostu ogromny wstyd dla dorosłych, którzy fundują swoim pociechom logistyczny koszmar na szkolnym korytarzu. Pani Marlena napisała wprost: „Od pierwszego dzwonka od razu widać, który rodzic nie ogarnia podstaw, to po prostu wstyd na całą szkołę”. Jako redakcja uważamy, że to wyznanie − choć momentami surowe i pozbawione taryfy ulgowej − dotyka bardzo ważnego problemu, o którym w dzisiejszych czasach rzadko mówi się głośno ze strachu przed oceną. To idealny moment, by bez zbędnego patosu przyjrzeć się temu, jak nasz wieczny brak czasu wpływa na to, jak dzieci radzą sobie wśród rówieśników, zanim w ogóle wejdą do sali lekcyjnej. Szafka pełna chaosu już we wrześniu. Jak ubraniowe zaniedbania niszczą samodzielność dziecka Pani Marlena w swoim liście bardzo szczegółowo punktuje grzechy rodziców, które codziennie widzi na najniższym poziomie szkolnego budynku. Autorka listu pisze, że najgorszy typ rodzica to ten, który traktuje szkolny boks jak darmowy śmietnik i składowisko rzeczy przypadkowych. Nauczycielka przytacza sytuację, gdy w szafce jednego z siedmiolatków już w pierwszym tygodniu nauki zastała potworny bałagan, w którym czyste rzeczy mieszały się z brudnymi. Pani Marlena wspomina: „Rodzice kupują najdroższe gadżety i ciuchy znanych marek, a zapominają o podpisaniu worków czy regularnym sprawdzaniu, czy ubranie na zmianę w ogóle pasuje na dziecko”. W liście czytamy, że ten widok był potwornie smutny, bo małe dzieci od pierwszych dni muszą biegać w obuwiu, które je pije i obciera, bo mama czy tata przez całe wakacje nie znaleźli czasu, by sprawdzić stan garderoby pociechy. Jak podkreśla autorka listu: „Zaniedbana odzież i chaos w szafce to często bezwzględny wyznacznik zaangażowania rodziców”. Taka sytuacja zmusza nauczycieli do robienia za darmową służbę i naprawiania błędów dorosłych, którzy rzucają dziecko na głęboką wodę bez podstawowego przygotowania. Totalna bezradność przy sznurówkach. Kiedy wygoda dorosłych blokuje pierwszaka Kolejnym, niezwykle ważnym punktem relacji doświadczonej nauczycielki jest temat kompletnego niedopasowania odzieży do realnych umiejętności manualnych dziecka w wieku wczesnoszkolnym. Autorka listu opisuje sytuację, gdy rodzice, chcąc kupić dzieciom najmodniejsze, markowe ciuchy z internetu, zamawiają im buty ze sztywnymi sznurówkami czy kurtki z zacinającymi się metalowymi guzikami. Pani Marlena pisze z żalem: „W przedszkolu i w domu rodzice wyręczają malucha we wszystkim dla świętego spokoju, a potem we wrześniu te dzieci stoją w szatni i płaczą, bo nie potrafią samodzielnie zawiązać supełka. Inna sprawa, że te dzieci już w szkole powinny umieć się obsłużyć”. Pani Marlena przytacza fragmenty swoich rozmów z zapłakanymi pierwszakami, które stoją przed wyjściem na plac zabaw i bezradnie walczą z garderobą, podczas gdy reszta klasy już bawi się na dworze. Wychowawczyni pyta wprost w swoim liście, dlaczego rodzice są tak bezmyślni i nie potrafią postawić na proste rzepy czy elastyczne gumki, skoro wiedzą, że ich dziecko nie ma jeszcze opanowanych tych umiejętności. Pisze, że takie postępowanie to jawne lenistwo dorosłych, za które dzieci płacą gigantycznym stresem i poczuciem, że są gorsze od rówieśników. Czego naprawdę uczy nas szkolny korytarz? Apel o odrobinę odpowiedzialności na nowy rok Na koniec swojego listu pani Marlena kieruje bardzo mocny, pełen emocji apel do wszystkich współczesnych mam i ojców, którzy właśnie wysłali swoje pociechy do szkół. Nauczycielka prosi, byśmy chociaż raz w tygodniu zrobili solidny przegląd zawartości szkolnego boksu, wyprali brudny strój na gimnastykę i sprawdzili, czy dziecko nie potrzebuje pomocy przy pakowaniu plecaka. Wyznaje, że dziecko, które przychodzi w niedopasowanych kapciach lub bez kurtki w deszczowy dzień, czuje się potwornie upokorzone i odrzucone przez grupę, a winę za ten stan rzeczy ponosi wyłącznie dorosły. Wychowanie zaradnego i pewnego siebie człowieka nie wymaga od nas wydawania fortuny na markowe akcesoria, ale podarowania mu czasu, mądrego wsparcia i nauczenia go podstawowych czynności życiowych. W swoim podsumowaniu pani Marlena zaznacza bardzo ważną rzecz: „Prośba o porządek w szafce i dopasowane buty to nie jest czepialstwo nauczycieli, ale elementarny szacunek do własnego dziecka. Czas wyciągnąć wnioski z tej szatniowej lekcji na początku września i zrozumieć, że nasze dzieci mają pełne prawo czuć się w szkole bezpiecznie, czysto i komfortowo każdego dnia, a to zależy głównie od nas samych”. Zobacz też: Po urlopie na kempingu wiem jedno, ci młodzi przepadną w dorosłości. Scena na pomoście nie zostawia żadnych złudzeń
„Żona złapała mnie na dziecko, a dziś nawet palcem nie kiwnie. To ja pakuję śniadaniówki i czytam bajki na dobranoc, gdy ona idzie w tango”
„Myślałem, że budujemy prawdziwą rodzinę. Prawda była szokująca – poznałem ją przez przypadek.”
Kiedy poznałem Dagmarę, wydawała mi się ucieleśnieniem wszystkiego, o czym zawsze marzyłem. Ciepła, serdeczna, z błyskiem w oku, który zapowiadał dom pełen śmiechu i rodzinnych wieczorów przy planszówkach. Byłem dobrze sytuowany, miałem własne mieszkanie, stabilną pracę i odłożone pieniądze. Dagmara od początku podkreślała, jak ważna jest dla niej rodzina, dzieci, wspólne życie. Po rozwodzie długo nie wierzyłem, że jeszcze ktoś mnie pokocha, ale ona sprawiła, że znów zacząłem wierzyć w szczęście. Pięć lat później to ja przygotowuję kanapki do przedszkola, ogarniam dom, a ona coraz częściej traktuje nasze mieszkanie jak hotel z pełnym wyżywieniem i obsługą. Sielanka, której nigdy nie było Na początku nie podejrzewałem niczego złego. Dagmara szybko wróciła do pracy po macierzyńskim, tłumacząc, że musi ratować swoją pozycję w firmie, bo w dzisiejszych czasach łatwo wypaść z obiegu. Pracuję zdalnie, mam swoją małą firmę IT, więc – jak mówiła – „masz ten komfort, żeby się wszystkim zająć”. Zgodziłem się, bo przecież byłem zakochany i wierzyłem, że robimy to dla naszej przyszłości. – Jędrzej, weźmiesz małego do lekarza? Mam ważne spotkanie w biurze, nie dam rady się wyrwać – rzucała w przelocie, poprawiając makijaż w przedpokoju. Z czasem takich sytuacji było coraz więcej. Gotowałem, sprzątałem, znałem wszystkie bajki na pamięć, a wieczorami próbowałem udawać przed samym sobą, że to tylko taki etap. Dagmara wracała coraz później, początkowo tłumacząc się nadgodzinami, potem wyjściami integracyjnymi, aż w końcu przestała się tłumaczyć. Wpadała na chwilę, przytulała naszego synka, rzucała mi krótkie „cześć” i zamykała się w łazience, by szykować się na kolejne wyjście. Zdarzało się, że weekendy spędzała poza domem, bo „musi odpocząć od codzienności”, a ja zostawałem z dzieckiem, obiadem, praniem i wszystkim innym. Moi rodzice zaczęli pytać, czy wszystko u nas w porządku. Zawsze zbywałem ich żartem, nie chcąc przyznać, że czuję się coraz bardziej samotny i wykorzystywany. Coraz więcej znaków zapytania Z czasem zacząłem obserwować coraz wyraźniej, że Dagmara żyje swoim rytmem, a ja jestem tylko dodatkiem do jej wygodnej codzienności. Często wracała z zakupami, na które wydawała spore sumy, czasem przynosiła drogie ubrania czy kosmetyki, nie tłumacząc się, skąd bierze na to pieniądze. Nasze wspólne rozmowy ograniczyły się do ustaleń organizacyjnych, planowania zajęć synka i sporadycznych pytań o to, czy jej garsonka jest wyprasowana. Pewnej niedzieli, gdy próbowałem zaproponować rodzinny spacer, usłyszałem: – Jędrzej, ja muszę odpocząć. Ty zawsze chcesz coś organizować, a ja po prostu marzę o wolnym popołudniu. Nie chciałem się kłócić. Zabrałem synka do parku, patrzyłem, jak bawi się na placu zabaw, a w głowie krążyły mi pytania, czy to naprawdę tak miało wyglądać moje życie. Zazdrościłem innym ojcom, którzy rozmawiali z żonami, śmiali się razem. Ja miałem wrażenie, że coraz bardziej oddalamy się od siebie. Przypadkowa rozmowa, która zmieniła wszystko Któregoś wieczoru usypiałem naszego synka. Byłem zmęczony po dniu pełnym obowiązków, gdy usłyszałem głos Dagmary dobiegający z balkonu. Drzwi były lekko uchylone. Najpierw nie zwracałem na to uwagi, ale jej słowa sprawiły, że zamarłem. – Mamo, no przestań, przecież sama mówiłaś, że trzeba się zabezpieczyć na przyszłość. Jędrzej jest porządny, dobrze zarabia, dba o nas. Dziecko? No, trzeba było go czymś zatrzymać, bo niby czemu miałabym się męczyć jak ty? – zaśmiała się. – Mam dom, opiekunkę na pełen etat i wolność. Tylko czasem mam już dość tego udawania, ale czego się nie robi dla wygody. Poczułem, jakby ktoś z całej siły uderzył mnie w klatkę piersiową. Przez pięć lat żyłem w iluzji, wierząc, że budujemy coś razem, a ona traktowała mnie jak narzędzie do realizacji własnego planu. Konfrontacja, na którą nie byłem gotowy Wyszedłem na balkon. Dagmara spojrzała na mnie, jej twarz nagle pobladła, ale szybko przybrała spokojny, niemal obojętny wyraz. – Coś się stało? – zapytała, poprawiając sweter, jakby nic się nie wydarzyło. – Słyszałem wszystko – powiedziałem cicho. Czułem, jak trzęsą mi się ręce. – Usłyszałem, jak rozmawiasz z mamą. Dagmara spojrzała na mnie przez chwilę, po czym wzruszyła ramionami. – Jędrzej, nie dramatyzuj. Po prostu nie jestem typem kobiety, która będzie siedzieć w domu i smażyć kotlety. Ty też chyba nie chcesz mieć kury domowej, prawda? Masz rodzinę, masz dom, dziecko. O co ci właściwie chodzi? Nie mogłem uwierzyć w jej obojętność. Stałem tam chwilę, próbując zrozumieć, jak bardzo się pomyliłem. Wszystkie drobne sygnały, które ignorowałem przez lata, nagle ułożyły się w jedną całość. Stała przede mną kobieta, której nie znałem. Kobieta, która potrafiła użyć niewinnego dziecka, by zapewnić sobie wygodne życie. – Myślałem, że jesteśmy rodziną – powiedziałem w końcu. – Myślałem, że to wszystko dla nas, dla naszego syna. Dagmara westchnęła i spojrzała na mnie z jakąś pobłażliwością. – Jędrzej, życie nie jest bajką. Ja chcę mieć coś od życia. Ty też możesz. Nie odpowiedziałem już nic. Wróciłem do pokoju synka, patrzyłem, jak spokojnie śpi i obiecałem sobie, że już nigdy nie pozwolę, by ktoś mnie wykorzystał. Tej nocy nie mogłem zasnąć. W głowie przewijały mi się sceny z naszego życia, każde jej słowo, każdy gest. Czułem się upokorzony, zdradzony, naiwny. Próba rozmowy i rozstania Następnego dnia próbowałem z nią jeszcze porozmawiać. Chciałem zrozumieć, czy jest w tym wszystkim choć cień uczuć, czy może jestem tylko środkiem do celu. – Dagmara, co chcesz zrobić dalej? – zapytałem. – Tak się nie da żyć, nie mogę być tylko twoją wygodną opcją. Spojrzała na mnie chłodno. – Ja się nie zmienię, Jędrzej. Jeśli ci nie pasuje, wiesz, gdzie są drzwi. Ale dziecka mi nie zabierzesz. Nie miałem siły na kłótnie. Przez kolejne dni żyliśmy obok siebie, wymieniając tylko krótkie komunikaty. Widziałem, że jej to zupełnie nie rusza. Mnie bolało wszystko – poczucie porażki, żal do siebie, do niej, do świata. Zacząłem rozważać, co dalej. Zależy mi na synku, nie chcę, żeby dorastał w domu, gdzie rodzice udają, że wszystko jest w porządku. Nowe spojrzenie na siebie Z czasem zacząłem dostrzegać, że przez całe życie stawiałem innych na pierwszym miejscu. Próbowałem zasłużyć na miłość, na uwagę, godziłem się na kompromisy, żeby nie być sam. Teraz wiem, że to była droga donikąd. W końcu postanowiłem zadbać o siebie i syna – zgłosiłem się na mediacje, by ustalić przyszłość naszej rodziny. Zacząłem rozmawiać z psychologiem, by zrozumieć, czemu tak łatwo pozwoliłem się wykorzystać. Nie wiem, jak potoczy się nasze życie. Nie wiem, czy będę znowu komuś ufał. Ale wiem jedno: już nigdy nie zaufam komuś bezgranicznie tylko dlatego, że bardzo chcę wierzyć w miłość. Jędrzej, 38 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Na roczku Jasia teściowa publicznie pochwaliła mojego męża za to, jak świetnie zajmuje się dzieckiem. Nie wytrzymałam i wygarnęłam mu przed wszystkimi” „Po narodzinach Aurelki byłam tak wykończona, że nie zauważyłam, jak mąż robi ze mnie pośmiewisko przed rodziną. Dopiero na weselu kuzynki przejrzałam na oczy” „Zdjęcie pustej lodówki zniszczyło moje małżeństwo. Po narodzinach Tosi byłam na skraju załamania, a mąż upokarzał mnie na rodzinnym czacie”
„Córki sobie o mnie przypomniały, gdy dostałam spadek po bracie. Nie dały mi wnuków, ale już kładą łapska na moim majątku”
„Myślałam, że strata bliskiej osoby zbliży nas do siebie. Okazało się, że spadek po wuju był dla nich ważniejszy niż ja.”
Zawsze myślałam, że na starość dom będzie pełen śmiechu wnuków, zapachu ciasta i gwaru rodzinnych obiadów. Tak było w moim rodzinnym domu, tak wyobrażałam sobie własną przyszłość, kiedy wychowywałam Kaśkę i Magdę. Lata mijały, dziewczyny dorastały, wyfrunęły z gniazda i każda z nich ułożyła sobie życie po swojemu. Żadna z nich nie planowała dzieci. Obie postawiły na karierę, podróże i życie w wielkim mieście. Początkowo trudno mi było to zaakceptować. Czułam ukłucie zazdrości, kiedy koleżanki pokazywały mi zdjęcia swoich wnuków. Z czasem jednak pogodziłam się z tym, że moja starość będzie wyglądać inaczej. Nauczyłam się cenić spokój, ciszę i czas, który mogłam poświęcić tylko sobie. Odwiedzałam dziewczyny od czasu do czasu, ale nasze relacje były raczej chłodne, poprawne. Zawsze zajęte, w biegu, nie miały dla mnie zbyt wiele czasu. Niespodziewana strata Kilka miesięcy temu zadzwonił telefon. Numer był nieznany. Odebrałam, spodziewając się jakiegoś telemarketera. Po drugiej stronie odezwał się rzeczowy, zmęczony głos: – Dzień dobry, tu szpital wojewódzki. Czy rozmawiam z Teresą Nowak? Chodzi o państwa Marka Nowaka, państwa brata. Przykro mi, ale pana Marka zabrakło dziś nad ranem. Zawał serca. Na chwilę zabrakło mi tchu. Choć nie byliśmy bardzo blisko – życie nas rozdzieliło, mieliśmy różne drogi, rzadko rozmawialiśmy – to jednak był moim jedynym bratem. Przypomniały mi się nasze dzieciństwo, wspólne zabawy na podwórku, wakacje u dziadków. Nagle poczułam pustkę, której nie da się wypełnić. Odłożyłam słuchawkę i przez długi czas nie mogłam się ruszyć z miejsca. Potem, drżącymi rękami, wykręciłam numery do Kaśki i Magdy. Zastanawiałam się, czy w ogóle powinnam do nich dzwonić – przecież kontaktowałyśmy się sporadycznie. Jednak uznałam, że powinny wiedzieć. Odebrały chłodno, z dystansem, jakby od niechcenia. Przekazałam im wiadomość, a one tylko rzuciły krótkie „przykro mi” i zapytały, czy trzeba coś załatwić. Pogrzeb był skromny. Przyszła tylko najbliższa rodzina i kilku dawnych znajomych. Stałam przy grobie, patrząc na opadającą ziemię, i czułam, jak kończy się pewien rozdział mojego życia. Po powrocie do domu długo siedziałam w fotelu, próbując zrozumieć, czy mogłam zrobić coś, by nasze relacje były lepsze. Miałam wyrzuty sumienia, że nie zadzwoniłam do Marka od miesięcy. Spadek po bracie Kilka tygodni później dostałam list z kancelarii prawnej. Okazało się, że Marek, choć nie dawał tego po sobie poznać, był bardzo oszczędny i przez lata zgromadził majątek: dom na przedmieściach, trochę ziemi, spore oszczędności. Zdziwiłam się, gdy okazało się, że to ja jestem jego jedyną spadkobierczynią. Byłam w szoku. Nigdy nie przypuszczałam, że Marek był aż tak zamożny i że to właśnie mnie zapisze wszystko. Przez kilka dni nie mogłam dojść do siebie. W sercu miałam żal, smutek po stracie, ale też poczucie odpowiedzialności. Zastanawiałam się, co by powiedział, gdyby widział, jak próbuję poradzić sobie z tym wszystkim sama. Nagła troska córek Wszystko zmieniło się, gdy dziewczyny dowiedziały się o spadku. Nagle, z dnia na dzień, zaczęły dzwonić, pytać o zdrowie, proponować spotkania. Z chłodnych, zapracowanych kobiet zmieniły się w troskliwe i opiekuńcze córeczki. Początkowo byłam zachwycona. Myślałam, że wreszcie zrozumiały, co jest w życiu najważniejsze, że spadek był tylko impulsem, który obudził w nich uśpione uczucia. Niedługo potem zaproponowały wspólny wyjazd do luksusowego spa w górach. Byłam wniebowzięta. To miał być nasz pierwszy wspólny wyjazd od lat. – Mamo, musisz wreszcie odpocząć i zadbać o siebie – mówiła Kaśka, pakując mnie do samochodu. – Teraz, kiedy masz na to środki, nie możesz oszczędzać na swoim zdrowiu i samopoczuciu. Weekend zapowiadał się wspaniale. Zabiegi, masaże, pyszne jedzenie, długie rozmowy... Szybko jednak okazało się, że głównym tematem naszych rozmów nie są wspomnienia, ani plany na przyszłość, ale finanse. Dokładniej – ich finanse. – Wiesz mamo, ten mój biznes ostatnio nie idzie najlepiej – zaczęła Magda, popijając wino w hotelowym lobby. – Mam trochę długów, muszę spłacić kredyt... Nie wiem, jak sobie poradzę. Kaśka natychmiast jej zawtórowała. – U mnie też nie jest kolorowo. Marzę o otwarciu własnej agencji PR, ale brakuje mi kapitału na start. Banki nie chcą mi dać pożyczki bez wkładu własnego. Prawdziwe intencje Słuchałam ich i z każdym słowem czułam, jak rośnie we mnie rozczarowanie. Zrozumiałam, że ten wyjazd, te telefony, ta nagła troska... to wszystko było ukartowane. Nie chodziło im o mnie, ani o naprawienie naszych relacji. Chodziło o pieniądze. O mój spadek. – Dziewczyny, rozumiem wasze problemy, ale... – zaczęłam, nie wiedząc, jak dobrać słowa. – Te pieniądze... to moje zabezpieczenie na starość. Nie chcę być dla nikogo ciężarem. Zapadła niezręczna cisza. Kaśka wymieniła z Magdą znaczące spojrzenia. – Mamo, przecież my tylko głośno myślimy – powiedziała w końcu Kaśka z fałszywym uśmiechem. – Nikt od ciebie niczego nie żąda. Ale ja wiedziałam swoje. Ziarno niepokoju zostało zasiane. Trudny wybór Po powrocie ze spa nie mogłam przestać myśleć o całej sytuacji. Z jednej strony pragnęłam odzyskać córki, odbudować z nimi więź, mieć kogoś bliskiego na starość. Z drugiej – czułam się wykorzystywana. Bałam się, że jeśli oddam im pieniądze, znów znikną z mojego życia, zostawiając mnie z niczym. – Mamo, przemyślałaś to, o czym rozmawiałyśmy? – zapytała Magda kilka dni później, dzwoniąc pod byle pretekstem. – Magda, nie chcę o tym teraz rozmawiać – ucięłam, czując, jak głos mi drży. – No dobrze, nie naciskam. Ale pamiętaj, że bardzo cię kochamy i chcemy dla ciebie jak najlepiej. Ta rozmowa uświadomiła mi, że stoję przed najtrudniejszym wyborem w moim życiu. Albo zaryzykuję utratę niezależności finansowej, w nadziei na kupienie miłości córek, albo zachowam pieniądze, ryzykując, że znowu zostanę sama. Samotność w tłumie Mijają tygodnie, a ja wciąż nie podjęłam decyzji. Dziewczyny dzwonią rzadziej, wyczuwając moją rezerwę. Kiedy już rozmawiamy, temat pieniędzy wisi w powietrzu, niewypowiedziany, ale obecny. Patrzę na moje piękne, zadbane mieszkanie, na konto w banku, które zapewnia mi spokój ducha, i czuję pustkę. Spadek po Marku przyniósł mi bogactwo, ale odebrał złudzenia. Dowiedziałam się, ile warta jest miłość moich córek. I ta wiedza jest bardziej bolesna niż samotność, z którą pogodziłam się już dawno temu. Teresa, 63 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Wychowałam rozpuszczone egoistki, które nie chcą mi dać wnuków. Pewnie szklanki wody na starość też nie dostanę” „Myślałam, że na starość będę otoczona gromadką wnuków. Zamiast tego dzieci zamknęły mnie w domu starców, a wnuki znam tylko ze zdjęć” „Pozywam dzieci o alimenty. Całe życie odkładałam sobie od ust, żeby niczego im nie brakowało, a na starość nawet na urodziny do mnie nie zadzwonią”
Uczennica schowała telefon tam, gdzie światło nie dochodzi. Nauczycielka: „Musiałam wzywać rodziców”
Od 1 września 2026 roku uczniowie szkół podstawowych nie mogą korzystać z telefonów komórkowych na terenie szkoły. Nowe zasady obowiązują od kilku dni, a jedna z nauczycielek już przekonała się, że nie wszyscy uczniowie zamierzają łatwo rozstać się ze swoimi smartfonami.
Od 1 września 2026 roku obowiązuje zakaz korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych umożliwiających komunikowanie się, nagrywanie obrazu lub dźwięku przez uczniów szkół podstawowych. Szkoły mogą również ustalić własne zasady dotyczące przechowywania urządzeń. Na naszą redakcyjną skrzynkę napisała nauczycielka pracująca ze starszymi klasami szkoły podstawowej. Opisała sytuację, która wydarzyła się niedługo po rozpoczęciu roku szkolnego, kiedy uczniowie dopiero przyzwyczajali się do nowych zasad dotyczących telefonów. Nasza czytelniczka przyznaje, że sama nie spodziewała się, że już na początku roku będzie musiała interweniować w takiej sprawie. „Od razu wiedziałam, że coś jest nie tak” Mam wychowawstwo w starszej klasie i od pierwszego dnia tłumaczę uczniom nowe zasady. Nie robię z telefonów tematu numer jeden, bo naprawdę nie zależy mi na ciągłym pilnowaniu, kto ma smartfon w kieszeni. Chcę po prostu, żeby uczniowie stosowali się do reguł, które obowiązują wszystkich. Wczoraj zauważyłam, że jedna z uczennic zachowuje się podczas lekcji bardzo nerwowo. Nie ze mną takie numery, więc szybko wyczułam, o co chodzi. Podchodzę do niej i mówię: – Proszę, odłóż telefon w wyznaczone miejsce. Ona spojrzała na mnie i odpowiedziała: – Nie mam telefonu. Wiedziałam, że nie mówi prawdy, ponieważ chwilę wcześniej widziałam ją z telefonem na korytarzu. „Nagle zaczęła na mnie krzyczeć” Powiedziałam jej spokojnie, że widziałam telefon i nie zamierzam robić z tego afery, jeśli po prostu go odda. Wystarczyło wyjąć go z kieszeni i odłożyć tam, gdzie powinna. Ona jednak zaczęła się denerwować. – Powiedziałam przecież, że nie mam! – podniosła głos. Nie chciałam się z nią kłócić, więc jeszcze raz poprosiłam, żeby pokazała mi, gdzie schowała telefon. Dziewczyna chyba nie mogła znieść presji. Schyliła się pod ławkę, zdjęła but i wyjęła z niego telefon. Przyznam, że przez moment nie wiedziałam, co powiedzieć, bo kompletnie nie spodziewałam się takiego pomysłu. – Naprawdę schowałaś telefon w bucie? Odpowiedziała mi, że nie mam prawa jej zabierać telefonu i że „wszyscy nauczyciele się czepiają”. Wtedy po raz kolejny wytłumaczyłam jej, że nie chodzi o mnie. W naszej szkole obowiązują konkretne zasady i ja, jako nauczycielka, muszę ich przestrzegać. Nie chciałam jej zawstydzać ani robić przedstawienia przed klasą. Zależało mi na tym, żeby po prostu zakończyć sprawę. Niestety, uczennica zaczęła zachowywać się coraz bardziej agresywnie. Podnosiła głos, odpowiadała mi bardzo niegrzecznie i stwierdziła, że telefonu mi nie odda. „Musiałam zadzwonić do rodziców” W tym momencie uznałam, że sama rozmowa już nie wystarczy. Gdyby powiedziała: „Dobrze, przepraszam, schowałam telefon, bo nie chciałam go oddać”, pewnie skończyłabym na upomnieniu i przypomnieniu zasad. Problemem stało się jednak jej zachowanie. – Nie będę się z tobą kłócić. Jeśli nie chcesz ze mną rozmawiać spokojnie, będę musiała skontaktować się z twoimi rodzicami. Ona odpowiedziała, że mogę dzwonić. Więc zadzwoniłam. Kiedy jej rodzice przyszli do szkoły, opowiedziałam im dokładnie, co się wydarzyło. Nie chciałam przedstawiać ich córki jako „najgorszej uczennicy w klasie”. Chciałam, żeby wiedzieli, że dziewczyna próbowała obejść zasady, a kiedy zwróciłam jej uwagę, zaczęła zachowywać się wobec mnie agresywnie. Mam nadzieję, że ta sytuacja da jej coś do myślenia. Nie oczekuję, że uczniowie będą zachwyceni zakazem telefonów. Rozumiem, że dla nastolatków smartfon jest ważnym elementem codzienności. Ale jeśli szkoła ustala zasady, musimy ich przestrzegać. Możemy dyskutować o tym, czy zakaz jest dobrym rozwiązaniem, możemy mieć różne opinie na jego temat, ale krzyk na nauczyciela i chowanie telefonu w bucie nie rozwiąże problemu. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Jest prosty sposób na darmowe obiady w szkole, a rodzice o tym nie wiedzą. Wystarczy 1 wniosek Szkoły rozsyłają listy zakazów przed 1 września, a rodzice łapią się za głowy. „Zaraz zabronią im oddychać” Nauczycielka: „Co roku we wrześniu zadaję rodzicom tylko 1 pytanie. Każdy od razu spuszcza wzrok”
Nauczycielka: „Co roku we wrześniu zadaję rodzicom tylko 1 pytanie. Każdy od razu spuszcza wzrok”
Pierwsze wrześniowe zebranie w szkolnych ławkach to dla większości rodziców chwila powrotu do rutyny, podpisywania zgód i planowania klasowego budżetu. Czasami jednak jedno zupełnie proste, rzucone ze spokojem przez wychowawcę pytanie potrafi w ułamku sekundy zburzyć dobre samopoczucie dorosłych i wywołać na sali nienaturalną ciszę.
Większość z nas idzie na pierwsze wrześniowe spotkania z kadrą pedagogiczną z gotową listą pytań o plan lekcji, podręczniki dodatkowe czy organizację wycieczek. Ostatnio moja bliska znajoma, która od ponad dwudziestu lat pracuje jako nauczycielka nauczania początkowego w dużej szkole podstawowej, opowiedziała mi o swoim autorskim rytuale, który stosuje na każdym starcie roku. Wyznała szczerze, że co roku we wrześniu zadaje zgromadzonym w sali rodzicom tylko jedno, krótkie pytanie, po którym dosłownie każdy od razu spuszcza wzrok i nagle zaczyna intensywnie wpatrywać się w blat szkolnej ławki. Ta z pozoru banalna kwestia nie dotyczy wcale ocen, zaległych składek na komitet rodzicielski czy zakazu przynoszenia smartfonów na lekcje, a mimo to uderza w najczulszy punkt współczesnego dorosłego. Jako doświadczona mama uważam, że ta historia to doskonały i niezwykle potrzebny materiał do przemyśleń dla każdej z nas, zanim na dobre damy się wciągnąć w jesienny kołowrotek domowych i zawodowych obowiązków. Pokazuje ona bowiem bolesną prawdę o tym, jak bardzo w dzisiejszych czasach mylimy zapewnianie dzieciom luksusowych warunków do życia z dawaniem im tego, czego najbardziej potrzebują do prawidłowego rozwoju emocjonalnego. Pytanie, które przecina szkolną ciszę. Jak proste badanie rodzinnej codzienności zawstydza dorosłych Całe to dające do myślenia zdarzenie powtarza się w klasie mojej znajomej podczas każdego pierwszego spotkania organizacyjnego z grupą rodziców. Kiedy wszystkie formalności, wybory skarbników i podpisywanie zgód na przetwarzanie danych są już odhaczone, nauczycielka odkłada na bok dziennik i prosi obecnych o chwilę szczerości. Pyta wtedy dorosłych siedzących w ławkach, ile minut w ciągu mijającego tygodnia spędzili na zwykłej, swobodnej rozmowie ze swoim dzieckiem, podczas której nie padło ani jedno słowo o szkole, ocenach, obowiązkach czy sprzątaniu pokoju. W tym momencie w sali lekcyjnej zapada głęboka, pełna ciężkiego zażenowania cisza, a rodzice natychmiast uciekają wzrokiem przed spojrzeniem wychowawczyni. Okazuje się, że w świecie, w którym kalendarze kilkulatków pękają w szwach od prywatnego angielskiego, tenisa, basenu i programowania, dorosłym dramatycznie brakuje czasu na bezcelowe i ciepłe bycie z własnym dzieckiem. Nauczycielka zauważyła, że współczesne mamy i ojcowie potrafią perfekcyjnie zarządzać logistyką wyprawkową, ale kompletnie kapitulują na polu budowania elementarnej bliskości, która nie jest podszyta wiecznym kontrolowaniem wyników w nauce. Pułapka korporacyjnego rodzicielstwa. Dlaczego uciekamy w zadania zamiast budować relacje Eksperci i psychologowie dziecięcy bardzo jasno wskazują, skąd bierze się to zbiorowe zawstydzenie. Żyjemy w potwornym pędzie, a domowe życie bardzo często zaczyna przypominać chłodno zarządzany projekt biznesowy, w którym dziecko jest kolejnym punktem do zrealizowania. Komunikacja między rodzicem a uczniem szkoły podstawowej ogranicza się najczęściej do mechanicznych i rzucanych w biegu pytań o to, czy lekcje są odrobione, co było na obiad w świetlicy i dlaczego worek z butami na wf znowu został w szatni. Zastępujemy autentyczne zainteresowanie wewnętrznym światem malucha ciągłym sprawdzaniem powiadomień w edziennikach, wmawiając sobie, że trzymamy rękę na pulsie. Gdy dziecko próbuje opowiedzieć o swoich przemyśleniach, życiowych strachach czy o tym, kim chce być w przyszłości, dorośli odruchowo uciekają w ekrany smartfonów, kupując sobie święty spokój za cenę powolnego zrywania emocjonalnej więzi. To buduje między pokoleniami gruby i trudny do zburzenia mur, który w najgorszy możliwy sposób daje o sobie znać, gdy młody człowiek wchodzi w trudny wiek buntu i dorastania. Kwadrans bez telefonu i krytyki. Jak mała zmiana nawyków ratuje spokój w domu Czy to wyznanie doświadczonej wychowawczyni oznacza, że jesteśmy złymi rodzicami i powinniśmy natychmiast popaść w chroniczne poczucie winy? Absolutnie nie, to po prostu ważny sygnał alarmowy, by w porę zatrzymać ten pęd i zmienić zasady domowej gry, zanim dziecko ostatecznie wyfrunie z rodzinnego gniazda. Nauczycielka na koniec zebrania zawsze daje rodzicom prostą, ale niezwykle skuteczną radę − prosi, by od września wprowadzić w domach zasadę świętego kwadransa. Chodzi o piętnaście minut dziennie, podczas których telefon leży wyciszony w drugim pokoju, telewizor jest wyłączony, a rodzic siedzi z dzieckiem na dywanie lub przy stole, słuchając go bez przerywania, oceniania czy dawania mądrych rad. Nauka budowania relacji opartej na bezwarunkowej akceptacji sprawia, że dzieci czują się bezpieczne, ważne i kochane za to, kim są, a nie za to, jakie stopnie przynoszą. Taki jakościowy czas to najlepsze nowoczesne korepetycje i tarcza ochronna przed uzależnieniami cyfrowymi, jaką możemy podarować swojemu dziecku na starcie nowego roku szkolnego, udowadniając, że mądre rodzicielstwo zaczyna się tam, gdzie kończy się kontrola, a zaczyna prawdziwa rozmowa. Zobacz też: Nauczyciele nie biorą jeńców: od września zmiany w szkołach. „Żadnych wycieczek, festynów, zebrania z rodzicami do 15”
Nie zdążyła odpieluchować dziecka przed przedszkolem. „Ciocie nie miały prawa upokorzyć tak Józia”
Józio ma trzy lata i właśnie rozpoczął przygodę z przedszkolem. W domu coraz częściej sam mówi, że chce skorzystać z toalety, ale podczas pobytu w placówce nie zawsze sygnalizuje taką potrzebę. Po jednej z wpadek jego mama zaczęła zakładać mu na czas przedszkola pieluchomajtki. Twierdzi, że reakcja jednej z nauczycielek sprawiła, że chłopiec poczuł się zawstydzony.
Początek przedszkola to dla trzylatka ogromna zmiana. Nowe miejsce, obce osoby, hałas, inne dzieci i zupełnie inny rytm dnia mogą sprawić, że dziecko zachowuje się inaczej niż w domu. Mama Józia przekonała się o tym podczas pierwszych dni adaptacji. Jej syn w domu coraz częściej korzysta z toalety, ale w przedszkolu nie zawsze potrafił powiedzieć, że chce siku. W domu woła, w przedszkolu nagle zapomina Józio ma trzy lata. Jego mama od kilku miesięcy próbowała spokojnie podejść do odpieluchowania. Nie chciała robić z korzystania z toalety wielkiego wydarzenia ani wywierać na synu presji. „W domu naprawdę jest już coraz lepiej. Józio potrafi powiedzieć: Mamo, chce mi się siku, i wtedy idziemy do łazienki. Czasami zdarzają się wpadki, ale myślałam, że to normalne na tym etapie” – pisze kobieta. Przed rozpoczęciem przedszkola miała jednak nadzieję, że syn będzie już całkowicie odpieluchowany. Nie udało się. Podczas pierwszych dni adaptacji chłopiec miał wpadkę. Dla mamy nie było w tym nic dziwnego – był w nowym miejscu, z nowymi osobami, a do tego przeżywał rozłąkę z rodzicami. „Wtedy zaczęłam mu na czas przedszkola zakładać pieluchomajtki. Nie dlatego, że uważam, że nie ma sensu go odpieluchowywać. Wręcz przeciwnie. Po prostu nie chciałam, żeby codziennie wracał z mokrymi spodniami i żeby stres związany z toaletą dokładał mu się do stresu związanego z samym” – opisuje mama chłopca. „Ciocia powiedziała to przy innych dzieciach” Według matki problem pojawił się kilka dni później. Józio wrócił do domu wyraźnie zawstydzony. Początkowo nie chciał powiedzieć, co się stało. Dopiero wieczorem zaczął opowiadać mamie o sytuacji w łazience. „Powiedział, że ciocia powiedziała przy innych dzieciach, że to wstyd i że się śmiała na głos. Potem inne dzieci zaczęły pytać, dlaczego ma pieluszkę” – relacjonuje matka. Kobieta następnego dnia porozmawiała z nauczycielką. „Usłyszałam, że skoro Józio jest w grupie trzylatków, to powinniśmy już dawno mieć ten temat za sobą. Byłam w szoku. Nie oczekuję, że nauczycielki będą wykonywały za mnie całą pracę. Wiem, że to ja jestem odpowiedzialna za odpieluchowanie syna. Ale nie zgadzam się na zawstydzanie go z tego powodu” – pisze. „Nie chcę, żeby bał się toalety” Mama Józia przyznaje, że być może powinna była wcześniej pomyśleć o tym, jak rozwiązany zostanie temat toalety w przedszkolu. Nie uważa jednak, że pieluchomajtki są powodem do wstydu. „Przecież to nadal małe dziecko. On dopiero uczy się rozpoznawać swoje potrzeby w nowym miejscu. W domu umie powiedzieć, czego potrzebuje, ale w przedszkolu jest spięty. Czy naprawdę najlepszym sposobem jest sprawienie, żeby jeszcze bardziej się tego wstydził? Powiedziałam mu, że nie ma się czego wstydzić i że pieluchomajtki są tylko na czas, kiedy uczymy się korzystać z toalety w przedszkolu. Nadal będziemy ćwiczyć w domu. Chciałabym tylko, żeby dorośli dali mu trochę czasu” – wyjaśnia. Jak przyznaje, najbardziej zabolało ją to, że sytuacja wydarzyła się w pierwszych dniach przedszkola, kiedy chłopiec dopiero próbował odnaleźć się w nowym miejscu. Przy tym nie oczekuje specjalnego traktowania dla syna. Chce tylko, żeby jego trudności nie stały się powodem do zawstydzania. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Jej córka wróciła z przedszkola z płaczem. „Pani zadawała intymne pytania” Pani w przedszkolu nastraszyła 4-latki, bo się nie słuchały, a matki biją brawo. „To się nazywa konsekwencja” Pielucha w przedszkolu to wstyd? „Usłyszałam, że mam niewychowane dziecko”. Wymagania nauczycielek przekroczyły granice
3 paskudne błędy językowe, które Polacy nagminnie popełniają. Dają dzieciom zły przykład
Dzieci uczą się mówić przede wszystkim przez naśladowanie. Zanim poznają zasady gramatyki i zaczną pisać pierwsze wypracowania, przez kilka lat słuchają rozmów dorosłych. Zapamiętują słowa, konstrukcje zdań i wyrażenia, których używają rodzice. Dlatego, jeśli mama albo tata regularnie popełniają błędy językowe, dziecko może bardzo szybko uznać je za normę.
Niektóre z tych błędów są tak powszechne, że trudno je nawet zauważyć. Oto trzy przykłady, które można usłyszeć na co dzień. „W każdym bądź razie” zamiast „w każdym razie” „W każdym bądź razie” to konstrukcja, którą można usłyszeć naprawdę często. Pojawia się zarówno w zwykłych rozmowach, jak i w wypowiedziach osób, które na co dzień posługują się dość staranną polszczyzną. – W każdym bądź razie jutro tam pojedziemy. – W każdym bądź razie musimy z nim porozmawiać. – W każdym bądź razie ja bym tego nie zrobiła. Problem w tym, że „w każdym bądź razie” jest połączeniem dwóch różnych, poprawnych wyrażeń: „w każdym razie” oraz „bądź co bądź”. Poprawnie powinniśmy powiedzieć: „w każdym razie”. Dziecko oczywiście nie zna historii żadnego z tych wyrażeń. Jeśli przez lata słyszy od rodziców „w każdym bądź razie”, zapamiętuje właśnie taką formę. Później może użyć jej podczas odpowiedzi przy tablicy albo napisać ją w szkolnym wypracowaniu, przekonane, że mówi i pisze poprawnie. „Tydzień czasu” zamiast „tydzień” To jeden z tych zwrotów, które brzmią zupełnie niewinnie. „Daj mi tydzień czasu”, „przez tydzień czasu byliśmy nad morzem”, „potrzebuję tygodnia czasu” – takie zdania można usłyszeć bardzo często. Tymczasem słowo „tydzień” samo w sobie określa jednostkę czasu. Dlatego dodawanie po nim słowa „czas” jest zbędne. Wystarczy powiedzieć: „daj mi tydzień”, „przez tydzień byliśmy nad morzem” albo „potrzebuję tygodnia”. To przykład tzw. pleonazmu, czyli połączenia wyrazów, w którym jedna część zawiera znaczenie drugiej. Podobnie mówimy czasem „miesiąc czasu” czy „dwa lata czasu”. Dla dziecka nie jest to jednak żaden pleonazm. Dziecko po prostu słyszy określoną konstrukcję i ją zapamiętuje. Jeśli mama mówi „daj mi tydzień czasu”, dziecko może później powtórzyć to samo w rozmowie z nauczycielem albo kolegami. „Po najmniejszej linii oporu” zamiast „po linii najmniejszego oporu” To jeden z bardziej podstępnych błędów, bo powiedzenie „po najmniejszej linii oporu” dla wielu osób brzmi całkowicie naturalnie. – On zawsze idzie po najmniejszej linii oporu. – Zrobił to po najmniejszej linii oporu. – Nie kombinuj, tylko idź po najmniejszej linii oporu. Poprawna forma to: „iść po linii najmniejszego oporu”. Skąd ten błąd? Prawdopodobnie dlatego, że łatwo skojarzyć „najmniejszą” z czymś, co jest najprostsze, i dlatego przestawiamy konstrukcję. Tymczasem chodzi o „linię” czegoś – konkretnie „najmniejszego oporu”. To kolejny zwrot, który dziecko może bez problemu przejąć od dorosłych. Jeśli słyszy go regularnie w domu, nie ma żadnego powodu, żeby podejrzewać, że coś jest nie tak. W szkole może więc później powiedzieć lub napisać „po najmniejszej linii oporu”, przekonane, że właśnie tak brzmi to powiedzenie. Dziecko słucha, nawet gdy nie zwracamy na to uwagi Nie każdy błąd językowy popełniony przez rodzica automatycznie zostanie przejęty przez dziecko. Nie ma też potrzeby zamieniania każdej rodzinnej rozmowy w lekcję języka polskiego. Warto jednak pamiętać, że dzieci są świetnymi obserwatorami i naśladowcami. To właśnie od najbliższych dorosłych uczą się pierwszych słów, zwrotów i sposobu budowania zdań. Dlatego, zanim zaczniemy poprawiać dziecko, dobrze czasem przyjrzeć się własnym przyzwyczajeniom językowym. Zwłaszcza że niektóre błędy są tak powszechne, że sami możemy nawet nie wiedzieć, że je popełniamy. Zobacz także: 4 oznaki, że jesteś emocjonalnie niedojrzałym rodzicem. Twoje dziecko nigdy nie stworzy zdrowej relacji
„Na roczku Jasia teściowa publicznie pochwaliła mojego męża za to, jak świetnie zajmuje się dzieckiem. Nie wytrzymałam i wygarnęłam mu przed wszystkimi”
„Zawsze myślałam, że macierzyństwo to praca zespołowa. Kiedy jednak mój mąż zaczął udawać przed teściową ojca roku, miarka się przebrała.”
Od miesięcy czułam się coraz bardziej wyczerpana. Opieka nad Jasiem to praca na pełen etat – nieprzespane noce, ciągłe karmienie, przewijanie, zabawa, sprzątanie po kolejnych katastrofach i walka o chwilę ciszy. Myślałam, że będziemy dzielić się tym wszystkim, ale rzeczywistość rozminęła się z moimi oczekiwaniami. Każdego dnia, gdy Łukasz wracał z pracy, liczyłam, że choć na moment odciąży mnie od codziennych obowiązków. On jednak natychmiast siadał do komputera, tłumacząc się zmęczeniem i potrzebą „chwili dla siebie”. Ja też byłam zmęczona, ale przecież moje zmęczenie nikogo nie obchodziło. – Możesz go chociaż przebrać? – prosiłam, trzymając na rękach płaczącego Jasia, kiedy sama ledwo stałam na nogach. – Zaraz, tylko skończę ten mecz – odpowiadał, nawet nie odrywając wzroku od ekranu. To „zaraz” rozciągało się na godziny, a niekiedy nie nadchodziło wcale. Z czasem przestałam już liczyć na jego pomoc. Czułam, jak narasta we mnie frustracja, żal i poczucie osamotnienia. Kiedy próbowałam z nim rozmawiać, zbywał mnie półsłówkami lub żartami. W końcu przestałam się odzywać, bo miałam wrażenie, że mówiłam do ściany. Lawina emocji Z zewnątrz wszystko wyglądało idealnie. Znajomi, patrząc na nasze zdjęcia w mediach społecznościowych, komentowali: „Ale wam dobrze!”, „Wspaniała rodzina!”. Rodzina Łukasza nie miała pojęcia, jak wygląda nasze codzienne życie. Moja mama trochę się domyślała, ale nie chciałam jej obciążać swoimi problemami. W końcu to ja wybrałam takiego męża, prawda? Każdego dnia powtarzałam sobie, że dam radę. Ale wieczorami, gdy Jasio w końcu zasypiał, a ja miałam chwilę na oddech, łzy same cisnęły mi się do oczu. Czułam się niewidzialna, jakbym była tylko dodatkiem do życia mojego męża i syna. Urodziny Jasia Dzień pierwszych urodzin Jasia zapowiadał się wyjątkowo. Chciałam, by wszystko było dopięte na ostatni guzik. Kilka dni wcześniej piekłam ciasto, zamawiałam dekoracje, planowałam gry i zabawy dla dzieci kuzynów. Łukasz nie zaproponował pomocy ani razu. Nawet nie wiedział, gdzie schowałam balony, które miałam nadmuchać. W dniu urodzin od rana krzątałam się po mieszkaniu. O 10:00 zadzwoniła teściowa z pytaniem, czy może przyjść wcześniej. Przyjechała z naręczem prezentów i natychmiast zaczęła rozpływać się nad wnukiem. Kilka minut później pojawiła się reszta rodziny – śmiech, zamieszanie, gwar. Łukasz nagle stał się innym człowiekiem. Wziął Jasia na ręce i nie odstępował go ani na krok. Pokazywał, jak nasz synek stawia pierwsze kroki, chwalił się każdą nową umiejętnością, opowiadał śmieszne anegdoty. – Jaki z niego wspaniały tata! – zachwycała się teściowa, popijając kawę. – Zawsze mówiłam, że Łukasz będzie cudownym ojcem. Patrz, jak mały się do niego tuli. Czułam, jak we mnie gotuje się złość. To był teatr na pokaz. Idealny tata, kiedy patrzy rodzina. W codzienności nie potrafił nawet nalać mleka do butelki, nie wspominając o przewinięciu syna. – Ależ z was zgrany duet! – śmiała się szwagierka, patrząc na Łukasza z Jasiem na rękach. – U nas to mąż nawet nie wie, gdzie są śpioszki! Poczułam, jak uśmiech zastyga mi na twarzy. Moment prawdy W końcu nadszedł czas zmiany pieluchy. Jasio zrobił się niespokojny, a w całym salonie rozległ się charakterystyczny zapach. Łukasz z szerokim uśmiechem wstał: – Chodź, synku, tata cię przebierze. Wszyscy spojrzeli na niego z podziwem. Teściowa aż klasnęła w dłonie. – Idę zobaczyć, jak sobie radzisz, Łukaszku! – zawołała i ruszyła za nim. Poczułam, że muszę tam być. Poszłam do pokoju Jasia razem z nimi. Łukasz położył synka na przewijaku i nagle rozejrzał się zdezorientowany po pokoju. – Gdzie są pieluchy? – zapytał, rozglądając się dookoła bezradnie. Zapadła cisza. Teściowa spojrzała na niego z lekkim zdziwieniem, potem przeniosła wzrok na mnie. Zdecydowałam się nie owijać w bawełnę. – W szafce, Łukasz – powiedziałam głośno, żeby wszyscy w salonie usłyszeli. – W tej samej szafce, w której leżą od roku. Ale ty byś tego nie wiedział, prawda? Bo przez ten rok ani razu go nie przebrałeś. Zrobiło się cicho, jak makiem zasiał. Teściowa stała przez chwilę, po czym szybko wróciła do salonu. Łukasz spąsowiał na twarzy, spuścił wzrok i przez długą chwilę milczał. W końcu sam poprosił mnie o pomoc przy pieluszce. Konsekwencje Reszta urodzin upłynęła w napiętej atmosferze. Goście udawali, że nic nie słyszeli, ale co chwilę zerkałam w ich stronę i widziałam, jak szeptają między sobą. Łukasz nie próbował już nosić Jasia na rękach, unikał kontaktu wzrokowego i przez całą imprezę był wyraźnie spięty. Po wyjściu gości zapanowała cisza. Łukasz nie odezwał się ani słowem, nie próbował się tłumaczyć, nie zapytał nawet, dlaczego to zrobiłam. Ja też nie zamierzałam przepraszać. Po raz pierwszy od dawna poczułam się silna – powiedziałam prawdę, która od miesięcy mnie dusiła. Wieczorem, kiedy Jasio spał, usiadłam w kuchni z kubkiem herbaty i myślałam o tym, co będzie dalej. Czy ten wstyd sprawi, że Łukasz zacznie się starać? Może w końcu zrozumie, ile wysiłku wymaga opieka nad dzieckiem. A może to początek poważnych problemów i jeszcze większego dystansu między nami? Następnego dnia Łukasz wstał wcześniej niż zwykle. Przyniósł mi śniadanie do łóżka, ale rozmowa nie kleiła się nam wcale. Przez kilka dni starał się bardziej – kąpał Jasia, czytał mu książeczki, nawet sam poszedł na spacer. Ale wyczuwałam w nim dystans. Nie rozmawialiśmy o tym, co się wydarzyło. Każde z nas zamknęło się we własnych myślach. Czas pokaże, czy coś się zmieni na stałe. Wiem jedno – nie pozwolę już na to, by ktoś budował swój wizerunek moim kosztem. Muszę walczyć o siebie i swoje dziecko. Jeśli mamy być rodziną, to prawdziwą, bez udawania. Magda, 32 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Teściowa miała odebrać Leona z przedszkola. Zamiast mojego kochanego synka, przyprowadziła do domu jakieś obce dziecko” „Teściowa powiedziała, że siedzenie z dzieckiem w domu to urlop, a za jej czasów matki nie były tak rozwydrzone. Dałam jej nauczkę” „Zdjęcie pustej lodówki zniszczyło moje małżeństwo. Po narodzinach Tosi byłam na skraju załamania, a mąż upokarzał mnie na rodzinnym czacie”
„Po porodzie w publicznym szpitalu wyłam nie tylko z bólu. Położna upokorzyła mnie w sposób, którego nigdy nie zapomnę”
„Rodziłam sama, w potwornym bólu i strachu. Zamiast wsparcia usłyszałam, że to moja wina, bo pozwoliłam sobie na dziecko bez ślubu.”
Skurcze stawały się coraz częstsze, jak fale, które przypływają coraz bliżej brzegu, grożąc, że mnie porwą. Oparta o zimną szpitalną ścianę próbowałam uspokoić oddech, skupiając się na powolnych wdechach i wydechach, żeby nie zwariować z bólu i strachu. To był ten moment, w którym teoretycznie powinnam czuć ekscytację, może nawet radość – przecież za chwilę miałam poznać moje dziecko. Ale ja czułam tylko obezwładniający lęk i samotność, której nie potrafiłam z niczym porównać. Kiedy odeszły mi wody, byłam w domu sama. Nikt nie zapytał, czy dam radę, czy się boję. Ojciec mojego dziecka zniknął z naszego życia kilka miesięcy wcześniej, uznając, że nie jest gotowy na ojcostwo. Po prostu przestał się odzywać – nie odbierał telefonów, nie odpowiadał na wiadomości, nie pojawił się, gdy prosiłam o rozmowę. Zostawił mnie z rosnącym brzuchem, rachunkami i coraz większym poczuciem, że jestem nikomu niepotrzebna. Sama wezwałam taksówkę, sama spakowałam torbę, sama weszłam na izbę przyjęć. W głowie powtarzałam sobie, że dam radę, że nie mogę się teraz rozkleić, bo przecież ktoś na mnie liczy – ktoś, kto jeszcze nawet nie przyszedł na świat. – Pani Magdo, zapraszam do gabinetu – usłyszałam głos pielęgniarki, gdy stałam na korytarzu, ściskając brzuch i torbę jednocześnie. Weszłam do środka niepewnym krokiem. Położna w średnim wieku spojrzała na mnie znad biurka. Jej surowy wzrok przesunął się po mnie od stóp do głów, jakby oceniała, czy w ogóle zasługuję na to, by tu być. – Gdzie mąż? – rzuciła oschle, nie odrywając wzroku od dokumentów. – Nie ma go. Będę rodzić sama – odpowiedziałam, starając się, by mój głos brzmiał pewnie, choć w środku cała drżałam. Spojrzenie, którego nie zapomnę Położna podniosła wzrok. Jej twarz wykrzywił grymas, którego nie dało się zinterpretować inaczej niż jako pogardę. W jednej chwili poczułam się, jakby ktoś wyciągnął na światło dzienne wszystko, czego się bałam – że jestem sama, że sobie nie poradzę, że jestem gorsza. – No tak, dzisiejsza młodzież. Najpierw zabawa, a potem problem zostaje dla matki – prychnęła pod nosem, ale na tyle głośno, żebym usłyszała. Zatkało mnie. Chciałam jej odpowiedzieć, wykrzyczeć, że nie zna mojej historii, że nie ma prawa mnie oceniać, ale kolejny skurcz odebrał mi mowę. Zgięłam się wpół, łapiąc za krawędź biurka, starając się nie rozpłakać. – Proszę się położyć na kozetce. Zbadamy rozwarcie – powiedziała chłodno. W jej tonie nie było ani krzty współczucia, jakby to, co powiedziała przed chwilą, w ogóle się nie wydarzyło. Podczas badania czułam się fatalnie. Nie dość, że ból narastał z każdą minutą, to jeszcze musiałam znosić lodowate traktowanie kobiety, która miała być moim wsparciem. Każdy jej ruch był szorstki, a każde słowo ociekało protekcjonalnym tonem. Nawet kiedy poprosiłam o wodę, usłyszałam tylko: – Trzeba było się przygotować, a nie teraz narzekać. Zostałam sama na polu bitwy Trafiłam na salę porodową. Było ciemno i cicho, z okna wpadało tylko słabe światło ulicznej latarni. Pamiętałam z zajęć w szkole rodzenia, że powinnam oddychać przeponą i starać się relaksować w przerwach między skurczami, ale w tej sytuacji to było niemożliwe. Każdy dźwięk wydawał się głośniejszy, każdy cień – straszniejszy. Leżałam na łóżku, ściskając pościel i walcząc z łzami. Próbowałam zadzwonić do mamy, ale nie odebrała. Wiedziałam, że i tak nie zdążyłaby dojechać na czas. – Proszę nie krzyczeć, to nic nie daje – usłyszałam za plecami. To znowu była ona. Weszła do sali, żeby podłączyć mi KTG. – Gdzie się podział ten tatuś? Zostawił panią z tym wszystkim? – dopytywała, przypinając pasy do mojego brzucha. – Typowe. Zrobić dziecko potrafią, a odpowiedzialności brak. – Proszę przestać – wycedziłam przez zaciśnięte zęby. – To moja sprawa. – Jasne, jasne. Ja tylko mówię, jak jest – wzruszyła ramionami i wyszła, zostawiając mnie samą z moim bólem i łzami, które zaczęły płynąć po policzkach. Czułam się jak intruz. Jakby nie było dla mnie miejsca ani w tym szpitalu, ani w tym świecie. Przypominałam sobie, jak jeszcze niedawno wyobrażałam sobie ten moment – miałam nadzieję, że ktoś będzie mnie trzymał za rękę, szeptał, że dam radę. Zamiast tego zostałam sama na polu bitwy. Chciałam tylko uciec Poród trwał długie godziny. W międzyczasie zmieniały się zmiany, ale pech chciał, że ta konkretna położna była przy mnie niemal do samego końca. Czasami pojawiał się ktoś nowy, ale nikt nie zatrzymał się przy mnie na dłużej, nikt nie zapytał, czy może czegoś potrzebuję. Byłam kolejnym przypadkiem, kolejną samotną matką na liście. Ból był nie do zniesienia. W pewnym momencie miałam wrażenie, że nie dam rady, że się poddam. Ale wtedy pomyślałam o tym małym człowieku, który walczył razem ze mną. Musiałam dla niego być silna. Najbardziej bolały te spojrzenia pełne politowania i szeptane komentarze. Nawet kiedy wydawało mi się, że nikt nie patrzy, czułam, jak oceniają mnie wzrokiem, jakby zastanawiali się, jakie błędy popełniłam, że zostałam sama. – No, przyj, dziewczyno. Teraz musisz sobie radzić sama, skoro tatusia nie ma – rzuciła położna w decydującym momencie, kiedy już byłam u kresu sił. Wtedy już nawet nie miałam siły protestować. Skupiłam się tylko na tym, żeby wypchnąć mojego synka na świat. Gdy w końcu usłyszałam jego płacz, poczułam ulgę, ale nie było łez szczęścia, o których tak często czytałam. Było tylko ogromne zmęczenie i chęć, żeby jak najszybciej uciec z tego miejsca. Zmiana, której nie potrafię cofnąć Położyli go na mojej piersi. Był taki maleńki i bezbronny, jego ciałko drżało, a ja, mimo wyczerpania, przytuliłam go mocno, próbując ochronić przed całym złem tego świata. Spojrzałam na niego i wiedziałam, że zrobię wszystko, żeby go ochronić. Nawet jeśli będę musiała robić to sama. – No, przynajmniej dziecko zdrowe – skwitowała położna, zdejmując rękawiczki. – Teraz to dopiero zaczną się schody, pani Magdo. Sama pani nie da rady, ale cóż, trzeba było myśleć wcześniej. Zignorowałam ją. Nie miałam już siły walczyć o swoją godność przed kimś, kto i tak nie chciał jej zobaczyć. Całą uwagę skoncentrowałam na synku, na jego maleńkich paluszkach i ciepłym oddechu. Przez kolejne godziny byłam już tylko tłem – przewijano mnie, przenoszono, podawano mi coś do picia i do jedzenia, ale nikt nie spojrzał mi w oczy z życzliwością. Inne mamy miały odwiedziny, dostawały kwiaty, słyszały ciepłe słowa. Ja miałam tylko ciszę i ten maleńki ciężar na piersi, który był jednocześnie moim największym strachem i największą nadzieją. Powrót do pustego mieszkania Wróciłam do domu dwa dni później. Kiedy weszłam do pustego mieszkania z nosidełkiem w ręce, cisza niemal mnie ogłuszyła. Nie było nikogo, kto by na nas czekał, kto by zapytał, jak się czuję. Byłam tylko ja i mój synek. Położyłam go w łóżeczku, sama usiadłam na kanapie i przez chwilę nie mogłam się ruszyć. Patrzyłam na jego śpiącą twarzyczkę, na delikatne rzęsy, i próbowałam sobie wyobrazić, jak będzie wyglądało nasze życie. Samotne macierzyństwo w wieku 22 lat to nie jest scenariusz, o którym marzyłam. Kiedyś wyobrażałam sobie rodzinę – partnera, który będzie mnie wspierał, wspólne śniadania, spacery we troje. Teraz wiedziałam, że będę musiała nauczyć się wszystkiego sama. Przez pierwsze dni czułam się jak automat. Karmiłam, przewijałam, usypiałam, wszystko w milczeniu. Momentami ogarniała mnie panika – co, jeśli sobie nie poradzę? Co, jeśli popełnię błąd i skrzywdzę własne dziecko? Ale za każdym razem, gdy on otwierał oczy i patrzył na mnie, czułam, że nie mam wyboru. Muszę być silna, nawet jeśli czasem się boję. Czy ludzie zawsze będą oceniać? Minęło kilka tygodni. Zaczęłam powoli wychodzić z domu, najpierw do sklepu, potem na krótkie spacery. Z każdym wyjściem czułam na sobie wzrok ludzi – sąsiadki, która rzucała półsłówka na klatce schodowej, pani w sklepie, która pytała, dlaczego jestem taka zmęczona, nie mając pojęcia, ile nieprzespanych nocy mam za sobą. Najtrudniejsze były pytania o ojca dziecka. Zdarzało się, że ktoś pytał wprost, innym razem słyszałam tylko niedopowiedziane komentarze. Za każdym razem wracały do mnie słowa tamtej położnej, jej spojrzenie, którym mnie oceniała, zanim jeszcze zdążyłam cokolwiek powiedzieć. Zastanawiam się, jak często jeszcze będę musiała znosić takie spojrzenia i słowa, jak te na sali porodowej. Czy ludzie kiedykolwiek przestaną oceniać to, czego nie rozumieją? Czy kiedykolwiek poczuję się wystarczająco dobra – zarówno dla siebie, jak i dla mojego synka? Nie wiem. Ale jedno wiem na pewno: nie pozwolę, żeby kiedykolwiek poczuł się tak samotny i niechciany, jak ja wtedy, w tamtej szpitalnej sali. Zasługuje na miłość, wsparcie i ciepło, nawet jeśli dostanie je tylko ode mnie. Magda, 22 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Zdjęcie pustej lodówki zniszczyło moje małżeństwo. Po narodzinach Tosi byłam na skraju załamania, a mąż upokarzał mnie na rodzinnym czacie” „Mąż biegał z płaczem do mamusi, gdy leżałam w połogu, i narzekał, że dom nieposprzątany. Mój sprytny odwet zamknął mu usta” „Myślałam, że moja ciąża powstrzyma teściową od złośliwości. Dopiero po porodzie odkryłam, jak w białych rękawiczkach wykańczała moje małżeństwo”
Rodzice założyli grupę na WhatsAppie, by krytykować nauczycieli. „Pisali, że pewnie zaraz zaciążę”
Na redakcyjną skrzynkę trafił list nauczycielki, która poprosiła o zachowanie anonimowości. Kobieta opisuje sytuację, w której grupa rodziców, początkowo służąca prawdopodobnie zwykłej wymianie informacji, z czasem zamieniła się w miejsce komentowania pracy nauczycieli. Problem w tym, że część wpisów zaczęła dotyczyć również ich życia prywatnego.
Mam świadomość, że ten list może wywołać sporo emocji, dlatego proszę o anonimowość. Nie chcę podawać ani nazwy szkoły, ani miejscowości, ani żadnych szczegółów, po których rodzice mogliby rozpoznać mnie albo swoje dzieci. Chcę po prostu opowiedzieć o sytuacji, która bardzo mnie dotknęła i do dziś sprawia, że inaczej patrzę na relację z rodzicami moich uczniów. „Dowiedziałam się o grupie na WhatsAppie” O tym, że rodzice mają swoją grupę na WhatsAppie, dowiedziałam się zupełnie przypadkiem. Początkowo nawet mnie to nie zdziwiło, bo przecież rodzice często tworzą takie grupy, żeby ustalać sprawy związane ze szkołą, przypominać sobie o wycieczkach, składkach czy wydarzeniach. Pomyślałam więc, że to normalna rzecz i zupełnie się tym nie przejęłam. Po jakimś czasie zaczęły jednak docierać do mnie informacje, że grupa wygląda zupełnie inaczej, niż sądziłam. Rodzice zaczęli tam komentować nauczycieli, oceniać ich pracę i rozmawiać o tym, kto ich zdaniem jest dobrym pedagogiem, a kto „nie powinien pracować z dziećmi”. Nie mam problemu z tym, że rodzic może być niezadowolony i chce się tym podzielić z innymi, bo nauczyciel też nie jest świętą krową i może popełniać błędy. Z czasem granica została jednak przekroczona. „Nagle przestało chodzić o szkołę” Pewnego dnia dowiedziałam się, że w tej grupie zaczęły pojawiać się komentarze na mój temat. Nie chodziło już o sprawdziany, zadania domowe czy sposób prowadzenia lekcji, tylko o mnie jako osobę. Ktoś komentował mój wygląd, ktoś inny sposób ubierania się, a jeszcze ktoś zastanawiał się, dlaczego ostatnio jestem częściej zmęczona. Przyznam, że poczułam się okropnie. Człowiek może przygotować się na krytykę swojej pracy, ale trudno przygotować się na świadomość, że grupa dorosłych osób siedzi wieczorem na telefonach i rozmawia o tym, jak wyglądasz, jak się zachowujesz albo co dzieje się w twoim życiu. Najbardziej zapamiętałam jeden komentarz. Ktoś napisał, że skoro ostatnio jestem taka rozkojarzona, to „pewnie zaraz zaciążę”. Inna osoba odpowiedziała na to żartem, że wtedy będzie przynajmniej wiadomo, dlaczego „nie ma głowy do szkoły”. „Czy naprawdę musieli pisać o moim życiu?” Nie jestem osobą, która opowiada rodzicom o swoim prywatnym życiu. W szkole jestem nauczycielką i staram się wykonywać swoją pracę najlepiej, jak potrafię. To, czy mam partnera, czy planuję dzieci, czy jestem zmęczona albo dlaczego danego dnia mam gorszy humor, nie powinno być przedmiotem dyskusji osób, których dzieci uczę. Zaczęłam się zastanawiać, dlaczego właściwie ktoś czuje potrzebę pisania takich rzeczy. Przecież jeżeli rodzic uważa, że źle wykonuję swoją pracę, może powiedzieć mi to wprost albo porozmawiać z dyrekcją. Można się ze mną nie zgadzać, można mieć pretensje, można nawet uważać, że jestem kiepską nauczycielką. Ale co ma do tego moje życie prywatne? Najbardziej przykre było to, że osoby, które codziennie widuję w szkole i którym normalnie mówię „dzień dobry”, mogły później pisać o mnie takie rzeczy w grupie, w której czuły się bezpiecznie. „Zaczęłam zastanawiać się, kto mnie obserwuje” Od tamtej pory kilka razy złapałam się na tym, że zastanawiam się, co rodzice o mnie mówią. Kiedy ktoś dłużej na mnie patrzy, zaczynam myśleć, czy przypadkiem nie komentuje czegoś, co usłyszał w tej grupie. Kiedy po lekcji rodzic chce ze mną porozmawiać, przez chwilę zastanawiam się, czy za chwilę nie usłyszę kolejnej uwagi dotyczącej czegoś zupełnie niezwiązanego ze szkołą. To jest chyba najgorsza część tej historii – poczucie, że straciłam pewien rodzaj zaufania. Wcześniej wychodziłam z założenia, że nawet jeśli rodzice mają do mnie zastrzeżenia, to rozmawiamy o nich jak dorośli. Teraz wiem, że część rozmów odbywa się poza mną i że nie zawsze dotyczą one tego, co dzieje się w klasie. Nie oczekuję, że wszyscy rodzice będą mnie lubić. Nie oczekuję też, że nigdy nie będą mnie krytykować. Sama jestem człowiekiem i wiem, że mogę coś zrobić źle. Chciałabym tylko, żeby krytyka dotyczyła mojej pracy, a nie mojego życia. „Nie wiem, czy jeszcze potrafię udawać, że nic się nie stało” Najbardziej boli mnie chyba to, że teraz muszę spotykać tych ludzi i zachowywać się tak, jakby nic się nie wydarzyło. Nie mogę przecież podejść do każdego rodzica i powiedzieć, co wiem, bo nie chcę rozpętywać wojny, która odbiłaby się również na dzieciach. Dlatego milczę i robię swoje. Przygotowuję lekcje, rozmawiam z uczniami, odpowiadam na pytania rodziców i staram się nie myśleć o tym, co ktoś może napisać o mnie wieczorem. Ale jedno się zmieniło. Już wiem, że za każdym „czy mogłaby pani chwilę porozmawiać?” może kryć się coś więcej, a za uśmiechem rodzica nie zawsze musi iść sympatia. I chyba najbardziej żałuję tego, że dowiedziałam się o tej grupie, bo wcześniej po prostu ufałam ludziom. Nie chcę wojny z rodzicami. Chcę tylko, żeby pamiętali, że po drugiej stronie też jest człowiek. Nauczyciel może być oceniany za swoją pracę, ale nie przestaje być człowiekiem tylko dlatego, że stoi po drugiej stronie biurka. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: 300 zł za wychowawstwo to za mało. Nauczyciele chcą podwyżki dodatku do 1500 zł
Bezczelna wiadomość od nauczycielki w Librusie. „Pierwszy tydzień września, a o ona już strzela fochy”
Początek roku szkolnego często oznacza nie tylko nowe zeszyty, podręczniki i plan lekcji, ale też pierwsze wiadomości w e-dzienniku. Czasem wystarczy jednak kilka zdań, żeby rodzic poczuł, że zamiast spokojnie rozpocząć kolejny rok współpracy ze szkołą, od razu zostaje ustawiony do pionu. Tak właśnie odebrała wiadomość wychowawczyni jedna z naszych czytelniczek.
Dzień dobry, postanowiłam napisać do Państwa już pierwszego dnia roku szkolnego, żeby uporządkować najważniejsze kwestie dotyczące organizacji pracy w naszej klasie. Wiem, że część z tych zasad może wydawać się Państwu oczywista, jednak w poprzednich latach zdarzały się sytuacje, które pokazały, że warto je przypominać. Moja córka jest w szóstej klasie, więc nie jesteśmy nowymi rodzicami w tej szkole. Znamy się z nauczycielką, wiemy, czego od siebie oczekujemy i przez dwa poprzednie lata naprawdę nie miałam większych powodów do narzekania. Tym bardziej zdziwiła mnie wiadomość wysłana 1 września wieczorem. Wiadomość od nauczycielki rozzłościła matkę Wychowawczyni wypunktowała między innymi, że wszelkie informacje dotyczące nieobecności dziecka mają być przekazywane przez e-dziennik, że rodzice powinni regularnie sprawdzać wiadomości, a sprawy dotyczące ocen czy zachowania dziecka najlepiej omawiać podczas konsultacji, a nie w kilkunastu wiadomościach wysyłanych wieczorem. Napisała też, że nie będzie odpowiadała na wiadomości po godzinie 18 i że prosi rodziców o „szanowanie jej czasu prywatnego”. Tutaj naprawdę się zatrzymałam. Rozumiem, że nauczyciel ma prawo do życia prywatnego. Sama pracuję i doskonale wiem, że człowiek nie chce być dostępny przez całą dobę. Tylko zastanawiam się, czy naprawdę trzeba to wszystko pisać rodzicom pierwszego dnia szkoły, wieczorem, w takim tonie? Najbardziej uderzyło mnie zdanie, że „zasady te nie podlegają indywidualnym negocjacjom”. Poczułam się trochę tak, jakbym dostała regulamin od dyrektora, a nie wiadomość od osoby, z którą przez dwa lata normalnie współpracowałam. Było też przypomnienie, żeby rodzice nie usprawiedliwiali każdej nieobecności dziecka „na ostatnią chwilę”, nie prosili o przesyłanie zaległych materiałów w sytuacji, kiedy dziecko było nieobecne z powodu wyjazdu rodzinnego, i żeby nie wysyłali wiadomości dotyczących spraw klasowych na prywatny numer telefonu nauczycielki. I znowu – z większością tych zasad się zgadzam. Tylko po co ten ton? Może jestem przewrażliwiona, ale odebrałam tę wiadomość jako komunikat: „Zaczynamy kolejny rok i od razu ustalmy, kto tutaj będzie stawiał warunki”. Rodzice kontra wychowawczyni Napisałam o tym na naszej klasowej grupie. Okazało się, że nie tylko ja miałam takie odczucia. Jedna mama odpisała, że wiadomość przeczytała dwa razy, bo nie mogła uwierzyć, że wychowawczyni naprawdę zaczyna rok szkolny od takiego „regulaminu”. Inna stwierdziła, że dla niej to nawet dobrze, bo przynajmniej wszystko jest jasne. Z jednej strony nauczycielka ma pełne prawo określić zasady współpracy z rodzicami. Z drugiej – można to zrobić normalnie, po ludzku. Zwłaszcza że to nie jest klasa pierwsza i nie jesteśmy rodzicami, którzy dopiero uczą się zasad panujących w szkole. Moja córka ma już 12 lat. Przez dwa lata nauczyliśmy się korzystać z Librusa, znamy godziny konsultacji, wiemy, jak zgłaszać nieobecności. Nie potrzebowałam pierwszego września przypomnienia, że nauczycielka nie chce dostawać wiadomości o 21. Wystarczyłoby napisać: „Drodzy Państwo, przypominam kilka zasad organizacyjnych na ten rok”. Bez tonu, który sprawił, że poczułam się jak uczennica wezwana do tablicy. Może dla kogoś to drobiazg. Dla mnie jednak początek roku ma znaczenie. Po dwóch miesiącach przerwy wszyscy wracamy do szkoły z nową energią, a tu pierwsza wiadomość od wychowawczyni brzmi niemal jak reprymenda. I pomyślałam tylko: naprawdę? Jest 1 września, a my już strzelamy fochy? Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Matka zbuntowała się terrorowi e-dziennika. „Córka sama mówi, jaką ocenę dostała”
„Zdjęcie pustej lodówki zniszczyło moje małżeństwo. Po narodzinach Tosi byłam na skraju załamania, a mąż upokarzał mnie na rodzinnym czacie”
„Myślałam, że narodziny dziecka zbliżą nas do siebie, ale mój mąż postanowił pokazać rodzinie, jak bardzo jestem beznadziejna. I to w internecie”.
Narodziny Tosi wywróciły mój świat do góry nogami. Zawsze byłam osobą zorganizowaną, lubiącą mieć wszystko zaplanowane i pod kontrolą. A tu nagle – mały człowiek, który nie przejmuje się moim kalendarzem, wymaga ciągłej uwagi i na dodatek nie daje mi spać. Pierwsze tygodnie były koszmarem. Kolki, problemy z karmieniem, niewyspanie, burza hormonów. Czułam się jak cień dawnej siebie. Robert na początku się starał, ale po dwóch tygodniach wrócił do pracy i nagle cały ciężar opieki nad dzieckiem i domem spadł na mnie. – Poradzisz sobie, kochanie – mówił, całując mnie w czoło przed wyjściem do biura. – Jesteś stworzona do bycia matką. Szkoda tylko, że nikt mi nie powiedział, jak bardzo bycie matką jest wyczerpujące. Pusta lodówka i pełne pieluchy Dni zlewały się w jeden ciąg karmienia, przewijania, usypiania i prób złapania kilku minut snu. Często zapominałam zjeść śniadanie, a o gotowaniu obiadu mogłam tylko pomarzyć. Tośka czasami wymagała mojej uwagi przez całą dobę. Robert wracał z pracy i oczekiwał, że na stole będzie czekał ciepły posiłek, a w domu będzie panował porządek. – Znowu zamawiamy pizzę? – zapytał pewnego popołudnia, krzywiąc się na widok sterty naczyń w zlewie. – Przepraszam, Tośka miała dzisiaj gorszy dzień. Płakała przez cztery godziny. Nie miałam siły nic ugotować. – Przecież siedzisz w domu przez cały dzień. Naprawdę nie mogłaś chociaż wstawić zupy? Jego słowa zabolały, ale byłam zbyt zmęczona, żeby się kłócić. Próbowałam mu wytłumaczyć, że opieka nad niemowlakiem to praca na pełen etat, bez przerw i weekendów, ale on zdawał się tego nie rozumieć. Dla niego „siedzenie w domu” oznaczało odpoczynek. Z czasem sytuacja się pogarszała. Robert zaczął narzekać na bałagan, na brak czystych koszul, na to, że w lodówce jest tylko światło i musztarda. – Ja pracuję, zarabiam na ten dom, a ty co robisz? – rzucił pewnego wieczoru w złości. – Nie wymagam od ciebie cudów, tylko żebyś chociaż zrobiła zakupy. Czułam się coraz bardziej osamotniona. Zaczęłam się zastanawiać, czy to ze mną jest coś nie tak, czy może naprawdę nie nadaję się do macierzyństwa. Każdy dzień był walką. Nawet prysznic stał się luksusem, na który mogłam sobie pozwolić tylko wtedy, gdy Tośka spała wyjątkowo twardo. Ciche pretensje i coraz większy dystans Nie miałam siły na rozmowy. Częściej milczałam, tłumiąc w sobie frustrację i żal. Robert, zamiast zapytać, jak się czuję, pytał o obiad lub narzekał na bałagan. Zdarzało się, że wieczorami zamykał się w swoim gabinecie, a ja zostawałam z Tosią sama, próbując ją uspokoić, kiedy znowu budziła się z płaczem. Czułam się niewidzialna. Gdy dzwoniła moja mama i pytała, jak sobie radzę, zbywałam ją krótkimi odpowiedziami. Nie chciałam, żeby się martwiła. Przecież to miał być najszczęśliwszy okres w moim życiu. W weekendy Robert był obecny tylko ciałem. Oglądał mecze, przeglądał telefon, czasem wychodził na rower. Nawet nie próbował zrozumieć, że ja nie mam chwili dla siebie. Zazdrościłam mu tej wolności, nawet jeśli był to tylko spacer do sklepu po piwo. Ten jeden wpis Któregoś dnia Tośka wyjątkowo marudziła. Miałam wrażenie, że noszę ją na rękach od świtu. Gdy w końcu zasnęła, padłam na kanapę i zasnęłam razem z nią. Obudziło mnie trzaśnięcie drzwiami. Robert wrócił z pracy. Spojrzał na mnie, potem na śpiącą Tośkę, a potem poszedł do kuchni. Słyszałam, jak otwiera lodówkę. – Znowu nic nie ma! – krzyknął. – Czy ty naprawdę nie potrafisz zorganizować sobie czasu? Zignorowałam go. Nie miałam siły na kłótnię. Wstałam, wzięłam telefon i chciałam sprawdzić, która jest godzina. Wtedy zobaczyłam powiadomienie na Facebooku. Robert opublikował zdjęcie w naszej rodzinnej grupie, do której należało jego rodzeństwo i rodzice. Na zdjęciu była otwarta, pusta lodówka. Podpis głosił: „Kiedy ty harujesz, żeby utrzymać rodzinę, a twoja żona, która siedzi w domu, znowu zapomniała o zakupach. Ciekawe, co dzisiaj zjemy na kolację. Może powietrze?”. Zrobiło mi się słabo. Krew uderzyła mi do głowy. Nie mogłam uwierzyć, że zrobił coś takiego. Że publicznie mnie upokorzył, przed swoją rodziną, pokazując mnie jako leniwą i nieudolną. Konfrontacja Wpadłam do kuchni z telefonem w ręku. – Co to ma być? – zapytałam, pokazując mu ekran. Spojrzał na mnie z zaskoczeniem, a potem wzruszył ramionami. – To tylko żart. Rodzeństwo mnie zrozumie. – Żart? – mój głos drżał. – Uważasz, że to jest śmieszne? Że to zabawne robić ze mnie pośmiewisko przed twoją rodziną? – Przesadzasz, Patrycja. Prawda jest taka, że w lodówce nic nie ma, a ja wracam głodny po ośmiu godzinach pracy. – A ja pracuję dwadzieścia cztery godziny na dobę! – krzyknęłam, nie mogąc powstrzymać łez. – Ty wracasz do domu i masz wolne, a ja nie mam chwili dla siebie! Nie śpię, nie jem, ledwo mam siłę stać na nogach, a ty wrzucasz zdjęcia do internetu, żeby mnie poniżyć?! Robert milczał przez chwilę, po czym westchnął ciężko. – Dobra, usunę to. Nie musisz od razu robić histerii. Ale to nie była histeria. To był ból, rozczarowanie i poczucie, że zostałam całkowicie zdradzona przez człowieka, który miał być moim wsparciem. Samotność w związku Usunął zdjęcie, ale mleko się rozlało. Wkrótce potem dostałam wiadomość od jego siostry: „Nie przejmuj się, faceci tacy są. Mój też marudzi. Ale może faktycznie spróbuj robić zakupy przez internet?”. To dobiło mnie jeszcze bardziej. Zamiast zrozumienia, dostałam dobrą radę, jak lepiej służyć mężowi. Przez kolejne dni prawie ze sobą nie rozmawialiśmy. Robert próbował udawać, że nic się nie stało, ale ja nie potrafiłam. Kiedy patrzyłam na niego, widziałam człowieka, który mnie nie szanuje. Który uważa moją pracę przy dziecku za nic nieznaczącą. Zaczęłam zastanawiać się, jak będzie wyglądać nasze dalsze życie. Czy zawsze będę musiała udowadniać swoją wartość? Czy zawsze będę dla niego tylko osobą, która ma mu ugotować i posprzątać? Zmiana i przebudzenie Któregoś ranka, gdy Tośka znów płakała od świtu, poczułam, że dłużej tak nie mogę. Położyłam ją w łóżeczku, przykucnęłam obok i zaczęłam płakać razem z nią. Byłam wyczerpana, rozbita, czułam się przezroczysta. Wtedy zadzwoniła moja przyjaciółka Asia. – Słuchaj, przyjadę do ciebie na godzinę. Zrób sobie kawę, ja popilnuję Tośki – powiedziała stanowczo. Nawet nie miałam siły protestować. Gdy weszła do mieszkania i zobaczyła mój stan, nie zaczęła mi dawać rad ani oceniać. Po prostu mnie przytuliła. – Masz prawo być zmęczona. Masz prawo nie ogarniać. Robert powinien ci pomagać, a nie robić z ciebie leniwą kurę domową. Pogadaj z nim szczerze, powiedz, jak się czujesz. I nie daj sobie wmówić, że przesadzasz. Przez chwilę poczułam ulgę, że ktoś mnie widzi, słyszy i rozumie. Ta godzina z Asią była dla mnie ratunkiem. Obiecałam sobie, że już nie będę tłumić w sobie tej złości i żalu. Wieczorem, kiedy Tośka w końcu zasnęła, usiadłam z Robertem przy kuchennym stole. Milczenie było ciężkie, ale wiedziałam, że muszę to powiedzieć. – Robert, ja nie dam rady tak dłużej. Potrzebuję twojego wsparcia, a nie krytyki. Nie jestem robotem. Kocham naszą córkę, ale nie dam rady zajmować się wszystkim sama. Jeśli chcesz mieć żonę, która gotuje i sprząta, to musisz też być ojcem, który uczestniczy w życiu dziecka, a nie tylko wraca z pracy i narzeka. Patrzył na mnie przez chwilę, jakby wreszcie dotarło do niego, co przeżywam. – Przepraszam – powiedział cicho. – Nie wiedziałem, że aż tak ci ciężko… Nie odpowiedziałam. Po prostu wstałam i poszłam do sypialni. Potrzebowałam czasu, żeby znów mu zaufać. Małe kroki Od tamtego dnia powoli zaczęło się coś zmieniać. Robert zaczął sam wychodzić z inicjatywą – czasem wynosił śmieci, czasem sam robił zakupy albo próbował zabawić Tośkę, żebym mogła wziąć prysznic. To nie był cud, nie staliśmy się nagle idealnym małżeństwem, ale poczułam, że nie jestem już zupełnie sama. Przestałam się tłumaczyć, gdy nie zdążyłam z obiadem. Zaczęłam zamawiać jedzenie dla siebie, a jemu zostawiłam karteczkę na lodówce: „Zakupy zrobisz w drodze z pracy. Ja nie mam czasu”. Czasem wciąż mam wątpliwości, czy Robert kiedykolwiek zrozumie, ile kosztuje mnie opieka nad naszą córką. Ale wiem jedno: nie pozwolę, żeby ktokolwiek, nawet mój własny mąż, mnie upokarzał. Siedzę teraz na kanapie, patrząc na śpiącą Tośkę. Jestem wyczerpana, ale też zdeterminowana. Muszę zawalczyć o siebie, o swój szacunek. Bo jeśli sama tego nie zrobię, nikt inny tego za mnie nie zrobi. Patrycja, 29 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Zobacz także: „Mąż żalił się teściowej, że tylko siedzę w domu i nawet zupy mu nie gotuję. Zostawiłam go samego z niemowlakiem i klapki mu spadły z oczu” „Teściowa powiedziała, że siedzenie z dzieckiem w domu to urlop, a za jej czasów matki nie były tak rozwydrzone. Dałam jej nauczkę” „Po narodzinach Krzysia teściowa gotowała nam obiady, oferowała pomoc. Myślałam, że to z dobroci serca, dopóki nie usłyszałam, co nagadał jej mój mąż”
Żenująca scena w kawiarni. 9-latek upokarzał obsługę na oczach bezradnej matki i tylko się śmiał. „Płacę i wymagam”
Zwykłe wyjście na kawę zamieniło się w bardzo niezręczną sytuację dla wszystkich gości lokalu. Wystarczyło jedno głośne i roszczeniowe zdanie dziewięciolatka, by przy stolikach zapadła cisza, a świadkowie całego zdarzenia zaczęli z zażenowania spuszczać wzrok.
Natalia wybrała się do jednej z modnych cukierni i była tam świadkiem sytuacji, która wprawiła ją w osłupienie. Na oko dziewięcioletni chłopiec bezczelnie upokarzał obsługę na oczach swojej matki, która ani myślała zwrócić mu uwagę. Po tym, co się wydarzyło, trudno nie współczuć i dzieciom, i rodzicom, i wszystkim, którzy mają do czynienia z dziećmi wychowywanymi bez żadnych granic. Zamawianie deseru i wielkie fochy. Niewinna wizyta w cukierni zmieniła się w pokaz chamstwa Natalia usiadła przy wolnym stoliku, tuż obok kobiety z chłopcem − uczniem mniej więcej trzeciej klasy szkoły podstawowej. Chłopak od samego początku zachowywał się głośno. Kopał w nogę od stołu, rozrzucał serwetki i ignorował prośby matki, by był ciszej. Prawdziwy problem zaczął się jednak w momencie, gdy do ich stolika podszedł młody kelner, żeby przyjąć zamówienie. Chłopiec trzymał w ręku kartę z menu i zamiast normalnie wskazać, na co ma ochotę, zaczął mówić do pracownika z wyższością. Niedbałym tonem rzucił, że kelner ma natychmiast przynieść mu potrójną porcję lodów z owocami, ale owoce mają być pokrojone w kostkę, a nie w paski. Dodał, że inaczej to on tego nie tknie i zrobi awanturę. Kelner uśmiechnął się, myśląc, że to tylko głupi żart, ale chłopak z każdą sekundą stawał się coraz bardziej bezczelny, obnażając rażące braki w wychowaniu. Totalny brak autorytetu matki i bezczelność dziecka. „Płacę i wymagam" Kiedy po kilku minutach kelner przyniósł zamówiony deser, okazało się, że na szczycie bitej śmietany leży jedna borówka, której chłopak sobie nie życzył. W tym momencie wstąpiła w niego czysta złość. Dziecko odepchnęło talerzyk z taką siłą, że lody o mało nie wylądowały na podłodze. Wrzasnęło na całą kawiarnię, że kelner jest beznadziejny, a potem jeszcze: „Płacę i wymagam!”. Ludziom wokół opadły szczęki z wrażenia, a w lokalu zapadła cisza. Najbardziej zaskakująca w tym wszystkim była jednak reakcja matki tego chłopca. Kobieta, zamiast kazać synowi przeprosić pracownika, przyjęła postawę roszczeniową. Głaskała syna po głowie i wymagającym tonem rzuciła kelnerowi, by przyniósł nową porcję, bo jej dziecko jest dzisiaj zmęczone i ma prawo być nerwowe. Może uważała, że zachowanie syna to oznaka przebojowości i asertywności? Cóż, czeka ją raczej gorzkie rozczarowanie. Konsekwencje wychowania bez barier. Hodujemy ludzi, którzy nie poradzą sobie w życiu Natalia stała w kolejce do kasy i czuła złość na to, jak dorośli potrafią zepsuć charakter własnego dziecka. W imię ochrony przed jakimkolwiek stresem i ze strachu przed krzykiem, robimy z dzieci święte krowy, które uważają, że inni ludzie to ich służba. Upokorzony kelner zabrał w końcu talerzyk i odszedł bez słowa, a matka wyglądająca na obrażoną szybko wyskoczyła z kawiarni, ciągnąc syna za rękę. To smutne, ale człowiek, który w wieku dziewięciu lat bezkarnie upokarza dorosłą osobę przy ludziach, w dorosłym życiu zderzy się z realiami w sposób katastrofalny. Świat wymaga kultury, empatii, życzliwości, pokory. Musimy zacząć stawiać dzieciom twarde wymagania, bo wychowanie bez granic zrodzi życiowych nieudaczników, którzy będą słono płacić za błędy rodziców. Zobacz też: „Mąż nazwał mnie darmozjadem, więc na obiad dostał pierogi z marketu, a wieczorem stos ubranek dziecka do prasowania. Efekt mnie zaskoczył”