Encyklopedia zdrowia dziecka

Biegunka

Biegunka nie jest chorobą, ale objawem choroby. Poprzez biegunkę organizm pozbywa się toksyn i drobnoustrojów, ale z drugiej strony dziecko z biegunką szybko traci duże ilości wody z organizmu i minerały, co może prowadzić do odwodnienia.

Spis treści:
1. Przyczyny biegunki
2. Najczęstsze objawy biegunki
3. Możliwe objawy biegunki
4. Kiedy do lekarza
5. Leczenie i pielęgnacja dziecka z biegunką
6. Powikłania biegunki 
7. Zapobieganie biegunce

Przyczyny biegunki

Biegunka może mieć wiele przyczyn. Towarzyszy zatruciom pokarmowym, ale może być także objawem infekcji.

  • Wirusowa Tego typu biegunka zwykle przebiega gwałtownie, z gorączką i wymiotami. Zwykle przyczyną kłopotów są rotawirusy, którymi bardzo łatwo zarazić się np. w szpitalu albo tam, gdzie przebywa więcej dzieci: w klubikach malucha, żłobkach czy przedszkolach.
     
  • Biegunka poantybiotykowa Wskutek podawania antybiotyków, przewód pokarmowy dziecka wyjaławia się z „dobrych bakterii”, co powoduje zaburzenia trawienie i wchłaniania pokarmów. Luźne kupki mogą pojawić się już na początku kuracji antybiotykami albo już po jej zakończeniu.
     
  • Bakteryjna Może pojawić się po podaniu dziecku nieświeżego jedzenia, np. niedopitych resztek mleka.
     
  • Towarzysząca ząbkowaniu Zdaniem lekarzy luźne stolce przy ząbkowaniu są następstwem ogólnego osłabienia z powodu ząbkowania, tym samym przejściowej gorszej tolerancji pokarmów i otaczających zarazków.
     
  • Uwaga! Przewlekła biegunka może być też objawem alergii pokarmowej, wtedy mogą jej towarzyszyć inne symptomy: wysypka, zaczerwienienie, świąd skóry.

Najczęstsze objawy biegunki

  • Znaczna, większa niż zwykle, liczba wypróżnień
  • Luźna konsystencja kupek
W przypadku niemowląt karmionych piersią czasem trudno rozpoznać biegunkę, ponieważ one mogą robić nawet kilkanaście kupek dziennie – i to normalne. O biegunce mówimy wtedy dopiero, jeśli z dnia na dzień ilość luźnych wypróżnień się wyraźnie zwiększy, a kupki będą bardziej płynne: wodniste, wsiąkające w pieluszkę.

Możliwe objawy biegunki

  • Bardzo często biegunka jest diagnozowana przez lekarza, bo dziecko robi kupki ze śluzem albo strzępkami krwi.
  • Wypróżnienia mają charakterystyczny, ostry i kwaśny zapach.
  • Wymioty – jeśli towarzyszą biegunce, ryzyko odwodnienia jest jeszcze większe!
  • Ból brzucha (Sprawdź: Co pomoże na ból brzucha – obejrzyj film)

Kiedy do lekarza

  • Jeżeli biegunkę ma niemowlę, konieczna będzie jak najszybsza wizyta u lekarza. Pediatra oceni stan dziecka i jeżeli zauważy u niego objawy odwodnienia, może zadecydować o skierowaniu go do szpitala, na nawadnianie dożylne.
     
  • Jeżeli biegunkę ma dziecko powyżej 1. roku, możesz spróbować leczyć go w domu. Jeśli jednak objawy biegunki nie zaczną się zmniejszać po upływie doby albo gdy dojdą do nich np. gorączka, osłabienie, apatia – też konieczna będzie wizyta u lekarza.
Jeżeli jest podejrzenie, że biegunkę wywołały bakterie, lekarz może zlecić badanie kału albo od razu przepisać dziecku antybiotyki (to jednak bardzo rzadka sytuacja).

Leczenie i pielęgnacja dziecka z biegunką

Najważniejsze będzie nawadnianie dziecka. Podczas ostrej biegunki jedynym właściwym sposobem nawadniania dziecka jest podawanie mu wody z rozpuszczonymi w niej elektrolitami.

W przypadku biegunek rotawirusowych wskazane będzie też podawanie probiotyków, które skracają biegunkę nawet o dobę.

Czytaj także: Probiotyki – jaki wybrać? Nie wszystkie działają tak samo!

Uwaga! Nigdy bez wskazania lekarza nie podawaj dziecku środków zmniejszających perystaltykę jelit i hamujących biegunkę. Poprzez luźne stolce dziecko wydala toksyny.
  • Dziecko z biegunką może nie mieć apetytu i nie warto wtedy zmuszać go do jedzenia. Trzeba jednak podawać mu picie. Gdy nie chce pić albo wymiotuje, podawaj mu picie w małych ilościach (po 1–2 łyżeczki), ale za to często. Nie wolno podawać mu za to soków i stężonych słodkich napojów (To nieprawda, że cola leczy biegunkę!).
     
  • Jeżeli dziecko daje się namówić na jedzenie, dobry będzie kleik ryżowy, mus z pieczonych jabłek (surowe rozluźniają kupkę), banany albo kisiel z suszonych jagód. Lecznicze działanie ma także  „marchwianka", czyli wodnista zupka z rozgotowanej marchewki - możesz do niej dodać kilka łyżek kleiku ryżowego. Dla starszych dzieci dobrym jedzeniem będą słone paluszki – są lekkostrawne i słone, dzięki czemu uzupełniają minerały. Niewskazana jest za to czekolada na biegunkę – fermentujący cukier nasila dolegliwości.
Obejrzyj film: Jak karmić dziecko z biegunką
 
 

Powikłania biegunki

Najczęstszym powikłaniem biegunki jest odwodnienie dziecka. Możesz podejrzewać odwodnienie także, gdy dziecko:
  • Jest bardzo niespokojne lub odwrotnie: senne i z godziny na godzinę coraz bardziej wiotkie.
  • Nie siusia (pieluszka jest sucha dłużej niż 3 godziny)
  • Ma zapadnięte gałki oczne i ciemiączko.
  • Ma suche spojówki oraz błonę śluzową jamy ustnej (dziecko wtedy może zacząć mlaskać, gdyż jego ślina staje się nadmiernie gęsta i lepka).
  • Zmniejsza się napięcie skóry. Możemy to sprawdzić w prosty sposób: z boku pępka ujmujemy fałd skórny, puszczamy po chwili i sprawdzamy, czy szybko się rozpręża. U zdrowego dziecka po 1-2 sekundach po fałdzie nie będzie już śladu – w przypadku odwodnienia, fałd utrzyma się trochę dłużej.
  • Lekarz sprawdzi stan odwodnienia dziecka, uciskając koniec jego paluszka aż do zblednięcia skóry pod paznokciem. Po puszczeniu skóra powinna się ponownie zaróżowić w czasie 2 sekund.
W przypadku podejrzenia odwodnienia należy jak najszybciej jechać z dzieckiem do lekarza albo na ostry dyżur!

Częstym powikłaniem biegunki jest także odparzenie pupy. To dlatego, że biegunkowe stolce mają kwaśniejsze pH, przez co działają bardziej drażniąco na skórę. Sprawdź, jak skutecznie leczyć odparzenie.

Zapobieganie biegunce

Biegunce trudno zapobiec, ale można próbować. Przede wszystkim pamiętaj o zasadach higieny żywienia:
  • Do picia podawaj dziecku wyłącznie wodę przegotowaną.
  • Mieszankę modyfikowaną przygotowuj zawsze tuż przed podaniem. Jeśli mleko w butelce stoi dłużej niż pół godziny w temperaturze pokojowej, lepiej je już wylać!
  • Często wyparzaj butelki, smoczki, kubeczki, miseczki i łyżeczki. Często je wyparzaj.
Biegunkom rotawirusowym zapobiega szczepienie – szczepionkę trzeba jednak podać dziecku do 24. tygodnia życia.

Sprawdź: Aktualny kalendarz szczepień – przeczytaj i wydrukuj!

Tekst: Sylwia Niemczyk
 
dr n. med. Joanna Brett-Chruściel
Konsultacja: dr n. med. Joanna Brett-Chruściel

dr n. med. Joanna Brett-Chruściel, pediatra, Grupa LUX MED