para, małżeństwo, ciąża, brzuch
fot. © Igor Mojzes - Fotolia.com

Jak pokonać ból kręgosłupa w ciąży? Rady ortopedy

Bóle kręgosłupa dokuczają większości kobiet w ciąży. Aż 1/3 przyszłych mam ma na tyle silne bóle pleców, że wymaga pomocy medycznej. Zapytaliśmy dra Łukasza Antolaka, chirurga ortopedę, jak zapobiegać kłopotom z kręgosłupem oraz w razie potrzeby – do kogo udać się po pomoc.
Katarzyna Imiołek
para, małżeństwo, ciąża, brzuch
fot. © Igor Mojzes - Fotolia.com

Jak wiele kobiet w ciąży cierpi na bóle kręgosłupa?

Mamy na ten temat całkiem dokładne dane. W tej chwili szacuje się, że nawet ok. 80 proc. kobiet odczuwa dolegliwości kręgosłupa i miednicy. Chciałbym tu właśnie zwrócić uwagę na odróżnienie tych dwóch kwestii. Ból z kręgosłupa, szczególnie kręgosłupa lędźwiowego, jest często mylony z dolegliwościami okolic miednicy, a w szczególności stawów krzyżowo-biodrowych. Procentowo rozkłada się to mniej więcej tak: ok. 70 proc. kobiet cierpi na bóle kręgosłupa, natomiast do 20 proc. miewa bóle miednicy.

Czy łatwo pacjentkom określić, gdzie jest umiejscowiony ból, czy nie utrudniają diagnozy błędnym opisem?

Lekarz zazwyczaj nie ma problemu z diagnozowaniem przyczyny bólu pleców, robi to już podczas pierwszego spotkania. I tak – ból centralnej części pleców, nierzadko opasujący okolicę lędźwiową, ma zazwyczaj źródło w kręgosłupie lędźwiowym, podczas gdy bardziej asymetryczny, występujący głównie w okolicy pośladków wynikać może z zaburzenia funkcji stawu krzyżowo-biodrowego. Dolegliwości przedniej, centralnej części miednicy wynikają zaś zazwyczaj ze zmian spojenia łonowego. Dysfunkcja w obrębie tylnej części miednicy nierzadko bywa również przyczyną bólu odczuwanego w kończynach dolnych.

Zobacz także: Czy można brać leki przeciwbólowe w ciąży?

Czy to jest ta osławiona rwa kulszowa?

Ból, który promieniuje ze stawu krzyżowo-biodrowego, tak zwany ból odniesiony, nie jest rwą kulszową. Ta wiąże się z najczęściej z chorobą w obrębie kręgosłupa – z uciskiem lub podrażnieniem korzeni nerwowych, które wychodzą z kręgosłupa. I rzeczywiście, odróżnienie tych dwóch rodzajów bólów bywa trudniejsze.

Jakie są przyczyny dolegliwości kręgosłupa?

Są badania, które mówią, że wraz ze wzrostem masy ciała przyszłej mamy wzrasta ryzyko występowania bólów kręgosłupa. Podobnie jeśli chodzi o wiek kobiet. U starszych przyszłych mam, powiedzmy pań w ciąży pod przed czterdziestką, gdzie mamy już do czynienia z pewnymi wstępnymi zmianami zwyrodnieniowymi, może częściej dochodzić do pojawienia się tego rodzaju kłopotów.
Ale niezależnie od stanu kręgosłupa przed ciążą, ta zwiększa znacznie predyspozycje przyszłej mamy do tego rodzaju dolegliwości. Zmienia się przecież kształt kręgosłupa (większa jest tzw. lordoza, czyli wygięcie kręgosłupa do przodu w odcinku lędźwiowym) ze względu na powiększający się brzuch i przesunięcie środka ciężkości. Przyczyną problemów są też hormony – zwiększa się wydzielanie relaksyny, hormonu, który jest odpowiedzialny za rozluźnianie tkanek miękkich, a pośrednio stawów. Poza tym, pojawianiu się bólów kręgosłupa sprzyja retencja, czyli zatrzymywanie i zaleganie płynów w organizmie ciężarnej. To też powoduje większe obciążenie stawów.

W jakich sytuacjach ból pleców to normalne zjawisko, a kiedy należy się udać do lekarza?

Bóle kręgosłupa są czymś naturalnym w ciąży. Do pewnego momentu nie powinny więc specjalnie niepokoić przyszłej mamy. Nie znaczy to jednak, że nie należy nic z nimi robić. Jest wiele działań, które pomogą złagodzić ból kręgosłupa. A co do momentu, kiedy należy zacząć się niepokoić, to zasada jest dość prosta. Jeśli ból nie ustępuje czy chociaż nie zmniejsza się po odpoczynku lub ewidentnie promieniuje do którejś z nóg należy skontaktować się z lekarzem ortopedą. Podobnie niepokojące są bóle niezwiązane z naszą aktywnością, czyli np. te nocne.

Czy w ciąży można brać tabletki przeciwbólowe?

Metod łagodzenia bólu pleców jest mnóstwo. Jednak tych mających potwierdzenie medyczne – niewiele... To, co polecam, to po pierwsze odpoczynek. Mniej pozycji obciążających kręgosłup, więcej leżenia. Bo jeśli chodzi o farmakologię, to nasze możliwości są ograniczone. Większość leków nie jest zbadana i generalnie kobietom w ciąży pozwala się na bezpieczne stosowanie jedynie paracetamolu. Leki z ibuprofenem można stosować już tuż po porodzie, ale jeśli chodzi o jego wpływ na ciążę, niestety, takich badań nie mamy. Niezwykle ważnym narzędziem do radzenia sobie z bólem kręgosłupa jest też odpowiednia rehabilitacja. Fizjoterapeuci zalecają ćwiczenia dwojakiego rodzaju: rozciągające i wzmacniające mięśnie. Co ważne, najlepiej działają ćwiczenia dobrane indywidualnie.

Czy w takim razie mają sens ćwiczenia np. na zajęciach szkoły rodzenia?

Oczywiście. Zawsze lepiej jest robić cokolwiek, także profilaktycznie, niż nic. Jednak dla kobiet odczuwających uciążliwe dolegliwości rzeczywiście lepsze efekty są przynosi terapia indywidualna. Polecam także mało znaną u nas akupunkturę i jogę. Są doniesienia, które mówią, że pomaga skuteczniej niż rehabilitacja.

Jak jeszcze przyszła mama może przynieść ulgę swoim plecom?

Kolejny świetny sposób łagodzenia bólu pleców to ćwiczenia w basenie, pod okiem wykwalifikowanych terapeutów. W wodzie jest mniejsze obciążenie dla stawów, wszystkie ruchy są łagodniejsze, dużo łatwiej jest nam się rozluźnić. Warto też zapisać się na organizowane specjalnie dla ciężarnych zajęcia fitness, pilatesu czy jogi. Oczywiście z przeszkolonym w tym kierunku instruktorem. Zawsze powtarzam, że wszystko jest fajnie, dopóki nie pojawiają się problemy, poradzi sobie każdy. Kiedy coś idzie nie tak, tylko fachowiec potrafi odpowiednio reagować.
Dostępne są też specjalne poduszki w kształcie klina, które podkłada się w pozycji leżącej na boku pod brzuch, żeby odciążyć mięśnie. Popularne są też poduszki w kształcie banana czy fasolki (np. Motherhood.pl). Nierzadko potrafią znacząco poprawiać np. komfort spania i są polecane przez używające je ciężarne.  

Czy ból minie automatycznie po porodzie?

Statystyki nam sprzyjają. Ogromna większość pacjentek w dwa lata po ciąży nie będzie miała już żadnych dolegliwości ze strony kręgosłupa. Niestety, nieco gorzej wygląda to jeśli chodzi o stawy krzyżowo-biodrowe. Dolegliwości spojenia łonowego się wycofują, ale bóle stawów zostają może utrzymywać się dłuższy czas i wtedy musimy podejść do pacjenta mocno specjalistycznie. Zdarza się, że stosujemy blokady, termolezję (metoda zwalczania bólu przewlekłego polegająca na zastosowaniu specjalnych elektrod emitujących fale o częstotliwości radiowej), czy wręcz operacje. Ale to naprawdę rzadkie przypadki.

Czy można się uchronić przed bólem kręgosłupa w ciąży? W jaki sposób?

Te pacjentki, które już miały problemy z kręgosłupem, powinny przed ciążą lub na samym jej początku:
  • zgłosić się do fizjoterapeuty i wzmocnić odpowiednie grupy mięśniowe
  • przejść też pewien kurs instruktaż zachowania w ciąży: nauczyć się, jak się pochylać, sposobu pochylania się, noszenia rzeczy itp.
  • omówić z rehabilitantem poród. Jak ma się odbywać, na co przyszła mama powinna zwrócić uwagę i czego podczas porodu unikać. Czasami, kiedy są przeciwwskazania do porodu w pozycji klasycznej, specjalista może pokazać kobiecie inne pozycje, takie, jakich wymaga stan zdrowia jej kręgosłupa. Bardzo rzadko choroby kręgosłupa są wskazaniem do cięcia cesarskiego, zwykle można tak pokierować porodem, by mama urodziła siłami natury.
Jeżeli ktoś dba o kręgosłup wcześniej, to nie ma wskazań, by w ciąży robić z nim coś szczególnego. Za to zaniedbany kręgosłup warto wzmocnić: zapisać się na basen, uprawiać rekreacyjnie różne dyscypliny sportu. To jest niezwykle wskazane dla każdego kręgosłupa.  
Gdy bólom dolegliwościom kręgosłupa towarzyszy gorączka, ból nie zależy do przyjmowanej pozycji, nie reaguje na standardowe leki przeciwbólowe lub nasila się w nocy, natychmiast skontaktuj się z lekarzem – to może być poważna choroba – np. bardzo groźne zapalenie kręgosłupa. 

Polecamy: 
Redakcja poleca: Ćwiczenia na ból pleców w drugim trymestrze ciąży - film
Zobacz ćwiczenia dla ciężarnej, które angażują brzuch i lędźwiowy odcinek kręgosłupa.
Oceń artykuł

Ocena 6 na 2 głosy

Zobacz także

Popularne tematy