GRY

Encyklopedia zdrowia dziecka

Borelioza

Borelioza to najczęstsza choroba przenoszona przez kleszcze (według niektórych lekarzy czasem dochodzi też do zakażenia wewnątrzmacicznego płodu od matki chorej na boreliozę – ta teza nie ma jednak odpowiedniego potwierdzenia naukowego).

Spis treści:
1. Przyczyny boreliozy
2. Typowe objawy boreliozy
3. Kiedy do lekarza
4. Jak wygląda leczenie boreliozy
5. Powikłania boreliozy
6. Zapobieganie boreliozie

Przyczyny boreliozy

Boreliozę powodują bakterie Borellia, które bytują w jelitach zarażonych kleszczy. Aby bakterie dostały się do organizmu człowieka, kleszcze musi być wkręcony w skórę ponad 24 godziny – co wbrew pozorom nie jest wcale rzadkie. Ukąszenie kleszcza jest bezbolesne, do tego kleszcze wybierają mało widoczne miejsca na ciele: granicę skóra-włosy na głowie, plecy, pachy, zgięcia kolanowe albo łokciowe, pachwiny.

Typowe objawy boreliozy

Na I etapie boreliozy jedynym typowym objawem jest rumień wędrujący, czyli plamka, która pojawia się w miejscu wkłucia kleszcza. Rumień wędrujący pojawia się nie tuż po wkłuciu (miejscowe zaczerwienienie tuż po wkłuciu to raczej miejscowa reakcja alergiczna), ale w okresie od tygodnia do 30 dni od kontaktu z kleszczem. Zobacz, jak wygląda rumień wędrujący.

Poza rumieniem wędrującym mogą pojawić się objawy grypy:
  • gorączka
  • osłabienie
  • ból głowy
  • uczucie rozbicia
  • powiększenie węzłów chłonnych
Charakterystyczny dla boreliozy będzie też naciek limfocytarny, czyli niebolesny guzek zwykle występujący na uchu, mosznie albo sutkach. Występuje on jednak bardzo rzadko.

Na II etapie boreliozy – rozpoczyna się mniej więcej po 3 miesiącach od początku choroby – mogą pojawić się bardziej uciążliwe, choć nadal mało typowe objawy:
  • nawracające zapalenia (obrzęk, ból) stawów np. kolanowego lub łokciowego – dotyka ok. 60 proc. chorych na borelizozę
  • porażenie nerwu twarzowego (dziecko nie może domknąć oka, opada mu kącik ust)
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
  • zapalenie mięśnia sercowego
Objawy boreliozy są bardzo nietypowe, dlatego borelioza jest chorobą trudną do wykrycia. W przypadku podejrzenia boreliozy wykonuje się testy z krwi w kierunku przeciwciał IgM i IgG: test Elisa i Western blot.

Nie ma potrzeby wykonywania testów w przypadku wystąpienia rumienia wędrującego albo nacieku limfocytarnego – te objawy jednoznacznie wskazują na boreliozę. Co więcej – jest bardzo prawdopodobne, że na etapie rumienia, wyniki testów wyszłyby negatywne (organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała dopiero po ok. 4 tygodniach od momentu zachorowania na boreliozę).

Kiedy do lekarza?

Po ukąszeniu dziecka przez kleszcza, trzeba uważnie go obserwować przez kolejne tygodnie. Jeżeli w kolejnych tygodniach pojawi się rumień wędrujący albo objawy grypy należy koniecznie iść do lekarza. W Polsce najwięcej nowych zachorowań na boreliozę notuje się w czerwcu i lipcu.

Nie ma za to potrzeby iść do lekarza tuż po ukąszeniu – badania krwi nie wykryją jeszcze przeciwciał przeciw boreliozie. W Polsce nie stosuje się profilaktycznego leczenia przeciw boreliozie – wyjątkiem jest sytuacja, gdy dziecko zostało pogryzione przez kilka-kilkanaście kleszczy w tym samym czasie.

Jak wygląda leczenie boreliozy?

Borelioza na I etapie stosunkowo łatwo poddaje się leczeniu w warunkach domowych. Kuracja antybiotykami trwa ok. 3 tygodni. Borelioza w II etapie nadal jest możliwa do wyleczenia, chociaż wtedy konieczne będzie już leczenie szpitalne i podawanie antybiotyków przez kroplówkę.
U dzieci nie występuje borelioza w III etapie, kiedy dochodzi np. do zanikowego zapalenia skóry.

Powikłania boreliozy

Bakterie Borelli uszkadzają wiele tkanek: począwszy od skóry, skończywszy na mózgu i sercu. Także już po wyleczeniu boreliozy przez wiele miesięcy może utrzymywać się zespół poboreliozowy: przewlekłe zmęczenie, bóle mięśni, uczucie rozbicia.

Zapobieganie boreliozie

Najlepsze, co można zrobić, to unikać ryzyka ukąszenia przez kleszcze. Dziecko na spacerze, szczególnie na łąkach, skwerach czy w lasach powinno:
  • mieć długie spodnie i skarpetki (kleszcze nie skaczą z drzew, ale wspinają się z trawy czy niewysokich zarośli)
  • być ubrane w jasne ubranie – na jasnym tle łatwiej zauważyć kleszcza
  • unikać siusiania w trawie, chodzenia w wysokich trawach, wspinania się na powalone pnie drzew itd.
  • stosować repelenty przeciwkleszczowe (przy czym trzeba pamiętać, że dostępne na rynku preparaty tylko w ograniczonym stopniu chronią przed kleszczami)
Po spacerze dziecko powinno wziąć prysznic z użyciem ostrej gąbki i zmienić ubranie.

Sprawdź, jak usunąć kleszcza ze skóry.

Tekst: Sylwia Niemczyk