Encyklopedia zdrowia dziecka

Celiakia

Celiakia, inaczej choroba trzewna, to choroba przewodu pokarmowego, na którą choruje się przez całe życie. Częściej zapadają na nią dzieci w rodzinach, w których już ktoś na nią choruje (ale to nie jest regułą). Dotyczy częściej dziewczynek. W Polsce występuje u ok. 1 proc. dzieci, ale brak dokładnych danych co do prawdziwej liczby chorych.

Spis treści:
1. Przyczyny celiakii
2. Najczęstsze objawy celiakii
3. Możliwe objawy celiakii
4. Kiedy do lekarza
5. Leczenie i pielęgnacja dziecka z celiakią
6. Powikłania celiakii
7. Zapobieganie celiakii

Przyczyny celiakii

Istotą celiakii jest wrodzona i utrzymująca się przez całe życie nietolerancja glutenu (białka zawartego w pszenicy, jęczmieniu, życie i owsie). Mechanizm szkodliwego działania glutenu nie jest do końca poznany, ale jednym z prawdopodobnych jest defekt genetyczny. Pod wpływem glutenu organizm zaczyna produkować przeciwciała, które uszkadzają kosmki jelitowe. Uszkodzenie lub zanik kosmków jelitowych powoduje zmniejszenie powierzchni wchłaniania i rozwija się u dziecka tzw. zespół złego wchłaniania.

Zobacz też: Co to jest gluten?

Najczęstsze objawy celiakii

  • brak apetytu
  • przewlekła biegunka
  • nadpobudliwość
  • wzdęcia
  • bóle brzucha
  • niedobór masy ciała
  • niedobór wzrostu
Pełny klasyczny obraz choroby trzewnej spotyka się najczęściej u małych dzieci (do końca drugiego roku życia). Jednak choroba może też długo przebiegać bez objawów i  ujawnić się dopiero w późnym dzieciństwie. Objawami klinicznymi choroby trzewnej są: drażliwość dziecka, brak apetytu oraz przewlekła biegunka z oddawaniem jasnych i cuchnących stolców (jeden bardzo obfity stolec), w których stwierdza się zawartość tłuszczu. Po pewnym czasie występuje niedobór masy ciała, a u starszych dzieci niedobór wzrostu. U małych dzieci pojawia się zmniejszenie napięcia mięśni (duży wzdęty brzuszek).

Możliwe objawy celiakii

  • przewlekła niedokrwistość
  • owrzodzenia
Przebieg choroby trzewnej u dzieci może być nietypowy. Biegunka może nie występować, a dziecko może mieć tylko niedobór masy ciała, a także utrzymującą się i niedającą się leczyć niedokrwistość z niedoboru żelaza - u chorych na celiakię żelazo bardzo źle się wchłania, mimo prawidłowej jego podaży. U dziecka mogą występować również cechy niedoboru witaminy D, a na  śluzówkach jamy ustnej pojawiać się owrzodzenia.

Kiedy do lekarza

Do lekarza należy zgłosić się, jeśli dziecko często ma bóle brzuszka, wzdęcia, za wolno rośnie lub nie rośnie, za mało waży, nie przybywa na wadze lub chudnie, ma bladą skórę i spojówki, jest osłabione, płaczliwe, ma zmiany skórne. W diagnostyce choroby trzewnej wykorzystuje się m.in. obecność przeciwciał przeciwgliadynowych, przeciwendomysialnych - lekarz z pewnością zaleci wykonanie tych badań. Najpewniejszą diagnozę można postawić dzięki biopsji śluzówki jelita cienkiego (drogą endoskopową – to zabieg bezpieczny). W badaniu mikroskopowym udaje się ustalić, czy nie ma zaniku lub spłaszczenia kosmków jelitowych. Takie badanie śluzówki jelita może z całą pewnością potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie choroby trzewnej. Dziecko z celiakią powinno być pod stałą opieką gastroenterologa dziecięcego.

Zobacz też: Alergia ukryta w jedzeniu

Leczenie i pielęgnacja dziecka z celiakią

Leczenie polega na całkowitym usunięciu z diety dziecka produktów z pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa. Dieta musi być bardzo konsekwentna, bo nawet bardzo małe ilości produktów zawierających gluten powodują nawrót choroby. Opiekując się dzieckiem na diecie bezglutenowej należy bardzo dokładnie analizować skład produktów, które dziecko je (np. niektóre przetworzone produkty mięsne mogą zawierać gluten). Poza produktami zbożowymi zawierającymi gluten dzieci z celiakią mogą jeść wszystkie inne produkty. Dodatkowo należy podawać choremu dziecku witaminy, zwłaszcza witaminę A, D, E. Eliminacja glutenu z diety powoduje dość szybki powrót dziecka do zdrowia – niedokrwistość ustępuje, stolce normalizują się, dziecko zaczyna przybierać na wadze – i ustąpienie zmian w jelicie.

Powikłania celiakii

Nieleczona celiakia wyniszcza organizm dziecka. W wieku dojrzałym może stać się także przyczyną choroby nowotworowej.

Zapobieganie celiakii

Celiakii nie da się zapobiec. Obecnie zaleca się tzw. ekspozycję na gluten, czyli wprowadzenie do diety dziecka niewielkich ilości produktów glutenowych jeszcze zanim skończy ono sześć miesięcy (u niemowląt karmionych piersią w 5-6. miesiącu życia, zaś u karmionych sztucznie nie wcześniej niż w 5. miesiącu życia), mające na celu stopniowe przyzwyczajanie organizmu dziecka do glutenu.

Zobacz też: Dieta bezglutenowa

Tekst: Aleksandra Sobieraj
dr n. med. Joanna Brett-Chruściel
Konsultacja: dr n. med. Joanna Brett-Chruściel

dr n. med. Joanna Brett-Chruściel, pediatra, Grupa LUX MED