kobieta, mierzenie ciśnienia
Fotolia
Zdrowie w ciąży

Konflikt serologiczny – czy można mu zapobiec?

Na temat konfliktu serologicznego, jego diagnostyki, ryzyka z nim związanego, a także możliwości profilaktyki rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Mirosławem Wielgosiem.

Panie Profesorze, tytułem wstępu, kiedy mówimy o konflikcie serologicznym?

Konflikt serologiczny to sytuacja, w której kobieta ciężarna wytwarza przeciwciała odpornościowe, skierowane przeciwko antygenom krwinek czerwonych dziecka, znajdującego się w jamie macicy. A więc do tego, żeby w ogóle mówić o konflikcie serologicznym, nie wystarcza jedynie niezgodność serologiczna pomiędzy partnerami – na przykład partnerka z grupą krwi Rh(-) i partner z grupą krwi Rh(+). To jeszcze za mało. Dopóki nie ma przeciwciał, nie ma też konfliktu, ani tym bardziej będącej jego następstwem choroby hemolitycznej płodu.

Jak często stwierdza się konflikt serologiczny?

Konflikt serologiczny na szczęście jest coraz rzadziej występującą patologią. Jeszcze nie tak dawno temu wikłał on około 0,5% wszystkich ciąż, obecnie ta częstość jest znacznie niższa. A dzieje się tak za sprawą skutecznie od wielu lat prowadzonej immunoprofilaktyki.

W jaki sposób jest on diagnozowany?

Każda kobieta ciężarna – niezależnie od grupy krwi jaką posiada – musi mieć już na początku ciąży wykonane badanie w kierunku obecności przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych. U tych kobiet, które nie mają przeciwciał, należy powtarzać badanie według schematu, uzależnionego już od tego, jaką grupę krwi posiadają. Natomiast w przypadku stwierdzenia obecności przeciwciał, należy niezwłocznie zidentyfikować ich rodzaj, określić miano i – najlepiej – skierować do ośrodka referencyjnego, na przykład do Uniwersyteckiego Centrum Zdrowia Kobiety i Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przy Placu Starynkiewicza 1/3. Dalsza diagnostyka opiera się na badaniach ultrasonograficznych i dopplerowskich, a w sytuacji, kiedy wyniki tych badań są nieprawidłowe, należy wdrożyć leczenie wewnątrzmaciczne, polegające na wykonywaniu transfuzji dopłodowych.

Z jakimi konsekwencjami wiąże się jego stwierdzenie? Czym grozi?

Następstwem konfliktu serologicznego jest choroba hemolityczna płodu – u dziecka, rozwijającego się w łonie matki, dochodzi do ciężkiej niedokrwistości, przewlekłego niedotlenienia wewnątrzmacicznego, uszkodzenia tkanek i narządów płodu, obrzęku uogólnionego, a w skrajnych przypadkach – do zgonu płodu. Tak dzieje się w tych przypadkach, kiedy choroba nie zostanie odpowiednio wcześniej wykryta, a więc nie przeprowadzono diagnostyki, opisanej powyżej. Na szczęście, obecnie jest możliwe nie tylko wykrycie zagrożenia, ale też bardzo skuteczne leczenie.
 

Konflikt serologiczny - infografika
materiały prasowe

Czy jest możliwość profilaktyki dla ciężarnych ze stwierdzonym konfliktem?

W przypadku stwierdzenia konfliktu serologicznego, a więc przy obecności przeciwciał odpornościowych, nie ma już możliwości profilaktyki. Immunoprofilaktyka, związana z podawaniem immunoglobuliny anty-D, ma na celu nie doprowadzić do immunizacji, a więc do produkcji przeciwciał. Musi być więc stosowana wtedy, kiedy jest jedynie niezgodność serologiczna, a nie zrealizowany już konflikt.

Jak się to odbywa i w którym momencie rekomendowane jest podanie immunoglobuliny D przyszłej mamie?

Każda kobieta Rh(-), która nie ma przeciwciał odpornościowych, po poronieniu, po operacji ciąży pozamacicznej, po inwazyjnych zabiegach wewnątrzmacicznych i po porodzie (o ile urodzi dziecko Rh-dodatnie), musi otrzymać profilaktycznie immunoglobulinę anty-D, w stosownej dawce. Aby zapobiec tzw. późnym immunizacjom, do których dochodzi zazwyczaj w trzecim trymestrze ciąży, zaleca się również stosowanie tzw. immunoprofilaktyki śródciążowej, pomiędzy 28. a 30. tygodniem ciąży. Należy rozważyć takie postępowanie w przypadku kobiet Rh(-), u których dotychczas nie pojawiły się przeciwciała. Niezależnie od tego, działania profilaktyczne należy powtórzyć po porodzie, o ile dziecko okaże się mieć grupę krwi Rh(+).

Z czym wiąże się profilaktyka śródciążowa? Jakie korzyści z tego wynikają? A także w jaki sposób kobiety mogą ową profilaktykę otrzymać? Czy jest ona refundowana?

Tak jak wspomniałem, profilaktyka śródciążowa zapobiega późnym immunizacjom, do których może dochodzić w trzecim trymestrze ciąży. W takiej sytuacji po porodzie okazuje się, że są obecne przeciwciała i na klasyczną profilaktykę pociążową jest już – niestety – za późno. 
Profilaktyka śródciążowa nie jest aktualnie refundowana, ale prowadzone są zaawansowane działania, aby ten stan zmienić. Aktualnie lekarz prowadzący ciążę powinien poinformować swoją pacjentkę o możliwości i zasadności zastosowania takiej profilaktyki, a w przypadku jej zainteresowania tą propozycją – wypisać receptę na jeden z dostępnych w aptekach preparatów komercyjnych. Cena zastrzyku to około 300–400 złotych.

Czy kobiety są świadome ryzyka konfliktu serologicznego, konsekwencji z nim związanych oraz możliwości profilaktyki?

Świadomość kobiet w tym zakresie jest bardzo zróżnicowana. Zależy ona od tego, ile informacji uzyskają od swojego lekarza czy położnej. Bardzo ważne jest, aby informować kobiety ciężarne o możliwości przeprowadzenia immunoprofilaktyki śródciążowej, która nadal nie jest rutynowo stosowana.

Mirosław Wielgoś
materiały prasowe
Czy możliwe jest wyeliminowanie konfliktu serologicznego Rh?

Wydaje się, że całkowite wyeliminowanie konfliktu serologicznego nie jest możliwe, ale na pewno prawidłowa opieka nad kobietami ciężarnymi w omawianym zakresie może walnie przyczynić się do dalszego ograniczenia skali zjawiska, a nawet do jego marginalizacji. Warunkiem jest jednak przestrzeganie wspomnianych powyżej zasad profilaktyki, a jeżeli jest już na nią za późno, to odpowiednie prowadzenia diagnostyki i terapii wtedy, kiedy jest ona niezbędna.



Prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Rektor-Elekt
Dziekan I Wydziału Lekarskiego
Kierownik I Katedry i Kliniki Położnictwa i Ginekologii
Konsultant Krajowy w dziedzinie Perinatologii
Prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego

Programowanie żywieniowe w ciąży [WIDEO]

kobieta, ciąża, leżeć, łóżko
Zdrowie w ciąży
Co robić w przypadku konfliktu serologicznego
Jak powstaje konflikt serologiczny oraz jak zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia? Odpowiada ginekolog położnik.

Mam krew Rh-, a mój mąż Rh+. Jestem w ciąży i bardzo się niepokoję. Jak zmniejszyć ryzyko konfliktu serologicznego?  Agnieszka W tej sytuacji (mama ma krew Rh-, ojciec dziecka Rh+) po porodzie otrzymasz immunoglobulinę anty-D, by zapobiec w kolejnej ciąży wystąpieniu konfliktu serologicznego. Ten problem może dotyczyć każdej kobiety o Rh -, czyli niemającej we krwi tzw. antygenu D. Gdy kobieta ma krew Rh-, a jej partner Rh+, ich dziecko czasem dziedziczy czynnik Rh po ojcu. I wtedy może dojść do konfliktu serologicznego. W czasie pierwszej ciąży lub porodu czerwone krwinki płodu mogą dostać się do krwiobiegu kobiety. Wtedy jej organizm zaczyna się bronić przed intruzem – antygenem D i wytwarza przeciwciała przeciwko krwinkom płodu. Stają się one groźne dopiero w kolejnej ciąży – gdy następne dziecko znowu odziedziczy po ojcu Rh+, przeciwciała uaktywniają się. Dostają się przez łożysko do krwiobiegu płodu i atakują jego czerwone krwinki, uszkadzając je. To groźne dla rozwoju malca, dlatego lekarze starają się sprawić, by przeciwciała nie powstały. W tym celu zaraz po porodzie, poronieniu lub zabiegach ginekologicznych w ciąży kobieta o Rh- otrzymuje immunoglobulinę anty-D, która niszczy krwinki Rh+, które mogły dostać się z krwią dziecka do jej krwiobiegu. Trzeba je zlikwidować, zanim układ odpornościowy kobiety zdąży na nie zareagować. Dzięki temu kolejne dziecko w łonie mamy będzie bezpieczne. Immunoglobulina anty-D jest podawana nie tylko w szpitalach (tak było wcześniej). Można ją też kupić w aptece, na receptę (niestety jest bardzo droga), dzięki czemu lekarze mogą proponować kobietom, które nie mają przeciwciał anty-D dodatkową profilaktykę – przyjęcie antyglobuliny w 28. tygodniu ciąży . Zwiększa to skuteczność leczenia do 99 proc. Oczywiście wszystkie pacjentki otrzymują immunoglobulinę również w czasie porodu. Przeczytaj...

Immunoglobulina anty D za darmo
AdobeStock
Zdrowie w ciąży
Koniec problemu z konfliktem serologicznym! Są nowe przepisy
To bardzo dobra wiadomość. Wszystkie ciężarne zagrożone konfliktem serologicznym wreszcie otrzymają konieczną pomoc za darmo. Weszły w życie nowe przepisy!

Jeśli przyszła mama ma krew Rh minus, a przyszły tata Rh plus, rośnie ryzyko konfliktu serologicznego. To wyjątkowo groźne powikłanie ciąży, któremu można zapobiec, podając specjalną immunoglobulinę anty-D . Do tej pory kobiety w ciąży musiały za nią płacić. W styczniu 2018 wreszcie zaczęły obowiązywać przepisy, które przyniosły pozytywną zmianę. Immunoglobulina anty-D jest refundowana Każda kobieta w ciąży, która korzysta z usług specjalistycznej opieki medycznej (poradnia K), ma prawo do bezpłatnego otrzymania immunoglobuliny anty-D w placówce. To świadczenie gwarantowane, finansowane przez budżet państwa. Wcześniej przyszłe mamy zagrożone konfliktem serologicznym musiały za podanie immunoglobuliny płacić, a dokładnie – kupować ją na receptę w aptece i wracać do przychodni, aby tam została im podana. Ze względu na koszt (cena immunoglobuliny to wydatek rzędu 300-400 zł ), niektóre ciężarne z niej rezygnowały. Profilaktyka śródciążowa bardzo ważna Przy zagrożeniu konfliktem serologicznym powinnaś otrzymać immunoglobulinę już między 28-30 tygodniem ciąży . Ma to zapobiec problemom, jakie mogą pojawić się na ostatnim etapie ciąży, wtedy – zdaniem ekspertów – może dochodzić do mieszania się krwi mamy i płodu wskutek przecieków matczyno-płodowych . Zdarzają się one rzadko, ale czasem są na tyle duże, że mogą doprowadzić do produkowania przez mamę przeciwciał zwalczających krwinki dziecka . Skutkiem tego bywa bardzo groźna choroba hemolityczna płodu . Podanie immunoglobuliny w ciąży skutecznie przed nią chroni. W ciąży czy po porodzie? Warto pamiętać o tym, że konflikt serologiczny może zdarzyć się zarówno w pierwszej, jak i drugiej ciąży, dlatego według najnowszych zaleceń najwłaściwszą profilaktyką jest podanie kobietom, które nie wytworzyły przeciwciał anty-D, pierwszej dawki immunoglobuliny...

konflikt serologiczny
Adobe Stock
Zdrowie w ciąży
Konflikt serologiczny – przyczyny, zapobieganie, leczenie
Konflikt serologiczny to niebezpieczne powikłanie w ciąży. Polega na konflikcie między krwią matki i dziecka, do którego dochodzi w wyniku różnic w czynniku Rh krwi.

Konflikt serologiczny to problem wynikający z różnic w grupach krwi przyszłej mamy i taty. Polega na tzw. ustawieniu konfliktowym  – kiedy kobieta o grupie krwi Rh– spodziewa się dziecka o grupie krwi Rh+ (odziedziczonej po tacie). Dochodzi wtedy do sytuacji, w której organizm kobiety, która nosi w sobie dziecko, traktuje płód jako ciało obce i próbuje się go pozbyć, atakując go przeciwciałami. Konflikt serologiczny może również wystąpić przy pewnych różnicach w obrębie grup A, B, AB i 0. Na szczęście współczesna medycyna jest w stanie sobie poradzić z taką niezgodnością. Spis treści: Konflikt serologiczny – przyczyny Konflikt serologiczny a grupy krwi Mechanizm konfliktu serologicznego Profilaktyka konfliktu serologicznego Leczenie konfliktu serologicznego Przyczyny konfliktu serologicznego Samo występowanie niezgodności pomiędzy krwią mamy i dziecka nie jest równoznaczne z pojawieniem się konfliktu serologicznego, ale do konfliktu może dojść nawet jeśli przyszła mama ma grupę krwi inną niż Rh–. Aby do niego doszło, układ odpornościowy kobiety musi wytworzyć przeciwciała atakujące krwinki dziecka . Jest to możliwe dopiero wtedy, gdy wnikną one do jej krwiobiegu. Najczęściej dostają się tam podczas porodu, poronienia, przerwania ciąży oraz niektórych zabiegów i badań genetycznych dla ciężarnych , takich jak amniopunkcja. Kiedy występuje konflikt serologiczny występujący niestandardowo, poza sytuacją, w której krwinki dziecka dostają się do krwiobiegu matki? Zdarza się to również, jeśli kobieta przyjmie niewłaściwie oczyszczoną szczepionkę, co obecnie jest bardzo rzadkie. W ciągu kilkunastu godzin po wniknięciu obcych krwinek powstają przeciwciała skierowane przeciw intruzowi. Najsilniejszą reakcję obronną wzbudza brak zgodności czynników Rh, bo w osoczu krwi nie ma naturalnych przeciwciał...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz