konflikt serologiczny
Adobe Stock
Zdrowie w ciąży

Konflikt serologiczny – przyczyny, zapobieganie, leczenie

Konflikt serologiczny to niebezpieczne powikłanie w ciąży. Polega na konflikcie między krwią matki i dziecka, do którego dochodzi w wyniku różnic w czynniku Rh krwi.

Konflikt serologiczny to problem wynikający z różnic w grupach krwi przyszłej mamy i taty. Polega na tzw. ustawieniu konfliktowym – kiedy kobieta o grupie krwi Rh– spodziewa się dziecka o grupie krwi Rh+ (odziedziczonej po tacie).
Dochodzi wtedy do sytuacji, w której organizm kobiety, która nosi w sobie dziecko, traktuje płód jako ciało obce i próbuje się go pozbyć, atakując go przeciwciałami. Konflikt serologiczny może również wystąpić przy pewnych różnicach w obrębie grup A, B, AB i 0. Na szczęście współczesna medycyna jest w stanie sobie poradzić z taką niezgodnością.

Spis treści:

Przyczyny konfliktu serologicznego

Samo występowanie niezgodności pomiędzy krwią mamy i dziecka nie jest równoznaczne z pojawieniem się konfliktu serologicznego, ale do konfliktu może dojść nawet jeśli przyszła mama ma grupę krwi inną niż Rh–. Aby do niego doszło, układ odpornościowy kobiety musi wytworzyć przeciwciała atakujące krwinki dziecka. Jest to możliwe dopiero wtedy, gdy wnikną one do jej krwiobiegu. Najczęściej dostają się tam podczas porodu, poronienia, przerwania ciąży oraz niektórych zabiegów i badań genetycznych dla ciężarnych, takich jak amniopunkcja.

Kiedy występuje konflikt serologiczny występujący niestandardowo, poza sytuacją, w której krwinki dziecka dostają się do krwiobiegu matki? Zdarza się to również, jeśli kobieta przyjmie niewłaściwie oczyszczoną szczepionkę, co obecnie jest bardzo rzadkie. W ciągu kilkunastu godzin po wniknięciu obcych krwinek powstają przeciwciała skierowane przeciw intruzowi. Najsilniejszą reakcję obronną wzbudza brak zgodności czynników Rh, bo w osoczu krwi nie ma naturalnych przeciwciał anty-Rh. Powstają one zawsze w wyniku uodpornienia, stąd najczęściej mówi się o konflikcie Rh.

Grupy krwi w konflikcie serologicznym

Nie byłoby żadnego problemu, gdyby każdy z nas miał identyczną grupę krwi i czynnik Rh. Tak jednak nie jest. Dziecko dziedziczy po rodzicach różne cechy, w tym grupę krwi. Jego krew może być więc podobna do krwi mamy albo taty. Różnice te odzwierciedlają odmienne oznaczenia grup krwi: A, B, AB, 0 oraz Rh+, Rh–. Na tej podstawie mówi się o zgodności pomiędzy grupami krwi. Ale nawet niewielkie rozbieżności pomiędzy właściwościami krwi mogą mieć duże znaczenie.

Co to oznacza w praktyce? To, że krwi różnych grup nie można mieszać. Organizm zabezpiecza się przed tym na dwa sposoby. Z jednej strony w krwinkach czerwonych znajdują się substancje zwane antygenami, które – gdy dostaną się do krwiobiegu osoby o innej grupie – wywołują alert w jej układzie obronnym. Z drugiej – w osoczu występują naturalne przeciwciała gotowe rozpoznać i zwalczyć krwinki pochodzące z obcych grup.

Uaktywnienie tych „zabezpieczeń” jest szczególnie ważne podczas ciąży, kiedy krew mamy i dziecka sąsiaduje ze sobą przez łożysko, a czasem trochę się miesza. Zazwyczaj nie wywołuje to żadnych skutków. Niekiedy jednak właściwości krwi na tyle się różnią, że może wystąpić silna reakcja obronna, określana właśnie jako konflikt serologiczny.

Mechanizm konfliktu serologicznego

Mechanizm powstawania konfliktu serologicznego jest podobny do obrony przed wirusami. Dochodzi do ukształtowania się odporności ułatwiającej zwalczenie wroga. Jednak, o ile w przypadku drobnoustrojów chorobotwórczych ma to działanie korzystne, to przy konflikcie serologicznym szkodzi, bo wywołuje chorobę dziecka. Dzieje się tak, ponieważ nowe przeciwciała, które powstały w wyniku pierwszego kontaktu z obcą krwią, nie giną. Przez wiele lat czekają, by zacząć działać, gdy nadarzy się okazja. Także dlatego można mówić o konflikcie serologicznym w drugiej ciąży lub kolejnej.

Zobacz: Konflikt serologiczny może zdarzyć się także w pierwszej ciąży!

Gdy organizm matki zwalcza krwinki dziecka

Przy ponownym kontakcie z taką samą krwią układ odpornościowy kobiety reaguje ze wzmożoną siłą. Atakuje jednak nie tylko wrogie cząsteczki (antygeny), ale całe krwinki czerwone. Co najważniejsze – oprócz tych, które dostały się do jej organizmu – zwalcza również krwinki w krwiobiegu dziecka. Jest to możliwe, bo nowe przeciwciała są dużo mniejsze od występujących naturalnie w osoczu. Mogą więc z łatwością przedostać się przez łożysko do krwiobiegu maleństwa.

Ten obronny atak prowadzi do choroby hemolitycznej dziecka, która może pojawić się jeszcze przed narodzinami lub po przyjściu na świat. Profilaktyka konfliktu serologicznego jest możliwa, a gdy do konfliktu dojdzie, skutkiem jest najczęściej anemia albo żółtaczka. Na szczęście można temu zapobiec!

Profilaktyka konfliktu serologicznego

Najważniejsze jest niedopuszczenie do powstania przeciwciał, a jeśli już są – najwcześniejsze ich wykrycie. W tym celu, podobnie jak każda kobieta spodziewająca się dziecka, będziesz miała robione specjalne badanie krwi – tzw. odczyn Coombsa. Pozwala on sprawdzić, czy twój organizm uczula się na antygeny z krwinek dziecka, oraz wykryć przeciwciała. Jeśli nie masz czynnika Rh, a twój mąż ma, już podczas pierwszej ciąży zostaniesz objęta specjalnym programem profilaktycznym.

Jeśli masz grupę krwi Rh–, oprócz tego, że musisz sprawdzać obecność przeciwciał w każdym trymestrze ciąży, po porodzie dostaniesz immunoglobulinę anty-D w zastrzyku domięśniowym.

Pół roku po porodzie powinnaś zgłosić się do laboratorium, w którym robiłaś wcześniejsze badania i ponowić próbę na obecność przeciwciał (odczyn Coombsa). Immunoglobulinę powinnaś dostać także po każdym poronieniu oraz przerwaniu ciąży, niezależnie od swojej grupy krwi. Profilaktycznie zaleca się też podanie immunoglobuliny anty-D w 28. tygodniu ciąży. Tak prowadzona profilaktyka jest skuteczna, dlatego wywołana konfliktem choroba dziecka pojawia się obecnie bardzo rzadko.

Jeśli uczulenie na krwinki dziecka spowodowało powstanie dużej liczby przeciwciał, lekarze wykonują dodatkowe badania. Najczęściej określają stężenie barwników żółciowych w wodach płodowych. A gdy zachodzi taka konieczność, pobierają z pępowiny krew dziecka. Dzięki temu mogą zrobić morfologię oraz określić Rh (grupę krwi dziecka poznaje się zwykle po narodzinach).

Jak zmniejszyć ryzyko konfliktu serologicznego

Ograniczenie możliwości wystąpienia konfliktu serologicznego zależy nie tylko od lekarzy. Także ty możesz o to zadbać.

  • Sprawdź grupę krwi i czynnik Rh na początku ciąży.
  • Poproś ojca dziecka o zrobienie tych samych badań. Maleństwo może odziedziczyć po nim grupę krwi Rh.
  • Skorzystaj z naszego kalkulatora grupy krwi dziecka, by być spokojniejszą
  • Nie ukrywaj przed lekarzem poronienia lub usunięcia ciąży. Po tych zabiegach musisz dostać immunoglobulinę.
  • Domagaj się podania preparatu gamma anty-d w ciągu 48 godzin po porodzie.
  • Wykonaj badania na obecność przeciwciał, które mogły powstać w kontakcie z krwinkami dziecka – zrób je trzykrotnie w czasie ciąży.

Leczenie konfliktu serologicznego

Leczenie konfliktu serologicznego polega na transfuzji wymiennej. Kiedyś była ona możliwa dopiero po porodzie, dziś wykonuje się ją już w ciąży. Przez pępowinę, pod kontrolą USG, podaje się dziecku odpowiednio przygotowaną grupę krwi Rh–, aby nowe krwinki nie były wrażliwe na przeciwciała mamy. Jednorazowo przetacza się do 100 ml krwi, ale ilość jest zawsze obliczana indywidualnie. Przetaczanie trzeba powtarzać co 2-4 tygodnie aż do końca ciąży.

Nie obawiaj się, to nie zmieni trwale grupy krwi maleństwa. Po porodzie i leczeniu dziecka (naświetlania i ewentualnie transfuzja wymienna – wymienia się nawet całą krew maluszka) jego szpik będzie produkował własne krwinki.

Takie leczenie konfliktu serologicznego na szczęście jest rzadko konieczne. Najczęściej leczy się dziecko już po porodzie – podaje środki zapobiegające anemii i naświetla przeciw żółtaczce. Dzięki temu jego stan szybko się poprawia i szczęśliwi możecie wrócić do domu!

 

Zobacz też:

  • Badanie oraz oznaczenie grupy krwi, czynnika Rh oraz przeciwciał odpornościowych
  • Najważniejsze badania w ciąży: kalendarz
kobieta, mierzenie ciśnienia
Fotolia
Zdrowie w ciąży
Konflikt serologiczny – czy można mu zapobiec?
Na temat konfliktu serologicznego, jego diagnostyki, ryzyka z nim związanego, a także możliwości profilaktyki rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Mirosławem Wielgosiem.

Panie Profesorze, tytułem wstępu, kiedy mówimy o konflikcie serologicznym? Konflikt serologiczny to sytuacja, w której kobieta ciężarna wytwarza przeciwciała odpornościowe, skierowane przeciwko antygenom krwinek czerwonych dziecka, znajdującego się w jamie macicy. A więc do tego, żeby w ogóle mówić o konflikcie serologicznym, nie wystarcza jedynie niezgodność serologiczna pomiędzy partnerami – na przykład partnerka z grupą krwi Rh(-) i partner z grupą krwi Rh(+). To jeszcze za mało. Dopóki nie ma przeciwciał, nie ma też konfliktu, ani tym bardziej będącej jego następstwem choroby hemolitycznej płodu. Jak często stwierdza się konflikt serologiczny? Konflikt serologiczny na szczęście jest coraz rzadziej występującą patologią. Jeszcze nie tak dawno temu wikłał on około 0,5% wszystkich ciąż, obecnie ta częstość jest znacznie niższa. A dzieje się tak za sprawą skutecznie od wielu lat prowadzonej immunoprofilaktyki. W jaki sposób jest on diagnozowany? Każda kobieta ciężarna – niezależnie od grupy krwi jaką posiada – musi mieć już na początku ciąży wykonane badanie w kierunku obecności przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych. U tych kobiet, które nie mają przeciwciał, należy powtarzać badanie według schematu, uzależnionego już od tego, jaką grupę krwi posiadają. Natomiast w przypadku stwierdzenia obecności przeciwciał, należy niezwłocznie zidentyfikować ich rodzaj, określić miano i – najlepiej – skierować do ośrodka referencyjnego, na przykład do Uniwersyteckiego Centrum Zdrowia Kobiety i Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przy Placu Starynkiewicza 1/3. Dalsza diagnostyka opiera się na badaniach ultrasonograficznych i dopplerowskich, a w sytuacji, kiedy wyniki tych badań są nieprawidłowe, należy wdrożyć leczenie wewnątrzmaciczne, polegające na wykonywaniu transfuzji dopłodowych. Z jakimi...

grupy krwi
Adobe Stock
Starania o dziecko
Grupy krwi i ich dziedziczenie
Grupy krwi zależą od obecności pewnych białek, zwanych antygenami, na powierzchni czerwonych krwinek. Wyróżnia się cztery grupy krwi. W oznaczeniu grupy krwi ważny jest też tzw. czynnik Rh.

Do oznaczania grup krwi używa się liter: A, B oraz cyfry 0. Znakiem + lub – oznacza się obecność lub brak czynnika Rh. Odkrycia grup krwi dokonał w 1901 roku Austriak Karl Landsteiner. Odkrył on obecność we krwi, na powierzchni czerwonych krwinek, antygeny, które oznaczył literami A oraz B. Dzięki temu był wstanie wyodrębnić trzy grupy krwi: A, B oraz 0. Czwarta grupa krwi – AB oraz oznaczanie czynnika Rh pojawiły się w wyniku prac Polaka – Ludwika Hirszfelda. Od 1928 roku na całym świecie oznacza się cztery grupy krwi. Spis treści: Grupy krwi Dziedziczenie grup krwi Grupa krwi a ojcostwo Czynnik Rh Przetaczanie krwi Grupy krwi w Polsce Grupy krwi Grupa krwi zależy od tego, jakie białka, zwane antygenami, znajdują się na powierzchni czerwonych krwinek. Mogą to być białka oznaczone jako A, B, oraz D – zwane czynnikiem Rh. W związku z tym wyróżnia się następujące grupy krwi: grupa A – na powierzchni erytrocytów znajdują się antygenty A, grupa B – na powierzchni czerwonych krwinek znajdują się antygenty B, grupa AB – na powierzchni erytrocytów znajdują się dwa rodzaje antygenów: A i B, grupa 0 – na powierzchni czerwonych krwinek nie ma antygenów. Dziedziczenie grup krwi To, jaką grupę krwi będzie miało dziecko, zależy nie tylko od grupy krwi rodziców, ale też od tego, w wyniku jakiej kombinacji genów (dziedziczone po jednym od matki i po jednym od ojca) mają grupy krwi. I tak: grupę krwi A tworzą geny A i 0 oraz A i A. grupę krwi B tworzą geny B i 0 oraz B i B. grupę krwi AB tworzą geny A i B, grupę krwi 0 tworzą geny 0 i 0. Jeśli weźmie się pod uwagę także czynnik Rh, wyróżnia się następujące grupy krwi: A Rh+, A Rh–, B Rh+, B Rh–, AB Rh+, AB Rh–, 0 Rh+ oraz 0 Rh–. Grupę krwi dziecka oznacza się z...

kobieta, ciąża, leżeć, łóżko
Zdrowie w ciąży
Co robić w przypadku konfliktu serologicznego
Jak powstaje konflikt serologiczny oraz jak zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia? Odpowiada ginekolog położnik.

Mam krew Rh-, a mój mąż Rh+. Jestem w ciąży i bardzo się niepokoję. Jak zmniejszyć ryzyko konfliktu serologicznego?  Agnieszka W tej sytuacji (mama ma krew Rh-, ojciec dziecka Rh+) po porodzie otrzymasz immunoglobulinę anty-D, by zapobiec w kolejnej ciąży wystąpieniu konfliktu serologicznego. Ten problem może dotyczyć każdej kobiety o Rh -, czyli niemającej we krwi tzw. antygenu D. Gdy kobieta ma krew Rh-, a jej partner Rh+, ich dziecko czasem dziedziczy czynnik Rh po ojcu. I wtedy może dojść do konfliktu serologicznego. W czasie pierwszej ciąży lub porodu czerwone krwinki płodu mogą dostać się do krwiobiegu kobiety. Wtedy jej organizm zaczyna się bronić przed intruzem – antygenem D i wytwarza przeciwciała przeciwko krwinkom płodu. Stają się one groźne dopiero w kolejnej ciąży – gdy następne dziecko znowu odziedziczy po ojcu Rh+, przeciwciała uaktywniają się. Dostają się przez łożysko do krwiobiegu płodu i atakują jego czerwone krwinki, uszkadzając je. To groźne dla rozwoju malca, dlatego lekarze starają się sprawić, by przeciwciała nie powstały. W tym celu zaraz po porodzie, poronieniu lub zabiegach ginekologicznych w ciąży kobieta o Rh- otrzymuje immunoglobulinę anty-D, która niszczy krwinki Rh+, które mogły dostać się z krwią dziecka do jej krwiobiegu. Trzeba je zlikwidować, zanim układ odpornościowy kobiety zdąży na nie zareagować. Dzięki temu kolejne dziecko w łonie mamy będzie bezpieczne. Immunoglobulina anty-D jest podawana nie tylko w szpitalach (tak było wcześniej). Można ją też kupić w aptece, na receptę (niestety jest bardzo droga), dzięki czemu lekarze mogą proponować kobietom, które nie mają przeciwciał anty-D dodatkową profilaktykę – przyjęcie antyglobuliny w 28. tygodniu ciąży . Zwiększa to skuteczność leczenia do 99 proc. Oczywiście wszystkie pacjentki otrzymują immunoglobulinę również w czasie porodu. Przeczytaj...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj