Kobieta w ciąży
Fotolia
Zdrowie w ciąży

Do konfliktu serologicznego może dojść w każdej ciąży

To nie jest prawda, że konflikt serologiczny występuje tylko u kobiet, które mają grupę krwi RH-minus i partnerów RH plus. Konflikt serologiczny może pojawić się w każdej ciąży – mówi prof. Mirosław Wielgoś.

Konflikt serologiczny może wystąpić w każdej ciąży, nawet w pierwszej. I to nie tylko wtedy, kiedy mama dziecka ma krew RH minus, a ojciec RH plus, dlatego konieczne jest wykonywanie badań u każdej kobiety w ciąży - przekonuje prof. Mirosław Wielgoś, który jest rektorem Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, kierownikiem I Katedry i Kliniki Położnictwa i Ginekologii WUM, konsultantem krajowym w dziedzinie perinatologii i ekspertem leczenia konfliktu serologicznego.

Czy konflikt serologiczny występuje tylko wtedy, gdy kobieta ma grupę krwi RH-minus, a ojciec RH-plus?

Nie. W każdej ciąży może dojść do konfliktu serologicznego. To mit, że tylko u kobiet, które mają grupę krwi RH-minus, a ich partnerzy RH-plus, może rozwinąć konflikt serologiczny. To najczęstsza sytuacja, ale nie jedyna.
Dlatego na początku ciąży u każdej kobiety musi trzeba sprawdzić obecność przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych.
Zobacz też: Kalendarz badań w ciąży

Przeciwciała wystarczy zbadać na początku ciąży?

Jeżeli kobieta jest Rh-plus, to wystarczy jednorazowe badanie na początku ciąży. Jeżeli Rh-minus i nie ma przeciwciał, to badanie trzeba powtarzać w każdym trymestrze ciąży.

Często się uważa, że w pierwszej ciąży nie może dojść do konfliktu serologicznego...

Nie, to też mit. W pierwszej ciąży też może dojść do konfliktu serologicznego. Oczywiście, są to rzadsze sytuacje. Najczęściej konflikt serologiczny występuje jednak nie w pierwszej, tylko w kolejnej ciąży.

Jak dochodzi do konfliktu serologicznego?

Musi dojść do kontaktu krwi dziecka z krwią matki. Te krwiobiegi są oddzielone, ale w pewnych sytuacjach dochodzi do naruszenia bariery łożyskowej. Najczęściej dzieje się to w momencie porodu, poronienia, operacji ciąży pozamacicznej, a także przy różnego rodzaju zabiegach wewnątrzmacicznych na płodzie. Wtedy istnieje ryzyko, że dojdzie do kontaktu krwi dziecka z układem immunologicznym matki.
Organizm matki rozpoznaje krwinki płodu jako obce, ponieważ mają inne antygeny – które dziecko odziedziczyło po ojcu. Organizm matki zaczyna produkować przeciwciała. Przechodzą one przez łożysko i niszczą krwinki płodu. 
Powoduje to chorobę hemolityczną płodu.

Jakie są główne objawy choroby hemolitycznej płodu?

Głównym objawem jest niedokrwistość, nawet bardzo ciężka, która powoduje niedotlenienie wewnątrzmaciczne, uszkodzenie tkanek, narządów, obrzęk uogólniony, a w skrajnych sytuacjach – śmierć dziecka.

Czy to prawda, że obecnie rzadziej niż kiedyś zdarza się konflikt serologiczny?

Tak. Kilkanaście lat temu to był jeden z poważniejszych problemów w zakresie perinatologii. Od wielu lat prowadzi się skuteczną immunoprofilaktykę, czyli podaje immunoglobulinę anty-D kobietom Rh-ujemnym, które nie mają przeciwciał i rodzą dziecko Rh-dodatnie, albo dochodzi do poronienia. Profilaktyka zmniejszyła częstość tych najczęstszych konfliktów spowodowanych niezgodnością w zakresie antygenu D układu Rh.

Dlaczego w każdej ciąży może dojść do konfliktu serologicznego?

W każdej ciąży, mimo bariery łożyskowej, dochodzi do mikroprzecieków płodowo-matczynych. Z reguły są zbyt małe, żeby wywołać immunizację. Czasem jednak, nie wiadomo z jakich przyczyn, przecieki płodowo-matczyne w ciąży są większe. Dlatego czasami po porodzie okazuje się, że na immunoprofilaktykę jest już za późno, bo matka już produkuje przeciwciała. Wtedy pozostaje tylko diagnostyka i leczenie, natomiast nie ma już miejsca na działania profilaktyczne. Dlatego tak ważna jest profilaktyka śródciążowa.

Na czym polega profilaktyka śródciążowa?

Polega na podawaniu immunoglobulin pomiędzy 28. a 30. tygodniem ciąży. Ma ona zapobiec tym późnociążowym immunizacjom. Gdyby była stosowana powszechnie – a niestety nie jest, pomimo zaleceń – to jeszcze bardziej udałoby się ograniczyć problem konfliktu serologicznego. 

Dlaczego profilaktyka śródciążowa nie jest powszechnie stosowana?

Dlatego, że nie jest refundowana (refundowana jest tylko profilaktyka pociążowa). Pacjentka musi sama kupić dla siebie preparaty, oczywiście o ile zostanie o tym poinformowana przez lekarza i dostanie receptę. To wydatek ok. 300-400 zł. Na szczęście w Ministerstwie Zdrowia toczą się teraz bardzo zaawansowane prace, żeby objąć systemem refundacji także immunoprofilaktykę śródciążową.

Kiedy trzeba zastosować profilaktykę śródciążową?

Profilaktykę pociążową stosuje się gdy kobieta Rh-ujemna rodzi dziecko Rh-dodatnie. W ciągu 72 godzin po porodzie kobieta dostaje zastrzyk domięśniowy z immunoglobuliny anty-D. To zapobiega powstawaniu przeciwciał. Immunoglobulina wiąże krwinki płodu, które dostały się do krążenia matki, zanim zostaną one wychwycone przez układ immunologiczny
Taka sama sytuacja będzie miała miejsce w przypadku profilaktyki śródciążowej.

Czytaj też: Od kilku mililitrów do 100 ml krwi - tak leczy się konflikt serologiczny

Kiedy wykonuje się USG w ciąży i które jest najważniejsze? Sprawdź, żeby nie przegapić!

kobieta, mierzenie ciśnienia
Fotolia
Zdrowie w ciąży
Konflikt serologiczny – czy można mu zapobiec?
Na temat konfliktu serologicznego, jego diagnostyki, ryzyka z nim związanego, a także możliwości profilaktyki rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Mirosławem Wielgosiem.

Panie Profesorze, tytułem wstępu, kiedy mówimy o konflikcie serologicznym? Konflikt serologiczny to sytuacja, w której kobieta ciężarna wytwarza przeciwciała odpornościowe, skierowane przeciwko antygenom krwinek czerwonych dziecka, znajdującego się w jamie macicy. A więc do tego, żeby w ogóle mówić o konflikcie serologicznym, nie wystarcza jedynie niezgodność serologiczna pomiędzy partnerami – na przykład partnerka z grupą krwi Rh(-) i partner z grupą krwi Rh(+). To jeszcze za mało. Dopóki nie ma przeciwciał, nie ma też konfliktu, ani tym bardziej będącej jego następstwem choroby hemolitycznej płodu. Jak często stwierdza się konflikt serologiczny? Konflikt serologiczny na szczęście jest coraz rzadziej występującą patologią. Jeszcze nie tak dawno temu wikłał on około 0,5% wszystkich ciąż, obecnie ta częstość jest znacznie niższa. A dzieje się tak za sprawą skutecznie od wielu lat prowadzonej immunoprofilaktyki. W jaki sposób jest on diagnozowany? Każda kobieta ciężarna – niezależnie od grupy krwi jaką posiada – musi mieć już na początku ciąży wykonane badanie w kierunku obecności przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych. U tych kobiet, które nie mają przeciwciał, należy powtarzać badanie według schematu, uzależnionego już od tego, jaką grupę krwi posiadają. Natomiast w przypadku stwierdzenia obecności przeciwciał, należy niezwłocznie zidentyfikować ich rodzaj, określić miano i – najlepiej – skierować do ośrodka referencyjnego, na przykład do Uniwersyteckiego Centrum Zdrowia Kobiety i Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przy Placu Starynkiewicza 1/3. Dalsza diagnostyka opiera się na badaniach ultrasonograficznych i dopplerowskich, a w sytuacji, kiedy wyniki tych badań są nieprawidłowe, należy wdrożyć leczenie wewnątrzmaciczne, polegające na wykonywaniu transfuzji dopłodowych. Z jakimi...

kobieta, ciąża, leżeć, łóżko
Zdrowie w ciąży
Co robić w przypadku konfliktu serologicznego
Jak powstaje konflikt serologiczny oraz jak zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia? Odpowiada ginekolog położnik.

Mam krew Rh-, a mój mąż Rh+. Jestem w ciąży i bardzo się niepokoję. Jak zmniejszyć ryzyko konfliktu serologicznego?  Agnieszka W tej sytuacji (mama ma krew Rh-, ojciec dziecka Rh+) po porodzie otrzymasz immunoglobulinę anty-D, by zapobiec w kolejnej ciąży wystąpieniu konfliktu serologicznego. Ten problem może dotyczyć każdej kobiety o Rh -, czyli niemającej we krwi tzw. antygenu D. Gdy kobieta ma krew Rh-, a jej partner Rh+, ich dziecko czasem dziedziczy czynnik Rh po ojcu. I wtedy może dojść do konfliktu serologicznego. W czasie pierwszej ciąży lub porodu czerwone krwinki płodu mogą dostać się do krwiobiegu kobiety. Wtedy jej organizm zaczyna się bronić przed intruzem – antygenem D i wytwarza przeciwciała przeciwko krwinkom płodu. Stają się one groźne dopiero w kolejnej ciąży – gdy następne dziecko znowu odziedziczy po ojcu Rh+, przeciwciała uaktywniają się. Dostają się przez łożysko do krwiobiegu płodu i atakują jego czerwone krwinki, uszkadzając je. To groźne dla rozwoju malca, dlatego lekarze starają się sprawić, by przeciwciała nie powstały. W tym celu zaraz po porodzie, poronieniu lub zabiegach ginekologicznych w ciąży kobieta o Rh- otrzymuje immunoglobulinę anty-D, która niszczy krwinki Rh+, które mogły dostać się z krwią dziecka do jej krwiobiegu. Trzeba je zlikwidować, zanim układ odpornościowy kobiety zdąży na nie zareagować. Dzięki temu kolejne dziecko w łonie mamy będzie bezpieczne. Immunoglobulina anty-D jest podawana nie tylko w szpitalach (tak było wcześniej). Można ją też kupić w aptece, na receptę (niestety jest bardzo droga), dzięki czemu lekarze mogą proponować kobietom, które nie mają przeciwciał anty-D dodatkową profilaktykę – przyjęcie antyglobuliny w 28. tygodniu ciąży . Zwiększa to skuteczność leczenia do 99 proc. Oczywiście wszystkie pacjentki otrzymują immunoglobulinę również w czasie porodu. Przeczytaj...

Immunoglobulina anty D za darmo
AdobeStock
Zdrowie w ciąży
Koniec problemu z konfliktem serologicznym! Są nowe przepisy
To bardzo dobra wiadomość. Wszystkie ciężarne zagrożone konfliktem serologicznym wreszcie otrzymają konieczną pomoc za darmo. Weszły w życie nowe przepisy!

Jeśli przyszła mama ma krew Rh minus, a przyszły tata Rh plus, rośnie ryzyko konfliktu serologicznego. To wyjątkowo groźne powikłanie ciąży, któremu można zapobiec, podając specjalną immunoglobulinę anty-D . Do tej pory kobiety w ciąży musiały za nią płacić. W styczniu 2018 wreszcie zaczęły obowiązywać przepisy, które przyniosły pozytywną zmianę. Immunoglobulina anty-D jest refundowana Każda kobieta w ciąży, która korzysta z usług specjalistycznej opieki medycznej (poradnia K), ma prawo do bezpłatnego otrzymania immunoglobuliny anty-D w placówce. To świadczenie gwarantowane, finansowane przez budżet państwa. Wcześniej przyszłe mamy zagrożone konfliktem serologicznym musiały za podanie immunoglobuliny płacić, a dokładnie – kupować ją na receptę w aptece i wracać do przychodni, aby tam została im podana. Ze względu na koszt (cena immunoglobuliny to wydatek rzędu 300-400 zł ), niektóre ciężarne z niej rezygnowały. Profilaktyka śródciążowa bardzo ważna Przy zagrożeniu konfliktem serologicznym powinnaś otrzymać immunoglobulinę już między 28-30 tygodniem ciąży . Ma to zapobiec problemom, jakie mogą pojawić się na ostatnim etapie ciąży, wtedy – zdaniem ekspertów – może dochodzić do mieszania się krwi mamy i płodu wskutek przecieków matczyno-płodowych . Zdarzają się one rzadko, ale czasem są na tyle duże, że mogą doprowadzić do produkowania przez mamę przeciwciał zwalczających krwinki dziecka . Skutkiem tego bywa bardzo groźna choroba hemolityczna płodu . Podanie immunoglobuliny w ciąży skutecznie przed nią chroni. W ciąży czy po porodzie? Warto pamiętać o tym, że konflikt serologiczny może zdarzyć się zarówno w pierwszej, jak i drugiej ciąży, dlatego według najnowszych zaleceń najwłaściwszą profilaktyką jest podanie kobietom, które nie wytworzyły przeciwciał anty-D, pierwszej dawki immunoglobuliny...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj