jak badać znamiona

Czerniak - to musisz o nim wiedzieć!

Każdego roku ponad 3 tysiące Polaków słyszy diagnozę: czerniak. 1/3 z nich umiera. Zachorowań przybywa każdego roku. Przeczytaj, żeby chronić życie swoje i swoich bliskich.
Karolina Stępniewska
jak badać znamiona

Co to jest czerniak skóry?

Czerniak to najbardziej agresywny i coraz częściej spotykany nowotwór skóry. Rozwija się w melanocytach - komórkach wytwarzających melaninę, czyli barwnik odpowiadający za kolor skóry. Melanocyty znajdują się także w błonach śluzowych oraz w gałce ocznej, dlatego tam też czasami rozwija się czerniak, np. przełyku lub ucha wewnętrznego oraz w oku. Jeśli czerniaka wykryjemy późno, w błyskawicznym tempie rozprzestrzeni się na inne części ciała, np. płuca lub ośrodkowy układ nerwowy
Redakcja poleca: Zdarzyło ci się przestraszyć w ciąży? Czy przez to dziecko będzie miało „myszkę”?
Przyszłe mamy często myślą, że jeśli przestraszą się w ciąży i dotkną jakiejś części ciała, dziecko będzie miało w tym miejscu znamię. To jednak tylko mit i stary przesąd ludowy, który nie ma żadnego naukowego uzasadnienia.

Czerniak: kto jest w grupie ryzyka?

Czerniak może dotknąć każdego, ale niektórzy z nas są w grupie podwyższonego ryzyka. Wszystko zależy od naszej karnacji, historii oparzeń słonecznych i tego, jak korzystamy ze słońca. Najbardziej narażone są osoby, które:
  • Doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie i wczesnej młodości. To dlatego tak ważne jest, żeby dokładnie zabezpieczać dzieci przed słońcem, używając kosmetyków z filtrem min. 30, unikać słońca między 10.00-16.00, nie pozwalać się dzieciom opalać. Lekarze odkryli, że wielu pacjentów chorujących na czerniaka przebyło oparzenie słoneczne w wieku 5-7 lat! Pamiętajmy, że skutki opalania kumulują się w skórze, efekt w postaci czerniaka może rozwinąć się po latach.
  • Mają wiele znamion barwnikowych, pieprzyków. Szczególnie niedobrze, jeśli są podatne na podrażnienie. Jest to również niezwykle istotne u tak małych dzieci jak roczniaki i dwulatki – podrażnione znamię u takiego dziecka, zaleca się profilaktycznie wyciąć, by w przyszłości nie rozwinął się z niego czerniak.
  • nie opalają się łatwo lub wcale
  • mają jasną karnację, liczne piegi, rude lub blond włosy, niebieskie, zielone lub piwne oczy
  • mają rodzinną historię przypadków czerniaka lub innych nowotworów skóry
  • korzystają z solarium. Chodzenie do solarium powinno być zakazane, a na pewno nie wolno posyłać dzieci do solarium. W wielu krajach jest to nielegalne. Szczególnie zły wpływ promieniowania UV z solarium odnotowujemy w przypadku osób poniżej 35. roku życia. Promieniowanie ultrafioletowe w solarium jest 15 razy wyższe od tego wytwarzanego przez naturalne słońce w samo południe w bardzo słoneczny dzień! Przypadki czerniaka wśród entuzjastów solarium są bardzo częste: ryzyko zachorowania jest dwa razy większe.

Jak rozpoznać czerniaka?

Do rozpoznania czerniaka przyda się stosowany przez lekarzy system ABCDE. Każdy z nas może go stosować w domu do samodzielnego badania znamion. Objawy czerniaka już na pierwszy rzut oka są w miarę widoczne:
  • Aasymetryczny kształt. Łagodne zmiany są okrągłe lub owalne, czerniak ma nieregularny kształt i jest asymetryczny w każdym kierunku
  • Bnieregularne brzegi. W przypadku czerniaka brzegi znamion są nierówne lub postrzępione.
  • Ckolor (z ang. Colour) – czerniak nie musi być czarny. Może być jasnobrązowy, niebieski, stalowy, często niejednolicie ubarwiony.
  • Dduża średnica. Znamię o średnicy powyżej 5 mm wymaga kontroli.
  • Ewzniesienie lub ewolucja (z ang. elevation i evolution). Kiedy zmiana zaczyna wystawać ponad poziom sąsiadującego naskórka – nie musi być wyczuwalna jako zgrubienie, ale zmienia swój wygląd lub się powiększa – należy to skontrolować.
Nie wszystkie czerniaki jednak odpowiadają temu opisowi, dlatego warto kontrolować swoje znamiona u dermatologa. 

Co zrobić jeśli znajdziesz niepokojące znamię?

Jeśli stare znamię zmienia się albo pojawił się nowy pieprzyk, udaj się koniecznie do lekarza pierwszego kontaktu po skierowanie do dermatologa, ewentualnie chirurga onkologa. Bez skierowania, a więc szybciej, zbadasz znamiona w gabinecie prywatnym, jeśli więc coś podejrzewasz, skorzystaj z leczenia czerniaka za opłatą. Chociaż czerniak powstaje przez kilka lat, wykryty późno rozwija się błyskawicznie, dlatego czas gra tu decydującą rolę. 

Leczenie odbywa się przez chirurgiczne wycięcie znamienia. Potem znamię jest badane histopatologicznie – jeśli wszystko jest w porządku, na tym kończy się nasza droga. Jeśli znamię okaże się złośliwe, badanie tego samego pobranego materiału umożliwi ustalenie rodzaju i grubości zmiany. 

Czerniak: mutacja genu BRAF

W przypadku 50-70 proc. czerniaków za ich rozwój odpowiada mutacja genu BRAF. Nabywa się tej mutacji w wyniku oparzeń słonecznych. Pacjenci, którzy chorują na czerniaka w wyniku mutacji BRAF, mają więcej możliwości leczenia do wyboru, dlatego niezwykle ważne jest, aby każdy chorujący na zaawansowanego czerniaka pacjent poddał się badaniu na obecność mutacji genu BRAF przed zadecydowaniem o formie leczenia farmakologicznego. O takim badaniu powinien decydować onkolog. Niestety, jeśli badanie wykona się po przebyciu chemioterapii, NFZ nie sfinansuje leczenia celowanego molekularnie, które jest możliwe w przypadku pacjentów z mutacją BRAF. 

Pamiętaj! Badaj znamiona w domu, sprawdzaj je u dermatologa, omijaj solarium i chroń skórę swoją i swoich bliskich przed słońcem. Opalenizna nie jest warta takiej ceny, szczególnie jeśli podejrzewasz czerniaka i jesteś w ciąży.
O czerniaku słyszało 90 proc. Polaków, ale aż 85 proc. z nas nigdy nie badało podejrzanych znamion. Tylko co 6 Polak pokazał znamię lekarzowi. To bardzo słaby wynik, zważywszy na fakt, że co roku w Polsce czerniaka diagnozuje się u ponad 3,5 tys. pacjentów. 1 na 3 umiera, bo nowotwór rozpoznany jest za późno. A szkoda, bo w porę rozpoznany czerniak daje 90 proc. pacjentów  szanse na wyleczenie. Co gorsza, w skali roku w Polsce obserwuje się 10 proc. wzrost zachorowalności na czerniaka. 

CZERNIAK to może być TO. Sprawdź TO

Dane z początku artykułu są na tyle niepokojące, że Fundacja Rak’n’Roll postanowiła działać. Przygotowali kampanię "CZERNIAK to może być TO. Sprawdź TO", mająca na celu zmianę naszych postaw i zachowań. Plan działania – bo od działania właśnie zależy nasze życie – jest prosty:
  • Chroń skórę przed promieniami UV
  • Regularnie oglądaj znamiona
  • Idź do lekarza, jeśli coś cię zaniepokoi

Zobacz też:
Oceń artykuł

Ocena 4 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy