Badania wzroku u dzieci: jak wygląda badanie? Czy trzeba wpuszczać krople?
Badania wzroku u dzieci są bezbolesne, warto jednak przygotować dziecko na półmrok panujący w gabinecie czy długi czas trwania wizyty. Jeśli lekarz zdecyduje, że potrzebne jest badanie wzroku z użyciem kropli, spędzicie u okulisty nawet godzinę. Wyjaśniamy, jak wygląda badanie oczu u dziecka.
Badania wzroku u dzieci nie są obowiązkowe – konieczne są jednak u wcześniaków i u starszych dzieci, gdy wystąpią niepokojące objawy. Nawet mimo braku wskazań warto jednak wykonać profilaktyczne badanie wzroku u dziecka, zanim pójdzie ono do szkoły. Wyjaśniamy, jak wygląda takie badanie i kiedy trzeba wpuszczać dziecku krople rozszerzające źrenice. Jak wygląda badanie wzroku u dzieci? Badanie wzroku u dziecka zależy od jego wieku i rodzaju objawów. Jeśli jest to jedynie badanie profilaktyczne, a dziecko nie skarży się na żadne problemy ze wzrokiem, lekarz ocenia ostrość wzroku. Podczas badania wzroku dziecko może siedzieć na fotelu lub na kolanach rodzica – nie ma się więc czego bać! Ocena wzroku nie wiąże się z żadnym bólem, lekko nieprzyjemne może być jedynie podanie kropli z atropiną. Czasem w gabinetach okulistycznych panuje półmrok, który zapewnia większą precyzję badania – możesz uprzedzić dziecko, że tak pracują lekarze okuliści. Badania wzroku u dzieci pozwalają wykryć wady wrodzone i nabyte. Nie warto zwlekać z wizytą u okulisty. Jeśli nie ma przesłanek do wcześniejszego badania (wada wzroku u rodziców, mrużenie oczu, kłopoty z widzeniem), po raz pierwszy idź z dzieckiem do okulisty między 2. a 3. rokiem życia. Jeśli zaś rodzice są krótkowidzami, mają nadwzroczność lub zeza, idźcie z dzieckiem na badanie wzroku już w 1. roku życia. Badania wzroku u noworodków Pierwsze badanie okulistyczne odbywa się zwykle tuż po narodzinach: lekarz przeprowadza badanie fizykalne, sprawdza, czy źrenice zwężają i rozszerzają się pod wpływem światła, oraz ocenia symetrię gałek ocznych. U dzieci urodzonych przedwcześnie w pierwszym miesiącu życia bada się dno oka. Jest to badanie trudne, wymagające doświadczenia od lekarza. Maluszkowi zakrapla się krople rozszerzające źrenice (mogą lekko szczypać). Lekarz ogląda dno oka, po wcześniejszym znieczuleniu spojówek zakłada rozwórkę (urządzenie zapobiegające zaciskaniu powiek przez dziecko), podczas gdy dziecko pozostaje w pozycji leżącej. Badanie umożliwia wykrycie retinopatii wcześniaczej. Trzeba je powtórzyć w 8. i 12. tygodniu życia oraz po ukończeniu 1. roku. Badania wzroku u starszych dzieci U starszych dzieci warto przeprowadzić badania przesiewowe wzroku, których celem jest jak najwcześniejsze wykrycie ewentualnych nieprawidłowości w układzie wzrokowym. Zwykle widzenie jest badane przesiewowo podczas bilansu czterolatka. Podczas takiego badania sprawdza się m.in. ustawienie i ruchy gałek ocznych, ostrość widzenia czy zdolność akomodacyjną oczu. Badanie ostrości wzroku. To najprostsze badanie wzroku u dziecka. Maluch musi z pewnej odległości odczytać określone znaki (cyfry, litery, obrazki). Robi to, zasłaniając najpierw jedno, a potem drugie oko. Jeśli dziecko jest jeszcze bardzo małe, może po prostu pokazywać rękami, co widzi. Takie badanie wzroku pozwala stwierdzić krótkowzroczność lub nadwzroczność u dziecka. Badanie dna oka. To badanie pozwala ocenić stan nerwu wzrokowego oraz siatkówki. Dzięki badaniu dna oka można też wykryć inne schorzenia, np. neurologiczne. Badanie dna oka wygląda w ten sposób, że lekarz przybliża do oka specjalne narzędzie i podczas gdy pacjent spogląda w różne strony, okulista ogląda wszystkie elementy tylnej części gałki ocznej. To badanie wzroku jest bezbolesne. Czasem lekarz może zdecydować o zakropleniu dziecku kropli z atropiną, dzięki którym test jest dokładniejszy (rozszerzone źrenice znoszą odruch obronny przed światłem). Krople rozszerzające źrenice są bezpieczne i nie wpływają na pogorszenie wzroku, choć przez kilka godzin po badaniu dziecko może widzieć niewyraźnie. Krople mogą wywołać pieczenie, które jednak mija po kilku minutach. Badanie dna oka z użyciem kropli trwa 45-60 minut, bo zakraplanie trzeba powtarzać trzy razy, a następnie czekać, aż roztwór zacznie działać. Inne badania wzroku u dzieci: badanie zdolności widzenia barwnego: np. badanie z użyciem tablic pseudoizochromatycznych Ishihary, które pozwala wykryć nieprawidłowości w zakresie widzenia kolorów czerwonego i zielonego, cover test: test naprzemiennego zakrywania i odkrywania oczu (ocenia, czy dziecko zezuje), badanie kąta zeza i widzenia obuocznego na synoptoforze. Zobacz też: Kiedy i jak widzi noworodek: co podoba mu się najbardziej? 5 przyczyn zapalenia spojówek u dziecka Ropiejące oczy u dziecka: co pomoże? Kiedy do lekarza? Konsultacja merytoryczna dr hab. n. med. Wojciech Hautz Specjalista Kliniki Okulistyki Centrum Zdrowia Dziecka
Co szkodzi na wzrok? 10 zachowań, których należy unikać w trosce o oczy
Co szkodzi na wzrok? Często nie zdajemy sobie sprawy z wielu zachowań, które są szkodliwe dla oczu. Wyjaśniamy, co przyczynia się do popsucia wzroku i jakich zachowań należy unikać.
Nieodpowiednie dbanie o oczy często niesie za sobą konsekwencje, niekiedy bardzo poważne. Co negatywnie wpływa na wzrok? Przede wszystkim oczom szkodzi ich nadmierna praca z bliska – głównie wielogodzinne wpatrywanie się w ekran laptopa lub smartfona. Szkodzi również suche powietrze, brak odpowiedniej ochrony przed słońcem, niewłaściwe oświetlenie, a nawet makijaż. Większość szkodzących nawyków można wyeliminować. Podpowiadamy, w jaki sposób to zrobić. Co szkodzi na wzrok? Podczas codziennego funkcjonowania jesteśmy w stanie ograniczyć takie czynności i negatywne nawyki, które szkodzą oczom. Oto lista rzeczy, które źle wpływają na wzrok. Co szkodzi na wzrok? Długotrwałe wytężanie wzroku Niewłaściwe oświetlenie Brak ochrony przed słońcem Zbyt suche powietrze Przecieranie oczu Spanie w soczewkach kontaktowych Niekorzystne działanie smogu Kreska na wewnętrznej stronie powieki Wielogodzinne korzystanie z komputera Nieodpowiednia dieta Długotrwałe wytężanie wzroku Co szkodzi na wzrok? Elektronika, która sprawia, że wpatrujemy się w nią za długo, za często, ze zbyt bliskiej odległości. Z ewolucyjnego punktu widzenia oczy ludzkie są przystosowane do patrzenia w dal, nie zaś do patrzenia z bliska. Wpatrywanie się w litery lub cyfry przez wiele godzin jest więc bardzo obciążające dla oczu. To samo tyczy się wielogodzinnego przesiadywania przed tabletem, smartfonem lub laptopem. Im bliżej oczu umieszczony jest tablet, smartfon lub monitor komputera, tym większy wysiłek mięśni odpowiadających za akomodację – zmianę kształtu soczewki. W takiej sytuacji zmniejsza się zakres akomodacji, czyli zdolności manewrowania między punktem bliży i dali wzrokowej. Skutkiem tego może być rozwój krótkowzroczności (zwłaszcza u dzieci, które bardzo często i długo korzystają ze smartfona). Inną konsekwencją jest zespół suchego oka. Po wielu godzinach, oko, które jest przyzwyczajone do patrzenia na bliską odległość, nie widzi lub widzi bardzo słabo to, co znajduje się w dali. Nazywa się to tzw. pseudokrótkowzrocznością. Po przerwie oko wraca do naturalnej akomodacji. Jednak z czasem może to doprowadzić do skurczu akomodacyjnego, a oko potrzebuje więcej czasu, by wrócić do naturalnej ostrości widzenia. Inną konsekwencją jest zespół suchego oka. Niewłaściwe oświetlenie Na nasze oczy najlepiej wpływa światło naturalne. Często jednak zdarza się, że jesteśmy zmuszeni, by korzystać ze sztucznego oświetlenia. A nieodpowiednie dobrane światło negatywnie wpływa na nasz wzrok. Zadbaj, aby dziecko podczas czytania lub pisania, poza światłem sufitowym, miało także zapaloną lampkę przy biurku lub nad łóżkiem. Lampka powinna być ustawiona po lewej stronie, jeśli dziecko jest praworęczne lub po prawej, gdy jest leworęczne. Maluch nie powinien oglądać telewizji w ciemnym pokoju, ponieważ będzie to męczyło jego wzrok. Brak ochrony przed słońcem Nadmiar promieniowania UV uszkadza komórki siatkówki, a to z kolei może prowadzić do zaćmy, zwyrodnienia plamki żółtej lub czerniaka błony naczyniowej oka. Poważnym błędem jest więc brak ochrony oczu przed słońcem – szczególnie gdy planujemy przebywać dłuższy czas na intensywnym słońcu, np. w czasie wakacji w krajach południowych. W trakcie słonecznych dni o oczy szczególnie powinny dbać osoby o niebieskich tęczówkach, ponieważ to właśnie one są najbardziej narażone na szkodliwe działanie promieni UV. Nigdy nie należy patrzeć bezpośrednio na słońce, ponieważ skupiona na siatkówce energia może doprowadzać do poważnych poparzeń centralnej części siatkówki i w konsekwencji do nieodwracalnego pogorszenia ostrości wzroku. Przed zakupem okularów przeciwsłonecznych należy zwrócić uwagę na to, czy posiadają oznaczenie CE, które potwierdza zgodność z europejskimi standardami bezpieczeństwa. Zbyt suche powietrze Na nasze oczy szkodliwie działa zbyt suche powietrze. Skutkiem niskiej wilgotności powietrza jest zwiększone parowanie łez z gałki ocznej, czego konsekwencją jest pozbawienie oka naturalnej bariery ochronnej. Suche powietrze sprawia, że oczy są bardziej podatne na infekcje, a dodatkowo pieką, swędzą i stają się zaczerwienione. Przebywanie w pomieszczeniach zadymionych i zakurzonych również szkodliwie działa na wzrok. Należy zadbać o to, by w pomieszczeniach, w których przebywamy, powietrze było dobrze nawilżone. W tym celu trzeba często je wietrzyć, a także używać nawilżaczy powietrza. Przecieranie oczu Czynnością, która może szkodzić wzrokowi, jest przecieranie oczu. Choć mogłoby się to wydawać niegroźnym nawykiem – w rzeczywistości negatywnie wpływa na nasze oczy, ponieważ zwiększa ryzyko infekcji i zapalenia. Zamiast pocierać oczy (często brudnymi palcami), należy intensywniej mrugać lub sięgnąć po krople do nawilżania oczu. Jeśli dziecko przeciera oczy – przypominaj, by tego nie robiło. Staraj się tłumaczyć, że to może zaszkodzić jego wzrokowi. Spanie w soczewkach kontaktowych To jeden z poważniejszych błędów. Spanie w soczewkach kontaktowych może doprowadzić do podrażnienia powierzchni oka, a nawet do zapalenia rogówki. To bardzo poważne powikłanie wymagające intensywnego leczenia może być przyczyną trwałego uszkodzenia wzroku. Nic się nie stanie, jeśli dziecko zaśnie na krótko z soczewkami kontaktowymi, jednak bezwzględnie należy pilnować, by nie przesypiało w nich całych nocy. Soczewki kontaktowe należy także zdejmować podczas kontaktu z wodą (pod prysznicem, na basenie). W przeciwnym wypadku można nabawić się bakteryjnego zapalenia oka i innych groźnych infekcji. Niekorzystne działanie smogu Gdy w poszczególnych częściach naszego kraju ogłaszane są alarmy smogowe, należy pić dużo wody, ponieważ nawilżenie od środka korzystanie wpływa na nasze oczy. Warto też używać „sztucznych łez”, by nawilżyć je od zewnątrz. Przed zanieczyszczeniami częściowo chronią również okulary przeciwsłoneczne – warto więc mieć je przy sobie podczas spacerów, gdy stężenie smogu jest wysokie. Kreska na wewnętrznej stronie powieki Ten błąd mogą popełniać dorosłe kobiety, ale także dziewczynki wchodzące w okres dojrzewania, które dopiero zaczynają swoją przygodę z makijażem. Malowanie kreski na tzw. wodnej linii oka działa szkodliwie na wzrok. Wraz z kosmetykiem do oczu mogą wnikać bakterie. Przed każdym użyciem kredki do oczu powinno się ją delikatnie zatemperować, ponieważ to właśnie na jej końcówce znajduje się najwięcej drobnoustrojów. Wielogodzinne korzystanie z komputera Wielogodzinne wpatrywanie się w ekran monitora sprzyja wysychaniu powierzchni oka. Częstotliwość mrugania zmniejsza się wtedy aż 5-krotnie! Podczas długotrwałego korzystania z takich urządzeń należy zapuszczać „sztuczne łzy”, by nawilżyć oczy. Ważne jest także przestrzeganie następujących zasad: Ekran komputera powinien być ustawiony na wprost twarzy w odległości 40-75 cm od oczu. Co godzinę należy robić przerwy, żeby oczy mogły odpocząć. Należy pamiętać o mruganiu – jest to naturalny sposób, by zwilżyć powierzchnię gałki ocznej. Nieodpowiednia dieta Czynnikiem, który przyczynia się do pogorszenia widzenia jest także niewłaściwa dieta, czyli taka, która jest: pozbawiona warzyw i owoców, uboga w witaminy A, B, C i E, uboga w kwasy omega 3 i 6, pozbawiona cynku, selenu. Zobacz także: Jak dbać o wzrok dziecka? 10 trików, które zminimalizują negatywny wpływ ekranu Dieta na dobry wzrok: co najbardziej lubią nasze oczy? ​Dalekowzroczność u dzieci: objawy, przyczyny i leczenie. Czy nadwzroczność można wyleczyć? Konsultacja merytoryczna dr hab. n. med. Wojciech Hautz Specjalista Kliniki Okulistyki Centrum Zdrowia Dziecka
Jak dbać o wzrok dziecka? 10 trików, które zminimalizują negatywny wpływ ekranu na oczy
Każdy rodzic powinien znać zasady dbania o wzrok dziecka – zwłaszcza w czasach, gdy ekrany zdominowały naszą rzeczywistość, a dzieci wykorzystują komputery czy smartfony do nauki i zabawy. Sprawdź, jak skutecznie zadbać o oczy dziecka.
Choć nowe media mogą wspomagać rozwój dziecka, nie oznacza to, że maluch czy starszak powinien mieć stały dostęp do telewizora, komputera i tabletu – m.in. z troski o jego oczy. W czasach wszechobecnych ekranów i nauki zdalnej lub hybrydowej każdy rodzic powinien wiedzieć, jak skutecznie zadbać o wzrok swojego dziecka. Przedstawiamy 10 trików, które pomogą ci zminimalizować negatywny wpływ ekranów na wzrok dziecka 1. Ogranicz czas przed ekranem Zgodnie z rekomendacjami Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej dzieciom do 2. roku życia nie zaleca się kontaktu z urządzeniami ekranowymi. Dzieci między 2. a 5. rokiem życia mogą spędzać przed ekranem maksymalnie godzinę dziennie (jednak jednorazowo nie dłużej niż 15-20 minut). Jeśli chcesz włączyć dziecku bajkę, lepiej zrób to na telewizorze niż telefonie czy tablecie. Maluch przed ekranem telewizora ma możliwość zachowania większego dystansu do ekranu, co będzie lepsze dla jego wzroku. Powinnaś także zadbać o to, by dziecko zawsze siedziało na wprost telewizora. Pamiętaj, by: nie puszczać bajek przy jedzeniu, tuż przed snem, podczas czynności związanych z higieną; nie traktować czasu przed ekranem jako narzędzia do motywowania (np. pozwolić dziecku na oglądanie bajek, jeśli zje obiad); treści, do jakich dziecko ma dostęp, były dostosowane do jego wieku; w pierwszych latach dziecko korzystało z mediów wspólnie z rodzicem. W przypadku starszego dziecka warto: ustalić zasady co do czasu, który dziecko może spędzać przed ekranem w dni powszednie i weekendy (są specjalne aplikacje blokujące telefon po określonym czasie i w określonych godzinach); ustalić zasady korzystania z mediów dla wszystkich domowników np. niekorzystania z telefonów przy obiedzie, telefon wieczorem nie trafia do sypialni; zachęcić dziecko do ruchowych gier na konsoli; zapewnić dziecku alternatywne pomysły na wolny czan np. wspólne granie w planszówki lub wycieczka rowerowa. 2. Zadbaj o oczy ucznia i zdrowe nawyki przed komputerem Jeśli w domu masz starsze dziecko, które często korzysta z komputera do nauki, koniecznie zadbaj o to, by jego stanowisko pracy było odpowiednio przygotowane. Choć producenci starają się tworzyć coraz lepsze monitory, to światło emitowane przez komputery nadal nie działa korzystnie na oczy. Pamiętaj, aby: odległość monitora od głowy wynosiła ok. 50-70 cm i 10-20 stopni poniżej poziomu oczu; korzystać z monitorów o odpowiednio dużej przekątnej (minimum 14 cali); stanowisko pracy nie było przodem do okna; oświetlenie nie było skierowanie bezpośrednio na ekran monitora; przypominać dziecku, że może zwiększyć czcionkę w przeglądarce, dzięki czemu nie będzie nadmiernie obciążało wzroku; jeśli dziecko nosi okulary, zadbaj, by miały one ochronę antyrefleksyjną. 3. Naucz dziecko robić przerwy i regularnie ćwiczyć wzrok U dziecka, które uczy się zdalnie lub spędza więcej czasu na nauce przed ekranem, warto wyrobić nawyk robienia przerw co 20 minut (lub po każdej lekcji zdalnej). Podczas takiej przerwy należy przez 20 sekund patrzeć na punkt znajdujący się z dala od nas (minimum 6 metrów) – dziecko może np. wstać od komputera i wyjrzeć przez okno. Warto także robić dłuższe przerwy i wykorzystać je na wykonywanie ćwiczeń ruchowych, a także ćwiczeń wzroku. Jednym ze skutecznych ćwiczeń jest wodzenie oczami za jakimś przedmiotem bez ruszania głową. Innym ćwiczeniem, łatwym do wykonania w każdych warunkach, jest mruganie i zamykanie oczu. Poproś dziecko, by szybko zamrugało około 10 razy, a następnie zamknęło oczy na kilka sekund. Ćwiczenie należy wykonać kilka razy i można je często powtarzać. 4. Zadbaj o relaks: oczy dziecka też muszą odpoczywać Przede wszystkim dopilnuj, by dziecko się wysypiało. Jeśli ma czas wzmożonej nauki przed komputerem (np. nauka zdalna) i często skarży się na ból oczu lub ogólne zmęczenie, koniecznie zgłoście się do okulisty – ten prawdopodobnie zaleci krople. Może się także okazać, że u dziecka rozwinęła się wada i niezbędne będą okulary. 5. Zapewnij w mieszkaniu odpowiednie warunki dla zdrowego wzroku Zadbaj o odpowiednie warunki w pokoju dziecka. Nie zapominaj o wietrzeniu pomieszczenia (przypominaj o tym także dziecku). Optymalna temperatura w pokoju wynosi 20-22°C. Warto także zadbać o odpowiednią wilgotność pomieszczenia na poziomie 45-55 proc 6. Zrezygnuj z TV w tle Telewizor nie powinien znajdować się w pokoju dziecka – niezależnie od tego, ile maluch ma lat. W wielu domach TV jest jednak włączony w tle i choć mogłoby się wydawać, że dziecko nie patrzy w ekran, sama jego obecność może mieć negatywny wpływ – samo eksponowanie dziecka na migające ekrany działa szkodliwie na wzrok. Podczas swobodnej zabawy dziecko ciągle zmienia punkty zainteresowań i wodzi wzrokiem za różnymi obiektami, dzięki czemu ćwiczy akomodację oka (jest to niezbędne dla prawidłowego rozwoju wzroku). Siedzenie w miejscu i bycie pod wpływem takiego bodźca jak ekran jest bardzo nienaturalne. Wpływa to niekorzystnie nie tylko na wzrok, ale także na układ mięśniowo-szkieletowy dzieci. 7. Zapewnij dziecku odpowiednią dietę dla zdrowia oczu Aby wspomagać wzrok dziecka, koniecznie zadbaj o dietę zdrową dla oczu. Nie może w niej zabraknąć witamin A i E, cynku, selenu czy magnezu. Ważne są także luteina, zeaksantyna czy kwasy omega-3. Urozmaicona dieta bogata w warzywa i owoce (szczególnie marchew, brokuł, jarmuż, natka pietruszki, rośliny strączkowe, jagody), pieczywo pełnoziarniste, orzechy, jaja i ryby jest najlepszym sposobem na dostarczenie organizmowi jak największej ilości składników i związków odżywczych zapewniających zdrowie oczu. Pamiętaj, że bogata w owoce i warzywa dieta jest dla dziecka wystarczająca – nie zaleca się stosowania suplementów. Dla zdrowia oczu niezwykle ważne jest także odpowiednie nawodnienie organizmu. 8. Pamiętaj o regularnych badaniach wzroku dziecka W dbaniu o oczy oczywiście niezwykle ważne jest regularne badanie wzroku. Z dzieckiem powinnaś pojawić się u okulisty raz na pół roku. Badania nie tylko określają ewentualną wadę wzorku, ale także mogą wykryć inne choroby ogólne. Pierwszy raz dziecko powinno pójść na wizytę do okulisty, gdy ma dwa i pół-trzy lata (gdy zaczyna się dobra współpraca dziecka) lub wcześniej, jeśli rodzic zauważy niepokojące objawy. Jak rozpoznać, czy dziecko ma problemy ze wzrokiem? Dziecko nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego, że źle widzi. Koniecznie zwróć uwagę na to czy: dziecko pociera oczy albo je mruży; podchodzi bardzo blisko tego, na co patrzy; pochyla się i przekręca głowę nad książką, kolorowanką, zeszytem; z trudem czyta i pisze, robi błędy; niechętnie pracuje z bliska (np. zaczyna rysować i szybko zarzuca tę czynność), kolorując, wychodzi za linie; często potyka się, upada; skarży się na ból głowy, oczu; ma problemy z koncentracją lub jest często rozdrażnione. Konieczna może być wizyta nie tylko u okulisty, ale także u ortoptyka. 9. Zadbaj, by dziecko miało odpowiednią ilość ruchu Na zdrowy wzrok lekarze zalecają także sport. Regularne ćwiczenia poprawiają krążenie i ukrwienie narządów, w tym także oka. Zadbaj o to, by dziecko miało szansę regularnie się poruszać. Koniecznie znajdźcie aktywność, która sprawi mu przyjemność. Spacery i aktywność fizyczna na dworze umożliwia odpoczynek mięśni wewnątrzgałkowych odpowiadających za akomodację oka. 10. Kup dziecku okulary przeciwsłoneczne na lato Promieniowanie UVA i UVB jest szkodliwe dla oczu. Nadmierne nasłonecznienie może prowadzić do uszkodzenia plamki żółtej, zaćmy, nowotworów oczu i powiek. Szczególnie gdy dziecko będzie narażone na bardziej intensywne nasłonecznienie w czasie przebywania na wakacjach w krajach południowych. By temu zapobiec, pamiętaj o kupieniu okularów przeciwsłonecznych także dla dziecka. Ciemna szybka nie oznacza jednak, że okulary mają filtr. Koniecznie sprawdź parametry i kupuj szkła wyłącznie w sprawdzonych salonach. Zobacz także: Krótkowzroczność u dzieci: objawy, rodzaje i leczenie. Czy krótkowzroczność może się cofnąć? Okulary dla niemowlaka: jak dobrać pierwsze okulary dla dziecka? Choroby oczu u dzieci: jęczmień, gradówka, zatkany kanalik. Objawy i leczenie Konsultacja merytoryczna dr hab. n. med. Wojciech Hautz Specjalista Kliniki Okulistyki Centrum Zdrowia Dziecka
Zez u niemowlaka: przyczyny, rodzaje, leczenie. Kiedy do okulisty?
Zez u niemowlaka to nie tylko defekt estetyczny. Zez zbieżny czyli uciekające oczko należy jak najszybciej leczyć, w przeciwnym razie wada może skutkować utrwaleniem zezowania i rozwojem niedowidzenia. Dowiedz się, jak rozpoznać zezowanie u niemowlaka, jakie są przyczyny jego powstawania oraz kiedy należy udać się do okulisty.
Zez u niemowlęcia nie zawsze wymaga wizyty u okulisty. U noworodków i młodszych niemowląt mamy do czynienia z zezem fizjologicznym, który nie ma związku z wadami wzroku. Gdy niemowlę zezuje, warto przede wszystkim wziąć pod uwagę, ile miesięcy ma dziecko, jak często zezuje, czy ucieka mu tylko jedno oko, w którą stronę, a także czy problem nasilił się w ostatnim czasie. Spis treści: Zez u noworodka Zez u niemowlaka – przyczyny Jak wygląda zez u niemowlaka Zez u niemowlaka – kiedy do okulisty? Leczenie zeza u niemowląt Zez u noworodka i młodszego niemowlęcia <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/zdrowie/zez-u-noworodka-czy-uciekajace-oko-u-noworodka-jest-normalne-32518-r1/" target="_self" rel="noopener">Zez u noworodka uznaje się za całkowicie naturalny. Noworodki dość często zezują, ponieważ w pierwszych tygodniach życia zmysł wzroku, tzw. droga wzrokowa, a więc połączenia neurologiczne pomiędzy siatkówką oka a korą potyliczną mózgu nie są wykształcone. Zjawisko to nosi nazwę zeza fizjologicznego, który może utrzymywać się przez pierwsze trzy miesiące życia dziecka, a nawet przez pierwsze pół roku, a potem ustępuje. Zez fizjologiczny nie jest powodem do niepokoju. Zdarza się, że zez u młodszego niemowlęcia nie jest zezem fizjologicznym. Gdy zez utrzymuje się u dziecka po 3 miesiącu życia, warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub okulistą dziecięcym. Zez u starszego niemowlaka – przyczyny Przyczyny zeza u niemowlęcia mogą być różne. Zez to również częsty problem u wcześniaków i dzieci z tzw. trudnych porodów, u których doszło do niedotlenienia okołoporodowego. Najczęstszą przyczyną zeza jest wada wzroku, rzadziej choroby gałki ocznej, oczodołu czy mózgu. Dziecko może również odziedziczyć zeza, jeśli występował u jednego z rodziców lub dziadków. Jeśli zez u niemowlęcia lub starszego dziecka pojawia się nagle, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty, zwłaszcza gdy towarzyszą mu bóle głowy lub inne objawy ogólne. To niepokojący sygnał, który może być objawem stanu zapalnego, poważnej choroby oczu, a nawet nowotworu. Jak wygląda zez u niemowlaka? Zez u niemowlaka może występować stale lub okresowo. ​Kierunki odchylenia gałek ocznych mogą być też różne. Zwykle w zezowaniu dominuje jedno oko, ale zdarzają się również zezy naprzemienne. Zez związany z wadą wzroku to zez jawny towarzyszący. Najczęściej spotykane zezy to: zez zbieżny – oczy uciekają do środka (w kierunku nosa), zez rozbieżny – oczy uciekają na zewnątrz (w kierunku uszu). Rzadziej obserwuje się zezy pionowe i skośne, w których gałka oczna ucieka do góry lub do dołu. U dziecka może również występować: zez pozorny (jego przyczyną jest mały rozstaw źrenic towarzyszący szerokiej nasadzie nosa) zez okresowy (nazwa wynika stąd, że oczka uciekają dzieciom okresowo) W przypadku zeza pozornego czy okresowego nie trzeba wprowadzać żadnego leczenia. Inaczej jest przy zezie towarzyszącym, który wymaga leczenia. Leczenia mogą wymagać także pacjenci z zezem okresowym. Zez patologiczny różni się od tzw. zeza fizjologicznego (skłonność do zbieżnego ustawiania gałek ocznych przy patrzeniu na przedmiot z bliska). Objaw ten zanika najpóźniej między 9-12 miesiącem życia. Dopiero po 1. roku życia, gdy wciąż będzie się utrzymywał, niezbędna będzie konsultacja okulisty. Jak rozpoznać zeza u niemowlaka? Aby upewnić się, czy dziecko zezuje, należy sprawdzić, czy jego oczy są ustawione równolegle. Zwróć uwagę, czy jedno okno nie zbacza w kierunku nosa lub na zewnątrz i czy niemowlę nie mruży przy tym oczu. Zaobserwuj również, czy dziecko nie przekrzywia główki i czy nie przymyka jednego oka przy uważnym patrzeniu. Prostym testem na sprawdzenie czy dziecko zezuje jest test Hirschberga. Polega na oświetleniu oczu dziecka, które siedzi naprzeciwko źródłem światła (może to być latarka o szerszym strumieniu) i ocenie odbijających się refleksów świetlnych pojawiających się na rogówkach oczu. Refleksy powinny być widoczne w centrum obu rogówek (odpowiada to centrum ciemnej źrenicy). Gdy refleks w jednym oku jest widoczny w centrum, a w drogim oku poza centrum źrenicy, należy udać się do okulisty. Zez u niemowlaka – kiedy do okulisty? Niemowlę nie powinno zezować, gdy skończy 3 miesiące. Z zezowaniem nie należy mylić odruchu zbieżności, gdy oczy ustawiają się naturalnie zbieżnie, gdy dziecko przybliża przedmioty blisko nosa. Jeśli niemowlak skończył 3 miesiące i wciąż można u niego zaobserwować zeza, konieczna jest wizyta u okulisty. Specjalista oceni, czy zezowanie ma związek z wadą wzroku. Im szybciej wykryje się i zdiagnozuje zeza u niemowlaka, tym większe szanse na jego wyleczenie. Jedną z możliwych konsekwencji zeza jest niedowidzenie. Lekarze nieustająco namawiają do badania wzroku u niemowląt, ale wciąż niewielu rodziców zgłasza się z dziećmi do okulisty. Leczenie zeza u niemowląt Ponieważ powody występowania zeza u niemowląt mogą być różne, w każdym przypadku leczenie jest dobierane indywidualnie. Jeśli zez pojawia się jako symptom innej choroby, wówczas należy objąć ją leczeniem, a nie skupiać się jedynie na korekcji zeza. Jeśli dziecku ucieka oko w związku z wadą wzroku, na początku stosuje się leczenie zachowawcze – korektę wady okularami. W niektórych jednak przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne. Przed podjęciem decyzji o sposobie terapii dziecko musi być dokładnie zbadane przez lekarza okulistę. W leczeniu stosuje się przede wszystkim korektę wady. Dodatkowo często istnieje konieczność zasłonięcia dominującego oka w celu zmuszenia oka słabszego do pracy. Czas stosowania zasłonki jest różny w zależności od stopnia niedowidzenia słabszego oka i może wynosić nawet 10-11 godzin dziennie. U dzieci, u których leczenie zachowawcze nie daje pożądanego efektu, konieczne jest wykonanie operacji. Operacje zeza polega na skróceniu lub przesunięciu mięśni poruszających gałkę oczną. Zakres operacji (liczba operowanych mięśni zależy od kąta zeza). Operacja zeza u dzieci Operację zeza u dzieci zawsze przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Zabieg na ogół daje bardzo dobre efekty i rzadko wiąże się z powikłaniami. Po zabiegu maluch pozostaje w szpitalu przez 1-2 dni. Pełna rekonwalescencja następuje w czasie 6 tygodni od zabiegu. Zez powinien być leczony w okresie rozwoju gałki oka (zanim dziecko skończy 6 lat). Im wcześniej się to zrobi, tym szybciej dziecko zacznie prawidłowo widzieć. Najczęściej operację przeprowadza się, gdy dziecko ma 4 lata. Po 10. roku życia usunięcie wady wzroku jest bardzo trudne. UWAGA! W przypadku dużego zeza zbieżnego zabieg operacyjny wykonuje się, gdy dziecko ma 2 lata. Trzeba działać sprawnie, bo wada grozi szybkim ubytkiem wzroku. Zobacz także: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/rodzina/psychotesty-i-quizy/wzrok-co-wiesz-o-tym-waznym-zmysle-u-dziecka-sprawdz-sie-1306-r4/">Co wiesz o rozwoju wzroku u dziecka? Sprawdź się! <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/male-dziecko/zdrowie/jak-rozpoznac-i-leczyc-wady-wzroku-u-dzieci-11150-r1/" target="_self" rel="noopener">Wady wzroku u dzieci: objawy astygmatyzmu, krótkowzroczności i nadwzroczności <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/miasteczko-zmyslow/dzielnica-wzroku/artykul,32459,zabawa-ile-zwierzat-widzisz-na-obrazku" target="_self" rel="noopener">Zabawa ćwicząca zmysł wzroku: Ile widzisz zwierząt na obrazku? Konsultacja merytoryczna dr hab. n. med. Wojciech Hautz Specjalista Kliniki Okulistyki Centrum Zdrowia Dziecka
Zapalenie spojówek u dzieci – objawy, przyczyny, ile trwa. Co na zapalenie spojówek?
Zapalenie spojówek u dzieci może mieć wiele przyczyn: najczęściej są to wirusy, bakterie, alergia. Przyczyną może też być ekspozycja na drażniące czynniki zewnętrzne, np. smog. O ile zapalenie spojówek nie jest alergiczne lub bakteryjne, pomóc mogą domowe metody. Zobacz na zdjęciach, jak wygląda zapalenie spojówek u dzieci, a także dowiedz się, czy można się nim zarazić.
Zapalenie spojówek u dzieci może zaczynać się nagle – jeszcze wczoraj maluch był zdrowy, a dziś obudził się z zaczerwienionymi, ropiejącymi oczami. Przyczyny mogą być różne: od długiego czasu spędzanego przed monitorem aż po infekcję wirusową. Dowiedz się, jakie są rodzaje zapalenia spojówek, ile zwykle trwa choroba i co pomoże w szybkim pozbyciu się uciążliwych objawów. Spis treści: Przyczyny zapalenia spojówek u dzieci Zapalenie spojówek u dzieci: objawy Rodzaje zapalenia spojówek u dzieci Alergiczne Bakteryjne Wirusowe 4. Zapalenie spojówek u dziecka: zdjęcia 5. Ile trwa zapalenie spojówek u dziecka? 6. Leczenie zapalenia spojówek u dzieci Domowe sposoby na zapalenie spojówek u dziecka 7. Czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe? 8. Zapalenie spojówek u dziecka – czy można wychodzić na dwór? Przyczyny zapalenia spojówek u dzieci Zapalenie spojówek to nic innego jak stan zapalny błony śluzowej, która znajduje się od wewnętrznej strony powieki i na części gałki ocznej. W wyniku powstania stanu zapalnego oczy dziecka stają się mocno zaczerwienione. Powodów tej dolegliwości może być bardzo wiele. Wśród nich wymienić należy: alergie na pyłki, kurz, pleśń; infekcję wirusową, bakteryjną; działanie silnego wiatru lub słońca; długie przebywanie przed monitorem komputera; przebywanie w zadymionym pomieszczeniu; narażenie oka na suche, gorące powietrze; kontakt z silnie zanieczyszczonym powietrzem; stosowanie kropli do oczu zawierających konserwanty; dostanie się ciała obcego do oka. Zapalenie spojówek u dzieci: objawy Chorobę dość łatwo można rozpoznać, ponieważ daje ona wyraźne uciążliwe objawy, takie jak: zaczerwienienie oka, swędzenie oka, pieczenie oka. W ostrym przebiegu zapalenia spojówek pojawiają się też: powiększenie węzłów chłonnych, obrzęki powiek, światłowstręt, łzawienie, obecność wydzieliny ropnej w obrębie szpary powiek, czyli tzw. <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/male-dziecko/zdrowie/ropiejace-oczy-dziecka-co-pomoze-na-ropiejace-oczy-5353-r1/">ropiejące oczy u dziecka. Bakteryjne zapalenie spojówek cechuje wydzielina w kolorze żółtym lub zielonkawym, wirusowe – wydzielina wodnista, bezbarwna, w alergicznych cechą charakterystyczną jest świąd (dziecko często pociera powieki, co powoduje dodatkowe zadrażnienie spojówki). Rodzaje zapalenia spojówek u dzieci W większości przypadków stan zapalny w oku objawia się podobnie. Jednak są pewne cechy charakterystyczne związane z konkretnym rodzajem zapalenia. Możemy wyróżnić: alergiczne zapalenie spojówek, bakteryjne zapalenie spojówek, wirusowe zapalenie spojówek. Alergiczne zapalenie spojówek Dziecko uczulone na sierść zwierząt, kurz lub pyłki roślin jest znacznie bardziej narażone na zapalenie spojówek. <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/przedszkolak/zdrowie/alergiczne-zapalenie-spojowek-przyczyny-objawy-leczenie-28119-r1/">Alergiczne zapalenie spojówek może być sezonowe (np. w okresie pylenia traw), całoroczne lub ostre (gdy alergen w dużej ilości dostanie się do oka). Bakteryjne zapalenie spojówek Charakteryzuje je ropna wydzielina oraz przekrwienie oczu. Poza tym chory może odczuwać bóle głowy, senność, brak apetytu. Dodatkowym problemem przy bakteryjnym zapaleniu spojówek jest nadmierna wrażliwość na światło. Bakteryjne zapalenie spojówek u dzieci jest często efektem infekcji górnych dróg oddechowych. Ta wspólna infekcja możliwa jest dzięki naturalnej komunikacji za pomocą dróg łzowych pomiędzy workiem spojówkowym a jamą nosową. Wirusowe zapalenie spojówek Szczególną uciążliwością w tym przypadku jest uczucie, jakby w oku znajdowało się jakieś ciało obce, np., ziarenko piasku. Chore oko dodatkowo mocno łzawi. <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/male-dziecko/zdrowie/wirusowe-zapalenie-spojowek-przyczyny-objawy-leczenie-27977-r1/">Wirusowe zapalenie spojówek daje poza tym objawy przypominające przeziębienie. Może również towarzyszyć mu ból ucha lub gardła oraz powiększenie węzłów chłonnych. Zapalenie spojówek u dziecka: zdjęcia Jeśli nie masz pewności, czy twoje dziecko cierpi na zapalenie spojówek, zobacz na zdjęciach, jak wyglądają objawy choroby. Przy bakteryjnym zapaleniu spojówek na powiekach i rzęsach pojawia się żółta wydzielina. fot. Adobe Stock Zapalenie spojówek może objąć zarówno jedno, jak i dwoje oczu. fot. Adobe Stock Zaczerwienienie i pieczenie to główne objawy zapalenia spojówek. fot. Adobe Stock Ile trwa zapalenie spojówek u dziecka? Czas trwania zapalenia spojówek zależy od tego, co wywołało zapalenie. Trzeba się liczyć z tym, że leczenie u dziecka będzie trwało dłużej niż u dorosłego. Bakteryjne zapalenia spojówek przy wdrożeniu odpowiedniego leczenia będzie trwało około 5-7 dni. Leczenie przy wirusowym zapaleniu spojówek może oznaczać nawet 3-tygodniową kurację. W przypadku alergicznego zapalania reakcja będzie się nasilała zawsze, gdy dziecko będzie miało kontakt z alergenem. Leczenie zapalenia spojówek u dzieci Choć stan zapalny zazwyczaj mija po około 7 dniach, nie należy go bagatelizować z uwagi na możliwe powikłania. Poza tym objawy zapalenia są tak uciążliwe, że warto starać się je łagodzić, by przynieść ulgę maluchowi. W przypadku zapalenia wywołanego przez bakterie lekarz może zalecić stosowanie kropli lub maści z antybiotykiem. Na alergiczne zapalenie spojówek konieczne bywa natomiast przyjmowanie leków przeciwhistaminowych lub sterydowych oraz unikanie kontaktu z alergenem. Co na zapalenie spojówek u dziecka – domowe sposoby Aby zniwelować nieprzyjemne objawy zapalenia spojówek, możesz sięgnąć po domowe metody – przynajmniej do czasu wizyty u lekarza, który postawi diagnozę i wdroży odpowiednie leczenie. Do tego czasu możesz: przemywać oczy dziecka gazikiem nasączonym ciepłą wodą (by usunąć wydzielinę) – pamiętaj, by do każdego oka używać nowego, jałowego gazika; stosować kompresy z roztworu soli; zakraplać oczy solą fizjologiczną. Czy zapalenie spojówek u dziecka jest zaraźliwe? To, czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe, zależy od przyczyny powstania stanu zapalnego. Alergia czy czynniki mechaniczne są sprawą indywidualną, którymi nie można się zarazić. Jeśli zapalenie wywołały wirusy lub bakterie, może dojść do zarażenia innych członków rodziny lub innych dzieci, np. w przedszkolu. Jak można się zarazić zapaleniem spojówek? Do zarażenia może dojść drogą kropelkową przez kontakt z wydzieliną chorej osoby, ale należy pamiętać, że drobnoustroje przenoszą się także przez przedmioty, których chory dotykał. Chory maluch powinien mieć zminimalizowany kontakt z innymi domownikami, należy także szczególnie zadbać o higienę: dokładne mycie rąk mydłem jest niezbędne! Zadbaj także o klamki i włączniki światła, czy inne rzeczy, których może dotykać chory. Zadbaj również o to, by dziecko miało osobny ręcznik do twarzy, z którego nikt inny nie będzie korzystał. Maluch nie powinien także przebywać w pomieszczeniach zamkniętych, w których znajdują się inne dzieci – pozostaw dziecko w domu na kilka dni, aby na pewno nie zaraziło nikogo z kolegów. Zapalenie spojówek u dziecka – czy można wychodzić na dwór? Nie ma bezwzględnego zakazu wychodzenia na dwór przy zapaleniu spojówek, jednak należy pamiętać o tym, że słońce i wiatr mogą dodatkowo drażnić spojówkę. Jeśli więc dziecko musi wyjść z domu, powinno mieć osłonięte oczy czapką z daszkiem i okularami przeciwsłonecznymi z filtrem UV. Ważne jest, by dziecko nigdy nie dotykało okolic oczu brudnymi rękami, gdy przebywa np. na sali zabaw, ponieważ w ten sposób bardzo łatwo może nabawić się zapalenia spojówek. Zobacz też: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/zdrowie/lzawiace-oko-u-niemowlaka-jakie-sa-przyczyny-i-kiedy-udac-sie-do-lekarza-32887-r1/">Łzawiące oko u niemowlaka: przyczyny, objawy, postępowanie. Kiedy udać się do lekarza? Zaczerwienione oko u dziecka: co robić i jak leczyć? Domowe sposoby na zaczerwienione białko oka Spuchnięte oko u dziecka – przyczyny, leczenie Konsultacja merytoryczna dr hab. n. med. Wojciech Hautz Specjalista Kliniki Okulistyki Centrum Zdrowia Dziecka