Biegunka u niemowlaka: co podać, kiedy do lekarza?
Biegunka u niemowlaka może być niebezpieczna, ponieważ u najmłodszych dzieci łatwo o odwodnienie. Warto przygotować się na stresujące sytuacje, poznać najczęstsze przyczyny biegunek u dzieci i objawy, które mogą wskazywać na konieczność pilnej pomocy lekarza. Doświadczony pediatra wyjaśnia też, jak leczyć rozwolnienie u niemowlaka.
Na biegunkę u niemowlaka wskazują częstsze niż zwykle, bardziej wodniste lub tzw. strzelające stolce. Przyczyny rozwolnienia mogą być różne: źle umyta butelka lub smoczek, a w okresie rozszerzania diety – także nieświeże jedzenie. Silną biegunkę u niemowląt mogą też powodować rotawirusy. Sprawdź, jak rozpoznać rozwolnienie u dziecka i jak sobie z nim radzić. Spis treści: Po czym rozpoznać biegunkę u niemowlaka? Ile trwa biegunka u niemowlaka? Przyczyny biegunki u niemowlaka Biegunka u niemowlaka – leczenie Biegunka u niemowlaka – kiedy do lekarza? Zapobieganie biegunce u niemowlaka Po czym rozpoznać biegunkę u niemowlaka? Biegunka u niemowlaka, zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN), to zmiana konsystencji stolca na luźną lub płynną i/albo wzrost liczby wypróżnień do zazwyczaj powyżej 3 w ciągu doby. U niemowląt karmionych wyłącznie piersią o biegunce mówi się wtedy, gdy następuje nagłe zwiększenie częstotliwości wypróżnień. Czasami biegunce towarzyszy gorączka lub wymioty. Objawy biegunki u niemowlaka Nie zawsze można łatwo rozpoznać biegunkę u niemowlęcia, zwłaszcza gdy rodzice dopiero uczą się pielęgnacji, a dobowy rytm dziecka nie jest jeszcze uregulowany. Pamiętaj jednak, że zdrowe niemowlę karmione piersią robi kupkę zwykle kilka razy dziennie, natomiast karmione butelką najczęściej tylko raz w ciągu dnia. Jeśli zauważysz odstępstwa od tej reguły, twoje dziecko może mieć biegunkę. Objawami biegunki u niemowlaka są: wyraźnie częstsze stolce, zmiana konsystencji stolca na bardziej wodnisty, „strzelające” stolce (wodniste, wydostające się pod ciśnieniem). Uwaga, zielona kupka u niemowlaka nie zawsze jest powodem do niepokoju, zwłaszcza gdy pojawia się od czasu do czasu. Objawy odwodnienia przy biegunce u niemowlaka Biegunka u niemowlaka jest bardzo niebezpieczna, zwłaszcza biegunka rotawirusowa. Szybko, nawet w kilka godzin, może spowodować poważne odwodnienie groźne dla życia. Łatwo o to zwłaszcza latem, gdyż z powodu wysokich temperatur dziecko poci się, a więc traci wodę. Jeśli pije mniej, a do tego ma biegunkę i wymiotuje, silne odwodnienie może się pojawić błyskawicznie. Na odwodnienie przy biegunce wskazują: osłabienie, wysuszone wargi, słaba elastyczność skóry, nieoddawanie moczu, pulsujące ciemiączko. Ile trwa biegunka u niemowlaka? Biegunka u niemowlaka może być: ostra – trwa zwykle krócej niż 7 dni i nie dłużej niż 14 dni, często wywołana jest bakteriami lub wirusami, przewlekła – trwa dłużej niż dwa tygodnie, może mieć mniej nasilony przebieg, może powodować ją alergia, choroby układu pokarmowego, stres lub zaburzenia odporności. Przyczyny biegunki u niemowlaka Biegunka u niemowląt to zazwyczaj efekt działania bakterii, wirusów lub alergenów, które wnikają do organizmu wraz z pożywieniem albo w wyniku kontaktu z brudnymi rękami. Dziecko może też mieć rozwolnienie w trakcie choroby, podczas ząbkowania lub w czasie przyjmowania niektórych leków. Najczęstsze przyczyny biegunki u niemowlaka: infekcje wirusowe (np. rotawirusy), infekcje bakteryjne (np. salmonella), alergie pokarmowe, błędy dietetyczne, np. za dużo soków owocowych w diecie dziecka, nietolerancja glutenu, nietolerancja laktozy, zatrucie pokarmowe. Biegunka u niemowlaka – leczenie Jeśli biegunka nie wygląda na ciężką, są to raczej tylko luźniejsze stolce, dziecko jest w dobrym stanie i nie odmawia picia, możesz spróbować leczyć je w domu. Wyjaśniamy, co pomoże na biegunkę u niemowlaka. Domowe sposoby na biegunkę u niemowlaka: Nawadnianie. Najlepsze jest mleko mamy lub woda niskozmineralizowana (dla niemowlęcia przegotuj ją i wystudź). Na jej bazie możesz zrobić herbatkę, np. z rumianku. Jeżeli dziecko również wymiotuje, podawaj napoje w małych ilościach (po 1-2 łyżeczki), za to bardzo często. Jedzenie. Odpowiednia dieta przy biegunce to podstawa leczenia. Podawaj pierś lub mleko modyfikowane, jeśli dziecko je pije. Gdy maluszek ma już rozszerzaną dietę, może zjeść marchwiankę (zupkę z ugotowanej i przetartej marchewki z dodatkiem szczypty soli, gdyż niemowlę wraz z wodą traci składniki mineralne). Bardzo dobry jest też kleik marchwiowo-ryżowy, kleik ryżowy, kaszka. Gdy biegunka będzie lżejsza, dodaj np. ugotowane i przetarte jabłuszko. Probiotyki. To dobre bakterie zasiedlające jelita i walczące ze znajdującymi się tam chorobotwórczymi bakteriami. Skuteczne są też preparaty zawierające specjalny gatunek drożdży (Enterol, Di-erol). Elektrolity. To składniki mineralne (w łatwo przyswajalnej formie), które dziecko traci podczas biegunki. Po rozwolnieniu przewód pokarmowy potrzebuje kilku dni, by się zregenerować. W tym czasie niemowlak powinien jeść tylko mleko z piersi lub modyfikowane, a jeśli już rozszerzyłaś dietę dziecka, to także gotowane warzywa, owoce, jogurty i kefiry (zawarta w nich dobra flora bakteryjna leczy przewód pokarmowy), chude mięso, ryby. Na runku dostępne są też specjalne elektrolity dla dzieci. Biegunka u niemowlaka: kiedy do lekarza? Sytuacja staje się poważna, jeśli pomimo domowego leczenia biegunka nie ustępuje i trwa ponad 2 tygodnie, albo jeśli do biegunki dołączają: wymioty, wysoka gorączka u niemowlaka, odmowa jedzenia, odmowa picia, Gdy wymienione wyżej objawy związane z biegunką ma niemowlę w pierwszym półroczu życia, dodatkowo dziecko nie pije od kilku godzin, oddaje mało moczu, od razu jedź z nim do szpitala. Być może doszło do odwodnienia, które jest bardzo groźne u niemowląt. Ze starszym niemowlęciem także jedź do szpitala, jeśli prócz silnej biegunki w kupce pojawia się śluz lub krew. Zapobieganie biegunce u niemowlaka To, co rodzice mogą zrobić, aby zapobiegać biegunkom u niemowląt, zamyka się w następujących zaleceniach: odciągnięty pokarm przechowuj w lodówce lub zamrażarce mleko modyfikowane przygotowuj tuż przed podaniem dziecku (nie rób go na zapas) dokładnie i regularnie myj butelki i smoczki, jeśli dziecko z nich korzysta, często je wyparzaj myj ręce przed kontaktem z dzieckiem dokładnie sprawdzaj świeżość podawanych dziecku pokarmów do picia podawaj niemowlęciu wyłącznie wodę przegotowaną i ostudzoną nie trzymaj na słońcu jedzenia (serków, jogurtów, wędlin) unikaj kontaktu dziecka z osobami chorymi podczas antybiotykoterapii u dziecka warto stosować probiotyki gdy wyjeżdżacie do krajów południowych, pamiętaj, że do picia dla dziecka nadaje się tylko woda butelkowana (przegotowana). Na tydzień przed wyjazdem i przez cały pobyt podawaj maluchowi probiotyk. Zaszczep też dziecko przeciwko rotawirusom, które wywołują ostre biegunki. To najlepszy sposób ochrony dziecka przed biegunkami i wymiotami spowodowanymi tymi patogenami. Zobacz też: Dr Wojciech Feleszko, pediatra, o leczeniu biegunki u dziecka Jak leczyć biegunkę rotawirusową? [WIDEO] Atlas kupek niemowlaka Konsultacja merytoryczna lek. med. Wojciech Trzeciakowski Pediatra, specjalista neonatologii, pracuje na Oddziale Neonatologii (część Kliniki Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim
Obwód główki noworodka, wzrost i masa ciała – pierwsze pomiary noworodka
Obwód główki noworodka, podobnie jak inne pomiary nowo narodzonego dziecka, to dla lekarzy ważna informacja o stanie zdrowia dziecka i punkt wyjścia do monitorowania rozwoju. Parametry te często pozwalają wychwycić różne zaburzenia, które można z powodzeniem leczyć.
Zaraz po urodzeniu dziecko zostaje zważone i zmierzone. Sprawdza się także obwód główki noworodka i obwód klatki piersiowej. Wartości te oddzielnie porównywane są z normami, ale znaczenie też ma proporcja poszczególnych wymiarów, np. początkowo u zdrowego noworodka główka ma większy obwód niż klatka piersiowa, ale to szybko się zmienia. Prawidłowy obwód głowy noworodka Normy obwodu główki niemowlęcia i dziecka można wyczytać z siatek centylowych – wartości powyżej 97. i poniżej 3. centyla oznaczają, że obwód główki dziecka nie mieści się w normie. Poniżej podajemy wartości graniczne norm wynikające z siatek centylowych – oddzielne normy są dla chłopców i oddzielne dla dziewczynek. Normy obwodu główki noworodka i niemowlęcia płci żeńskiej: noworodek: 32-36 cm 1. miesiąc: 34-38,8 cm 2. miesiąc: 36-40,5 cm 3. miesiąc: 37,2-42 cm 4. miesiąc: 38,2-43 cm 5. miesiąc: 39-44 cm 6. miesiąc: 39,8-44,6 cm 7. miesiąc: 40,2-45,2 cm 8. miesiąc: 40,8-45,8 cm 9. miesiąc: 41,2-46,2 cm 10. miesiąc: 41,6- 46,8 cm 11. miesiąc: 42-47,1 cm 12. miesiąc: 42,4-47,5 cm Normy obwodu główki noworodka i niemowlęcia płci męskiej: noworodek: 32-37 cm 1. miesiąc: 35-39,5 cm 2. miesiąc: 37-40,5 cm 3. miesiąc: 38,5-43 cm 4. miesiąc: 39,5-4 cm 5. miesiąc: 40,5-45 cm 6. miesiąc: 41-45,5 cm 7. miesiąc: 41,5-46,2 cm 8. miesiąc: 42-46,8 cm 9. miesiąc: 42,5-47,5 cm 10. miesiąc: 43- 47,8 cm 11. miesiąc: 43,3-48,2 cm 12. miesiąc: 43,6-48,5 cm Jak mierzyć obwód głowy noworodka? Obwód główki dziecka najłatwiej mierzyć centymetrem krawieckim. Jeśli go nie masz, możesz użyć wstążki, którą najpierw opaszesz główkę dziecka, a potem przyłożysz do miarki lub linijki, aby odczytać wymiar. Jak mierzyć główkę dziecka? Znajdź miejsce, w którym obwód głowy jest największy, Przyłóż centymetr do potylicy, Przeprowadź go tuż nad uszkami, Złącz na czole nad łukami brwiowymi, Odczytaj pomiar. Warto wiedzieć, że nie zawsze udaje się precyzyjnie dokonać pomiaru – gdy dziecko się wierci, centymetr może się przesunąć, fałszując wynik. Dlatego przy wątpliwościach, można powtórzyć mierzenie obwodu głowy noworodka czy niemowlęcia w bardziej dogodnej chwili. Kolejne pomiary obwodu głowy dziecka najczęściej utrzymują się na podobnym centylu. Niepokoić powinno, gdy zmiana nagle jest duża – np. z niskiego centyla obwód główki „przeskakuje” powyżej średniej lub odwrotnie. Wzrost noworodka Noworodek zwykle ma 52-56 cm wzrostu, a właściwie długości ciała, bo o wzroście mówić można dopiero, gdy dziecko pewnie stanie na nóżkach i będzie je można dokładnie zmierzyć. Pomiar długości ciała przy urodzeniu często jest niedokładny, bo noworodkowi nie wolno rozprostowywać nóżek – mogłoby to zaszkodzić jego stawom biodrowym. Mierzy się więc malca od główki do uda, potem od uda do kolanek i od kolan do stóp. Masa ciała noworodka Zdrowy, donoszony noworodek (czyli taki, który urodził się między 38 a 42 tygodniem ciąży) waży około 3,5 kg. Średnio, bo różnice między maluchami mogą być spore: jednemu wskazówka wagi pokaże 2,5 kg, drugiemu – 4,5 kg. I obaj są zdrowymi, dobrze rozwiniętymi dziećmi. A to dlatego, że każde dziecko ma swój własny, niepowtarzalny rytm rozwoju. Tak, jak dorośli różnią się wzrostem, wagą czy budową ciała, tak samo waga i wzrost noworodka jest sprawa indywidualną. Dlatego lepiej nie porównuj swojego noworodka z jego rówieśnikami! Skąd biorą się różnice między dziećmi urodzonymi w tym samym czasie? Ma na to wpływ kilka czynników: Płeć noworodka. Chłopcy przy urodzeniu najczęściej ważą nieco więcej niż dziewczynki, jednak nie jest to regułą. Geny noworodka. Dzieci dużych, rosłych i nieco cięższych rodziców zazwyczaj ważą więcej, ponieważ budowa ciała jest dziedziczna. Kolejność ciąż. Zazwyczaj drugie i następne dzieci są nieco cięższe od pierworodnego. Noworodek poza skalą Jak wytłumaczyć, że dziecko urodzone o czasie waży poniżej 2,5 kg, albo powyżej 5 kg? Wpływ na wagę urodzeniową dziecka ma m.in. sposób odżywiania mamy podczas ciąży. Liczy się nie tylko to, ile jadła, ale również co wybierała. Jeśli w jej diecie było sporo tłuszczu, mało owoców i warzyw, dziecko może być otyłe. Gdy jadła mało białka – nnoworodek może być za szczupły. Na niską wagę dziecka ma też wpływ styl życia mamy (np. unikanie papierosów, alkoholu) oraz choroby przebyte przez mamę w ciąży. Noworodek traci na wadze W pierwszych dniach życia noworodek straci na wadze nawet 5-10 proc. swojej wagi urodzeniowej. Jeśli więc ważył 3,5 kg, po 2-3 dniach może mieć nawet o 350 g mniej! Powód: przystosowywanie się do świata. W trakcie życia płodowego dziecko miało stałe dostawy jedzenia, a teraz uczy się samodzielnie ssać. Poza tym mama często w pierwszych dniach po porodzie ma niewiele pokarmu. Dziecko będzie ważyło tyle samo, co po narodzinach dopiero po 10-14 dniach. Ale uwaga: zostaniecie wypisani ze szpitala, gdy dziecko zacznie choć trochę przybierać na wadze. Dalsze pomiary dziecka W pierwszym roku życia niemowlę powinno być mierzone i ważone przy okazji obowiązkowych wizyt w przychodni. Pomiary dobrze jest nanosić na siatki centylowe (znajdują się np. w książeczce zdrowia, znajdziesz je też w naszym serwisie). Najlepiej, gdy wyniki są proporcjonalne (tzn. jeśli np. wzrost mieści się między 75. a 90. centylem, to w tym samym przedziale powinny się znajdować parametry wagi, obwodu główki i klatki piersiowej). A jeśli tak nie jest? Lekarz skieruje niemowlę na dodatkowe badania. Na szczęście, często okazuje się, że dziecko jest całkiem zdrowe. Zobacz także: Obwód głowy dziecka – jak się zmienia? Rozmiary czapek a obwód głowy dziecka Jak rozpoznać, czy dziecko ma wodogłowie Konsultacja merytoryczna lek. med. Wojciech Trzeciakowski Pediatra, specjalista neonatologii, pracuje na Oddziale Neonatologii (część Kliniki Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim
Badanie moczu u dziecka – normy i interpretacja wyników, pobieranie moczu dziecka do badania
Badanie moczu u dziecka pozwala ocenić ogólny stan zdrowia lub zdiagnozować infekcję układu moczowego i choroby nerek. Jednak żeby wyniki badania moczu dziecka były wiarygodne, ważne jest odpowiednie pobranie próbki moczu. Sprawdź, jakie są prawidłowe normy i wyniki badania moczu u dziecka oraz jak pobrać mocz dziecka i niemowlaka do pojemnika.
Badanie moczu u dziecka to podstawowe badanie, które powinno wykonywać się regularnie, by kontrolować stan zdrowia dziecka, a także w sytuacjach, gdy lekarz podejrzewa chorobę, którą można zdiagnozować za pomocą badania lub posiewu. Każdy wynik badania moczu u dziecka trzeba pokazać lekarzowi. Jeśli wynik jest nieprawidłowy, konieczne jest leczenie. W moczu dziecka mogą przypadkowo znaleźć się bakterie, które są na skórze, i zafałszować wynik badania, dlatego ważne jest, żeby rodzic wiedział, jak prawidłowo pobrać próbkę moczu dziecka i niemowlaka. Spis treści: 1. Badanie moczu u dziecka - Jak pobrać mocz dziecka do badania? - Badanie moczu niemowlaka: jak pobrać próbkę? 2. Wyniki badań moczu dziecka (normy): - Badanie moczu u dziecka: azotyny - Badanie moczu u dziecka: bakterie w moczu - Badanie moczu u dziecka: białko w moczu - Badanie moczu u dziecka: bilirubina - Badanie moczu u dziecka: ciała ketonowe - Badanie moczu u dziecka: ciężar właściwy moczu - Badanie moczu u dziecka: drożdże - Badanie moczu u dziecka: erytrocyty - Badanie moczu u dziecka: glukoza w moczu - Badanie moczu u dziecka: kryształy (szczawiany) - Badanie moczu u dziecka: leukocyty - Badanie moczu u dziecka: nabłonki okrągłe - Badanie moczu u dziecka: nabłonki płaskie - Badanie moczu u dziecka: współczynnik pH moczu - Badanie moczu u dziecka: śluz - Badanie moczu u dziecka: urobilinogen 3. Ocena mikroskopowa osadu moczu: normy u dziecka 4. Krew w moczu dziecka 5. Barwa moczu dziecka 6. Brzydki lub dziwny zapach moczu dziecka 7. Posiew moczu dziecka Badanie moczu u dziecka W ogólnym badaniu moczu u dziecka weryfikuje się odczyn pH moczu, barwę moczu, ciężar właściwy, przejrzystość. Sprawdza się także, czy nie ma w nim białka, cukru, krwi, barwników żółciowych, ciał ketonowych, bakterii ani zwiększonej liczby leukocytów (białych krwinek). Badanie moczu u dziecka może obejmować wiele parametrów. Każdy z nich daje lekarzowi cenne informacje na temat stanu zdrowia ogólnego, zdrowia układu moczowego dziecka i jego wątroby. Dopiero analiza wszystkich składowych badania moczu u dziecka daje lekarzowi obraz stanu zdrowia malucha. Nieprawidłowości w jednym parametrze nie są wystarczającą, a tym bardziej rozstrzygającą, informacją o ewentualnych nieprawidłowościach. Jak pobrać mocz dziecka do badania? Przed pobraniem moczu trzeba starannie umyć dziecku okolicę ujścia cewki moczowej (u dziewczynek okolice sromu od przodu w kierunku odbytu, a u chłopców żołądź po odsunięciu napletka). Potem najlepiej podać dziecku trochę wody do picia, a gdy zacznie oddawać mocz – „złapać” do pojemniczka środkowy strumień moczu. Pojemnik z moczem trzeba wstawić do lodówki i jak najszybciej zawieźć do laboratorium (w ciągu 2 godzin od pobrania). Jeśli jest to niemożliwe, można go przechować do 4 godzin w lodówce. Badanie moczu niemowlaka: jak pobrać próbkę? Do pobierania próbek moczu u niemowląt służą akcesoria, które można kupić w aptekach. Są to specjalne woreczki, które przykleja się do krocza dziecka tak, aby obejmowały ujście cewki moczowej. Oczywiście w ich przypadku bardzo trudno jest pobrać tzw. środkowy strumień moczu dziecka. Dlatego bardzo ważne jest, aby przed przyklejeniem woreczka, dokładnie umyć krocze niemowlęcia, a po „złapaniu’’ próbki, od razu zdjąć woreczek i przelać jego zawartość do zwykłego pojemniczka na mocz. Wyniki badań moczu dziecka (normy) Jak odczytać wyniku moczu u dziecka? Normy dla wyników badań moczu u dzieci różnią się od norm ustalonych dla dorosłych. Mogą się też różnić w zależności od laboratorium wykonującego badanie oraz od sposobu wykonania badania. Każde laboratorium podaje normy, w jakich powinien mieścić się uzyskany przez nie wynik. Poniżej podajemy normy dla 17 parametrów, jakie można zbadać w moczu dziecka według norm udostępnionych nam przez Sieć Laboratoriów Medycznych Synevo. Azotyny w wynikach badań moczu dziecka Prawidłowy wynik: Ujemny Obecność azotynów w moczu może świadczyć o infekcji układu moczowego, np. wywołanej przez bakterie Escherichia coli. Ważne jest, aby próbka moczu szybko trafiła do badania, gdyż dłuższe jej przechowywanie może zafałszować wynik – zwiększyć ilość azotynów w moczu. Bakterie w moczu: normy dla dzieci Norma: 0-24 w polu widzenia (0-130/ul) Bakterie w moczu u dziecka (bakteriomocz, bakteriuria) mogą świadczyć o zakażeniu układu moczowego. Konieczne jest wykonanie posiewu i ewentualnie antybiogramu, czyli określenie gatunków bakterii oraz oznaczenie, na działanie jakich antybiotyków bakterie są wrażliwe. Białko w moczu dziecka: normy Prawidłowy wynik: Ujemny. Zdarza się, że białko w moczu pojawia się po dużym wysiłku fizycznym, w przebiegu gorączki, po przegrzaniu organizmu lub stresie. U małych dzieci często pierwszym objawem białkomoczu jest pienienie się moczu przy jego oddawaniu. Każdy przypadek obecności białka w moczu dziecka wymaga postawienia diagnozy, ponieważ może świadczyć m.in. o uszkodzeniu nerek. Bilirubina w moczu u dziecka Prawidłowy wynik: Ujemny Obecność bilirubiny w moczu może świadczyć o żółtaczce. Wraz z urobilinogenem pomaga różnicować żółtaczki. Bilirubina nie występuje w moczu zdrowej osoby. Jeśli znajduje się ona w moczu dziecka, ma on wtedy kolor intensywnie żółty, pomarańczowy lub brunatny. Jej występowanie może być objawem chorób wątroby i dróg żółciowych. Podwyższony poziom bilirubiny we krwi objawia się nudnościami, wymiotami, bólami podbrzusza. W takim przypadku lekarz powinien skierować dziecko na dalszą diagnostykę. Ciała ketonowe w moczu dziecka Prawidłowy wynik: Ujemny Obecność ciał ketonowych w moczu dziecka może być spowodowane tym, że dziecko miało silne wymioty lub od dłuższego czasu jest głodne. Przyczyną może być też cukrzyca. Ciała ketonowe to organiczne związki chemiczne (np. aceton, kwas acetooctowy, kwas beta-hydroksymasłowy), które są pośrednimi produktami przemiany tłuszczów. Zdrowy człowiek wytwarza bardzo małe ilości ciał ketonowych, zbyt duża ich ilość w moczu i we krwi jest skutkiem zaburzenia równowagi energetycznej w organizmie. Jest to sygnał, że organizm rozpoczął pobieranie energii z tłuszczów. Ketony w moczu dziecka mogą pojawić się na skutek biegunki u dziecka, nadmiernych wymiotów lub długotrwałej gorączki, przez co dziecko często nie ma apetytu. U dzieci nawet kilkugodzinna przerwa w jedzeniu może prowadzić do tego, że zwiększa się produkcja i obecność ketonów w moczu. Ciężar właściwy moczu: normy dla dzieci Norma: 1,010-1,030 Zbyt wysoki ciężar właściwy może świadczyć o tym, że mocz zawiera dużo cukru, dziecko za mało pije, w moczu znajduje się białko lub glukoza. Zbyt niski ciężar właściwy moczu może by spowodowany niewydolnością nerek. Drożdże w moczu u dziecka Norma: 0-5 w polu widzenia Obecność drożdży w moczu może świadczyć o grzybicy. Często jest to tzw. kandyduria, czyli zakażenie grzybem Candida. Aby stwierdzić kandydurię trzeba stwierdzić obecność Candida w dwóch badaniach moczu. Erytrocyty w moczu u dziecka Norma: 0-2 w polu widzenia (0-10 /ul) Obecność erytrocytów w moczu zwana jest krwiomoczem i może świadczyć o chorobach dróg moczowych. Może to być zapalenie pęcherza, problemy z nerkami lub nawet nowotwór. Krew w moczu (patrz niżej) może być tez skutkiem urazów pęcherza lub nerek. Glukoza w moczu u dziecka: normy Prawidłowy wynik: Ujemny Obecność glukozy w moczu wskazuje na cukrzycę lub problemy z nerkami – głównie uszkodzenie kanalików nerkowych. Czasami jest wynikiem stresu lub zbyt dużej ilości węglowodanów (cukrów) w diecie. Kryształy (szczawiany) w moczu u dziecka: normy Norma: 0-7 w polu widzenia Zaobserwowane w moczu kryształy są kryształami szczawianu wapnia. Szczawiany wapnia w moczu wykrywa się dosyć często, są jego naturalnym składnikiem, jednak występują w niewielkich ilościach. Szczawiany wapnia w moczu dziecka mogą wskazywać na różne dolegliwości, najczęstszą z nich jest jednak tzw. hiperkalciuria - pierwotna oraz wtórna. Pierwotna – gdy organizm wydala nadmierną ilość wapnia z powodu wad genetycznych. Wtórna – spowodowana jest chorobami jelit lub niewłaściwą dietą. Zdarza się również, że produkty spożywcze sprzyjają występowaniu nadmiernej ilości szczawianów wapnia w moczu dziecka (przede wszystkim rośliny, które zawierają duże ilości kwasu szczawiowego). Leukocyty w moczu dziecka: normy Norma: 0-5 w polu widzenia (0-20 ul), do 10 u dziewczynek Większy poziom leukocytów w moczu dziecka może świadczyć o ostrym lub przewlekłym stanie zapalnym układu moczowego, odwodnieniu, chorobie nerek. Przyczyną może być też przewlekła niewydolność krążenia. Nabłonki okrągłe w moczu u dziecka Norma: 0-1 w polu widzenia W prawidłowym badaniu ogólnym moczu dziecka nabłonki nie występują. Wynik powyżej normy, czyli więcej niż jeden w polu widzenia, może świadczyć o uszkodzeniu cewek nerkowych. Nabłonki płaskie w moczu dziecka Norma: 0-4 w polu widzenia Obecność nielicznych komórek nabłonkowych w moczu jest normą – jest to skutek odnawiania się nabłonka wyściełającego drogi moczowe. Wynik powyżej normy sugeruje zakażenie dróg moczowych. Współczynnik pH moczu: kwasowość moczu u dziecka norma: od 5 do 8 pH moczu określa stężenie jonów wodorowych, dostarcza informacji o gospodarce kwasowo-zasadowej. Zmienia się w zależności od diety. Kwasowość moczu w dużej mierze zależy od diety dziecka: Zbyt niskie pH moczu dziecka może pojawić się wskutek głodówki, na diecie z dużą zawartością mięsa oraz przy kwasicy metabolicznej. Zbyt niskie wartości pH (poniżej 5) mogą świadczyć m.in. o kamicy nerkowej. Zbyt wysokie pH moczu u dziecka (powyżej 8) może świadczyć o diecie jarskiej, zakażeniu dróg moczowych lub alkalozie metabolicznej. Zbyt wysokie wartości pH (powyżej 8) mogą świadczyć m.in. o zakażeniu bakteryjnym układu moczowego. Śluz w moczu dziecka: normy Norma: 0-2 w polu widzenia Przekroczona norma może wynikać z niedostatecznej higieny lub z infekcji układu moczowego. Lekarz często zaleca powtórzenie badania albo, analizując inne parametry moczu, uznaje, że wyniki skazują na zakażenie dróg moczowych. Urobilinogen w moczu: normy u dzieci Prawidłowy wynik: w normie Urobilinogen to pochodna bilirubiny, powstająca w jelicie w skutek działania bakterii. Zbyt wysoki poziom urobilinogenu może świadczyć m.in. o zaburzeniach pracy wątroby (np. wirusowym zapaleniu wątroby lub marskości wątroby). Ocena mikroskopowa osadu moczu u dziecka Normy: Erytrocyty świeże: 0-2 w polu widzenia Erytrocyty częściowo wyługowane: 0-2 w polu widzenia Erytrocyty wyługowane: nieobecne Leukocyty: 0-5 w polu widzenia (do 10 u dziewczynek) Bakterie: nieobecne Nabłonki płaskie: poj. w polu widzenia Nabłonki okrągłe: nieobecne Osad w moczu bada się w celu diagnozowania chorób nerek lub układu moczowo-płciowego. Pozwala także wykryć i odróżniać choroby wątroby, cukrzycę i skłonność do tworzenia się złogów w układzie moczowym. Krew w moczu u dziecka (erytrocyty w moczu) Przyczyną krwi w moczu dziecka mogą być zarówno zmiany chorobowe, jak i drobne infekcje. Może się ona pojawić w wyniku zakażenia układu moczowego lub choroby nerek, a także wskutek problemów związanych z moczowodami, pęcherzem moczowym lub cewką moczową. Normy erytrocytów w moczu znajdziesz wyżej: erytrocyty w moczu. Najczęstsze przyczyny występowania krwi w moczu to: torbielowatość nerek urazy w obrębie układu moczowego zespół dziadka do orzechów (zespół ucisku lewej żyły nerkowej) choroba nowotworowa nerek (tzw. guz Wilmsa) kamica nerkowa zakażenia układu moczowego polipy hemofilia. Barwa moczu u dziecka Niepokoju nie budzi mocz przejrzysty w kolorze jasnożółtym, słomkowym. Jeśli mocz dziecka jest mętny, prawdopodobnie zawiera dużą liczbę leukocytów lub kryształów (moczany lub fosforany). Z kolei czerwonawe zabarwienie moczu może świadczyć o tzw. krwiomoczu, czyli obecności w nim czerwonych krwinek (erytrocytów). Inną przyczyną może być to, że w moczu znajduje się hemoglobina, mioglobina lub barwniki z pożywienia (np. z buraków) lub leków. Intensywnie żółty mocz może występować w zespole witamin B lub wskutek przyjmowania leków, np. furaginy. Brzydki lub dziwny zapach moczu dziecka Specyficzna, nietypowa woń moczu może być skutkiem zaburzeń metabolizmu. I tak: zapach spoconych stóp może świadczyć o kwasicy zapach kapusty – zaburzenia wchłaniania metioniny zapach syropu klonowego – choroba syropu klonowego zapach mysi może wskazywać na fenyloketonurię zapach gnijących ryb – trimetylaminuria zapach zjełczały – tyrozynemia. Posiew moczu dziecka Posiew moczu wykonuje się, gdy wyniki badania ogólnego moczu odbiegają od normy i lekarz podejrzewa u dziecka zakażenie układu moczowego spowodowane infekcją bakteryjną. Celem wykonania posiewu moczu jest zidentyfikowanie bakterii, które wywołują infekcję i dobranie odpowiedniego antybiotyku. Uwaga! Mocz na posiew powinien szybko trafić do badania – nie należy go przechowywać w lodówce dłużej niż 2 godziny. Sprawdź także: Przyczyny zapalenia pęcherza u dzieci Badanie krwi u dziecka Zakażenie układu moczowego u niemowląt Konsultacja merytoryczna lek. med. Wojciech Trzeciakowski Pediatra, specjalista neonatologii, pracuje na Oddziale Neonatologii (część Kliniki Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim
Morfologia u dzieci – jak czytać wyniki krwi [NORMY]
Nie ma ścisłych zaleceń, jak często robić morfologię u dzieci. Decyduje o tym lekarz: zaleca wykonanie badań krwi, jeśli zaniepokoi go zdrowie lub rozwój dziecka. Również ty możesz poprosić lekarza o wykonanie morfologii u dziecka, jeśli coś cię niepokoi.
Morfologię u dzieci przeprowadza się na czczo, zanim dziecko zje śniadanie. U niemowlęcia jest to trudne, więc najlepiej jest pobrać dziecku krew po dłuższej przerwie w jedzeniu. Posiłek może wpłynąć na wzrost stężenia glukozy, trójglicerydów, OB, liczby leukocytów (białych krwinek). Warto za to, żeby przed pobraniem krwi dziecko napiło się wody: dzięki temu krew nie będzie gęsta i łatwiej będzie ją pobrać. Spis treści: 1. Morfologia u dzieci: - Badanie ASO u dziecka – odczyn antystreptolizynowy - Morfologia u dzieci: BASO – bazofile - Morfologia u dzieci: Ca – wapń całkowity - Morfologia u dzieci: CHOL – cholesterol całkowity - Morfologia u dzieci: CRP – białko ostrej fazy - Morfologia u dzieci: EOS – eozynofile - Morfologia u dzieci : ferrytyna - Morfologia u dzieci: Fe – żelazo - Morfologia u dzieci: HCT – hematokryt - Morfologia u dzieci: HGB – hemoglobina - Morfologia u dzieci: LYMPH – limfocyty - Morfologia u dzieci: MCHC – średnie stężenie hemoglobiny w krwince - Morfologia u dzieci: MCH – średnia masa hemoglobiny w krwince - Morfologia u dzieci: MCV – średnia objętość krwinki czerwonej - Morfologia u dzieci: MONO – monocyty - Morfologia u dzieci: MPV – średnia objętość płytki krwi - Morfologia u dzieci: NEUT – neutrofile - Morfologia u dzieci: OB – opad, odczyn Biernackiego - Morfologia u dzieci: PLT – trombocyty, pływki krwi - Morfologia u dzieci: RBC – erytrocyty, krwinki czerwone - Morfologia u dzieci: RDW – wskaźnik anizocytozy czerwonych krwinek - Morfologia u dzieci: Ret – retikulocyty - Morfologia u dzieci: WBC – leukocyty, krwinki białe 2. Witamina D: normy u dzieci 3. Rozmaz krwi u dziecka Morfologia u dzieci Podstawowym badaniem krwi u dziecka jest morfologia. Pozwala określić, czy dziecko nie ma infekcji, wykryć stan zapalny toczący się w organizmie, ocenić, czy dziecko nie ma anemii. W morfologii u dzieci określa się liczbę i wielkość czerwonych krwinek czyli erytrocytów, białych krwinek (leukocytów), wielkość hemoglobiny i hematokrytu. Dodatkowo lekarz może zalecić, aby określić dodatkowe parametry krwi, takie jak OB, ASO czy CRP, oraz zbadać poziom glukozy, a także cholesterolu. Normy morfologii u dzieci różnią się od norm dla dorosłych. Mogą się też różnić w zależności od laboratorium wykonującego badanie oraz od sposobu pomiaru. Każde laboratorium podaje „swoje’’ normy, w jakich powinien mieścić się wynik. Jednak każdy wynik badania morfologii u dzieci, niezależnie od tego w jakim laboratorium było wykonane badanie, trzeba skonsultować z lekarzem. Poniżej podajemy normy wszystkich elementów morfologii u dzieci, a także normy dodatkowych badań parametrów krwi dziecka, jakie może zlecić lekarz. Dla ułatwienia podajemy je w kolejności alfabetycznej, aby łatwiej było odnaleźć informacje, jakie daje uzyskany wynik badania krwi dziecka. Dodatkowo podajemy, jak czytać (interpretować) wyniki. Badanie ASO u dziecka – odczyn antystreptolizynowy Badanie ASO u dziecka wykonuje się w celu ustalenia, czy objawy chorobowe spowodowane są zakażeniem bakteriami Streptococcus pyogenes. Badanie polega na wykryciu przeciwciał przeciw streptolizynie O – toksynie wytwarzanej w dużej ilości przez paciorkowce beta-hemolizujące grupy A (streptokoki grupy A). ASO norma u dzieci poniżej 16 lat: Podwyższone ASO u dzieci występuje po kilku tygodniach od zakażenia bakteriami Streptococcus pyogenes w przebiegu ostrego zapalenia gardła, infekcji skóry, anginy, zapalenia płuc, szkarlatyny. Przeciwciała te mogą niszczyć niektóre tkanki i narządy (np. stawy, serce, nerki, mózg) i prowadzić do choroby reumatycznej. Morfologia u dzieci: BASO – bazofile Bazofile (granulocyty zasadochłonne) to rodzaj leukocytów (białych krwinek). Mają one właściwości żerne, tj. wchłaniania i niszczenia drobnoustrojów oraz komórek obcych lub zmienionych komórek własnego organizmu. Odpowiadają też za wytwarzanie heparyny – substancji zapobiegającej nadmiernemu krzepnięciu krwi. Dodatkowo pobudzają limfocyty B oraz produkcję serotoniny. Bazofile magazynują histaminę, substancję, która przedostaje się do krwioobiegu wraz z wystąpieniem reakcji alergicznej. BASO – norma: dzieci, dorośli: 0-0,2- G/l Procentowy udział bazofilów w WBC: Noworodki 0-7 dni: 0-2,5% Dzieci 7 dni-1 rok: 0-1% Dzieci >1 roku, dorośli: 0-1% Podwyższone bazofile u dziecka mogą świadczyć o chorobach alergicznych, przewlekłym stanie zapalnym przewodu pokarmowego, wrzodziejącym zapaleniu jelit, niedoczynności tarczycy dziecka, przewlekłej białaczce szpikowej, rekonwalescencji po przebytej infekcji. Zbyt mała ilość może być spowodowana ostrą infekcją, ostrą gorączką reumatyczną, nadczynnością tarczycy, ostrym zapaleniu płuc. Morfologia u dzieci: Ca – wapń całkowity Od właściwego stężenia wapnia zależy, czy kości dziecka będą zdrowe. Wapń jest też potrzebny dla dobrej pracy układu nerwowego i serca, a także w dużej mierze chroni przed alergią. Ca – normy: - Dzieci 0-10 dni: 7,6-10,4 mg/dl - Dzieci 10 dni-2 lata: 9,0-11 mg/dl - Dzieci 2-12 lat: 8,8-10,8 mg/dl - Dzieci 12-18 lat: 8,4-10,2 mg/dl Zbyt wysokie stężenie wapnia może być spowodowane nadmiernym wchłanianiem go z przewodu pokarmowego, zbyt dużym uwalnianiem tego pierwiastka z kości, niewielkim wydalaniem wapnia z moczem. Zbyt niskie stężenie wapnia w surowicy krwi (hipokalcemia) pojawia się w zaburzeniach syntezy parathormonu – hormonu przytarczyc, w niedoborze witaminy D i magnezu, przy upośledzeniu wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego, przy nadmiernym odkładaniu się pierwiastka w tkankach, zbyt dużym wydalaniu wapnia z moczem. Morfologia u dzieci: CHOL – cholesterol całkowity Cholesterol jest potrzebny, m.in. dla mózgu. Około 80 proc. cholesterolu produkuje organizm, ok. 20 proc. trzeba dostarczać wraz z tym, co się je. Zła dieta (zbyt duża ilość tłuszczów zwierzęcych, utwardzonych tłuszczów roślinnych, słodyczy) powoduje, że poziom cholesterolu jest za wysoki. Cholesterol może być „dobry” (HDL) lub „zły’’ (LDL). Zły cholesterol odkłada się komórkach ścian tętnic, tworząc tam złogi, czyli blaszki miażdżycowe. Tętnica zwęża się, pojawia się nadciśnienie. Coraz częściej w Polsce mają je już nastolatki. CHOL – norma: Zbyt wysokie stężenie cholesterolu może być spowodowane nieprawidłową dietą (zbyt duże ilości tłuszczów zwierzęcych i cukru). Przyczyną mogą być też skłonności genetyczne. Zbyt wysoki poziom cholesterolu prowadzi do rozwoju miażdżycy, nadciśnienia oraz chorób serca. Zbyt niskie stężenie cholesterolu może być skutkiem nieprawidłowego wchłaniania, ale też objawem ciężkich, zagrażających życiu schorzeń, np. wątroby, a także np. nowotworów. Morfologia u dzieci: CRP – białko ostrej fazy CRP (białko C-reaktywne) to czuły wskaźnik ostrych i przewlekłych stanów zapalnych o różnym pochodzeniu. CRP – norma: Białko C-reaktywne Podwyższenie CRP może być spowodowane infekcją, głównie bakteryjną. Wzrost ten może być też spowodowany miażdżycą, chorobami reumatycznymi, urazami (np. rozległym oparzeniem) i chorobą nowotworową. Morfologia u dzieci: EO – eozynofile Eozynofile (granulocyty kwasochłonne) to rodzaj krwinek białych (leukocytów). To jedne z komórek układu odpornościowego, które odgrywają zasadniczą rolę w zwalczaniu pasożytów u dzieci oraz reakcjach alergicznych. Ich liczba wzrasta w czasie infekcji pasożytniczych. EO – normy: - Noworodki: 0-7 dni: 0-0,4 G/l - Dzieci 7 dni-1 rok: 0,05-0,7 - Dzieci 1-10 lat: 0,05-0,7 - Dzieci > 10 lat, dorośli: 0-0,45 G/l Procentowy udział eozynofilów w WBC: Noworodki: 0-7 dni: 0-7% Dzieci, dorośli: 0-5% Podwyższenie ilości eozynofilów (zarówno w liczbach bezwzględnych, jak i procentowo) najczęściej świadczy o chorobach alergicznych (alergia, astma), zakażeniach (głównie pasożytniczych), może też świadczyć o niektórych nowotworach. Obniżenie ilości eozynofilów może świadczyć o ciężkich infekcjach bakteryjnych, wstrząsie, sepsie, zaburzeniach hormonalnych. Morfologia u dzieci: Ferrytyna Ferrytyna to białko, które magazynuje zapasy żelaza. Poziom ferrytyny sprawdza się, by zobaczyć, jak dużo żelaza zostało zmagazynowane w organizmie. Jest to dużo dokładniejszy parametr niż badanie poziomu żelaza. Ferrytyna – normy: - Noworodki 25-200 ng/ml - do 1 miesiąca życia 200-600 ng/ml - 2-5 m-ż 50-200 ng/ml - 6 m-ż - 12 rż 7-140 ng/ml Zbyt wysoki poziom ferrytyny może być spowodowany stanami zapalnymi, uszkodzeniem komórek szpiku kostnego, następstwem niedokrwistości megaloblastycznej, aplastycznej, hemolitycznej. Zbyt niski poziom ferrytyny może być spowodowany niedoborem żelaza. Morfologia u dzieci: Fe – żelazo Właściwy poziom żelaza jest niezbędny do prawidłowego rozwoju dziecka. Ok. 70% żelaza w organizmie jest związane w krwi, głównie w postaci hemoglobiny. W mięśniach żelazo wchodzi w skład mioglobiny, czerwonego barwnika mięśni pełniącego funkcję przenoszenia tlenu wewnątrz komórki. Fe – normy: - Niemowlęta 0-6 miesięcy 36–156 ug/dl - Dzieci 6 miesięcy-15 lat: 43-184 ug/dl - Dziewczynki >15 lat: 37-145 ug/dl - Chłopcy >15 lat: 59-158 ug/dl Zbyt wysoki poziom żelaza może być spowodowany niewłaściwą dietą, opartą przede wszystkim na czerwonym mięsie. Inną przyczyną jest rzadka choroba: hemochromatoza (choroba metaboliczna związana z nadmiernym wchłanianiem żelaza z pożywienia). Zbyt niski poziom żelaza może spowodować niedokrwistość (anemię), osłabienie odporności, spadek sprawności fizycznej, obniżenie sprawności umysłowej. Pojawia się bladość skóry, łamliwość włosów i paznokci. Morfologia u dzieci: HCT – hematokryt Hematokryt to stosunek objętości krwinek do objętości pełnej krwi. Jego wartość zależy od liczby krwinek czerwonych, średniej objętości erytrocytów (MCV), objętości krwi krążącej. Zmienia się w zależności od płci i wieku. Jego wartość najczęściej wyrażana jest procentowo. HCT – normy: - Noworodki: 44-65% - Dzieci 1 miesiąc-2 lata: 32-42% - Dzieci 2 lata–10 lat: 33-45% - Dziewczynki 10-18 lat: 35-45% - Chłopcy 10-18 lat: 36-48% Podwyższony poziom może świadczyć o odwodnieniu. Obniżony poziom może być spowodowany niedokrwistością, zbyt niskim nawodnieniem organizmu (odwodnieniem). Morfologia u dzieci: HGB – hemoglobina Hemoglobina to czerwony barwnik krwi, jest zawarta w czerwonych krwinkach. Odpowiada za przenoszenie tlenu. HGB – normy: - Noworodki: 14,0-22,5g/dl - Dzieci 1 miesiąc–2 lata: 10,5-14,0 g/dl - Dzieci 2-10 lat: 11,5-15,5 g/dl - Dziewczynki 10-18 lat:12,0-15,0 g/dl - Chłopcy 10-18 lat: 13,5-16,1 g/dl Podwyższone stężenie hemoglobiny może być spowodowane odwodnieniem (biegunka, wymioty, poty), niedotlenieniem. Obniżone stężenie hemoglobiny może być spowodowane niedokrwistością (stanowi podstawę jej rozpoznawania) i zbyt wysokim nawodnieniem organizmu. Obniżone stężenie hemoglobiny może powodować większą podatność na infekcje, brak apetytu, uczucie zmęczenia. Morfologia u dzieci: LYMPH – limfocyty Limfocyty to komórki układu odpornościowego należące do leukocytów. Uczestniczą i są podstawą odpowiedzi odpornościowej swoistej. LYMPH – normy: - Noworodki 0-7 dni: 0,6-8,8 G/l - Dzieci 7 dni-1 rok: 4-10,5 G/l - Dzieci 1-4 lata: 2-8 G/l - Dzieci 4-10 lat: 1,5-7 G/l - Dzieci > 10 lat, dorośli: 1-5 G/l Uwaga: Od urodzenia do około 6. doby życia przeważają w rozmazie granulocyty, potem, do około 6. roku życia przeważają limfocyty, a następnie granulocyty. Podwyższenie ilości limfocytów (limfocytoza) może świadczyć o procesach zapalnych w organizmie. Może też pojawić się w okresie rekonwalescencji po chorobach infekcyjnych lub przy przebiegających łagodnie zakażeniach (np. gruźlicy). Bardzo duża limfocytoza może być objawem białaczek limfatycznych. Obniżenie ilości limfocytów (limfopenia) zwykle pojawia się w pierwszej fazie chorób infekcyjnych, sytuacjach stresowych (po wysiłku fizycznym), a także występuje po stosowaniu leków cytostatycznych lub kortykosteroidów. Morfologia u dzieci: MCHC – średnie stężenie hemoglobiny w krwince Jeden z parametrów pomocny przy ustaleniu, co jest przyczyną niedokrwistości. MCHC – normy: - Noworodki: 30-36 - Dzieci 1 miesiąc-2 lata: 31,0-35,0 - Dzieci 2 lata–10 lat: 32-35 - Dziewczynki 10-18 lat: 31-35 - Chłopcy 10-18 lat: 31,5-35 Podwyższony poziom może towarzyszyć ciężkim, przedłużającym się stanom odwodnienia organizmu. Pojawia się też w niektórych postaciach wrodzonych niedokrwistości hemolitycznych. Obniżony poziom pomaga różnicować niedokrwistość (anemię) wynikającą z niedoborów żelaza. Morfologia u dzieci: MCH – średnia masa hemoglobiny w krwince MCH to jeden z parametrów pomocny przy ustaleniu przyczyny niedokrwistości. MCH – normy: - Noworodki: 31-37 - Dzieci 1 miesiąc-2 lata: 24-30 - Dzieci 2 lata–10 lat: 25-31 - Dziewczynki 10-18 lat: 26-32 - Chłopcy 10-18 lat: 26-32 Podwyższony poziom może świadczyć o wrodzonej niedokrwistości hemolitycznej. Obniżony poziom może świadczyć o niedokrwistość z niedoboru żelaza. Morfologia u dzieci: MCV – średnia objętość krwinki czerwonej MCV to średnia objętość krwinki czerwonej: jeden z parametrów pomocny przy ustaleniu, jaka jest przyczyna niedokrwistości. Jest to parametr mierzony bezpośrednio lub wyliczony z danych uzyskanych w pomiarach bezpośrednich. MCV – normy: - Noworodki: 95-121 fl - Dzieci 1 miesiąc-2 lata: 72-88 fl - Dzieci 2 lata–10 lat: 76-90 fl - Dziewczynki 10-18 lat: 78,0-95 fl - Chłopcy 10-18 lat: 78-95 fl Podwyższony poziom może świadczyć o niedoborze witaminy B12 lub kwasu foliowego, np. z powodu nieprawidłowej diety lub wzmożonego zapotrzebowania. Dodatkowo pojawia się w przebiegu chorób wątroby, choroby alkoholowej lub hipo- i aplazji szpiku. Obniżony poziom może świadczyć o niedoborach żelaza. Może też pojawiać się w chorobach przewlekłych. Morfologia u dzieci: MONO – monocyty Monocyty to rodzaj białych krwinek (leukocytów). Ich rola polega m.in. na uwalnianiu substancji hamujących wzrost komórek nowotworowych i wydzielaniu interferonu – czynnika spowalniającego namnażanie się wirusów. Monocyty krążą we krwi, a po wyjściu z naczyń krwionośnych do tkanek otaczających przeistaczają się w makrofagi, tzw. komórki żerne. MONO – normy: - Noworodki 0-7 dni: 0-1,5 G/l - Dzieci 7 dni-1 rok: 0,05-1,1 G/l - Dzieci > 1 roku, dorośli: 0-0,8 G/l Procentowy udział monocytów w WBC: Noworodki 0-7 dni: -0-12% Dzieci 7 dni- 1 rok: 2-7% Dzieci > 1-6 lat: 2-7% Dzieci > 6 lat, dorośli: 5-12 Podwyższenie ilości (odsetka) monocytów może być spowodowane: zakażeniami bakteryjnymi, wirusowymi, pierwotniakami, niektórymi nowotworami. Obniżenie ilości (odsetka) monocytów, czyli monocytopenia, może świadczyć o zaburzeniach odporności (wrodzonych lub nabytych) lub chorobach zanikowych szpiku kostnego tzw. aplazjach. Morfologia u dzieci: MPV – średnia objętość płytki krwi Wartość MPV znacznie ułatwia stwierdzenie przyczyny małopłytkowości lub nadpłytkowości. MPV to parametr mierzony bezpośrednio lub wyliczony z danych uzyskanych w pomiarach bezpośrednich. MPV – normy: - Noworodki: 7-12 fl - Dzieci > 1 miesiąca, dorośli: 9-12,6 fl Podwyższony poziom może być spowodowany ostrymi stanami zapalnymi, przewlekłym zapaleniem trzustki. Duży udział młodych płytek krwi w puli krążącej podnosi MPV (duży wyrzut ze szpiku) co pozwala różnicować małopłytkowości. Obniżony poziom może być spowodowany: zanikiem lub uszkodzeniem szpiku kostnego, niedoborami witamin z gruby B oraz kwasu foliowego, przyjmowaniem leków antybiotyków, cytostatyków, białaczką, mocznicą. Morfologia u dzieci: NEUT – neutrofile Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne) zwalczają antygeny, czyli np. bakterie, wirusy i grzyby. Zwalczają je za pomocą fagocytozy – pochłaniania i trawienia Neut – normy: - Noworodki: 50-85% - Dzieci 2-6 rok życia: 36-55% - Dzieci powyżej 6 roku życia: 43-74% (NEUT segmentowane – 40-70%, NEUT pałeczkowate – 3-5%) Podwyższony poziom neutrofili może świadczyć o zakażeniu bakteryjnym lub grzybiczym, wysokim poziomie stresu, nadmiernym wysiłku fizycznym, nadczynności kory nadnerczy, reumatoidalnym zapaleniu stawów, dnie moczanowej, dużej utracie krwi, cukrzycowej kwasicy ketonowej, chorobie nowotworowej. Obniżony poziom neutrofili może być związany z: białaczką, niedoborami witamin, zespół mielodysplastyczny, zespół dużej śledziony, ale może być także skutkiem antybiotykoterapii. Morfologia u dzieci: OB – opad, odczyn Biernackiego OB to wskaźnik szybkości opadania erytrocytów, czyli czerwonych krwinek w krwi w czasie jednej godziny. Świadczy o obecności stanu zapalnego lub go wyklucza. Odczyn jest bardzo czuły, ale nieswoisty – każdy stan zapalny może spowodować przyspieszenie OB. OB – normy: Dzieci Przyspieszenie OB występuje w procesach zapalnych, gruźlicy, niektórych chorobach wątroby, w chorobach reumatycznych. Bardzo podwyższone OB bywa w białaczkach i innych postaciach nowotworów, niektórych chorobach nerek (zespół nerczycowy). Wartości obniżone OB zdarzają się rzadko, np. w przypadku niektórych postaci alergii, przy przewlekłej niewydolności krążenia. Morfologia u dzieci: PLT – trombocyty, pływki krwi Płytki krwi uszczelniają przerwane ścianki, tworząc skrzep hamujący krwawienie, a także mają inne pozahemostatyczne role. PLT – normy: - Noworodki: 100-500 G/l - Dzieci 1 miesiąc-2 lata 150-450 G/l - Dzieci 2-12 lat: 150-420 G/l - Dzieci powyżej 12 lat, dorośli: 150-400 G/l Podwyższona liczba płytek (nadpłytkowość) może być skutkiem przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego, jak również nadmiernego wytwarzania płytek krwi w przebiegu infekcji, choroby nowotworowej, regeneracji po krwotoku, hemolizie czy stanie po usunięciu śledziony. Obniżona liczba płytek (małopłytkowość) może być spowodowana infekcjami wirusowymi, a także innymi chorobami, np. ostrą białaczką szpikową. Morfologia u dzieci: RBC – erytrocyty, krwinki czerwone Erytrocyty (czerwone krwinki) są odpowiedzialne za przenoszenie tlenu w organizmie. Powstają i dojrzewają w szpiku. Ich głównym zadaniem jest transportowanie tlenu z płuc do tkanek, co dzieje się za pośrednictwem hemoglobiny (czerwonego barwnika). Po około 120 dniach życia erytrocyty ulegają zniszczeniu w śledzionie. RBC – normy: - Noworodki: 4,0-6,6T/l - Dzieci 1 miesiąc–2 lata: 3,8–5,5 T/l - Dzieci 2–10 lat: 4–5,3 T/l - Dziewczynki 10-18 lat: 4,0-5,3 T/l - Chłopcy 10-18 lat: 4,2-5,6 T/ Podwyższony poziom może świadczyć o odwodnieniu. Obniżony poziom może świadczyć o niedokrwistości (anemii). Czasami badanie obejmuje tzw. RDW-SD, czyli rozpiętość rozkładu czerwonych krwinek. Morfologia u dzieci: RDW – wskaźnik anizocytozy czerwonych krwinek Parametr wyliczony z danych uzyskanych w pomiarach bezpośrednich, wyrażany jest w procentach. RDW – normy: - Noworodki: 11,5-16,5% - Dzieci >1. miesiąca, dorośli: 11,5-14,5% Podwyższony poziom pomaga różnicować niedokrwistości. Obniżony poziom zazwyczaj świadczy o różnych rodzajach niedokrwistości. Morfologia u dzieci: Ret – retikulocyty Retikulocyty to młode krwinki czerwone. Powstają w szpiku kostnym, potem przedostają się do krwi i w ciągu około 4 dni dojrzewają do erytrocytów. Określenie liczby (odsetka) retikulocytów odgrywa ważną rolę w rozpoznawaniu przyczyny niedokrwistości. Ret – normy: - Noworodki: - Dzieci 1-2 miesiące: - Dzieci >2 miesięcy: 5-20‰ Podwyższona ilość może być spowodowana: niedokrwistością ze wzmożoną erytropoezą np.: hemolityczną, pokrwotoczną, niedoborową niedokrwistością leczoną preparatami żelaza, kwasem foliowym, witaminą B12, przerzutami nowotworowymi do kości. Obniżona ilość może być spowodowana niedokrwistością hipoplastyczną lub aplastyczną, niedokrwistością z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego. Morfologia u dzieci: WBC – leukocyty, krwinki białe Leukocyty to grupa komórek białych, które chronią organizm przed zakażeniami wirusami, bakteriami, grzybami. Krwinki białe to: limfocyty, monocyty oraz granulocyty (neutrofile, eozynofile, bazofile). WBC – normy: - Noworodki: 9-30 G/l - Dzieci: 1 miesiąc–2 lata: 5,0-19,5 G/l - Dzieci: 2–6 lat: 5,5-15,5 G/l - Dzieci: 6-12 lat: 4,5-13,5 - Dzieci: >12 lat, dorośli: 3,5–10 G/ Podwyższony poziom leukocytów może być spowodowany stanem zapalnym, który toczy się w organizmie, zakażeniami bakteryjnymi, wirusowymi, pasożytniczymi i grzybiczymi, a także zaburzeniami metabolicznymi albo chorobą nowotworową. Obniżony poziom leukocytów może być spowodowany: ciężkim zakażeniem bakteryjnym zakażeniami wirusowymi, uszkodzeniem szpiku wywołanym lekami, niektórymi chorobami nowotworowymi. Witamina D Witamina D jest niezbędna, by organizm przyswajał wapń, a więc, by kości i zęby dziecka były zdrowe. Wyniki badań z ostatnich lat wskazują też, że witamina D jest ważna dla odporności, pracy serca, zapobiega chorobom cywilizacyjnym, m.in. cukrzycy, chorobom serca, chorobom autoimmunologicznym (czyli takim, w wyniku których organizm niszczy własne tkanki). Witamina D (poziom 25-OH-D3) – normy: - Dzieci i dorośli: 30-80 ng/ml - Niedobór: 21-29 ng/ml - Hipowitaminoza: Zbyt wysoki poziom witaminy D (przyczyną może być przedawkowanie) może spowodować u małych dzieci słabe przyrosty masy ciała i zahamowanie rozwoju psychoruchowego. Powoduje też brak łaknienia, bóle brzucha, zaparcia, wymioty, bóle głowy, może wystąpić wielomocz, zaburzenia neurologiczne. Na skutek przewlekłego znacznego nadmiaru witaminy D może wystąpić kamica lub wapnica nerek, a nawet uogólniona demineralizacja kośćca. Niedobory witaminy D mogą powodować: gorsze przyswajanie wapnia, gorszą mineralizację kości i zębów, częstsze infekcje, większe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1, większe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2, choroby serca, niektóre nowotwory, choroby autoimmunologiczne. Rozmaz krwi u dziecka Czasami lekarz zleca wykonanie u dziecka morfologii z rozmazem. To badanie, które, poza parametrami zawierającymi zwykłą morfologię, pozwala uzyskać informacje o ilości poszczególnych rodzajów leukocytów, czyli białych krwinek. Rozmaz bada co najmniej 5 rodzajów leukocytów: limfocyty, monocyty, bazofile, eozynofile i neutrofile Najczęściej rozmaz krwi wykonuje się wtedy, gdy wyniki podstawowej morfologii są nieprawidłowe. Morfologię wykonuje się maszynowo, natomiast rozmaz jest badaniem dokładniejszym, wykonywanym ręcznie. Normy, do jakich porównuje się wyniki uzyskane w rozmazie krwi, zamieszczamy powyżej: LYMPH, MONO, BASO, EOS i NEUT. Dziękujemy sieci Laboratoriów Medycznych Synevo za udostępnienie norm wyników badań dla dzieci. Sprawdź także: Morfologia, mocz, USG – kiedy wykonać je u dziecka Morfologia – najważniejsze badanie w ciąży Hematokryt – interpretacja wyników badania Konsultacja merytoryczna lek. med. Wojciech Trzeciakowski Pediatra, specjalista neonatologii, pracuje na Oddziale Neonatologii (część Kliniki Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim
Z gorączką u dziecka powinno się jechać do szpitala, jeśli ma wybroczyny, drgawki, nie skończyło jeszcze 6 miesięcy. W zależności od innych objawów gorączkujące dziecko może być leczone w domu, powinno być zbadane przez lekarza lub wymaga wizyty w szpitalu. Do szpitala trzeba też jechać, kiedy np. niemowlę poniżej 6. miesiąca życia stale wymiotuje, a starsze ma duszności.
Gorączka u dziecka zazwyczaj nie wymaga wizyty w szpitalu, jednak są sytuacje, kiedy wizyta na SOR-ze jest konieczna. Dotyczy to m.in. noworodków, dzieci z wysoką gorączką, u których doszło do odwodnienia lub pojawiły się wybroczyny albo drgawki gorączkowe. Spis treści: Wysoka gorączka u dziecka - kiedy do szpitala? Drgawki gorączkowe Wybroczyny przy gorączce Gdy dziecko „leje się przez ręce” Kiedy jeszcze trzeba jechać z dzieckiem do szpitala? Wysoka gorączka u dziecka - kiedy do szpitala? O gorączce u dziecka mówimy, kiedy temperatura jego ciała sięga powyżej 38 st. C. Wysoka gorączka to u niemowlęcia powyżej 39°C, u starszego dziecka powyżej 39,5°C. Może być objawem poważnej infekcji bakteryjnej, np. wywołanej bakteriami z grupy pneumokoków lub meningokoków. Zostań z dzieckiem w domu, jeśli: dziecko mimo gorączki dobrze się czuje, je, pije, jest z nim dobry kontakt. Idź do lekarza, jeśli: gorączkuje małe dziecko poniżej 1. roku życia, a także ma inne objawy infekcji: nie chce jeść, ma biegunkę, boli je gardło, infekcja trwa dłużej niż 2-3 dni. Jedź do szpitala, jeśli: wysoką gorączkę ma noworodek oraz niemowlę w pierwszych sześciu miesiącach życia. To też konieczne, jeśli starsze niemowlę i małe dziecko ma gorączkę, której towarzyszą inne niepokojące objawy, jak: odmowa jedzenia i picia wymioty biegunka drgawki gorączkowe apatia duże pobudzenie wybroczyny na skórze. Te objawy są szczególnie niebezpieczne: Drgawki gorączkowe - jedź z dzieckiem do szpitala Jeśli dziecko ma drgawki gorączkowe, podaj mu środek przeciwgorączkowy (paracetamol, ibuprofen) i jedź z nim do szpitala. Wizyta w szpitalu jest konieczna, ponieważ dziecko musi mieć wykonane badania. Przyczyną drgawek może być np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Wybroczyny przy gorączce - natychmiast do szpitala Wybroczyny na skórze wyglądają inaczej niż typowa wysypka, taka jak przy alergii czy ospie wietrznej. Wybroczyny to drobne punkciki, które później zaczynają się zlewać w duże plamy. Zwykle pojawiają się przy wysokiej gorączce. Ich obecność może świadczyć o sepsie (groźnym dla życia uogólnionym zakażeniu organizmu), dlatego natychmiast jedź z dzieckiem do szpitala. Uwaga: wybroczyny od zwykłej wysypki można odróżnić, wykonując tzw. test szklanki. Po przyciśnięciu szklanki do skóry wybroczyny nie bledną. Gdy dziecko „leje się przez ręce” Gdy dziecko ma wysoką gorączkę, ale oprócz „normalnych” objawów infekcji, zachowuje się inaczej niż zwykle, nie ma z nim kontaktu, wydaje się nieobecne, „leje się przez ręce”: jak najszybciej jedź do szpitala. Kiedy do szpitala z dzieckiem? Dziecko wymaga wizyty w szpitalu także kiedy ma: silną biegunkę - jeśli biegunkę ma niemowlę w pierwszych trzech miesiącach życia, jak najszybciej zadzwoń do lekarza: dziecko może szybko się odwodnić. O odwodnieniu świadczy: zapadnięte ciemiączko, senność, przesuszenie śluzówek, płacz bez łez, ciemny kolor moczu, rzadkie susianie, mała elastyczność skóry (po lekkim uszczypnięciu fałd od razu nie opada). Dzwoń lub jedź do lekarza, gdy starsze dziecko ma silną biegunkę lub trwa ona dłużej niż sześć godzin, nie chce pić ani jeść, gorączkuje, wymiotuje albo w kupce pojawia się krew. Jeśli widzisz, że dziecko jest odwodnione, jedź do szpitala. intensywne wymioty - jeśli dziecko zwymiotowało raz, a przy tym czuje się dobrze, zostań w domu. Wymioty zdarzają się nawet noworodkom. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli wymioty u dziecka powtarzają się. Być może będzie konieczne przeprowadzenie badań lub sprawdzenie, czy dziecko nie ma alergii. Jedź z dzieckiem do szpitala, jeżeli wymioty powtarzają się, a dziecko ma mniej niż pół roku. To konieczne też, jeśli starsze dziecko ma też biegunkę i gorączkę (może się odwodnić). silny kaszel, problemy ze złapaniem powietrza - jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, jeśli dziecko kaszle tak intensywnie, że sinieją mu usta, oddycha szybko, z dużym wysiłkiem. Niemowlę zwykle wtedy porusza skrzydełkami nosa, starsze dziecko wciąga przestrzenie międzyżebrowe. Gdy kaszel jest suchy, szczekający, może być spowodowany ostrym zapaleniem krtani lub atakiem astmy. Jedź z dzieckiem do szpitala, jeśli dziecko oprócz silnego kaszlu ma inne objawy: gorączkę, silne osłabienie. uraz głowy, który powoduje dziwne zachowanie - jeśli dziecko uderzyło się w głowę, ale poza tym czuje się dobrze, jest z nim kontakt, nie straciło przytomności, zostań z nim w domu. Na bolesne miejsce zrób zimny okład. Jedź szybko do lekarza lub wezwij pogotowie, jeśli dziecko po uderzeniu w głowę straciło przytomność, jest senne, wymiotuje, ma nieobecny wyraz twarzy (wpatruje się w dal), wolniej mówi lub – odwrotnie – jest nienaturalnie pobudzone. Jest to konieczne, nawet jeśli takie objawy pojawią się 1-2 dni po urazie. Powodem może być wstrząs mózgu. silną reakcję alergiczną - pokrzywka obejmująca całe ciało, obrzęk krtani, duszność - jeśli dziecko ma takie objawy, jak najszybciej jedź z nim do szpitala lub wezwij pogotowie. Taka reakcja może się zdarzyć po kontakcie z alergenem, na który malec jest silnie uczulony, a szczególnie po ugryzieniu przez pszczołę lub osę (jeśli dziecko jest uczulone na jej jad). Zobacz też: Zwolnienie na dziecko w szpitalu: komu przysługuje i na jakich zasadach? Rodzic przy dziecku w szpitalu - przywilej czy norma? Zanim do dziecka przyjedzie pogotowie Konsultacja merytoryczna lek. med. Wojciech Trzeciakowski Pediatra, specjalista neonatologii, pracuje na Oddziale Neonatologii (część Kliniki Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim
Biegunka jest jednym z najczęstszych objawów zatrucia pokarmowego u dzieci. W czasie biegunki może dojść do odwodnienia organizmu, a to jest już bardzo groźne dla małego dziecka. Zobacz, co trzeba wiedzieć o zatruciach pokarmowych.
Kłopoty żołądkowe zdarzają prawie każdemu dziecku. Nie lekceważ ich! Przeczytaj jak pomóc choremu dziecku. 1. Jak objawia się zatrucie pokarmowe? Dziecko boli brzuszek, robi luźne kupki, może mieć gorączkę i biegunkę. Jest ona szczególnie niebezpieczna, jeśli dołączają się do niej nudności i wymioty. 2. Czym są spowodowane zatrucia pokarmowe? Zatrucia pokarmowe mogą być wywołane przez wirusy, bakterie i pasożyty u dzieci lub produkowane przez nie toksyny. Zakażenia wirusowe najczęściej zdarzają się wiosną lub jesienią, zwykle towarzyszy im infekcja górnych dróg oddechowych: katar, ból gardła, podwyższenie temperatury ciała. Latem natomiast zazwyczaj występują zakażenia bakteryjne. 3. Dlaczego bakterie atakują przede wszystkim latem? Wysoka temperatura i wilgoć sprzyjają namnażaniu się bakterii. Ma to miejsce najczęściej w źle przechowywanej żywności, wystawionej na działanie promieni słonecznych i ciepła. 4. Które bakterie są latem najbardziej niebezpieczne? Przede wszystkim bakterie z grupy E. coli. U osób wyjeżdżających na wakacje w rejony Morza Śródziemnego powodują one tzw. biegunkę podróżnych. Choruje na nią aż jedna trzecia turystów spędzających wakacje w tamtych okolicach. Zwykle jest to spowodowane zmianą warunków higienicznych. Zakażenia bakteriami z grupy E. coli mogą zdarzać się także na wakacjach w Polsce, ale nie tak często i nie mają tak gwałtownego przebiegu. Przyczyną zatruć pokarmowych bywają też często gronkowce. Poza tym bardzo niebezpieczne są zakażenia salmonellą, shigellą, a także toksynami bakterii z grupy Clostridium. 5. Dlaczego tak często dochodzi do zatruć pokarmowych? Jest to spowodowane zmianą wody i pogorszeniem warunków higienicznych (np. w podróży, na kempingu), niewłaściwym przechowywaniem żywności (poza lodówką). Niebezpieczne może być zjedzenie nieumytych owoców prosto ze straganu, picie nieprzegotowanej wody. Najpopularniejsze latem zakażenia gronkowcem bywają spowodowane spożyciem serka, jogurtu czy mlecznego deseru, zbyt długo wystawionych na działanie wysokiej temperatury, albo lodów raz rozmrożonych i powtórnie zamrożonych. Jedząc ciastka z kremem lub lody, można się też zarazić salmonellą lub shigellą – bakteriami powodującymi salmonellozę i czerwonkę, które to choroby często muszą być leczone w szpitalu. 6. Czy dziecko może jeść grzyby, które znaleźliśmy w lesie? Nie! Nawet najlepszym grzybiarzom zdarza się pomylić grzyb jadalny z trującym. Istnieje zbyt duże ryzyko zatrucia pokarmowego, bardzo niebezpiecznego dla malucha, nawet śmiertelnego. Poza tym, grzyby nie mają wartości odżywczych, tylko smakowe, więc nie jedząc ich, maluch niewiele traci. Zobacz też: Grzyby nie są dla dzieci! [CMS_PAGE_BREAK] 7. W jaki sposób pomóc dziecku? Trzeba mu podawać dużo płynów, by nie dopuścić do odwodnienia. Ale oczywiście nie soki, tylko najlepiej wodę mineralną, nisko- lub średniozmineralizowaną, herbatkę. Gdy dziecko ma biegunkę, traci oprócz wody składniki mineralne, konieczne są więc również płyny zawierające elektrolity, np. Gastrolit lub kleik marchwiowo-ryżowy ORS-200. Dolegliwości biegunkowe mogą też zmniejszyć leki zapierające, jak węgiel leczniczy, Smecta. Pomocne będą probiotyki, jak Lakcid, Enterol, Trilac, Lacidofil. Zawierają korzystnie działające bakterie kwasu mlekowego i normalizują florę bakteryjną przewodu pokarmowego. Zobacz też: Prawdy i mity o probiotykach 8. Kiedy koniecznie trzeba jechać do lekarza? Im młodsze dziecko, tym zatrucie pokarmowe i towarzysząca mu biegunka są dla niego groźniejsze. Jeśli biegunkę ma maluszek w pierwszym półroczu życia, trzeba jak najszybciej skontaktować się z pediatrą. To konieczne również wtedy, gdy u starszego dziecka nie daje się jej zahamować, a dziecko ma oznaki odwodnienia: jest apatyczny, osłabiony, marudny, ma gorączkę, suche usta, mało siusia, a kolor moczu jest ciemny. Niektóre zakażenia bakteryjne muszą być leczone w szpitalu – konieczne może się okazać podawanie dziecku kroplówki. 9. Co zrobić, jeśli dziecko również wymiotuje? Trzeba podawać mu picie, najlepiej płyny obojętne – wodę, lekko osłodzoną herbatkę. Trzeba to robić często, nawet co 5-10 minut, ale w małych ilościach: po jednej lub dwie łyżeczki. Wówczas jest szansa, że powstrzyma się wymioty. Jeśli jednak nadal się one utrzymują i w dodatku dziecko ma biegunkę, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. 10. Co podawać do jedzenia przy biegunce? Maluszek karmiony piersią może nadal pić mleko mamy. Starszemu dziecku – od czwartego miesiąca – dobrze jest przygotować marchwiankę lub kleik ryżowy. Gdy stan malca będzie się poprawiał, stopniowo można mu podawać inne produkty – kaszki, gotowane warzywa. Jeśli jednak dziecko nie jest głodne, nie należy go zmuszać do jedzenia. Najważniejsze, by dużo piło. Jeżeli tak jest, nic się nie stanie, gdy przez kilka godzin nie będzie niczego jadło. Zobacz też: przepis na marchwiankę Czytaj też na Polki.pl: Wymioty u dziecka Konsultacja merytoryczna lek. med. Wojciech Trzeciakowski Pediatra, specjalista neonatologii, pracuje na Oddziale Neonatologii (część Kliniki Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim