Jak rozpoznać epitet?

Epitet: co lepiej wiedzieć o epitecie?

Zgodnie z definicją epitet to wyraz, który określa rzeczownik. Ale co to właściwie znaczy? Zanim poślesz epitetowi kilka dosadnych epitetów, czyli wyzwisk, bo potocznie epitetami nazywa się również obelgi, spróbuj poznać go lepiej lub przypomnieć sobie najważniejsze informacje na jego temat.
Jak rozpoznać epitet?
Zastanawiasz się, po co w ogóle ktoś wymyślił środki stylistyczne zwane epitetami? Gdyby nagle z dzieł literackich poznikały wszystkie epitety – wiele utworów czytałoby się o wiele trudniej. Jeśli nie wierzysz – wyobraź sobie, że z baśni Andersena „Brzydkie kaczątko”  znikają wszystkie przymiotniki, rzeczowniki i imiesłowy, które dotąd wiele mówiły o bohaterze, innych postaciach, elementach krajobrazu, zjawiskach i rzeczach. Albo wyobraź sobie, że czytając książkę, już nigdy nie spotkasz epitetu, który określa kolor – nic nie będzie ani czerwone, ani zielone, ani błękitne. 

Czym jest epitet?

Zgodnie z definicją podaną w „Poetyce stosowanej” B. Chrząstowskiej i S. Wysłouch epitet to wyraz określający rzeczownik, który modyfikuje jego znaczenie np. „gorzka sława” lub je zmienia „suchy ocean”. Epitet może być wyrażony przymiotnikiem, imiesłowem lub rzeczownikiem.

Jak rozpoznać epitet?

1. Epitet ma najczęściej formę przymiotnika – przymiotnik to część mowy, która odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? Przykłady epitetów wyrażonych przymiotnikiem to np.: ładny dom, spokojna ulica, grzeczne dziecko, zielone osiedle.

2. Epitet może mieć również formę imiesłowu: 
  • imiesłowu przymiotnikowego czynnego – imiesłów przymiotnikowy czynny dotyczy czynności, którą ktoś właśnie wykonuje, np. czytający, latający, pachnący. Przykłady epitetów wyrażonych imiesłowem czynnym: latający dywan, pachnący kwiat. 
  • imiesłowu biernego  imiesłów przymiotnikowy bierny dotyczy przedmiotu czynności, np. ukryty, zaczytany, pochwalony. Przykłady epitetów wyrażonych imiesłowem biernym: zapisany zeszyt, podarta bluzka.
    Imiesłów czynny od biernego łatwo rozróżnić dzięki końcówkom ich form. Imiesłowy czynne zakończone są na –cy, -ca, -ce, a bierne: - ta, -ty, -te, -na, -ny, -ne. 
     
3. Najrzadziej epitet jest wyrażony za pomocą rzeczownika – rzeczownik to część mowy odpowiadająca na pytanie: kto? co? Przykłady epitetów wyrażonych rzeczownikiem (jeden rzeczownik opisuje drugie rzeczownik), np. cud dziewczyna, flaga Polski. matka Polka

Rodzaje epitetów z przykładami

Środki stylistyczne zwane epitetami dzielą się na kilkanaście rodzajów. W literaturze możesz spotkać się z następującymi epitetami:
 
  • epitety stałe – zawsze odnoszą się do tej samej postaci, rzeczy lub zjawiska, np. sowiooka Atena, boski Achilles, gromowładny Zeus;
 
  • epitety metaforyczne – kiedy wyraz określający zyskuje nowe, metaforyczne znaczenie, np. gorzki uśmiech (nie chodzi o smak a wyraz twarzy);
 
  • epitety złożone – składają się z dwóch wyrazów, np. miodousty pochlebca (epitet miodousty = miód + usta), czekoladopodobny produkty (epitet czekoladopodobny = czekolada + podobny);
 
  • epitety tautologiczne – te epitety wyrażają coś, co wynika z samych właściwości określanych przedmiotów, np. słodka czekoladka, lodowate mrożonki, masło maślane;
 
  • epitety podmiotowe – inaczej zwane uczuciowymi, wyrażają emocjonalny stosunek do opisywanej rzeczy, zjawiska lub osoby, np. oszałamiająca uroda, ukochana córeczka, ulubiony bohater;
 
  • epitety przedmiotowe – uwydatniają cechę określanego przedmiotu, bez emocjonalnego stosunku, np. twardy orzech, czerwona róża, biały śnieg;
 
  • epitety dynamiczne – te epitety opisują ruch określanego zjawiska, rzeczy lub postaci, np. szybujący latawiec, ruchliwa wiewiórka;
 
  • epitety statyczne – w przeciwieństwie do epitetów dynamicznych – opisują bezruch określanego zjawiska, rzeczy lub postaci, np. nieruchomy element,
 
  • epitety barokowe – epitety pochodzące z utworów czasów baroku, wyszukane i mocno rozbudowane, np. „babo […] wieku naszego nieszlachetna zmazo”;
 
  • epitety zdobiące – inaczej: epitety dekoratywne, to powszechne, utarte określenia, np. zimny grób, złote serce, słodka zemsta;
 
  • epitety parzyste (lub wielokrotne) – to epitety składające się dwóch (w przypadku parzystych) lub więcej (w przypadku wielokrotnych) określeń, np. „łzy me czyste, rzęsiste”, „młodość górna i durna”, „dzieciństwo sielskie, anielskie”;
 
  • epitety superlatywne – epitety, które są określeniami przypisującymi jakąś cechę w najwyższym stopniu, np. najpiękniejsza dziewczyna, najsilniejszy wiatr, najbrzydsze dziecko;
 
Wśród rodzajów epitetów można wskazać jeszcze: epitety barwne, czyli te, dzięki którym wiemy, jaki co ma kolor, np. zielone drzewa, purpurowy płaszcz, niebieskie oczy. Warto też wspomnieć o epitetach obraźliwych – to nic innego jak zwykłe obelgi.

Jaką rolę pełnią epitety? 

Kiedy wiesz, jak rozpoznać epitet, łatwo możesz odpowiedzieć na pytanie, jaką rolę epitety pełnią w literaturze. Jeśli masz wątpliwości, czytając wiersz lub powieść, spróbuj powykreślać wszystkie epitety i sprawdzić, czy utwór rzeczywiście będzie bardziej wtedy bardziej zrozumiały i przyjazny w odbiorze.

Zobacz także:
Redakcja poleca: Czy dziecko może nie chodzić do szkoły, tylko uczyć się w domu? - film
Nie podoba ci się klasyczny model edukacji? Wolałabyś, by twoje dziecko było traktowane indywidualnie? Masz dość szkolnych skostniałych zasad? Chciałabyś mieć większy wpływ na to, jaką wiedzę zdobywa dziecko? Zastanów się nad domową edukacją i obejrzyj film, na czym ona polega.
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy