Dualizm barok: cechy i interpretacje w filozofii i sztuce
Poznaj dualizm barokowy: sacrum i profanum, vanitas oraz theatrum mundi w literaturze, filozofii i sztuce. Zrozum epokę kontrastów!
Barok widział człowieka i świat przez pryzmat napięcia między tym, co ziemskie, a tym, co wieczne. To epoka kontrastów, w której ciało ściera się z duszą, rozum z uczuciem, a zachwyt nad pięknem formy sąsiaduje z niepokojem o przemijanie i sens życia. Właśnie dlatego tak ważne stają się motywy vanitas, theatrum mundi czy zestawienia światła i cienia. W filozofii, literaturze i sztuce sprzeczności nie są tu ozdobą, lecz podstawowym sposobem opowiadania o ludzkim doświadczeniu. Dzięki nim barok odsłania rzeczywistość jako pełną ruchu, niepewności i pytań, które wciąż brzmią zaskakująco aktualnie. Czym jest dualizm baroku i dlaczego jest kluczowy dla zrozumienia epoki Dualizm baroku to jeden z najważniejszych sposobów myślenia o świecie w tej epoce. Opiera się na przekonaniu, że rzeczywistość składa się z dwóch przeciwstawnych, ale jednocześnie powiązanych porządków: duchowego i materialnego, sacrum i profanum, wieczności i doczesności. To właśnie dlatego barok tak często pokazuje świat jako niejednoznaczny. Nic nie jest tu proste ani jednowymiarowe. Człowiek nie jest wyłącznie istotą cielesną, ale też duchową. Życie nie jest tylko ziemską codziennością, lecz także drogą ku sprawom ostatecznym. Piękno nie oznacza wyłącznie zachwytu, bo obok niego stale pojawia się myśl o przemijaniu. Dualizm filozoficzny i artystyczny nie polega więc wyłącznie na zestawianiu przeciwieństw. W baroku ważniejsze jest napięcie między nimi. To ono buduje obraz epoki: pełnej kontrastów, niepokoju, pytań o sens życia i miejsce człowieka między ziemią a wiecznością. Najważniejsze przeciwieństwa w baroku: sacrum i profanum, dusza i ciało, światło i cień Barok lubi kontrasty, bo właśnie dzięki nim pokazuje złożoność świata. Najważniejsze opozycje pojawiają się zarówno w filozofii baroku, jak i w literaturze oraz sztuce. Najczęściej spotykane przeciwieństwa to: sacrum i profanum – to, co święte, zderza się z tym, co ziemskie i codzienne; dusza i ciało – duchowość ściera się z materialnością oraz cielesnymi pragnieniami; niebo i ziemia – porządek wieczny zostaje zestawiony z doczesnym doświadczeniem człowieka; rozum i uczucie – myślenie współistnieje z emocją, niepokojem i wewnętrznym rozdźwiękiem; światło i cień – kontrast używany do pokazania napięcia, tajemnicy i niejednoznaczności; życie i śmierć – radość istnienia stale sąsiaduje z pamięcią o przemijaniu; piękno i brzydota – zachwyt nad formą nie wyklucza obecności tego, co kruche, niepokojące i marne. Warto zauważyć, że w baroku te przeciwieństwa rzadko występują osobno. Częściej są pokazane jednocześnie, jakby jedna strona nie mogła istnieć bez drugiej. Dzięki temu świat barokowy wydaje się pełen ruchu, napięcia i dramatyzmu. Dualizm antropologiczny w baroku: człowiek rozdarty między duchowością a doczesnością Dualizm antropologiczny to jeden z najbardziej charakterystycznych rysów epoki. W jego centrum stoi człowiek rozumiany jako istota rozdarta między potrzebami ciała a pragnieniem życia duchowego. W baroku człowiek nie jest przedstawiany jako harmonijna całość. Przeciwnie, doświadcza wewnętrznego konfliktu. Z jednej strony pociąga go świat doczesny, przyjemności, bogactwo i cielesność. Z drugiej strony pojawia się świadomość przemijania, marności świata i potrzeby zbawienia. To rozdarcie ma wymiar egzystencjalny. Nie chodzi tylko o moralny wybór między dobrem a złem, ale o codzienne poczucie, że życie toczy się między dwiema siłami: przywiązaniem do świata, tęsknotą za tym, co wieczne. W polskiej literaturze barokowej ten motyw wraca bardzo często. Tematy ciała i duszy, marności świata, śmierci oraz potrzeby ocalenia tworzą jeden z głównych sposobów mówienia o ludzkim losie. Dzięki temu dualizm antropologiczny nie jest abstrakcyjną teorią, lecz żywym doświadczeniem człowieka epoki. Dualizm filozoficzny w filozofii baroku: jak myśl Kartezjusza porządkuje relację duszy i ciała W filozofii baroku szczególne znaczenie miała myśl Kartezjusza. To właśnie ona najmocniej porządkowała barokowe myślenie o człowieku jako istocie złożonej z dwóch porządków: duszy i ciała. W tym ujęciu człowiek jest jednocześnie: bytem myślącym – związanym z duszą, świadomością i sferą niematerialną, bytem materialnym – związanym z ciałem i światem fizycznym. Taki dualizm filozoficzny dobrze wpisywał się w klimat epoki, która nie usuwała sprzeczności, ale je wyostrzała. Myśl Kartezjusza dawała język do opisu tego, co w baroku i tak było bardzo silnie obecne: poczucia, że człowiek żyje na styku dwóch rzeczywistości. Filozofia baroku nie zatrzymuje się jednak na prostym podziale. Relacja duszy i ciała staje się tu źródłem pytań o tożsamość, wolność, odpowiedzialność i sens ludzkiego istnienia. Dzięki temu dualizm filozoficzny nie jest tylko teorią o budowie człowieka, ale punktem wyjścia do szerszej refleksji nad życiem. Jak dualizm barokowy ujawnia się w literaturze: vanitas, theatrum mundi i kontrast stylów W literaturze barokowej dualizm widać bardzo wyraźnie, bo twórcy chętnie sięgają po motywy, które pokazują napięcie między tym, co ziemskie, a tym, co wieczne. Jednym z najważniejszych jest vanitas. Motyw przemijania przypomina, że bogactwo, uroda, powodzenie czy przyjemności są nietrwałe. W tekstach barokowych przepych formy często idzie w parze z refleksją o kruchości życia i marności świata. To zestawienie jest bardzo charakterystyczne: im mocniej podkreślone piękno i bogactwo, tym wyraźniej wybrzmiewa myśl o ich nietrwałości. Drugim ważnym motywem jest theatrum mundi, czyli teatr świata. Życie zostaje tu pokazane jako scena, na której ścierają się dobro i zło, dusza i ciało, Bóg i pokusy świata. Taki obraz dobrze oddaje barokowe przekonanie, że człowiek stale uczestniczy w dramacie wyborów, prób i napięć. Dualizm epoki widać także w samych nurtach poetyckich. Obok siebie funkcjonują: poezja mistyczna – skierowana ku Bogu, duchowości i wywyższeniu duszy, poezja libertyńska – akcentująca ziemskie radości i wartość doczesnego doświadczenia. Te dwa nurty nie tylko się różnią. Razem pokazują, jak silnie barok odczuwał rozdwojenie między potrzebą duchowego uniesienia a fascynacją życiem tu i teraz. Na poziomie formy literatura barokowa również podkreśla sprzeczności. Służą temu: kontrasty, paradoksy, bogactwo środków stylistycznych, teatralność wypowiedzi. Dzięki temu tekst nie tylko mówi o rozdarciu, ale sam je wyraża swoim stylem. Jak sztuka baroku pokazuje sprzeczności epoki Sztuka baroku bardzo mocno opiera się na efekcie zderzenia. Przepych, bogactwo form i dekoracyjność nie służą tu wyłącznie olśnieniu odbiorcy. Często są znakiem głębszego napięcia między doczesnością a wiecznością. To ważna cecha tej epoki: nawet to, co widać jako wystawne i imponujące, może jednocześnie przypominać o kruchości życia. Barok nie wybiera między zachwytem nad światem a świadomością jego przemijania. Łączy oba porządki. W sztuce szczególnie wyraźne są zestawienia: światła i cienia, życia i śmierci, piękna i brzydoty, bogactwa i marności. Takie połączenia nie są przypadkowe. Mają pokazać, że rzeczywistość jest pełna sprzeczności, a człowiek doświadcza jej jednocześnie zmysłowo i duchowo. Dlatego barokowe dzieło bywa efektowne, ale zarazem niepokojące. Zachwyca formą, a jednocześnie kieruje myśl ku temu, co ostateczne. Barok: jak rozpoznawać dualizm w tekście i dziele sztuki Przy interpretacji warto najpierw sprawdzić, czy w utworze albo dziele pojawiają się wyraźne przeciwieństwa. To zwykle pierwszy sygnał, że działa tu dualizm barokowy. Najbardziej pomocne tropy to: zestawienie duszy i ciała; obecność sacrum i profanum w jednym obrazie lub tekście; motyw przemijania, marności, śmierci i kruchości życia; kontrast między przepychem formy a poważną, refleksyjną tematyką; obraz człowieka jako istoty rozdartej wewnętrznie; użycie światła i cienia jako znaku niejednoznaczności; motyw teatru świata i życia jako gry pozorów lub sceny moralnego konfliktu; obecność paradoksów, kontrastów i teatralności w języku. Dobrze też zwrócić uwagę, czy sprzeczności są tylko ozdobą, czy niosą sens. W baroku zwykle znaczą więcej: pokazują, że człowiek i świat nie dają się opisać w prosty sposób. Właśnie dlatego dualizm baroku pomaga czytać tę epokę trafniej, nie jako zbiór ozdobnych form, ale jako kulturę głęboko przeżytą, pełną pytań o życie, śmierć i wieczność. Bibliografia: Wprowadzenie - Dualizm, jako zasada konstrukcji świata przedstawionego w utworach barokowych Filozofia Baroku - Kontrasty, Dualizm i Dynamiczna Wizja Świata Barok - Najważniejsze Informacje na Sprawdzian i Maturę - Knowunity
Dualizm średniowiecze: co to jest, cechy i przykłady
Poznaj dualizm średniowiecze: sacrum i profanum, augustynizm oraz wpływ na moralność, sztukę i literaturę. Zrozum epokę szybciej.
Średniowieczny sposób myślenia opierał się na wyraźnych przeciwieństwach, które porządkowały cały obraz świata. To, co święte, stawiano ponad tym, co doczesne, a życie człowieka widziano jako nieustanne napięcie między duszą a ciałem, dobrem i złem, zbawieniem i grzechem. Ten podział nie był tylko abstrakcyjną ideą filozoficzną. Wpływał na codzienne wybory, religijność, moralność, a także na literaturę i sztukę epoki. Widać go zarówno w augustyńskim spojrzeniu na człowieka, jak i w popularnych motywach Sądu Ostatecznego, ascezy czy przemijania, które do dziś pomagają lepiej zrozumieć ducha średniowiecza. Dualizm średniowiecza – co to jest Dualizm średniowieczny to sposób myślenia oparty na przekonaniu, że rzeczywistość dzieli się na dwie przeciwstawne sfery. Z jednej strony jest sacrum, czyli to, co święte, duchowe i związane z Bogiem. Z drugiej, profanum, a więc to, co doczesne, materialne i ziemskie. W praktyce oznaczało to, że ludzie średniowiecza patrzyli na świat przez wyraźne opozycje. Nie chodziło tylko o religię, ale o cały porządek życia: ocenę czynów, rozumienie człowieka, sztukę, literaturę i codzienne wybory. Dualizm w średniowieczu był jednym z podstawowych elementów epokowego światopoglądu. Obok teocentryzmu pomagał porządkować rzeczywistość i wskazywał, co uznawano za ważniejsze, to, co boskie i wieczne, miało wyższy status niż to, co ziemskie i przemijające. Skąd wynika dualizm w średniowieczu Źródłem takiego myślenia była przede wszystkim religijna wizja świata oraz filozofia św. Augustyna. Augustynizm podkreślał istnienie dwóch porządków: duchowego i materialnego. W tym ujęciu człowiek żyje między nimi i stale doświadcza napięcia między tym, co prowadzi do Boga, a tym, co wiąże go z grzeszną doczesnością. Z tym ściśle łączył się teocentryzm średniowieczny, czyli przekonanie, że w centrum wszystkiego znajduje się Bóg. Skoro Bóg był najważniejszym punktem odniesienia, to świat oceniano przede wszystkim z perspektywy zbawienia, dobra i życia wiecznego. To właśnie dlatego rzeczywistość tak często porządkowano według prostych, ale bardzo mocnych przeciwieństw. Taki sposób myślenia nie był dodatkiem do kultury epoki, ale jej fundamentem. Wpływał na to, jak rozumiano sens życia, czym jest dobro, czego należy się wystrzegać i do czego warto dążyć. Najważniejsze przeciwstawienia w średniowiecznym obrazie świata Średniowieczny obraz świata budowano na antynomiach, czyli parach przeciwieństw. To one wyznaczały hierarchię wartości i pomagały odróżniać to, co prowadzi do zbawienia, od tego, co od niego oddala. Najważniejsze z nich to: Bóg – szatan niebo – piekło dobro – zło dusza – ciało sacrum – profanum zbawienie – grzech wieczność – doczesność W tym układzie wyraźnie widać, że prymat miało to, co duchowe, boskie i wieczne. To, co materialne i ziemskie, traktowano jako przemijające, a często również niebezpieczne, bo związane z pokusą i słabością człowieka. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego w średniowieczu moralność była oparta na jasnych podziałach. Człowiek miał wybierać między dobrem a złem, między drogą prowadzącą do Boga a tym, co od Boga odciąga. Dualizm człowieka w średniowieczu: dusza i ciało Dualizm człowieka średniowiecze ujmowało bardzo wyraźnie: człowiek składa się z nieśmiertelnej duszy i śmiertelnego ciała. Dusza była postrzegana jako to, co najważniejsze, bo to ona decydowała o zbawieniu. Ciało natomiast kojarzono z doczesnością, słabością i skłonnością do grzechu. To właśnie stąd bierze się częsty w kulturze epoki obraz wewnętrznej walki człowieka. Z jednej strony ma on pragnienia cielesne, z drugiej dąży do życia duchowego i ocalenia duszy. Ten konflikt nie był przedstawiany jako drobny problem, ale jako jedna z najważniejszych prawd o ludzkim istnieniu. Takie spojrzenie wzmacniało przekonanie, że życie ziemskie jest tylko etapem, przygotowaniem do wieczności. Z tego powodu w myśleniu epoki mocno obecne były motywy przemijania oraz memento mori – pamięci o śmierci, która miała skłaniać do refleksji nad tym, co naprawdę trwałe. Dualizm sacrum i profanum w moralności i życiu codziennym Dualizm sacrum i profanum nie kończył się na teorii. Przekładał się na codzienne decyzje i sposób oceniania własnego życia. To, co duchowe, uważano za wyższe i cenniejsze niż to, co materialne. W praktyce oznaczało to silny nacisk na wybór wartości związanych z religią, dobrem i zbawieniem. W moralności działał prosty schemat: po stronie pozytywnej znajdowały się: sacrum, dusza, dobro, zbawienie po stronie negatywnej: profanum, ciało, grzech, zło Taki podział wpływał na codzienność bardzo konkretnie. Umacniał przekonanie, że warto ograniczać przywiązanie do spraw materialnych i zachowywać ostrożność wobec cielesności. Dlatego w średniowieczu dużą wagę przywiązywano do ascezy, czyli życia nastawionego na duchową dyscyplinę i oderwanie od tego, co zbyt mocno wiąże człowieka z doczesnością. Nie oznacza to, że życie codzienne przestawało istnieć, ale było ono stale oceniane z perspektywy wyższego celu. Najważniejsze pozostawało pytanie, czy dane wybory zbliżają człowieka do Boga, czy oddalają go od zbawienia. Jak dualizm w średniowieczu wpływał na literaturę i sztukę Dualistyczna wizja świata bardzo mocno kształtowała twórczość epoki. W literaturze i sztuce regularnie powracały motywy walki dobra ze złem, podziału na zbawionych i potępionych oraz rozliczenia człowieka z jego życia. Szczególnie wyraźnie widać to w przedstawieniach: Sądu Ostatecznego niebo i piekło zbawionych i potępionych walki ducha z materią To nie były przypadkowe obrazy. Miały przypominać, że człowiek żyje między dwiema rzeczywistościami i że jego ziemskie wybory mają konsekwencje wieczne. Dlatego sztuka średniowieczna nie skupiała się wyłącznie na pokazaniu świata takim, jakim jest, ale przede wszystkim takim, jaki ma sens z perspektywy religijnej. W literaturze ten sposób myślenia pomagał budować postacie i konflikty. Bohater nie był tylko uczestnikiem wydarzeń, ale człowiekiem uwikłanym w napięcie między cielesnością a dążeniem do duchowego ocalenia. Przykłady dualizmu średniowiecznego w kulturze epoki Najłatwiej rozpoznać dualizm średniowieczny v konkretnych motywach i obrazach kultury. Do najczęściej przywoływanych przykładów należą: rozbudowane sceny Sądu Ostatecznego w sztuce wyraźny podział na zbawionych i potępionych motywy walki dobra ze złem przedstawianie życia ziemskiego jako przemijającego wobec wieczności utwory ukazujące konflikt między duchem a materią, jak „Boska komedia” Dantego W każdym z tych przykładów widać ten sam mechanizm: świat nie jest jednorodny, ale podzielony na dwie sfery, a człowiek stale znajduje się między nimi. To właśnie dlatego dualizm w średniowieczu jest tak ważny przy interpretacji epoki, pozwala lepiej zrozumieć zarówno jej literaturę, jak i sposób myślenia o życiu, śmierci i człowieku. Bibliografia: Dualizm świata i człowieka w augustynizmie Średniowiecze - charakterystyka Średniowiecze: Teocentryzm, Dualizm i Wzorce Osobowe
Dziadkowie nie chcą zajmować się wnukami w wakacje. „Teściowie wolą jechać do Egiptu, a chciałam im nawet zapłacić”
Dla jednych wakacje to czas odpoczynku, dla innych – dwa miesiące nieustannego kombinowania, kto zajmie się dziećmi. Nasza czytelniczka liczyła na pomoc teściów, tak jak przez poprzednie lata. Zamiast ustalać termin przyjazdu wnuków, usłyszała, że mają już zupełnie inne plany.
Współcześni dziadkowie są coraz bardziej asertywni. Z dumą wyznają, że po latach pracy chcą wreszcie zadbać o siebie i nie zamierzają spędzać całych wakacji jako bezpłatni opiekunowie. Rodzice z kolei często przyznają, że bez pomocy bliskich trudno im zorganizować dwa miesiące wolnego dzieciom. „Usłyszałam, że w tym roku mają swoje plany” Dzień dobry, piszę do Państwa, bo sama już nie wiem, czy to ja mam zbyt duże oczekiwania, czy świat naprawdę stanął na głowie. Mam dwoje dzieci – siedem i dziewięć lat. Razem z mężem pracujemy na pełny etat. Jak chyba większość rodziców, każdego lata musimy się nagimnastykować z zaplanowaniem dzieciom wakacji. Trochę urlopu, trochę półkolonii, trochę obozów i zawsze tydzień albo dwa u dziadków. Tak było od lat. Dzieci uwielbiają jeździć do teściów. Mają ogród, psa, jeżdżą na rowerach, chodzą na lody. Wszyscy byli zadowoleni. Dlatego nawet przez chwilę nie przyszło mi do głowy, że w tym roku może być inaczej. „Powiedzieli, że lecą do Egiptu” Kiedy zadzwoniłam do teściowej z pytaniem, w jakim terminie najlepiej przywieźć dzieci, usłyszałam, że w tym roku raczej się nie uda. Pomyślałam, że może mają jakiś remont albo wizyty u lekarzy. Nic z tych rzeczy. Powiedziała, że wykupili wycieczkę do Egiptu. Potem planują jeszcze kilka dni nad jeziorem ze znajomymi, a pod koniec wakacji jadą kamperem na południe Europy. Szczerze? Zatkało mnie. Nie dlatego, że żałuję im wakacji. Sama chciałabym móc tak podróżować. Po prostu przez chwilę miałam wrażenie, że wnuki przestały być dla nich ważne. „Nawet zaproponowałam pieniądze” Najbardziej boli mnie to, że naprawdę próbowałam znaleźć rozwiązanie. Powiedziałam, że mogę zapłacić za ten tydzień. Nie chciałam, żeby dokładali do jedzenia czy atrakcji. Uznałam, że skoro oboje z mężem pracujemy, to będzie to po prostu uczciwe. Teściowa tylko się zaśmiała i odpowiedziała: „To nie o pieniądze chodzi. Po prostu w tym roku chcemy wykorzystać lato po swojemu”. Od tamtej rozmowy cały czas mam mieszane uczucia. Z jednej strony wiem, że nie mają obowiązku zajmować się naszymi dziećmi. Naprawdę to rozumiem. Z drugiej strony trudno mi pogodzić się z myślą, że wolą spędzić dwa tygodnie w hotelu z drinkiem niż tydzień z własnymi wnukami, które przez cały rok pytają, kiedy znowu do nich pojadą. „Może to ja żyję dawnymi wyobrażeniami?” Najbardziej jest mi przykro, kiedy dzieci pytają, dlaczego w tym roku nie pojadą do babci i dziadka. Nie potrafię powiedzieć: „Bo wybrali Egipt”. Mówię, że mają swoje plany i może uda się spotkać później. Coraz częściej słyszę, że dzisiejsi dziadkowie są inni niż kiedyś. Chcą podróżować, rozwijać swoje pasje, korzystać z emerytury i nie podporządkowywać życia rodzinie. Może rzeczywiście tak powinno być. Tylko że ja pamiętam własnych dziadków zupełnie inaczej. Wakacje z wnukami były dla nich świętem, a nie przykrym obowiązkiem, z którego trzeba się wykręcić. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Ten list pokazuje dylemat, z którym mierzy się dziś wiele rodzin. Rodzice często liczą na pomoc dziadków podczas wakacji, bo pogodzenie pracy z dwumiesięczną przerwą od szkoły bywa ogromnym wyzwaniem. Jednocześnie dziadkowie mają prawo decydować o swoim czasie i nie są zobowiązani do zapewniania opieki nad wnukami. Najtrudniejsze wydaje się znalezienie równowagi między tymi dwoma perspektywami. Z jednej strony trudno dziwić się rodzicom, którzy czują rozczarowanie, gdy długo planowana pomoc nagle okazuje się niemożliwa. Z drugiej – coraz więcej seniorów chce aktywnie korzystać z emerytury i realizować własne marzenia. Być może najważniejsze jest to, aby takie oczekiwania i plany omawiać z odpowiednim wyprzedzeniem, zanim pojawią się wzajemne pretensje i poczucie zawodu. Zobacz także: „Dziadkowie zabrali Lilkę na tydzień do Gołębiewskiego, wrócili sami, z pustą walizką. Nigdy im tego nie daruję” „Mój syn wrócił ze wsi z kieszeniami pełnymi banknotów. Gdy zapytałam dziadka, skąd dziecko ma tyle pieniędzy, rozpętała się awantura” „Wnuczka zamieszkała ze mną na czas remontu. Miałam jej pilnować, a ona zapadła się pod ziemię. Jak mogłam tak zawieść córkę i zięcia?”
„Nad morzem dzieci zamawiają frytki i rybę, a ja mówię, że nie jestem głodna. Potem dojadam resztki. Nie stać nas na cztery obiady”
Dla wielu rodziców wakacyjny wyjazd oznacza dziś nie tylko odpoczynek, ale też ciągłe liczenie pieniędzy. Jedna z naszych czytelniczek przyznaje, że podczas urlopu zrezygnowała z czegoś, czego jej dzieci nawet nie zauważyły. „Najłatwiej oszczędza się na mamie” – napisała w mailu do naszej redakcji.
Rodzinny obiad w nadmorskiej restauracji jeszcze kilka lat temu był dla niej obowiązkowym punktem każdego dnia. Dziś wygląda to zupełnie inaczej. Kobieta twierdzi, że kiedy kelner podchodzi do stolika, odpowiada dokładnie to samo. Kłamie. „Dla mnie nic. Nie jestem głodna” Dzień dobry, mam troje dzieci i właśnie wróciliśmy z tygodniowego pobytu nad morzem. Nie będę narzekała na tłumy, bo z tym człowiek się liczy, wyjeżdżając w sezonie, a pogoda akurat była piękna. Najbardziej zaskoczyły mnie ceny, czyli te słynne paragony grozy. Wiedziałam, że będzie drogo, ale nie spodziewałam się, że aż tak. Pierwszego dnia poszliśmy całą rodziną na obiad. Dzieci od razu wypatrzyły w menu rybę z frytkami, najmłodszy oczywiście uparł się na nuggetsy. Kiedy kelner zapytał, co zamawiam dla siebie, odruchowo odpowiedziałam, że nie jestem głodna. Prawda wyglądała zupełnie inaczej. Byłam głodna, tylko w głowie już liczyłam, ile zapłacimy za cały rachunek. Pomyślałam sobie, że jeśli odpuszczę jeden obiad dziennie, to przez tydzień uzbiera się z tego całkiem konkretna kwota. Zaoszczędzone pieniądze wolałam przeznaczyć na lody dla dzieci, bilety do atrakcji czy pamiątki, o które i tak będą prosiły. „Mój obiad zaczyna się wtedy, kiedy dzieci kończą jeść” Od tamtego dnia wyglądało to właściwie tak samo. Dzieci dostawały swoje porcje, mąż zamawiał coś dla siebie, a ja siedziałam przy pustym talerzu i udawałam, że wystarczy mi kilka łyków wody albo picia ze sklepu, które przynieśliśmy ze sobą i ukradkiem popijaliśmy. Najśmieszniejsze jest to, że dzieci nawet niczego nie podejrzewały. Były zajęte jedzeniem, opowiadały o plaży i planowały, co będą robić po obiedzie. Dopiero kiedy któreś mówiło, że już nie da rady zjeść wszystkiego, przesuwało talerz w moją stronę. Wtedy zaczynał się mój obiad. Dojadałam kilka frytek, kawałek ryby albo nuggetsy. Czasem zostawała surówka, czasem pół ziemniaka. Nigdy nie przypuszczałabym, że na rodzinnych wakacjach będę czekała, aż dzieci czegoś nie zjedzą, żeby sama nie chodzić głodna. Nie piszę tego po to, żeby ktoś się nade mną litował. Sama zdecydowałam, że wolę odpuścić własny obiad niż powiedzieć dzieciom, że nie pójdziemy na gofry albo nie kupimy im magnesu na lodówkę. Mam jednak poczucie, że w ostatnich latach coś się zmieniło. Jeszcze niedawno takie wyjazdy były przyjemnością, a teraz człowiek co chwilę wyciąga kalkulator i zastanawia się, z czego tym razem zrezygnować. Najłatwiej zrezygnować z siebie. Chyba każda mama dobrze wie, o czym mówię. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Wakacyjne rachunki nad Bałtykiem od lat wywołują dyskusje, a w tym sezonie wielu turystów zwraca uwagę na wysokie ceny w restauracjach. Dla rodzin z kilkorgiem dzieci wspólny obiad potrafi kosztować nawet kilkaset złotych, nic więc dziwnego, że część rodziców szuka sposobów na ograniczenie wydatków. List naszej czytelniczki pokazuje jednak coś więcej niż tylko problem drożyzny. W wielu rodzinach, gdy trzeba zacząć oszczędzać, jako pierwsza rezygnuje z czegoś właśnie mama. Czasem z nowej bluzki, czasem z deseru, a czasem – jak w tej historii – z własnego obiadu. Choć dla dzieci pozostaje to często niezauważone, wiele kobiet doskonale zna ten mechanizm. Czytaj także: „Mój syn wrócił ze wsi z kieszeniami pełnymi banknotów. Gdy zapytałam dziadka, skąd dziecko ma tyle pieniędzy, rozpętała się awantura”
„Trzeciego dnia kolonii dostałam SMS-a. Przy tych cenach paliwa nie stać mnie, żeby jechać 500 km po syna. Musi zacisnąć zęby”
Pierwsze dwa dni kolonii przebiegały spokojnie. Nasza czytelniczka była przekonana, że jej 11-letni syn świetnie odnajdzie się na pierwszym samodzielnym wyjeździe. Wszystko zmieniła wiadomość, którą dostała trzeciego dnia. „Mamo, zabierz mnie stąd” – przeczytała na ekranie telefonu. Do ośrodka było jednak prawie 500 kilometrów.
Kolonie to dla wielu dzieci pierwsza dłuższa rozłąka z rodzicami. Tęsknota jest czymś naturalnym, jednak nie każda kończy się wcześniejszym powrotem do domu. Jedna z naszych czytelniczek postanowiła opowiedzieć o decyzji, która do dziś budzi w niej mieszane uczucia. „Mamo, proszę, przyjedź po mnie” Dzień dobry, piszę ten list, bo po przeczytaniu komentarzy w internecie zaczęłam się zastanawiać, czy naprawdę jestem tak okropną matką, jak niektórzy potrafią ocenić. Mój syn ma jedenaście lat. W tym roku pierwszy raz pojechał na dziesięciodniowe kolonie. Sam bardzo chciał. Razem wybieraliśmy ofertę, oglądaliśmy zdjęcia ośrodka, kompletowaliśmy rzeczy. Nie było żadnego płaczu przy wyjeździe, wręcz przeciwnie – machał mi z autokaru z ogromnym uśmiechem. Trzeciego dnia około dziewiętnastej dostałam od niego SMS-a. Napisał tylko: „Mamo, proszę, przyjedź po mnie. Chcę do domu”. Serce dosłownie mi stanęło. „Najpierw zadzwoniłam do wychowawczyni” Oczywiście od razu zadzwoniłam do syna, ale nie odebrał. Chwilę później skontaktowałam się z wychowawczynią. Powiedziała, że wszystko jest w porządku. Syn trochę tęskni, szczególnie wieczorami, ale normalnie chodzi na zajęcia, bawi się z chłopakami i nie dzieje się nic niepokojącego. Po kilku minutach oddzwonił też do mnie. Płakał. Mówił, że chce wracać, że tęskni za domem i że już nigdy więcej nigdzie nie pojedzie. Płakałam razem z nim. Naprawdę. Wiele osób pewnie napisze, że w takiej sytuacji rodzic powinien od razu wsiąść do samochodu. Tylko że życie nie zawsze wygląda tak prosto. Do ośrodka mieliśmy prawie 500 kilometrów w jedną stronę. Mąż był w pracy i nie mógł wyjechać. Zostałam w domu z młodszą córką. Sam wyjazd oznaczałby przejechanie niemal tysiąca kilometrów, cały dzień w trasie i kilkaset złotych wydanych na paliwo, nie licząc autostrad. Nie jesteśmy biedni, ale też nie mamy pieniędzy, które można wydawać bez zastanowienia. Usiadłam w kuchni i zwyczajnie się rozpłakałam. Z jednej strony miałam dziecko, które błagało mnie przez telefon, żebym po nie przyjechała. Z drugiej wiedziałam, że wychowawcy nie widzą powodów do niepokoju i że to najprawdopodobniej zwykła tęsknota, która mija u wielu dzieci po kilku dniach. „Powiedziałam, że damy radę” To była jedna z trudniejszych rozmów. Powiedziałam synowi, że wierzę, że da sobie radę. Poprosiłam, żeby wytrzymał jeszcze dwa dni. Obiecałam, że jeśli nadal będzie czuł się tak samo, będziemy szukać rozwiązania. Nie był zadowolony. Ja też nie. Przez całą noc miałam wyrzuty sumienia. Dzisiaj wiem jednak, że była to dobra decyzja. Następnego dnia zadzwonił już zupełnie innym głosem. Opowiadał o meczu piłki nożnej, nowym koledze z pokoju i planowanej wycieczce. Kiedy wrócił do domu, pierwsze pytanie, jakie zadał, brzmiało: „Mamo, mogę pojechać za rok znowu?”. Gdybyśmy wtedy od razu po niego pojechali, pewnie nigdy nie przekonałby się, że potrafi poradzić sobie z tęsknotą. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Pierwsze dni kolonii bywają trudne, szczególnie dla dzieci, które po raz pierwszy wyjeżdżają bez rodziców. Wychowawcy od lat podkreślają, że tęsknota sama w sobie nie jest niczym niezwykłym i często mija po jednym lub dwóch dniach, kiedy dziecko zaangażuje się w zajęcia i pozna grupę. Oczywiście każda sytuacja jest inna. Jeśli wychowawcy informują o problemach zdrowotnych, przemocy czy innych niepokojących zdarzeniach, reakcja rodzica powinna być natychmiastowa. Jeśli jednak dziecko po prostu tęskni, czasem największym wsparciem nie jest natychmiastowy przyjazd, lecz spokojna rozmowa i zaufanie do opiekunów. To trudne zarówno dla dzieci, jak i dla rodziców. Czytaj także: Opiekunka kolonijna porównuje dzieci do dubajskich szejków. „Po pytaniu o wannę od razu chwyciłam za telefon” „Nasze jedyne wakacyjne atrakcje to lody i boisko pod blokiem. Nie wiem, kogo stać na obozy i kolonie przez bite 2 miesiące” „Pierwszego dnia obozu syn zadzwonił z płaczem. Wychowawcom powiem jedno: dziękuję”
To najbardziej wstydliwe imiona dla dziewczynek. Z pozycji nr 3 śmieją się nawet w przedszkolach
Wybór imienia dla córeczki to jeden z najbardziej ekscytujących momentów dla przyszłych rodziców, ale też droga pełna pułapek. Choć każda mama marzy o imieniu wyjątkowym, opinie otoczenia bywają bezlitosne. Niektórych imion lepiej unikać za wszelką cenę.
Obok modnych klasyków, takich jak Julia, Zuzanna czy Antonina, istnieje grupa imion żeńskich, które wywołują śmiech, kpiny i wstyd. Te imiona zdecydowanie zyskały opinię niefortunnych. Zobacz, jakie pozycje znalazły się w tym zestawieniu i dlaczego wywołują tyle negatywnych emocji. Lista imion dla dziewczynek, które źle się kojarzą Oto subiektywne zestawienie stworzone na podstawie najczęstszych opinii i burzliwych dyskusji, jakie rodzice toczą na forach i w mediach społecznościowych: 1. Grażyna i Karyna (ofiary internetowych memów i stereotypów) Imię Grażyna, choć stworzone przez Adama Mickiewicza i niosące piękne znaczenie, stało się w sieci synonimem starszej, narzekającej osoby. Z kolei Karyna to w internetowym slangu określenie dziewczyny o wątpliwym guście. Te krzywdzące stereotypy sprawiły, że młodzi rodzice panicznie boją się dawać te imiona swoim córkom, by nie narażać ich na śmieszność. 2. Kunegunda i Genowefa (tradycyjne klasyki uważane za zbyt toporne) Te dawniej szanowane imiona lądują na samych końcach rankingów, bo brzmią ciężko i archaicznie. Współcześni rodzice wolą imiona miękkie i melodyjne, dlatego Kunegunda czy Genowefa są dziś powszechnie uznawane za zbyt poważne i przytłaczające dla małego dziecka. 3. Dżesika i Nikola (hity z telenowel, z których śmieją się nawet w przedszkolach) Pozycja numer trzy to klasyczny przykład tego, jak fascynacja zachodnią popkulturą z przełomu wieków obróciła się przeciwko rodzicom. Fonetyczny zapis obcych imion oraz zapożyczenia z amerykańskich seriali są przez wielu Polaków uznawane za synonim złego gustu. Szczególnie niefortunne jest połączenie tych imion z bardzo tradycyjnym polskim nazwiskiem. 4. Hermenegilda (zapomniany potworek językowy) Choć to imię o bogatej historii, współczesny język potraktował je niezwykle surowo. Hermenegilda brzmi dla większości Polaków tak kuriozalnie, że jej nadanie bywa oceniane jako skrajna lekkomyślność i robienie dziecku krzywdy na całe życie. 5. Samanta i Pamela (klimat lat 90. spychany dziś na margines) Te imiona, niegdyś uważane za szczyt luksusu i światowości, bardzo szybko straciły swój pierwotny urok i dziś są przykładami przaśności. Dorosłe Pamele i Samanty często czują się nieswojo w otoczeniu rówieśniczek o bardziej klasycznych imionach. Jak mądrze wybrać imię dla córki i uniknąć społecznego odrzucenia? Wybierając imię dla swojej córeczki, warto pamiętać, że trendy bywają niezwykle ulotne, a to, co dzisiaj znajduje się na samym szczycie rankingu, za dwadzieścia lat może trafić na podobną listę społecznych kontrowersji. Najważniejsze jest zachowanie zdrowego rozsądku, umiaru oraz dbałość o to, by imię współgrało z nazwiskiem i nie stało się dla dziewczynki niepotrzebnym ciężarem w dorosłym życiu. Opinie ludzi bywają surowe i pełne uprzedzeń, ale ostateczna decyzja zawsze powinna opierać się na trosce o przyszłość dziecka, a nie na ślepym podążaniu za chwilową modą. Zobacz też: Ranking najbardziej obciachowych imion. Nr 2 to wstyd za granicą, ale z nr 5 śmieją się wszyscy w Polsce
5-latek urządził histerię w lodziarni na Helu. Reakcja matki zażenowała klientów: „Kompletna porażka”
Droga Redakcjo, cała sytuacja trwała kilka minut, a ja poczułam tak ogromne zażenowanie i złość, że po prostu muszę się tym z Wami podzielić. Może ta mama to przeczyta i następnym razem puknie się w głowę, zanim zafunduje swojemu dziecku taki publiczny cyrk.
Piszę do was, bo do teraz trzęsą mi się ręce, kiedy myślę o tym, co zobaczyłam wczoraj podczas spaceru. Sama jestem mamą dwójki urwisów i doskonale wiem, co to znaczy bunt dwulatka, trzylatka czy nagły atak szału w miejscu publicznym. Każdy, kto ma dzieci, chociaż raz przeżył ten moment, kiedy ziemia zapada się pod nogami, a obcy ludzie gapią się na ciebie jak na najgorszego przegrywa. Ale to, co wydarzyło się w jednej z popularnych lodziarni na Helu, przekroczyło wszelkie granice. Myślałam, że matka przytuli synka Wszystko zaczęło się niewinnie. Kolejka po lody rzemieślnicze ciągnęła się prawie na ulicę, upał niesamowity, słońce paliło, w środku tłum ludzi. Przede mną stała modnie ubrana kobieta z chłopcem na oko pięcioletnim. Mały od początku marudził, wiercił się, widać było, że jest już po prostu potwornie zmęczony tym całym urlopowym zgiełkiem. Kiedy w końcu podeszli do lady, chłopak dostał wielką kulkę czekoladowych lodów. Zjadł ją w tempie ekspresowym i natychmiast zaczął domagać się kolejnej. Mama powiedziała twarde „nie” i w tym momencie odpaliła się prawdziwa histeria. Maluch dostał takiego szału, że aż zrobił się siny na twarzy. Zaczął tupać, krzyczeć wniebogłosy, a w pewnym momencie po prostu rzucił się na brudną podłogę, rycząc i machając rękami. Normalna sprawa, pomyślałam. Klasyczny spadek cukru, zmęczenie, dziecko nie radzi sobie z emocjami. Czekałam na to, co zrobi jego mama. Myślałam, że kucnie, przytuli go, spróbuje odwrócić uwagę albo po prostu weźmie pod pachę i wyprowadzi na świeże powietrze, żeby mały ochłonął z dala od gapiów. Ale to, co zrobiła, wgniotło mnie w ziemię. Wszyscy w lodziarni zamarli Zamiast jakiejkolwiek próby uspokojenia syna, kobieta z lodowatym spokojem wyciągnęła z torebki najnowszego smartfona. Stanęła nad rzucającym się na ziemi dzieckiem, wycelowała w niego obiektyw i włączyła nagrywanie. Zaczęła mówić do telefonu przesłodzonym, nienaturalnym głosem, że oto widzowie mogą zobaczyć, jak jej aniołek zachowuje się, kiedy nie dostanie tego, czego chce. Mówiła to prosto do kamery, kompletnie ignorując fakt, że ten mały człowiek przeżywa właśnie emocjonalny koniec świata i potrzebuje wsparcia rodzica, a nie publicznego upokorzenia. Ludzie w kolejce zamarli. Zapanowała absolutna cisza, słychać było tylko ten przeraźliwy płacz pięciolatka i monolog matki-influencerki. Wszyscy patrzyliśmy po sobie z totalnym niedowierzaniem. Starsza pani stojąca za mną aż złapała się za głowę i szepnęła pod nosem, że to jest jakaś kompletna porażka wychowawcza. I miała sto procent racji. Ta kobieta stała tam przez dobre dwie minuty, kręcąc filmik z różnych ujęć, podczas gdy jej własne dziecko dławiło się łzami i krzykiem na oczach kilkunastu obcych osób. Chłopczyk tylko zasłaniał się rączkami Dla mnie ta sytuacja to był totalny upadek macierzyństwa i brak jakiejkolwiek empatii. Jak można robić filmik do mediów społecznościowych z dramatu własnego dziecka? Przecież ten maluch nie płakał dla zabawy, on był przebodźcowany, zmęczony i nieszczęśliwy. Potrzebował matki, która pomoże mu nazwać te emocje i bezpiecznie przez nie przejść, a dostał w zamian obiektyw aparatu i matkę, która uznała jego płacz za świetny materiał na nową rolkę czy vloga. Wszyscy klienci w lodziarni byli tak zażenowani, że nikt nie wiedział, gdzie podziać wzrok. Sprzedawca za ladą stał zszokowany z gałkownicą w ręku. Kiedy chłopiec w końcu zorientował się, co się dzieje, zaczął zasłaniać twarz rączkami i krzyczeć, żeby mama schowała telefon. Dopiero wtedy paniusia łaskawie wyłączyła nagrywanie, fuknęła na niego, złapała go mocno za rękę i bez słowa wyciągnęła na zewnątrz, zostawiając za sobą niesmak, który czuję do teraz. Apeluję do wszystkich rodziców: media społecznościowe to nie miejsce na obnażanie słabości naszych dzieci. One też mają swoją godność. Pozdrawiam, stała czytelniczka Karolina Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Mieszkamy nad morzem, więc znajomi traktują mój dom jak darmowe all inclusive. A do chrześnicy nawet z życzeniami nie zadzwonią”
„Dzieci sąsiadów bezczelnie przesiadują u nas latem całe dnie. Wystarczyły 3 słowa SMS-em i matka szybciutko zabrała je do domu”
Moje działkowe zacisze bardzo szybko zamieniło się w darmowe, głośne i potwornie męczące przedszkole, a wszystko za sprawą lokatorów zza płotu. Dzieci sąsiadów bezczelnie przesiadywały u nas całe dnie, traktując nasz dom jak darmowy hotel. Przez kilka dni zaciskałam zęby, udając, że wszystko jest w porządku, ale wczoraj moja cierpliwość ostatecznie się wyczerpała. Wystarczyły trzy słowa wysłane SMS-em i ich wiecznie zajęta sobą matka szybciutko, wręcz w podskokach zabrała swoje pociechy do domu.
Wszystko zaczęło się pod koniec czerwca, kiedy pogoda zaczęła nas rozpieszczać, a mój mąż rozstawił na trawniku wielki basen ogrodowy z drabinką i trampolinę. Zaledwie godzinę później przez dziurę w żywopłocie przecisnęła się dwójka dzieciaków sąsiadki z naprzeciwka − ośmioletni Igor i sześcioletnia Oliwia. Początkowo pomyślałam, że to miło, iż Maja i Filip będą mieli towarzystwo do rzucania piłką. Poczęstowałam ich arbuzem, nalałam kompotu i pozwoliłam skakać. Szybko jednak okazało się, że ten niewinny jednorazowy gest został odebrany jako oficjalne zaproszenie na stałe. Konflikty sąsiedzkie w wakacje, czyli jak stałam się darmową nianią Od tamtego dnia Igor i Oliwia meldowali się u nas na wycieraczce równo o dziewiątej rano, jeszcze zanim zjedliśmy porządne śniadanie, a wychodzili dopiero po dwudziestej, kiedy słońce chyliło się ku zachodowi. Konflikty sąsiedzkie na polskiej wsi to temat rzeka, ale bezczelność ich matki, Marzeny, przechodziła ludzkie pojęcie. Kobieta całymi dniami siedziała u siebie na tarasie, piła kawę albo jeździła do miasta na zakupy i manicure, mając pełną świadomość, że jej dzieci spędzają czas pod moją opieką. Nie zapytała nawet, czy nie trzeba kupić zgrzewki wody, mimo że jej dzieci wypijały litry moich soków i zjadały podwieczorki przygotowane dla moich własnych maluchów. Stałam się darmową nianią na pełen etat, i to bez słowa „dziękuję”. Moje dzieci były już zmęczone tym wiecznym hałasem, a ja nie mogłam nawet wyjść do toalety, bo przecież musiałam kontrolować czwórkę dzieciaków szalejących w głębokiej wodzie w basenie. Jak postawić granice wygodnickim sąsiadom? Wczoraj nastąpił moment krytyczny. Igor podczas szaleństw na trampolinie z impetem popchnął mojego małego Filipa, który spadł na trawę i zaniósł się głośnym płaczem. Gdy podbiegłam, żeby go przytulić, Igor nawet nie przeprosił − bezczelnie burknął pod nosem, że młody jest mięczakiem i psuje im zabawę, po czym poszedł do kuchni i bez pytania wyciągnął z lodówki ostatni serek waniliowy. Krew we mnie zawrzała. Spojrzałam na zegarek − była trzynasta. Marzena zapewne znowu relaksowała się na swoim leżaku za płotem, ciesząc się ciszą w swoim czystym domu. Uznałam, że dość tego dobrego i czas najwyższy postawić granice sąsiadom, zanim całkowicie wejdą mi na głowę i zniszczą resztę mojego urlopu. Nie miałam ochoty iść tam osobiście i robić karczemnej awantury na całą wieś, bo nie znoszę taniego, publicznego dramatu. Wyciągnęłam z kieszeni telefon, otworzyłam komunikator i napisałam do Marzeny krótkiego, niezwykle konkretnego SMS-a. Treść składała się z zaledwie trzech słów, ale zadziałała. Napisałam po prostu: „Zaczynamy płatne animacje”. Do wiadomości dołączyłam zdjęcie cennika z internetu, na którym godzina opieki nad dzieckiem wynosiła pięćdziesiąt złotych za osobę, dodając uśmiechniętą emotikonkę. Dzieci sąsiadów zniknęły z naszego podwórka Efekt przeszedł moje najśmielsze oczekiwania. Nie minęły nawet dwie minuty, a na naszej ścieżce ogrodowej pojawiła się czerwona z wściekłości i potwornie zawstydzona Marzena. Nie miała już na sobie okularów przeciwsłonecznych, a z jej twarzy zniknął ten wieczny, lekceważący uśmieszek. Wpadła na podwórko, chwyciła Igora i Oliwię za ręce i bez słowa wyjaśnienia, niemal w biegu, pociągnęła ich w stronę dziury w żywopłocie. Na koniec rzuciła tylko w moją stronę lodowate: „Bardzo śmieszne, Ala. Nie wiedziałam, że jesteś taka drobiazgowa”. Od tamtego momentu na naszym podwórku w końcu zapanowała upragniona, błoga cisza. Igor i Oliwia już nie pojawiają się na naszej działce, a Marzena udaje, że mnie nie widzi, kiedy przejeżdżam samochodem obok jej bramy. Darmowa opieka nad dziećmi skończyła się w ułamku sekundy, gdy w grę weszły realne pieniądze. Piszę ten list ku przestrodze dla wszystkich mam, które dają się wykorzystywać na urlopach, „bo to przecież tylko dzieci”. Dziewczyny, nie bójcie się stawiać granic i głośno mówić „nie”, bo Wasz święty spokój i komfort Waszych własnych dzieci są warte o wiele więcej niż sztuczne, fałszywe uśmieszki toksycznych sąsiadów zza płotu. Z poważaniem, Alicja z Mazur Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Wysłałam męża z Leosiem na zakupy, wrócił sam z przemoczoną czapeczką. Zdążyłam tylko wykrzyczeć, gdzie jest mój syn”
Polskiego rodzica na all inclusive poznasz na kilometr. „Włożył do kieszeni dwie kromki i kawałek sera. A potem zwrócił się do syna”
Wakacje all inclusive miały być dla naszej czytelniczki okazją do odpoczynku z mężem i dziećmi. Zamiast wspominać piękne widoki i czas spędzony z rodziną, do dziś pamięta scenę z hotelowej restauracji. „Nie chodziło o jedzenie. Chodziło o to, czego ten tata uczył własnego syna” – pisze.
Wyjazdy do hoteli z formułą all inclusive od lat budzą emocje. Jedni zachwycają się wygodą, inni narzekają na zachowanie części gości. Nasza czytelniczka twierdzi, że podczas tegorocznego urlopu najbardziej zaskoczyło ją nie zachowanie dzieci, ale postawa niektórych rodziców. „Na początku myślałam, że bierze kanapki dla głodnego dziecka” Dzień dobry, wróciliśmy właśnie z tygodniowego pobytu w Egipcie. Byliśmy tam z dwójką dzieci i naprawdę świetnie odpoczęliśmy. Pogoda dopisała, hotel był bardzo przyzwoity, jedzenia było tyle, że chyba nikt nie byłby w stanie wszystkiego spróbować. Jest jednak jedna scena, która wraca do mnie od kilku dni. Siedzieliśmy na śniadaniu, kiedy zauważyłam rodzinę z Polski. Tata spokojnie podszedł do stołu z pieczywem, rozejrzał się i wziął dwie kromki chleba. Potem dołożył kilka plastrów sera i złożył wszystko na pół. Pomyślałam, że pewnie przygotowuje dziecku kanapkę. Po chwili zobaczyłam jednak, jak wsuwa ją do kieszeni swoich krótkich spodenek. „Za chwilę powiedział coś do syna. Zrobiło mi się głupio” To jednak nie był koniec. Odwrócił się do chłopca, który miał może osiem albo dziewięć lat, i powiedział: „Ty też weź. Przyda się później na plaży. Tylko schowaj, żeby nikt nie widział”. Chłopiec bez słowa zrobił dokładnie to samo. Do kieszeni trafiła bułeczka i kawałek ciasta. Siedziałam jak zaczarowana. Nie dlatego, że ktoś chciał zabrać kanapkę. Przecież gdyby dzieci zgłodniały między posiłkami, w hotelu przez większość dnia były dostępne przekąski, owoce, ciasta i napoje. Wystarczyło podejść do baru. Najbardziej uderzyło mnie coś innego. Ojciec nie zrobił tego ukradkiem z własnej inicjatywy. On uczył tego swoje dziecko. „To nie była jedyna sytuacja” Im dłużej tam byliśmy, tym więcej podobnych scen widziałam. Jedni wynosili pełne talerze owoców do pokoju. Inni pakowali do torebek ciastka. Najbardziej zapadł mi jednak w pamięć właśnie ten chłopiec. Bo kiedy następnego dnia zobaczył naleśniki, odruchowo spojrzał na tatę i zapytał: „Na później?”. To pytanie powiedziało mi więcej niż cały ten wyjazd. Nie chcę nikogo oceniać. Nie wiem, jaka była sytuacja tej rodziny i być może mieli swoje powody, ale trudno było mi pozbyć się myśli, że dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację. Jeżeli od najmłodszych lat słyszą: „Schowaj, weź więcej, nikt nie zauważy”, to później uznają, że tak po prostu się robi. „Najbardziej było mi szkoda właśnie dzieci” Nie piszę tego listu po to, żeby wyśmiać kogokolwiek. Sama jestem mamą i wiem, że każdy z nas czasem robi coś, czego później żałuje. Ale tamtego dnia zrobiło mi się zwyczajnie przykro. Nie z powodu hotelu. Nie z powodu chleba czy sera. Tylko dlatego, że chłopiec dostał od własnego taty lekcję, której – moim zdaniem – nie powinien dostać na wakacjach. Są rzeczy, których dzieci nie zapamiętają z animacji, basenu czy wycieczek. Za to bardzo dobrze zapamiętają zachowanie swoich rodziców. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Formuła all inclusive daje gościom swobodny dostęp do posiłków i napojów w godzinach określonych przez hotel. Zasady dotyczące wynoszenia jedzenia mogą się jednak różnić w zależności od obiektu – w wielu hotelach nie jest to mile widziane lub jest wprost zabronione w regulaminie. Historia naszej czytelniczki nie jest więc przede wszystkim opowieścią o dwóch kromkach chleba. To raczej pytanie o przykład, jaki dajemy dzieciom. Rodzice każdego dnia uczą je różnych zachowań – często nie słowami, lecz własnym postępowaniem. I właśnie takie codzienne sytuacje najczęściej zostają z dziećmi na długo. Zobacz także: Opiekunka kolonijna porównuje dzieci do dubajskich szejków. „Po pytaniu o wannę od razu chwyciłam za telefon”
Dualizm Platona – czym jest i jak wpływa na nasze myślenie
Poznaj dualizm Platona: świat idei, dusza i ciało, poznanie rozumowe oraz metafora jaskini. Odkryj, jak wpływa na prawdę i wybory.
Myślenie Platona opiera się na wyraźnym rozdziale dwóch porządków rzeczywistości. Z jednej strony stoi świat idei, trwały, doskonały i dostępny rozumowi. Z drugiej jest świat zmysłów, czyli to, co widzimy na co dzień: zmienne, nietrwałe i tylko częściowo odsłaniające prawdę. Ten podział nie kończy się na opisie świata. Sięga także człowieka, jego wyborów i sposobu poznawania: dusza ma dążyć do prawdy i dobra, ciało wiąże nas z tym, co przemijające. Właśnie dlatego platońska wizja do dziś porządkuje wiele sporów o to, co ważniejsze, rozum czy doświadczenie, duchowość czy materia, wiedza czy pozór. Czym jest dualizm Platona Dualizm Platona to sposób patrzenia na rzeczywistość, w którym istnieją dwa odrębne porządki. świat idei – duchowy, wieczny, niezmienny i doskonały świat zmysłowy – materialny, zmienny, przemijający i niedoskonały W tym ujęciu to, co widzimy i dotykamy, nie jest pełnią rzeczywistości. Przedmioty materialne są jedynie niedoskonałymi odbiciami tego, co naprawdę istnieje w świecie idei. Właśnie dlatego dualizm platoński tak mocno łączy się z pytaniami o prawdę, człowieka i sens ludzkich wyborów. Na czym polega dualizm w filozofii Platona: świat idei i świat zmysłów Dualizm w filozofii Platona opiera się na mocnym rozróżnieniu między tym, co naprawdę jest, a tym, co tylko się ukazuje. Świat idei to sfera bytu doskonałego. Idee są niezmienne, trwałe i poznawalne rozumem. To one stanowią źródło prawdy, dobra i stałości. Świat zmysłowy wygląda inaczej: wszystko się w nim zmienia, starzeje, rozpada i nigdy nie jest całkowicie doskonałe. W praktyce oznacza to, że według Platona pojedyncze rzeczy materialne nie mają najwyższego statusu. Są raczej kopiami, odbiciami albo „cieniami” tego, co istnieje w sposób pełny i prawdziwy. Taki właśnie jest rdzeń platońskiego myślenia: to, co widzialne, nie wyczerpuje tego, co realne. Dualizm platoński w ujęciu człowieka: dusza i ciało Platon przenosi ten podział także na człowieka. Dualizm antropologiczny oznacza tu wyraźne oddzielenie duszy i ciała. Dusza jest niematerialna, nieśmiertelna i związana ze światem idei. Ciało natomiast jest śmiertelne i łączy człowieka ze światem zmysłowym. Z tego bierze się napięcie obecne w platońskiej wizji człowieka: z jednej strony codzienne potrzeby, popędy i przyjemności, z drugiej, pragnienie poznania, dobra i doskonałości. Według Platona dusza istnieje przed narodzinami i trwa także po śmierci ciała. Życie ziemskie jest więc przedstawiane jako rodzaj ograniczenia, a nawet „więzienia” dla duszy. Z tym wiąże się platońska koncepcja reinkarnacji oraz przekonanie, że dusza dąży do powrotu do świata idei przez oczyszczenie i odwrócenie się od tego, co wyłącznie zmysłowe. Jak dualizm Platona wpływa na poznanie i prawdę W platońskim ujęciu prawdziwa wiedza nie opiera się przede wszystkim na zmysłach. Zmysły pokazują świat zmienny, a więc nie dają pełnej pewności. To, co dziś wygląda tak, jutro może wyglądać inaczej. Dlatego Platon wyżej stawia poznanie rozumowe. To rozum ma prowadzić do tego, co stałe i prawdziwe, czyli do idei. Tylko w ten sposób można zbliżyć się do wiedzy, która nie zależy od chwilowego wrażenia czy zmiennego obrazu rzeczy. Dualizm Platona podpowiada więc, że nie wszystko, co oczywiste na pierwszy rzut oka, jest naprawdę najważniejsze. Ta myśl do dziś wraca w bardzo zwykłych sytuacjach: kiedy próbujemy odróżnić pozór od sensu, chwilową opinię od trwałej wartości albo wrażenie od prawdy. Jak dualizm platoński porządkuje wartości i wybory moralne Dualizm platoński nie zatrzymuje się na opisie świata. On układa też hierarchię wartości. Wyżej oceniane są: wartości duchowe rozum dobro moralne samodoskonalenie Niżej stoją: przyjemności cielesne to, co materialne to, co chwilowe i zmysłowe W tym sensie Platon łączy dualizm z przekonaniem, że człowiek żyje lepiej, gdy rozum panuje nad pożądaniami. Nie chodzi tu tylko o surowość wobec siebie, ale o wybór tego, co trwalsze i głębsze niż doraźna przyjemność. Taki sposób myślenia może wpływać na codzienne decyzje: co uznajemy za ważne, czemu poświęcamy czas, jak traktujemy własne ciało, ambicje i rozwój wewnętrzny. W platońskim porządku to, co duchowe i moralne, ma prowadzić człowieka, a nie być dodatkiem do życia. Metafora jaskini jako najprostsze wyjaśnienie dualizmu Platona Najbardziej obrazowym wyjaśnieniem, czym jest dualizm Platona, pozostaje metafora jaskini. Platon pokazuje w niej ludzi, którzy widzieli tylko cienie na ścianie i uznają je za całą rzeczywistość. Te cienie symbolizują świat zmysłowy, to, co dostępne oczom, ale niepełne i mylące. Prawdziwa rzeczywistość znajduje się poza jaskinią i odpowiada światu idei. Wyjście z jaskini oznacza przejście od pozoru do prawdy. To symboliczne uwolnienie duszy i zwrócenie się ku wiedzy. Dzięki tej metaforze łatwiej zrozumieć, że dualizm platoński nie jest tylko abstrakcyjnym podziałem na dwa światy. To także opowieść o człowieku, który uczy się widzieć więcej niż to, co najbliżej oczu. Jak dualizm Platona wpływa na nasze myślenie do dziś Wpływ Platona na filozofię Zachodu był bardzo silny. To właśnie jego dualizm utrwalił ważne rozróżnienia: między tym, co duchowe i materialne, między ciałem i duszą, między poznaniem zmysłowym a rozumowym. Do dziś ten sposób myślenia wraca w pytaniach: czy to, co materialne, wystarcza do zrozumienia człowieka, czy rozum powinien kierować emocjami i pragnieniami, czy prawda jest czymś trwałym, czy tylko zmiennym wrażeniem. Nawet jeśli na co dzień nie sięgamy po filozoficzne pojęcia, dualizm platoński nadal wpływa na język i intuicje. Widać go tam, gdzie przeciwstawia się „głębię” powierzchowności, „wnętrze” temu, co zewnętrzne, albo rozwój duchowy samemu gromadzeniu rzeczy. Ograniczenia i krytyka: czy Platon ujmuje dualizm zbyt radykalnie Najczęstsza wątpliwość dotyczy samej ostrości tego podziału. W dualizmie Platona świat idei i świat materialny są przeciwstawione bardzo mocno, podobnie jak dusza i ciało. To daje przejrzysty obraz, ale może też upraszczać ludzkie doświadczenie. Krytycy wskazują, że taki radykalny podział prowadzi do zbyt surowego potraktowania ciała, zmysłów i codziennego życia. Skoro to, co materialne, jest tylko cieniem, łatwo uznać je za mniej ważne, niż naprawdę jest. Warto też pamiętać, że niektóre późne pisma Platona sugerują próbę bardziej złożonego ujęcia i szukania relacji między ideą a materialnością. To ważna podpowiedź: dualizm w filozofii Platona jest kluczem do zrozumienia jego myśli, ale nie zawsze daje się zamknąć w najprostszym schemacie dwóch całkowicie rozdzielonych światów. Bibliografia: Wykład II: Idealizm platoński jako pierwszy system filozoficzny w... Dualizm Platona i Zasada Złotego Środka Arystotelesa Platon: Dualizm Idei i Ustroje Polityczne - Analiza Filozofii
Dualizm: przykłady z filozofii, nauki i codziennego życia
Poznaj dualizm i jego przykłady w filozofii, nauce i codziennych wyborach. Sprawdź, jak pomaga zrozumieć świat i gdzie upraszcza rzeczywistość.
Dwoistość towarzyszy nam częściej, niż zwykle zauważamy. Pojawia się w wielkich sporach filozoficznych, w prawach fizyki, ale też w codziennych wyborach, gdy ścierają się rozum i emocje, potrzeba bezpieczeństwa i chęć zmiany, dobro i zło. To sposób patrzenia na rzeczywistość, w którym dwa odrębne porządki pozostają ze sobą w napięciu albo tworzą zaskakującą równowagę. Właśnie dlatego pojęcie dualizmu jest tak pojemne. Obejmuje zarówno klasyczne rozróżnienie między umysłem a ciałem, jak i światło, które zachowuje się jednocześnie jak fala i cząstka, czy społeczne podziały „my–oni”. Czasem pomaga lepiej uchwycić złożoność świata, a czasem zbyt mocno go upraszcza. Czym jest dualizm i jak rozumieć jego przykłady Dualizm oznacza dwoistość: obecność dwóch elementów, które są przeciwstawne, niezależne albo wzajemnie się dopełniają. Nie zawsze chodzi więc o prosty konflikt „jedno przeciw drugiemu”. Czasem to napięcie, a czasem układ, w którym obie strony są potrzebne, by zobaczyć całość. Najłatwiej rozumieć dualizm przez przykłady. Może dotyczyć: sposobu myślenia – np. prawda–fałsz, dobrze–źle, doświadczeń wewnętrznych – rozum–serce, radość–smutek, filozofii – umysł i ciało, duch i materia, nauki – fala i cząstka, życia społecznego – dwie równoległe struktury władzy, kultury i religii – jasność i ciemność, dobro i zło). To właśnie dlatego temat jest tak szeroki. Dualizm nie jest jednym poglądem, ale sposobem opisywania rzeczywistości, w której dwie różne zasady działają obok siebie. Dualizm w filozofii: umysł i ciało, dobro i zło W filozofii klasycznym przykładem jest dualizm psychofizyczny. Zakłada on rozróżnienie między umysłem lub duszą a ciałem, czyli materią. W takim ujęciu człowiek nie jest wyłącznie organizmem fizycznym, istnieje też sfera myśli, świadomości i przeżyć, której nie sprowadza się po prostu do ciała. Taki sposób myślenia kojarzy się przede wszystkim z Kartezjuszem. To jeden z tych przykładów, które do dziś wpływają na codzienne rozumienie człowieka. Gdy ktoś mówi: „ciało jest zmęczone, ale głowa jeszcze działa” albo „serce chce czegoś innego niż rozsądek”, sięga do podobnego rozdzielenia dwóch porządków. Drugim ważnym obszarem jest dualizm etyczny i religijny, czyli przekonanie, że w świecie współistnieją dwie przeciwstawne siły: dobro i zło). W takim ujęciu nie są one jedynie chwilowymi stanami czy ludzkimi ocenami, ale realnymi zasadami porządkującymi rzeczywistość. Tę formę dualizmu widać między innymi w manicheizmie. W praktyce filozoficzny dualizm pomaga nazwać pytania, które wracają od wieków: czy człowiek jest przede wszystkim ciałem, czy także czymś więcej, czy dobro i zło są tylko umowne, czy mają głębszy wymiar, czy przeciwieństwa trzeba zwalczać, czy raczej próbować je zrozumieć. Dualizm w nauce: na czym polega dualizm korpuskularno-falowy W nauce najbardziej znany jest dualizm korpuskularno-falowy. Oznacza on, że światło, a także inne obiekty kwantowe, ma jednocześnie właściwości korpuskularne i falowe. Brzmi to nieintuicyjnie, bo na co dzień jesteśmy przyzwyczajeni do prostych kategorii: coś jest albo jedną rzeczą, albo drugą. Tymczasem tutaj jedna rzeczywistość nie mieści się w tak prostym podziale. Właśnie dlatego ten przykład jest tak często przywoływany, gdy mowa o dualizmie: pokazuje, że dwa pozornie wykluczające się opisy mogą być jednocześnie prawdziwe. To dobry przykład tego, że dualizm nie zawsze oznacza konflikt. Czasem oznacza po prostu, że zjawisko jest bardziej złożone, niż sugeruje pierwszy, najbardziej oczywisty opis. Dualizm w systemach społecznych i polityce: jak działa dualizm władzy W życiu społecznym dualizm pojawia się wtedy, gdy istnieją dwie równoległe struktury, które współdziałają albo częściowo ze sobą konkurują. Taki układ można zauważyć w systemach prawa i polityki. Przykładem jest dualizm władzy ustawodawczej, czyli podział na Sejm i Senat. Obie instytucje należą do jednego porządku państwowego, ale pełnią odrębne role. Dualizm władzy może też dotyczyć szerzej organizacji systemu wykonawczego, gdy kompetencje nie są skupione w jednym ośrodku. Tego typu rozwiązania mają dwie strony: z jednej mogą porządkować system i tworzyć równowagę, z drugiej mogą prowadzić do sporów kompetencyjnych i napięć. W praktyce taki dualizm pokazuje, że dwa ośrodki działania nie muszą oznaczać chaosu. Często są sposobem na to, by jedna siła nie zdominowała całego systemu. Dualizm w kulturze i religii W kulturze i religii dualizm bywa pokazywany nie tylko jako walka przeciwieństw, ale też jako ich współzależność. Bardzo wyraźnie widać to w symbolu Yin-Yang, obecnym w kulturach Wschodu. To ujęcie zakłada, że przeciwne zasady, takie jak: jasność i ciemność, aktywność i bierność, męskość i żeńskość, nie istnieją osobno, lecz tworzą harmonijną całość. Jedno nie ma sensu bez drugiego. To ważna różnica wobec części tradycji religijnych i etycznych, gdzie dualizm przyjmuje postać mocniejszego podziału na dobro i zło. W jednym przypadku przeciwieństwa się równoważą, w drugim częściej pozostają w napięciu. Dzięki temu łatwiej zauważyć, że dualizm przykłady ma bardzo różne: nie zawsze chodzi o podział na „to dobre” i „to złe”. Czasem chodzi o dwie zasady, które razem budują porządek świata. Dualizm w codziennym życiu: przykłady z myślenia, emocji i relacji Na co dzień dualizm pojawia się częściej, niż zwykle zauważamy. Widać go w języku, ocenach i decyzjach. Typowe przykłady to: rozum kontra emocje – gdy próbujemy zdecydować, czy słuchać argumentów, czy intuicji, radość i smutek – kiedy w jednej sytuacji mieszają się sprzeczne uczucia, przyjaciel i wróg – prosty podział relacji na „swoich” i „obcych”, my i oni – sposób patrzenia na grupy społeczne, altruizm i egoizm – napięcie między troską o innych a dbaniem o siebie, naturalny i sztuczny, winny i niewinny, demokracja i dyktatura – codzienne pary przeciwieństw, przez które porządkujemy świat. Takie myślenie bywa wygodne, bo pozwala szybko ocenić sytuację. Jednocześnie życie rzadko mieści się idealnie w dwóch szufladkach. Ktoś może działać rozsądnie i emocjonalnie zarazem, a relacje między ludźmi nie zawsze da się opisać prostym podziałem na „za” albo „przeciw”. W rodzinnej codzienności też dobrze to widać. Decyzje często zapadają między tym, co praktyczne, a tym, co podpowiada serce. Podział ról, wartości i obowiązków również bywa oparty na dwóch biegunach, które trzeba ze sobą pogodzić, a nie wybierać raz na zawsze jedną stronę. Kiedy dualizm pomaga zrozumieć rzeczywistość, a kiedy ją upraszcza Dualizm pomaga wtedy, gdy porządkuje złożony temat. Dzięki niemu łatwiej zobaczyć dwa ważne aspekty jednej sprawy: ciało i psychikę, emocje i rozum, jednostkę i wspólnotę. To może być bardzo użyteczne, bo pozwala spojrzeć na problem szerzej, zamiast redukować go do jednego wymiaru. Sprawdza się szczególnie wtedy, gdy dwa elementy rzeczywiście są odrębne, ale oba mają znaczenie. W takim sensie dualizm może wspierać bardziej uważne myślenie i lepsze rozumienie napięć, z którymi mierzymy się na co dzień. Upraszcza rzeczywistość wtedy, gdy zamienia się w sztywny podział: albo–albo, czarne–białe, my–oni. Wtedy łatwo pominąć niuanse, kontekst i to, że wiele spraw nie daje się sprowadzić do dwóch prostych opcji. Najbardziej pomocny jest więc nie sam podział na dwa bieguny, ale świadomość, że między nimi często istnieje relacja. Czasem pełna napięcia, a czasem prowadząca do równowagi. Bibliografia: Dualizm rzeczywistości Dualizm – co znaczy to słowo? Co to jest? Definicja i przykłady użycia Powszechna Encyklopedia Filozofii (wersja dla WWW)
Dualizm w filozofii: definicja, rodzaje i znaczenie
Poznaj dualizm w filozofii i poza nią: ciało i umysł, materia i duch, dobro i zło. Sprawdź, jak dwoistość porządkuje świat.
Dualizm opisuje rzeczywistość zbudowaną z dwóch odmiennych, nieredukowalnych elementów, które istnieją obok siebie i wzajemnie wyznaczają swoje granice. W filozofii najczęściej chodzi o napięcie między materią i duchem, ciałem i umysłem, a czasem także dobrem i złem jako dwiema zasadami porządkującymi świat. To pojęcie wraca w wielu ważnych sporach o naturę człowieka i bytu. Szczególne miejsce zajmuje tu myśl Kartezjusza, ale samo rozumienie dwoistości jest szersze i pojawia się także poza filozofią, w religii, języku potocznym czy naukach przyrodniczych. Dzięki temu łatwiej uchwycić, skąd bierze się znaczenie dualizmu i dlaczego wciąż pozostaje tak żywą kategorią opisu świata. Czym jest dualizm Dualizm to pojęcie oznaczające współistnienie dwóch odmiennych, a często także przeciwstawnych pierwiastków w ramach jednej całości. Może chodzić na przykład o ciało i duszę, ducha i materię, dobro i zło. W najprostszym sensie dualizm wskazuje więc na dwoistość struktury czegoś, co nie daje się sprowadzić do jednego elementu. Nie zawsze oznacza konflikt. Czasem chodzi o napięcie między dwiema zasadami, a czasem po prostu o ich równoległe istnienie i wzajemną zależność. W filozofii znaczenie tego słowa jest bardziej precyzyjne. Dualizm filozoficzny to stanowisko, według którego rzeczywistość składa się z dwóch niezależnych i nieredukowalnych do siebie elementów. Innymi słowy: nie da się wyjaśnić wszystkiego wyłącznie przez materię ani wyłącznie przez ducha, bo oba te porządki mają własny status. Dualizm filozoficzny na tle monizmu i pluralizmu Żeby dobrze uchwycić sens dualizmu, warto zestawić go z dwoma innymi stanowiskami: monizm – zakłada, że u podstaw rzeczywistości leży jedna zasada lub jeden rodzaj bytu, dualizm – przyjmuje istnienie dwóch podstawowych zasad, pluralizm – uznaje wielość elementów podstawowych, a nie tylko jeden lub dwa. Na tym tle widać, że dualizm zajmuje pozycję pośrednią. Nie mówi o pełnej jedności bytu, ale też nie rozprasza rzeczywistości na wiele równorzędnych składników. Zwraca uwagę na to, że świat może być zbudowany na dwóch fundamentalnych porządkach, które współistnieją, choć nie da się ich do siebie sprowadzić. Ważne jest też to, że dualizm nie musi oznaczać całkowitego rozdarcia świata na dwa wrogie obozy. Może raczej opisywać jego strukturę: dwa podstawowe aspekty, dwa poziomy albo dwa sposoby istnienia. Dualizm kartezjański: relacja umysłu i ciała Najbardziej znaną odmianą dualizmu filozoficznego jest dualizm kartezjański. Zakłada on istnienie dwóch substancji: umysłu lub ducha – niematerialnego, ciała – materialnego. W tym ujęciu człowiek nie jest wyłącznie organizmem fizycznym ani wyłącznie bytem duchowym. Jest istotą, w której spotykają się dwa różne porządki. Ciało należy do świata materialnego, a umysł ma charakter niematerialny. To właśnie dlatego dualizm kartezjański tak mocno wpłynął na późniejsze myślenie o człowieku. Postawił w centrum pytanie o relację między tym, co fizyczne, a tym, co świadome i wewnętrzne. Jak ciało i umysł na siebie oddziałują? Czy można je badać tymi samymi narzędziami? Czy jedno da się wyjaśnić przez drugie? Właśnie wokół takich pytań rozwijała się później debata filozoficzna. Dualizm ontologiczny i dualizm antropologiczny Dualizm ontologiczny dotyczy samej budowy rzeczywistości. Zakłada istnienie dwóch rodzajów bytu, najczęściej ujmowanych jako materia i duch. Nie są to jedynie dwa różne opisy tego samego świata, ale dwa niezależne składniki rzeczywistości. W praktyce oznacza to spojrzenie, w którym to, co materialne, i to, co niematerialne, mają własny status. Jeden porządek nie wyczerpuje drugiego. Dualizm antropologiczny zawęża tę perspektywę do człowieka. To pogląd, zgodnie z którym człowiek ma dwoistą naturę i składa się z: ciała – elementu fizycznego, duszy – elementu duchowego. To rozróżnienie bywa bliskie codziennemu sposobowi mówienia o człowieku, ale w filozofii ma bardziej ścisłe znaczenie. Nie chodzi tylko o metaforę „wnętrza” i „zewnętrza”, lecz o przekonanie, że ludzka natura obejmuje dwa różne wymiary istnienia. Jak dualizm funkcjonuje poza filozofią Choć dualizm najmocniej kojarzy się z filozofią, pojęcie działa także w innych obszarach. W tradycjach religijnych często oznacza napięcie lub walkę między dwiema siłami, takimi jak: Dobro i Zło, Światłość i Ciemność. W takim ujęciu świat pozostaje pod wpływem dwóch współobecnych zasad, które są wobec siebie przeciwstawne. W naukach przyrodniczych spotyka się dualizm korpuskularno-falowy. To koncepcja mówiąca, że materia, na przykład światło, może wykazywać zarówno cechy korpuskularne, jak i falowe. Z kolei w naukach społecznych pojawia się choćby dualizm władzy, czyli podział władzy na dwie względnie niezależne instytucje. W języku codziennym sprawa jest prostsza: dualizm oznacza po prostu dwoistość albo podwójność jakiegoś zjawiska. Mówiąc potocznie, można mieć na myśli sytuację, w której jedna rzecz ma dwa różne aspekty lub działa według dwóch zasad naraz. Dualizm, dualność, dwoistość i podwójność: różnice znaczeniowe w języku Te słowa bywają używane zamiennie, ale nie zawsze znaczą dokładnie to samo. dualizm – najczęściej odnosi się do konkretnego stanowiska, systemu albo zasady opartej na dwóch podstawowych elementach; dualność – podkreśla istnienie dwóch aspektów, często bez sugerowania wyraźnej sprzeczności; dwoistość – akcentuje dwuczłonową naturę czegoś, bywa używana szerzej i bardziej opisowo; podwójność – najczęściej wskazuje po prostu na występowanie czegoś w dwóch postaciach lub warstwach; dwojakość – sugeruje, że coś można rozumieć na dwa sposoby albo że ma dwa oblicza. W praktyce dualizm brzmi najbardziej filozoficznie i systemowo. Dwoistość oraz podwójność są bardziej uniwersalne i częściej pojawiają się w zwykłym języku. Jeśli więc mowa o stanowisku filozoficznym, najlepiej użyć słowa dualizm. Jeśli chodzi o ogólne wskazanie, że coś ma dwa aspekty, naturalniej brzmią dwoistość albo podwójność. Bibliografia: Dualizm – co znaczy to słowo? Co to jest? Definicja i przykłady użycia Encyklopedia PWN
Dualizm kartezjański: istota, kluczowe pojęcia i krytyka
Poznaj dualizm kartezjański, pojęcia res cogitans i res extensa oraz główne spory o relację umysł-ciało. Sprawdź, dlaczego wciąż budzi pytania.
Myśl i ciało, dwie rzeczywistości, które według Kartezjusza nie są tym samym i nie dają się do siebie sprowadzić. To właśnie z tego założenia wyrasta jedna z najważniejszych koncepcji nowożytnej filozofii: przekonanie, że umysł jako res cogitans i materia jako res extensa mają odmienną naturę, choć w człowieku pozostają ze sobą ściśle powiązane. Ta pozornie klarowna wizja szybko prowadzi do trudnych pytań. Skoro dusza i ciało są tak różne, jak mogą na siebie oddziaływać? Wokół tej wątpliwości narastała późniejsza krytyka, a współczesna filozofia umysłu coraz częściej szuka innych sposobów opisu relacji między świadomością a mózgiem. Czym jest dualizm kartezjański Dualizm kartezjański to stanowisko filozoficzne, według którego istnieją dwie odrębne substancje: res cogitans i res extensa. Pierwsza oznacza sferę myślenia, świadomości i refleksji, druga, świat materialny, czyli ciało i materię rozciągłą w przestrzeni. Sedno tego ujęcia polega na tym, że umysł i ciało nie są tym samym pod inną nazwą. Nie da się ich też bez reszty sprowadzić do jednej rzeczywistości. Właśnie dlatego dualizm kartezjański bywa nazywany klasyczną postacią dualizmu psychofizycznego. Jak Kartezjusz uzasadnia odrębność umysłu i ciała Kartezjusz dochodzi do odrębności umysłu i ciała przez sceptycyzm metodyczny. Szuka takiego punktu wyjścia, którego nie da się podważyć, i znajduje go w formule „Cogito, ergo sum” – „Myślę, więc jestem”. To rozumowanie prowadzi go do uznania, że pewne jest istnienie podmiotu myślącego. Skoro myślenie, świadomość i refleksja są ujmowane jako coś innego niż cechy materii, Kartezjusz wyraźnie oddziela substancję myślącą od substancji materialnej. W tym ujęciu: umysł poznajemy jako to, co myśli, ciało rozpoznajemy jako to, co jest rozciągłe i podlega prawom mechaniczności, odrębność tych dwóch porządków ma charakter zasadniczy, a nie tylko praktyczny. Res cogitans i res extensa: kluczowe pojęcia dualizmu kartezjańskiego To dwa podstawowe pojęcia, bez których trudno zrozumieć cały kartezjanizm. Res cogitans to „rzecz myśląca” – umysł, dusza, świadomość. Jej istotą jest myślenie, a więc także zdolność do refleksji i samoświadomości. Nie jest rozciągła w przestrzeni. Res extensa to „rzecz rozciągła” – ciało, materia, świat fizyczny. Jej cechą podstawową jest rozciągłość, czyli zajmowanie miejsca w przestrzeni. To sfera mechaniczna, materialna. Najprościej można to ująć tak: res cogitans – myśli, uświadamia sobie, reflektuje, res extensa – ma rozmiar, kształt, położenie, podlega prawom świata materialnego. To rozróżnienie jest fundamentem dualizmu kartezjańskiego: umysł nie jest ciałem, a ciało nie jest umysłem. Dualizm psychofizyczny i relacja umysł–ciało w człowieku W człowieku obie substancje mają się ze sobą łączyć. Z jednej strony istnieje ciało jako element świata materialnego, z drugiej, umysł jako sfera świadomości. Kartezjusz utrzymuje przy tym, że każda z tych substancji zachowuje własną naturę. To właśnie dlatego mówi się o dualizmie psychofizycznym. „Psycho-” odnosi się do umysłu, „-fizyczny” do ciała. W tym modelu człowiek nie jest wyłącznie organizmem ani wyłącznie świadomością, lecz połączeniem obu tych porządków. Z tego wynikają ważne konsekwencje: umysł ma pewną autonomię wobec ciała, ciało również nie jest po prostu „częścią umysłu”, relacja między nimi staje się jednym z najtrudniejszych pytań w całej filozofii. Problematyka interakcji umysł–ciało Największą trudnością dla dualizmu kartezjańskiego jest problematyka interakcji umysł–ciało. Skoro umysł jest niematerialny, a ciało materialne, pojawia się pytanie: jak mogą na siebie wpływać? To nie jest drobny szczegół, ale centralny problem całej teorii. Chodzi o wyjaśnienie dwóch kierunków oddziaływania: jak stan umysłu miałby wpływać na ciało, jak procesy cielesne miałyby oddziaływać na umysł. W praktyce pytanie brzmi bardzo prosto: jak coś nierozciągłego i niematerialnego może wywoływać skutki w świecie materialnym? I odwrotnie, jak ciało może wpływać na świadomość? Właśnie w tym miejscu dualizm kartezjański napotyka największy opór, bo samo stwierzenie, że istnieją dwie różne substancje, nie wyjaśnia jeszcze mechanizmu ich wzajemnego działania. Dualizm kartezjański a monizm Dualizm kartezjański stoi w wyraźnej opozycji do monizm. Monizm uznaje, że rzeczywistość ma ostatecznie jedną substancję lub jeden podstawowy rodzaj bytu. Kartezjanizm twierdzi natomiast, że taka redukcja jest niemożliwa. Różnica jest zasadniczia: dualizm: umysł i ciało to dwa odrębne porządki, monizm: istnieje jedna podstawowa rzeczywistość, z której wyjaśnia się wszystko inne. Z perspektywy dualizmu nie da się po prostu sprowadzić umysłu do ciała ani ciała do umysłu. Z perspektywy monizmu takie rozdzielenie bywa uznawane za zbyt radykalne. Krytyka dualizmu kartezjańskiego Krytyka dualizmu kartezjańskiego skupia się przede wszystkim na tym, że teoria nie daje przekonującego wyjaśnienia relacji psychofizycznych. Najczęściej podnoszone zarzuty dotyczą właśnie niejasności mechanizmu wzajemnego oddziaływania duszy i ciała. Najważniejsze punkty krytyki to: brak jasnej odpowiedzi, jak dwie całkowicie różne substancje miałyby wchodzić w relację przyczynową, trudność z pogodzeniem tej koncepcji z pytaniami o przyczynowość i wolną wolę, coraz słabsza zgodność z ujęciami, które wiążą procesy umysłowe z funkcjonowaniem mózgu. W efekcie dualizm kartezjański bywa oceniany jako stanowisko bardzo wpływowe, ale problematyczne tam, gdzie potrzebne jest dokładne wyjaśnienie, a nie tylko rozróżnienie między tym, co psychiczne, i tym, co materialne. Dualizm kartezjański we współczesnej filozofii umysłu We współczesnej filozofii umysłu ścisła wersja kartezjańskiego dualizmu jest dziś zwykle porzucana. Uwaga przesuwa się raczej na zależności funkcjonalne i strukturalne procesów umysłowych od mózgu oraz na poszukiwanie innych modeli relacji między umysłem a ciałem. Nie znaczy to jednak, że dualizm kartezjański stracił znaczenie. Nadal pozostaje ważnym punktem odniesienia, bo jasno stawia pytania, które wciąż wracają: czym różni się świadomość od procesów fizycznych, czy umysł da się w pełni wyjaśnić przez ciało, jak rozumieć relację między doświadczeniem wewnętrznym a mózgiem. To właśnie dlatego kartezjański podział na res cogitans i res extensa nadal pojawia się w dyskusjach o naturze człowieka, nawet jeśli współczesne odpowiedzi idą już często w inną stronę. Bibliografia: Dualizm kartezjański i próby jego rozwiązania - Filozofia Kartezjańska koncepcja zjednoczenia umysłu i ciała
„Mąż wrócił z pustym fotelikiem, a miał przywieźć Hanię od dziadków. Gdy usłyszałam, gdzie została, zrobiło mi się słabo”
Od rana wszystko było zaplanowane. Mąż miał zawieźć naszą pięcioletnią Hanię do swoich rodziców, bo ja pracowałam zdalnie, a on i tak jechał w tamtą stronę na spotkanie. Wieczorem usłyszałam klucz w zamku i od razu spojrzałam w stronę przedpokoju, spodziewając się tupotu małych stóp. Zamiast córki zobaczyłam tylko pusty fotelik samochodowy. A chwilę później usłyszałam coś, co sprawiło, że nogi się pode mną ugięły.
Do naszych rodzinnych wakacji zostało jeszcze kilkanaście dni. Ja od rana siedziałam przed komputerem, próbując zamknąć kilka projektów przed urlopem, a mój mąż, Paweł, miał tego dnia kilka spotkań poza biurem. Kiedy teściowa zaproponowała, że zajmie się Hanią, uznaliśmy, że to najlepsze rozwiązanie. – Przywieź ją rano – powiedziała przez telefon. – Usmażę jej naleśniki, pójdziemy na plac zabaw, a po południu zrobię z nią ciasteczka. Ty będziesz spokojnie pracować, a ona nawet nie zauważy, kiedy minie dzień. Hania uwielbiała dziadków. Już od śniadania biegała po mieszkaniu z małym plecakiem, do którego sama spakowała kredki, pluszowego króliczka i książeczkę z naklejkami. – Babcia pozwoli mi zjeść lody przed obiadem? – zapytała z nadzieją. – Nie licz na to – zaśmiał się Paweł. – Ale dziadek zawsze mówi, że babcia nie widzi wszystkiego – odparła z rozbrajającą powagą. Jeszcze długo się z tego śmialiśmy. Gdy wychodzili z domu, pocałowałam Hanię w czoło i powiedziałam, żeby była grzeczna. – Będę! Wieczorem wszystko ci opowiem! – odkrzyknęła już z klatki schodowej. Nie przypuszczałam, że tego wieczoru usłyszę zupełnie inną historię. Od południa coś zaczęło mi nie pasować Przez pierwsze godziny pracowałam bez przerwy. Telefon milczał, skrzynka mailowa pękała w szwach, a ja cieszyłam się, że Hania ma lepszy dzień niż kolejnych osiem godzin spędzonych obok mamy rozmawiającej na służbowych wideokonferencjach. Po trzynastej dostałam od teściowej zdjęcie. Hania siedziała na tarasie z miską truskawek i uśmiechała się od ucha do ucha. „Nasza księżniczka jest przeszczęśliwa” – napisała. Odpisałam tylko serduszko. Po siedemnastej zadzwoniłam do Pawła. – O której będziecie? – zapytałam. – Już wyjechałem od rodziców – odpowiedział. – Super. Hania pewnie padnie po całym dniu. Zapadła krótka cisza. – No... pogadamy, jak wrócę. To jedno zdanie nie dawało mi spokoju. Znałam go na tyle dobrze, że wiedziałam, kiedy coś ukrywa. Przez następną godzinę próbowałam wmówić sobie, że przesadzam. Może Hania zasnęła w samochodzie. Może chce zrobić mi niespodziankę. Może po prostu jest zmęczony. Kiedy usłyszałam trzask zamykanych drzwi auta pod blokiem, odruchowo podeszłam do okna. Paweł wysiadł sam. W przedpokoju stał tylko pusty fotelik Otworzyłam drzwi jeszcze zanim zdążył zadzwonić. – Gdzie jest Hania? – zapytałam od razu. Paweł wniósł do mieszkania fotelik samochodowy i odstawił go pod ścianę. Pusty. Poczułam, jak żołądek ściska mi się w twardy supeł. – Paweł... gdzie jest nasze dziecko? Westchnął ciężko. – Uspokój się. Nic złego się nie stało. – Nie mów mi, żebym się uspokoiła! – podniosłam głos. – Rano zawiozłeś córkę do swoich rodziców, a wracasz bez niej. Gdzie ona jest? Przez chwilę patrzył na podłogę. – Nie u rodziców. Serce zaczęło mi walić jak oszalałe. – To gdzie?! – U mojej cioci w Kazimierzu. Przez moment byłam przekonana, że źle usłyszałam. – W... Kazimierzu? Przecież to prawie dwie godziny stąd! – Wiem. – I kiedy zamierzałeś mi o tym powiedzieć?! Paweł przetarł twarz dłonią. – W drodze do domu. – Po fakcie?! Teściowa uznała, że „to świetna okazja” Okazało się, że po południu do teściów przyjechała siostra mojego teścia z mężem. Od kilku dni spędzali urlop w swoim domu pod Kazimierzem i przyjechali tylko na chwilę odebrać jakieś dokumenty. – Hania od razu złapała kontakt z ich wnuczką – tłumaczył Paweł. – Dziewczynki praktycznie się od siebie nie odklejały. – I co z tego? – Mama powiedziała, że skoro ciocia wraca jeszcze dziś, to Hania mogłaby pojechać z nimi na dwa dni. Mają ogród, basen, trampolinę, konie w sąsiedztwie... Stwierdziła, że to będą dla niej małe wakacje. Patrzyłam na niego z niedowierzaniem. – A ty się na to zgodziłeś? – Hania bardzo chciała. – Paweł, ona ma pięć lat. Gdyby ktoś zapytał ją, czy chce codziennie jeść lody i oglądać bajki do północy, też by chciała! Mąż spuścił wzrok. – Wiem... – Nie, chyba jednak nie wiesz. Zadzwoniłam do teściowej i pierwszy raz od dawna naprawdę się pokłóciłyśmy Wybrałam numer, zanim zdążyłam ochłonąć. – Słucham, kochanie? – odezwała się pogodnym głosem. – Dlaczego moja córka pojechała z obcymi dla niej ludźmi bez mojej zgody? – Obcymi? Przecież to rodzina! – Rodzina, której Hania widziała może trzy razy w życiu! Po drugiej stronie zapadła cisza. – Ona sama chciała jechać – odpowiedziała w końcu teściowa. – Pomyślałam, że zrobimy wam prezent. Odpoczniecie dwa dni. – Prezentem byłoby zapytać mnie o zgodę. – Nie sądziłam, że będziesz robiła z tego taki problem. – Problem? Wracam do domu, widzę pusty fotelik i dowiaduję się, że moje dziecko jest sto pięćdziesiąt kilometrów od domu. Naprawdę nie rozumiesz, dlaczego jestem przerażona? Tym razem teściowa nie odpowiedziała od razu. – Chyba... rzeczywiście źle to rozegraliśmy – powiedziała znacznie ciszej. Następnego dnia pojechaliśmy po Hanię Nie spałam prawie całą noc, choć wiedziałam już, że córka jest bezpieczna. Rozmawiałam z nią przez telefon, opowiadała zachwycona o trampolinie, kocie, który chodził za nią krok w krok, i o tym, że jutro mają piec drożdżówki. – Mamusiu, jest super! – mówiła z takim entuzjazmem, że aż ścisnęło mnie w gardle. Następnego ranka wsiedliśmy z Pawłem do samochodu i pojechaliśmy po nią. Przywitała nas rozpromieniona, z wiankiem z polnych kwiatów na głowie i kolanami ubrudzonymi od zabawy. – Już wracamy? – zapytała z wyraźnym rozczarowaniem. Uklęknęłam przy niej i mocno ją przytuliłam. – Tak, kochanie. Bo mama musi wiedzieć, gdzie jesteś. W drodze powrotnej Paweł przeprosił mnie chyba z dziesięć razy. Przyznał, że dał się ponieść emocjom i namowom swojej mamy. Uznał, że skoro Hania jest szczęśliwa, to nie ma znaczenia, czy pojedzie na jedną noc dalej. – Teraz już wiem, że znaczenie ma coś zupełnie innego – powiedział cicho. Od tamtej sytuacji obowiązuje u nas jedna zasada. Nie ma spontanicznych nocowanek, wyjazdów ani „niespodzianek”, nawet jeśli organizuje je najbliższa rodzina. Bo dziecko może być najszczęśliwsze na świecie, ale rodzic ma prawo wiedzieć, gdzie śpi jego córka i kto się nią opiekuje. A pusty fotelik pod ścianą to widok, którego nie życzę żadnej mamie. Czytaj też: „Teściowie zabrali Ignasia nad jezioro, bo w mieście nie dało się oddychać. Gdy wieczorem podjechali pod dom z pustym fotelikiem, skamieniałam” „Zapomniałam o dziecku w aucie i poszłam na zakupy. Już nigdy nie odważę się spojrzeć w oczy mężowi” „Teściowa ciągle prowadzała Olę do kościoła. Nigdy nie wybaczę jej tego, co się stało z moją córeczką”
Dualizm człowieka: czym jest i jakie ma odmiany?
Poznaj dualizm człowieka: relację duszy i ciała, główne odmiany, Platona i Kartezjusza oraz spory o świadomość. Sprawdź, jak wpływa na filozofię.
Myślenie o człowieku jako istocie złożonej z ciała i duszy to jedna z najstarszych idei filozoficznych. Zakłada, że to, co materialne, i to, co duchowe, współistnieją w nas obok siebie, ale nie da się ich sprowadzić do jednego porządku. Taki sposób patrzenia na ludzką naturę przez wieki wpływał na filozofię, religię i rozumienie świadomości. W tym ujęciu szczególnie ważna staje się relacja dusza–ciało: bliska, a zarazem nieoczywista. Jedni widzieli w duszy istotę człowieka, inni próbowali wyjaśnić, jak duch i materia mogą na siebie oddziaływać. Do dziś ten podział inspiruje, ale też budzi spory i skłania do stawiania podstawowych pytań o to, kim właściwie jesteśmy. Czym jest dualizm człowieka Dualizm człowieka to pogląd, według którego człowiek nie jest wyłącznie ciałem ani wyłącznie duchem. Zakłada, że tworzą go dwa różne elementy: ciało – materialne, związane ze światem fizycznym, dusza lub duch – niematerialne, wewnętrzne, niedające się sprowadzić do materii. W tym ujęciu duch i materia współistnieją, ale nie są tym samym. Różnią się naturą, choć razem tworzą jednego człowieka. To właśnie ta dwoistość jest sednem pojęcia „dualizm człowieka”. Dualizm antropologiczny a relacja dusza–ciało Dualizm antropologiczny podkreśla, że dusza i ciało są odrębnymi bytami, ale nie funkcjonują jako dwa osobne „człowieki”. Tworzą całość, którą nazywamy osobą. Najważniejsze jest tu napięcie wpisane w relację dusza–ciało. Z jednej strony ciało wiąże człowieka ze światem materialnym, z drugiej, dusza ma wyrażać jego życie wewnętrzne, świadomość i wymiar duchowy. Dualizm nie musi więc oznaczać walki tych dwóch sfer. Często chodzi raczej o uznanie, że są różne, ale współobecne. To rozróżnienie stało się jednym z podstawowych tematów filozofii człowieka, bo od razu rodzi pytanie: skoro dusza i ciało są różne, to jak pozostają ze sobą w związku? Najważniejsze odmiany dualizmu człowieka Dualizm człowieka występuje w kilku ważnych odmianach. Nie każda rozumie tę dwoistość tak samo. Najczęściej chodzi o: dualizm metafizyczny – przeciwstawienie ducha i materii, duszy i ciała; dualizm antropologiczny – skupienie na człowieku jako jedności dwóch różnych elementów; dualizm religijny – akcentowanie par takich jak dobro i zło, światło i ciemność; szersze przeciwstawienia obecne w myśleniu o człowieku, takie jak rozum i uczucie. W praktyce, gdy mówi się o dualizmie człowieka, najczęściej ma się na myśli właśnie relację duszy i ciała oraz pytanie o to, co w człowieku jest materialne, a co niematerialne. Dualizm platoński i jego obraz człowieka Platon jako pierwszy jasno sformułował dualistyczny obraz człowieka. W jego ujęciu: ciało jest materialne i śmiertelne, dusza jest niematerialna i nieśmiertelna. To dusza stanowi właściwą istotę człowieka. Ciało ma u Platona niższy status i bywa przedstawiane jako swoiste „więzienie” duszy. Ten obraz dobrze pokazuje, że w dualizmie platońskim świat duchowy ma pierwszeństwo przed materialnym. Z tym wiąże się także wyższa wartość świata idei niż świata zmysłowego. Człowiek jest więc ujmowany przede wszystkim od strony tego, co duchowe, trwałe i niematerialne. Dualizm kartezjański: duch i materia jako dwie substancje Dualizm kartezjański rozwinął w XVII wieku Kartezjusz. To jedna z najbardziej znanych wersji dualizmu i zarazem punkt odniesienia dla późniejszych sporów. Kartezjusz uznał, że istnieją dwie całkowicie różne substancje: res extensa – czyli ciało, to, co rozciągłe i materialne, res cogitans – czyli umysł lub dusza, to, co myślące. W tym ujęciu ciało i duch nie są tylko dwoma aspektami jednego bytu, ale dwiema odrębnymi rzeczywistościami. Spotykają się w człowieku, jednak nie przenikają się i nie są tym samym. Tu pojawia się też klasyczny problem: skoro są tak różne, to jak mogą na siebie oddziaływać? Jak niematerialna myśl wpływa na ruch ciała, a stan ciała na przeżycia psychiczne? Właśnie to pytanie stało się jednym z najtrudniejszych punktów całego dualizmu. Dualizm człowieka w tradycji chrześcijańskiej W tradycji chrześcijańskiej sprawa wygląda nieco inaczej niż u Platona. Podkreśla się wprawdzie, że człowiek ma strukturę dualną, ale równie mocno akcentuje się jego jedność. Oznacza to, że: człowiek składa się z ducha i ciała, oba te elementy współistnieją, ciało nie jest z natury czymś złym ani gorszym tylko dlatego, że jest materialne. To ważna różnica. W tym ujęciu relacja dusza–ciało nie polega na prostym przeciwstawieniu dwóch wrogich sobie sfer. Ciało dopełnia człowieka jako całość, a wymiar duchowy nie unieważnia cielesności. Dualizm a monizm: najważniejsza różnica między stanowiskami Najprościej mówiąc, dualizm i monizm różnią się odpowiedzią na pytanie: ile podstawowych elementów tworzy rzeczywistość i człowieka? Dualizm mówi o dwóch różnych pierwiastkach, na przykład: duszy i ciele, duchu i materii. Monizm zakłada natomiast, że istnieje tylko jeden zasadniczy pierwiastek rzeczywistości. Może to być wyłącznie materia albo wyłącznie duch. W takim podejściu odrębność duszy i ciała zostaje odrzucona. Ta różnica ma duże znaczenie dla rozumienia człowieka. W dualizmie człowiek jest istotą złożoną z dwóch jakościowo różnych wymiarów. W monizmie ta dwoistość zostaje zastąpiona jednością jednego rodzaju bytu. Główne kontrowersje wokół dualizmu człowieka Najwięcej sporów wywołuje pytanie o to, jak naprawdę działa relacja dusza–ciało. Skoro dusza jest niematerialna, a ciało materialne, trudno wyjaśnić, w jaki sposób jedno wpływa na drugie. To właśnie nazywa się problemem interakcji. Dotyczy on między innymi takich pytań: jak decyzja, myśl lub wola miałaby poruszać ciałem, jak stan ciała miałby oddziaływać na świadomość, czy dwa tak różne byty mogą pozostawać w realnym związku. Kontrowersje budzi też sam sposób wartościowania obu sfer. Niektóre wersje dualizmu wyraźnie wywyższają to, co duchowe, i obniżają znaczenie ciała. Inne próbują zachować równowagę, ale wtedy jeszcze mocniej wraca pytanie o to, co właściwie spaja człowieka w jedną całość. Jak współczesna filozofia i nauka krytykują dualizm Współczesna filozofia i nauka wielokrotnie krytykowały dualizm przede wszystkim za to, że trudno mu spójnie wyjaśnić powiązanie świadomości z budową ciała. Najczęstszy zarzut brzmi: jeśli dusza i ciało są radykalnie różne, to mechanizm ich związku pozostaje niejasny. To osłabia siłę wyjaśniającą dualizmu. Dlatego jako alternatywa pojawił się monizm psychofizyczny. W takim podejściu psychika i ciało nie są dwoma osobnymi substancjami, ale dwiema stronami tej samej rzeczywistości. To próba odejścia od ostrego podziału na duch i materię bez pomijania ludzkiego życia wewnętrznego. W jakich znaczeniach pojęcie dualizmu wykracza poza filozofię człowieka Pojęcie dualizmu nie ogranicza się do filozofii człowieka. Bywa używane szerzej, jako sposób opisywania rzeczywistości poprzez dwie przeciwstawne lub uzupełniające się zasady. Może dotyczyć na przykład: dualizmu sił kosmicznych, dualizmu politycznego, dualizmu władzy. religijnych przeciwstawień, takich jak dobro i zło czy światło i ciemność. W każdym z tych przypadków chodzi o podobny schemat myślenia: rzeczywistość nie jest ujmowana jako jednorodna, lecz jako zbudowana z dwóch odmiennych porządków albo zasad. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego dualizm człowieka jest częścią większej tradycji myślenia o świecie. Bibliografia: Wprowadzenie - Dualizm, jako zasada konstrukcji świata przedstawionego w utworach barokowych Dualizm – co znaczy to słowo? Co to jest? Definicja i przykłady użycia Monizm czy dualizm antropologiczny?
Nowe zasady ortografii 2026: co zmienia Rada Języka Polskiego
Poznaj nowe zasady ortografii Rady Języka Polskiego od 2026 roku i sprawdź, co naprawdę się zmienia oraz jak pisać zgodnie z normą.
Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują zaktualizowane reguły pisowni i interpunkcji ogłoszone przez Radę Języka Polskiego. Zmiany mają uporządkować zapisy, które do tej pory bywały niejednolite, ale nie dotyczą zasad historycznych, takich jak pisownia „rz”, „ch” czy „ó”. Najwięcej praktycznych nowości widać w zapisie wielką literą nazw mieszkańców, użyciu „nie”, cząstek typu „-bym” oraz wyrazach z „pół-”. Warto przy tym pamiętać, że obowiązuje jeden oficjalny dokument, a starsze uchwały i medialne komentarze nie stanowią już normy. To właśnie stąd bierze się dziś najwięcej nieporozumień. Co naprawdę oznaczają nowe zasady ortografii Rady Języka Polskiego od 2026 roku Nowe zasady ortografii Rady Języka Polskiego obowiązują od 1 stycznia 2026 roku. W praktyce oznacza to, że właśnie od tej daty należy odnosić się do nowego, oficjalnego zestawu reguł pisowni i interpunkcji. Najważniejsze jest jedno: nie chodzi o całkowitą rewolucję w polszczyźnie, ale o uproszczenie i ujednolicenie części zapisów. Zmiany dotyczą zasad konwencjonalnych, czyli takich, które wynikają z przyjętego sposobu zapisu, a nie z historycznych podstaw języka. To ważne zwłaszcza dla rodziców, uczniów i nauczycieli, bo łatwo wpaść w pułapkę starych przyzwyczajeń albo internetowych porad opartych na dawnych interpretacjach. Od 2026 roku liczy się to, co wynika z aktualnych oficjalnych zasad ortografii. Który dokument jest wiążący i jak czytać oficjalne zasady pisowni 2026 W sprawach pisowni 2026 wiążący jest jeden dokument: „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”. To właśnie on zawiera wszystkie obowiązujące reguły ortograficzne i interpunkcyjne. Warto przyjąć prostą zasadę: jeśli jakaś informacja wynika z tego dokumentu, jest obowiązująca, jeśli pochodzi ze starego artykułu, poradnika lub komentarza sprzed 2026 roku, może być już nieaktualna, dawne uchwały i medialne omówienia sprzed 2026 roku nie mają już mocy obowiązującej. Jak czytać oficjalne zasady pisowni 2026? Najbezpieczniej dosłownie i bez dopowiadania sobie wyjątków, których w dokumencie nie ma. Wiele nieporozumień bierze się stąd, że ktoś pamięta wcześniejsze reguły albo opiera się na skrótowym omówieniu zamiast na aktualnym brzmieniu zasad. Jak odróżnić uchwały Rady Języka Polskiego od medialnych interpretacji To rozróżnienie naprawdę robi różnicę. Oficjalny komunikat Rady Języka Polskiego albo uchwała mają moc wiążącą. Medialny komentarz już nie. W praktyce warto zwracać uwagę na kilka rzeczy: źródło informacji – czy pochodzi bezpośrednio ze strony Rady Języka Polskiego, forma publikacji – czy to komunikat, uchwała albo oficjalny dokument, data – czy materiał uwzględnia zasady obowiązujące od 1 stycznia 2026 roku, język tekstu – komentarze medialne często upraszczają temat i podają tylko wybrane przykłady. To oznacza, że nawet rzetelny artykuł prasowy nie zastępuje oficjalnego dokumentu. Może pomóc zrozumieć zmiany, ale nie stanowi normy. Gdy pojawia się wątpliwość, rozstrzyga ją wyłącznie treść oficjalnych zasad. Jakie zmiany ortograficzne 2026 faktycznie wprowadzono Najgłośniejsze zmiany ortograficzne 2026 dotyczą kilku konkretnych obszarów. Dobrze je znać, bo to właśnie one najczęściej pojawiają się w szkole, w pracy i w codziennym pisaniu. Wielka litera w nazwach mieszkańców Od 2026 roku wielką literą zapisuje się nazwy mieszkańców miast, wsi, dzielnic i osiedli, na przykład: Warszawianin Szczecinianin Nowohucianin Wielka litera w nazwach pojedynczych egzemplarzy marek i wyrobów Wielką literą zapisuje się już nie tylko nazwy firm i marek, ale także pojedyncze egzemplarze tych wyrobów, na przykład: czerwony Ford. Ujednolicona pisownia „nie” Partykułę nie zapisujemy łącznie z przymiotnikami oraz imiesłowami przymiotnikowymi bez względu na interpretację znaczeniową. Partykułę nie zapisujemy łącznie z: przymiotnikami, przysłówkami odprzymiotnikowymi, imiesłowami przymiotnikowymi. Rozdzielnie piszemy ją między innymi z: czasownikami, zaimkami. Rozdzielna pisownia cząstek typu „-bym”, „-byś”, „-by” Wprowadzono rozdzielną pisownię cząstek: bym byś by byśmy byście ze spójnikami, na przykład: czy by nie pojechać. Przymiotniki od nazw osobowych małą literą Przymiotniki tworzone od nazw osobowych zapisujemy małą literą niezależnie od znaczenia (dzierżawczego czy jakościowego), na przykład: szekspirowski zygmuntowski chopinowski Pisownia członu „pół-” Wprowadzono: pisownię łączną w wyrażeniach takich jak półzabawa, półnauka, zapis z łącznikiem, gdy człon odnosi się do osoby, na przykład: pół-Polka. Nieoficjalne nazwy etniczne Dopuszczono zapis alternatywny, małą lub wielką literą, w nieoficjalnych nazwach etnicznych, na przykład: kitajec / Kitajec jugol / Jugol Zestawienia wyrazów podobnie brzmiących W takich zestawieniach poprawne są trzy formy zapisu: z łącznikiem, z przecinkiem lub rozdzielnie. To jedna z tych zmian, które mają przede wszystkim uporządkować praktykę zapisu, a nie ją komplikować. Czego nowe oficjalne zasady ortografii nie zmieniają Nowe zasady nie zmieniają podstaw historycznych polskiej ortografii. To oznacza, że nie przewrócono do góry nogami reguł dotyczących takich zapisów jak: rz ch ó To ważne, bo wokół zmian pojawiało się sporo obaw, jakby od 2026 roku należało uczyć się polskiej pisowni od nowa. Tak nie jest. Zmiany nie dotyczą całego systemu ortografii, tylko wybranych zasad konwencjonalnych. Najczęstsze błędne interpretacje nowych zasad ortografii Najwięcej zamieszania wywołują nie same uchwały Rady Języka Polskiego, ale ich skrótowe omówienia. W efekcie w obiegu krąży kilka błędnych przekonań. „Wszystko się zmieniło” Nie. Zmiany są konkretne i ograniczone. Obejmują wybrane obszary pisowni, a nie całą ortografię. „Stare zasady nadal można stosować zamiennie” W okresie przejściowym (egzaminy 2026-2030) akceptowane będą obie formy zapisu, jednak docelowo wiążący będzie wyłącznie nowy dokument. „Wystarczy przeczytać artykuł o zmianach” To bywa pomocne na start, ale nie wystarcza przy wątpliwościach. Komentarz medialny może skracać, upraszczać albo pomijać szczegóły. „Dawne uchwały nadal obowiązują” Nie. Uchwały i wytyczne sprzed 2026 roku, które są sprzeczne z nowym dokumentem, tracą moc obowiązującą. Liczy się wyłącznie aktualny dokument z zasadami pisowni i interpunkcji. Gdzie sprawdzać zawsze aktualne i oficjalne zasady ortografii 2026 Najpewniejsze źródło jest jedno: strona Rady Języka Polskiego. Warto zaglądać przede wszystkim do: zakładki z komunikatami, dokumentu „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”. To właśnie tam znajdują się oficjalne zasady ortografii 2026 i ich aktualne brzmienie. Jeśli trafisz na sprzeczne informacje w mediach społecznościowych, w starym poradniku albo w artykule bez wyraźnego odwołania do aktualnego dokumentu, najlepiej wrócić właśnie do tej podstawy. Dzięki temu łatwiej oddzielić obowiązującą normę od internetowego zamieszania. Bibliografia: Nowe zasady pisowni - prostsza, bardziej spójna ortografia Zmiany w polskiej ortografii od 1 stycznia 2026 r. Od 1 stycznia 2026 r. - ortografia i interpunkcja po nowemu
Nowe zasady ortografii 2026: najważniejsze zmiany i przykłady
Nowe zasady ortografii 2026 wyjaśniają wielkie litery, pisownię „nie” i formy typu pół- czy quasi-. Sprawdź, co zmienia się od 1 stycznia.
Od 1 stycznia 2026 obowiązują ujednolicone reguły pisowni, które porządkują wiele codziennych wątpliwości. Zmiany dotyczą przede wszystkim wielkich i małych liter oraz pisowni łącznej i rozdzielnej, a więc tych miejsc, w których najłatwiej o zawahanie przy szkolnym dyktandzie, w wiadomości do nauczyciela czy w urzędowym formularzu. Inaczej zapiszemy już nazwy mieszkańców miejscowości, część nazw własnych i niektóre wyrazy z „nie”. Uporządkowano też zasady dotyczące form z „pół-”, „quasi-” i cząstek typu „by”. To nie rewolucja w stylu „rz” i „ó”, ale konkretne korekty, które warto znać, by pisać pewniej i bez powielania popularnych mitów. Nowe zasady ortografii 2026: co rzeczywiście się zmieniło Od 1 stycznia 2026 obowiązują oficjalnie nowe zasady ortografii 2026, ale nie jest to przewrót w całym języku. Zmiany dotyczą głównie tego, kiedy piszemy wielką lub małą literą oraz kiedy łączymy wyrazy, a kiedy je rozdzielamy. Najważniejsze zmiany ortografii 2026 obejmują przede wszystkim: wielką literę w nazwach mieszkańców miejscowości, wielką literę w większej liczbie nazw własnych, wielką literę także przy pojedynczych egzemplarzach produktów i marek, łączną pisownię „nie” z imiesłowami odmiennymi oraz z przymiotnikami i przysłówkami, także w stopniu wyższym i najwyższym, małą literę w przymiotnikach utworzonych od nazwisk, dopuszczenie dwóch wariantów w części przymiotników utworzonych od imion, rozdzielną pisownię cząstek typu „by”, „bym”, „byśmy” po spójnikach, ujednolicenie zapisu takich form jak „pół-”, „niby-” i „quasi-”. To ważne: reforma ortografii 2026 nie zmienia zasad historycznych, więc nadal obowiązują dotychczasowe reguły dotyczące „ó”, „rz”, „ch” czy „h”. Wielka litera w nazwach mieszkańców, nazwach własnych i nazwach produktów To jedna z najbardziej zauważalnych zmian. Nazwy mieszkańców miejscowości Od 2026 roku nazwy mieszkańców miast, wsi, dzielnic i osiedli zapisujemy wielką literą. Poprawnie: Warszawianin Ochocianka Nowohucianin To właśnie ta zmiana sprawia, że pisownia nazw mieszkańców 2026 budzi najwięcej pytań, bo przez lata wiele osób było przyzwyczajonych do małej litery. Nazwy własne w przestrzeni publicznej W nazwach własnych obiektów przestrzeni publicznej wielką literą zapisuje się wszystkie człony, z wyjątkiem przyimków i spójników. Przykłady: Aleja Róż Plac Zbawiciela Park Kościuszki Wyjątek pozostaje praktyczny i dość łatwy do zapamiętania: wyraz „ulica” zapisujemy małą literą, np. ulica Piłsudskiego. Ta zasada obejmuje też nazwy własne obiektów topograficznych i budowli, na przykład: Kopiec Wandy Kościół Mariacki Most Poniatowskiego Pałac Staszica Nazwy firm, marek i pojedynczych egzemplarzy produktów Od 2026 roku wielką literą zapisujemy nie tylko nazwę firmy czy marki, ale też pojedynczy egzemplarz wyrobu. Przykłady: Ford Toyota W praktyce oznacza to prostszy i bardziej jednolity zapis tam, gdzie wcześniej wiele osób się wahało. Nieoficjalne nazwy etniczne W tej grupie dopuszczalne są dwa warianty: wielką albo małą literą. Przykłady: Jugol lub jugol Kitajec lub kitajec Tu warto zachować jedną wersję w obrębie jednego tekstu, żeby zapis był po prostu spójny. Pisownia „nie” w 2026 roku: co zapisujemy łącznie, a co bez zmian Pisownia nie 2026 została wyraźnie uporządkowana. Od 2026 roku partykułę „nie” zapisujemy łącznie: z imiesłowami odmiennymi, z przymiotnikami, z przysłówkami odprzymiotnikowymi, także w stopniu wyższym i najwyższym. Przykłady: niepalący nieopisany nienajlepiej nielepszy To jedna z tych zmian, które ułatwiają życie, bo zamiast zastanawiać się nad wyjątkami, można częściej sięgnąć po zapis łączny. Warto jednak pamiętać, że nowe zasady nie oznaczają całkowitego przemeblowania wszystkich reguł z „nie”. Zmiana dotyczy wskazanych grup wyrazów, a nie całej polskiej ortografii naraz. Przymiotniki od nazwisk i imion: kiedy mała litera, kiedy dopuszczalne są dwa warianty Tu zasady są dwie i dobrze ich nie mieszać. Przymiotniki utworzone od nazwisk Przymiotniki utworzone od nazwisk, zakończone na -owski, -ska, zapisujemy zawsze małą literą. Przykłady: dramat szekspirowski wiersz miłoszowski Jeśli więc przymiotnik pochodzi od nazwiska, mała litera jest bezpiecznym wyborem. Przymiotniki utworzone od imion W przymiotnikach utworzonych od imion zakończonych na -owy, -owa, -in, -ina dopuszczalne są dwa warianty: wielka albo mała litera. Przykłady: Jackowe dzieci / jackowe dzieci Zosina lalka / zosina lalka W praktyce najlepiej wybrać jedną wersję i trzymać się jej w całym tekście, zeszycie czy szkolnej notatce. Rozdzielnie czy łącznie: „by”, „pół-”, „niby-”, „quasi-” oraz pary wyrazów równorzędnych To dział, w którym łatwo o drobne potknięcia, bo zapis często „brzmi dobrze” w kilku wersjach. Od 2026 reguły są bardziej uporządkowane. „By”, „bym”, „byśmy” po spójnikach Cząstki trybu przypuszczającego zapisujemy rozdzielnie od spójnika. Przykłady: czy by nie przyjechał czy byśmy pojechali Jeśli więc przed formą stoi spójnik, warto zostawić odstęp. „Pół-”, „niby-”, „quasi-” Formy z tymi cząstkami zapisujemy zasadniczo łącznie. Przykłady: półżartem półserio półzabawa półnauka quasiopiekun Wyjątek dotyczy form takich jak pół-Polka, gdy chodzi o osobę o podwójnym pochodzeniu, stosujemy łącznik. Pary wyrazów równorzędnych W parach równorzędnych dopuszczalne są trzy warianty zapisu: z łącznikiem, z przecinkiem, rozdzielnie. Przykład: tuż-tuż tuż, tuż tuż tuż To zmiana, która daje większą swobodę, ale nadal warto dbać o konsekwencję w jednym tekście. Zmiany ortografii 2026 w praktyce: jak stosować nowe reguły bez pomyłek Najprościej potraktować nowe zasady jak kilka krótkich podpowiedzi do codziennego pisania. Pomaga taki schemat: widzisz nazwę mieszkańca miejscowości, wybierz wielką literę, piszesz nazwę parku, placu, kościoła, mostu czy kopca, wielką literą zapisz każdy człon nazwy własnej, poza przyimkami i spójnikami, piszesz „ulica”, ten wyraz zostaje małą literą, masz „nie” z przymiotnikiem, przysłówkiem odprzymiotnikowym albo imiesłowem odmiennym, pisz łącznie, tworzysz przymiotnik od nazwiska, pisz małą literą, tworzysz przymiotnik od imienia, sprawdź, czy dopuszczalne są dwa warianty, po spójniku pojawia się „by”, „bym”, „byśmy”, pisz rozdzielnie, używasz „pół-”, „niby-”, „quasi-”, najczęściej zapisuj łącznie. W codziennym użyciu najbardziej praktyczne jest też jedno: nie opierać się na dawnym przyzwyczajeniu. Okres przejściowy już się skończył, więc wcześniejsze odstępstwa nie są dziś uzasadnione. Reforma ortografii 2026 a popularne mity: czego nowe zasady nie zmieniają Wokół hasła „nowa ortografia” narosło sporo nieporozumień. Najważniejsze jest oddzielenie oficjalnych zmian od obiegowych opinii. Nowe zasady nie zmieniają historycznych reguł pisowni. To znaczy, że nie pojawiła się żadna rewolucja dotycząca: ch rz ó innych tradycyjnych zasad historycznych Nie każda internetowa porada czy zasłyszana „nowinka” jest więc prawdziwą zmianą. Obowiązują tylko te reguły, które zostały oficjalnie ogłoszone. Od kiedy obowiązują nowe zasady i na czym opiera się oficjalna norma ortograficzna Nowe zasady ortografii 2026 obowiązują od 1 stycznia 2026 roku. Od tego momentu oficjalną podstawą normy ortograficznej i interpunkcyjnej jest jeden dokument: „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” Rady Języka Polskiego. To on zastępuje wcześniejsze rozproszone uchwały, które straciły moc. W praktyce to dobra wiadomość: zamiast szukać odpowiedzi w kilku różnych miejscach, warto opierać się na jednym, aktualnym źródle. Bibliografia: [PDF] Zmiany w polskiej ortografii od 1 stycznia 2026 r. Od 1 stycznia 2026 r. - ortografia i interpunkcja po nowemu - Gov.pl
Nowe zasady ortografii 2024–2026: przegląd i praktyczne zmiany
Nowe zasady ortografii od 2026 w prosty sposób wyjaśniają pisownię wielkich liter, „nie”, łącznik i nazwy własne. Sprawdź, co się zmienia.
Od 1 stycznia 2026 w polszczyźnie zaczynają obowiązywać ujednolicone reguły pisowni, które porządkują m.in. użycie wielkich i małych liter, zapis z „nie”, formy łączne i rozdzielne oraz stosowanie łącznika. Dla wielu osób najbardziej zauważalne będą zmiany w nazwach mieszkańców, nazwach miejsc i lokali, a także w zapisie wyrazów z cząstkami typu niby- i quasi-. Warto przy tym oddzielić fakty od internetowych skrótowych myślowych. Wiążący jest jeden oficjalny dokument ogłoszony przez Radę Języka Polskiego, a szkolne egzaminy obejmuje okres przejściowy. To ważne, bo obok realnych zmian sporo zasad pozostaje bez zmian, także tych, które od lat budzą najwięcej wątpliwości. Co się zmieniło w nowych zasadach ortografii 2024–2026 Nowe zasady ortografii obowiązujące od 2026 roku porządkują kilka obszarów, które wcześniej budziły wątpliwości albo były opisane w rozproszonych uchwałach. Najważniejsze zmiany dotyczą: pisowni wielkich i małych liter, pisowni łącznej i rozdzielnej, stosowania łącznika, ujednolicenia zasad w jednym oficjalnym dokumencie. W praktyce najbardziej zauważalne są nowe reguły zapisu nazw mieszkańców, nazw obiektów, nazw lokali oraz niektórych połączeń z cząstkami typu niby- i quasi-. Zmieniły się też zasady, które wpływają na codzienne pisanie, na przykład zapis cząstek -bym, -byś, -by po spójnikach oraz pisownia „nie” z wybranymi formami. Warto też od razu oddzielić fakty od internetowych uproszczeń: to nie jest całkowita rewolucja w polszczyźnie. Zmiany nie obejmują podstawowych reguł historycznych, takich jak pisownia „rz”, „ch” czy „ó”. Od kiedy obowiązują nowe zasady ortografii i jak działa okres przejściowy Nowe zasady ortografii obowiązują od 1 stycznia 2026 roku. Dla uczniów i osób zdających egzaminy ważna jest jeszcze jedna informacja: przewidziano okres przejściowy od 2026 do 2030 roku. Oznacza to, że na egzaminie ósmoklasisty i maturze będą akceptowane zarówno wcześniejsze zapisy, jak i nowe zasady. To rozwiązanie ma duże znaczenie w praktyce, bo szkoły, nauczyciele, rodzice i uczniowie dostali czas na spokojne oswojenie zmian. Jeśli więc dziecko spotka w podręcznikach albo zeszytach starszy zapis, nie zawsze oznacza to od razu błąd egzaminacyjny. Oficjalne źródło zasad: który dokument jest dziś wiążący Dziś jedynym wiążącym źródłem reguł ortograficznych i interpunkcyjnych jest dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” ogłoszony przez Radę Języka Polskiego. To ważna zmiana porządkująca, bo kończy się opieranie na wielu wcześniejszych uchwałach i rozproszonych dokumentach. Jeśli pojawiają się sprzeczne wyjaśnienia, uproszczone grafiki albo „ściągi” krążące w sieci, warto sprawdzać, czy rzeczywiście wynikają z tego właśnie dokumentu. Tylko on jest podstawą obowiązujących reguł. Zmiany w pisowni wielkich i małych liter W tej grupie zmian jest kilka szczególnie istotnych reguł. Po pierwsze, nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi zapisujemy wielką literą. Dotyczy to form takich jak: Warszawianin Nowohucianin Ochocianka Po drugie, wielką literą zapisujemy nie tylko nazwy firm i marek, ale także pojedyncze egzemplarze wyrobów przemysłowych. Można więc napisać: czerwony Ford pod oknem. Po trzecie, wszystkie człony nazw własnych obiektów piszemy wielką literą, z wyjątkiem przyimków i spójników. Osobna kwestia dotyczy przymiotników utworzonych od nazw osobowych. Tu zasada została uproszczona: przymiotniki od nazwisk zapisujemy małą literą: dramat szekspirowski, koncert chopinowski, przymiotniki od imion zakończone na –owy, –in(yn), –ów można pisać wielką lub małą literą: Jackowe dzieci / jackowe dzieci, Zosina lalka / zosina lalka. Jak zapisujemy nazwy mieszkańców, nazwy obiektów i nazwy lokali po zmianach W codziennym użyciu najwięcej pytań pojawia się właśnie przy tych trzech grupach nazw. Nazwy mieszkańców Obowiązuje zapis wielką literą nazw mieszkańców: miast, dzielnic, osiedli, wsi. Przykłady: Warszawianin Nowohucianin Ochocianka Zmiana obejmuje też nazwy nieoficjalne i etniczne, przy których możliwy jest zapis wielką lub małą literą, na przykład: Kitajec / kitajec. Nazwy obiektów W nazwach własnych obiektów wielką literą zapisuje się wszystkie człony poza przyimkami i spójników. Dotyczy to między innymi takich wyrazów jak: Aleja Most Plac Park Pomnik Poprawne przykłady: Aleja Róż Plac Zbawiciela Wyjątkiem pozostaje wyraz ulica, który nadal zapisujemy małą literą: ulica Józefa Piłsudskiego Nazwy lokali W wielowyrazowych nazwach lokali usługowych, gastronomicznych i podobnych wszystkie człony zapisujemy wielką literą, z wyjątkiem przyimków i spójników. Przykłady: Kawiarnia Literacka Teatr Rozmaitości Pizzeria Napoli Zmiany w pisowni łącznej, rozdzielnej i z łącznikiem W nowych zasadach pisowni 2026 uporządkowano także kilka często mylonych zapisów. Cząstki niby- i quasi- Obowiązuje ujednolicona zasada zapisu tych cząstek: łącznie z wyrazami pisanymi małą literą: nibyartysta, quasiopiekun z łącznikiem z wyrazami pisanymi wielką literą: niby-Anglik, quasi-Polak To jedna z tych zmian, które naprawdę ułatwiają życie, bo zasada jest spójna i łatwa do zapamiętania. Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście po spójnikach Wprowadzono rozdzielną pisownię tych cząstek po spójnikach. Przykład: Zastanawiam się, czy by nie pojechać. Jeśli więc po spójniku pojawia się taka forma, zapis rozdzielny jest właściwy. Pisownia „nie” 2026: co zapisujemy łącznie, a co rozdzielnie W tym obszarze zasady zostały wyraźnie doprecyzowane. Zawsze łącznie „Nie” z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi zapisujemy zawsze łącznie, także w stopniu wyższym i najwyższym. Przykład: nielepszy Łącznie także z imiesłowami odmiennymi Obowiązuje też łączny zapis „nie” z imiesłowami odmiennymi bez względu na znaczenie. Przykład: nieumyty To oznacza, że w tym zakresie nie trzeba już rozstrzygać znaczenia, by zdecydować o pisowni. Reguła jest po prostu stała: zapis łączny. Które reguły pozostały bez zmian Nie zmieniły się zasady historyczne, które wiele osób kojarzy ze szkolnej ortografii. Nadal obowiązują dotychczasowe reguły dotyczące między innymi: „rz” „ch” „ó” Jeśli więc pojawiają się informacje sugerujące całkowitą przebudowę polskiej ortografii, warto podchodzić do nich ostrożnie. Zmiany są konkretne, ale nie obejmują całego systemu pisowni. Jak odróżnić rzeczywiste zmiany w ortografii od uproszczeń i błędnych interpretacji Najbezpieczniej trzymać się jednej zasady: wiążące są tylko reguły zapisane w oficjalnym dokumencie Rady Języka Polskiego. To szczególnie ważne teraz, gdy wokół zmian krąży sporo skrótowych omówień, które mieszają fakty z uproszczeniami. W praktyce warto pamiętać o trzech rzeczach: nie każda lista „nowych zasad” w internecie jest kompletna albo poprawna, nie każda różnica między starym a nowym zapisem oznacza błąd, zwłaszcza w okresie przejściowym na egzaminach, warto sprawdzać, czy dana informacja dotyczy rzeczywistej zmiany, a nie tylko popularnego komentarza do zmiany. Przy pracy z dzieckiem, odrabianiu lekcji czy przygotowaniu do egzaminu najbardziej pomocne będzie więc spokojne korzystanie z aktualnych zasad, bez dopisywania do nich zmian, których oficjalnie nie wprowadzono. Bibliografia: Nowe zasady pisowni - prostsza, bardziej spójna ortografia Rada Języka Polskiego ogłasza najnowsze zmiany w zasadach polskiej pisowni Nowe zasady pisowni weszły w życie. Rada Języka Polskiego upraszcza ortografię
„Córka wróciła z półkolonii zmarnowana. Gdy usłyszałam, co kazali im robić, zbladłam: za to płacę prawie 1000 zł?!”
Miały być aktywne wakacje, nowe znajomości i atrakcje od rana do popołudnia. Zamiast tego ośmioletnia córka naszej czytelniczki przez większość dnia siedziała – jak twierdzi mama – w sali domu kultury z telefonem w ręku. Kobieta nie ukrywa rozczarowania. „Jeśli wiedziałabym, że tak będą wyglądały te półkolonie, nigdy bym jej nie zapisała” – pisze w mailu do naszej redakcji.
Rodzice płacą nawet kilkaset złotych za tygodniowy turnus półkolonii i liczą na ciekawy program. Nasza czytelniczka twierdzi jednak, że rzeczywistość okazała się zupełnie inna, niż obiecywała oferta. „Myślałam, że będzie wracała z głową pełną wrażeń” Szanowna Redakcjo, zapisałam córkę na tygodniowe półkolonie organizowane w naszym mieście. Kosztowały 980 zł. Nie była to mała kwota, ale uznałam, że warto. W opisie były warsztaty, gry terenowe, zajęcia sportowe, wyjścia i mnóstwo aktywności. Pomyślałam, że dziecko będzie miało wreszcie tydzień pełen ruchu i oderwie się od ekranu. Już pierwszego dnia córka wróciła jakaś przygaszona. Uznałam, że może jest zmęczona. Siłą musiałam wyciągnąć z niej, co się dzieje. „Było gorąco, więc siedzieliśmy w środku” Najczęściej słyszałam jedno zdanie: „Było gorąco, oglądaliśmy tiktoki”. Nie mam pretensji o to, że dzieci nie biegały po słońcu przy ponad 30 stopniach. To akurat uważam za rozsądne. Problem w tym, co – według córki – działo się później. Opiekunowie pytali dzieci, czy mają ochotę na aktywności, które były w programie. Jeśli dzieci nie wykazywały przesadnego zainteresowania, po prostu odpuszczali. Córka mówiła, że jedni rysowali, inni rozmawiali, ale większość wyciągała telefony. Opiekunowie nawet nie reagowali. Nikt nie zabierał telefonów, nikt nie proponował wspólnych zabaw czy zajęć. Gdy zapytała wychowawczynię, co będą robić, usłyszała podobno, że „jak zrobi się chłodniej, to wyjdą”. Dopiero trzeciego dnia wszyscy poszli do kina. „Naprawdę za to zapłaciłam prawie tysiąc złotych?” Najbardziej zdziwiło mnie to, że córka po powrocie do domu... znowu chciała siedzieć z telefonem. Trudno było mi ją przekonać do wyjścia na rower, bo stwierdziła, że „na półkoloniach też nic nie robili”. Nie oczekiwałam, że przez osiem godzin dziennie dzieci będą miały warsztaty bez ani minuty przerwy. Rozumiem, że przy upałach trzeba zmieniać plany i zadbać o bezpieczeństwo. Ale naprawdę trudno mi zaakceptować sytuację, w której rozwiązaniem jest pozwolenie dzieciom na wielogodzinne siedzenie z telefonami. Gdybym chciała, żeby córka spędziła tydzień przed ekranem, nie musiałabym wydawać prawie tysiąca złotych. Być może trafiłam na wyjątkowo pechowy turnus. Wiem jednak jedno – w przyszłym roku dużo dokładniej sprawdzę program i dopytam, jak wygląda plan awaryjny na dni z upałami. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Jeśli relacja naszej czytelniczki wiernie oddaje przebieg półkolonii, jej rozczarowanie wydaje się zrozumiałe. W czasie upałów organizatorzy mają obowiązek dostosować plan dnia do warunków pogodowych i unikać długiego przebywania dzieci na słońcu. To jednak nie oznacza, że jedynym rozwiązaniem jest pozostawienie uczestników z telefonami przez znaczną część dnia. Jednocześnie warto pamiętać, że pojedyncza relacja nie pozwala ocenić całego turnusu ani wszystkich półkolonii. Przed zapisaniem dziecka dobrze jest dopytać organizatora nie tylko o listę atrakcji, ale również o to, jak wygląda plan zajęć w przypadku niepogody lub wysokich temperatur. Dzięki temu łatwiej uniknąć rozczarowania i wybrać ofertę najlepiej dopasowaną do oczekiwań rodziny. Czytaj także: „Moje dzieci codziennie bawiły się u sąsiadki. Po tygodniu dostałam rachunek i krótki list. Gdy przeczytałam ostatnie zdanie, zrobiło mi się wstyd”
„Teściowa od miesięcy prosiła nas o pożyczki. Gdy przypadkiem zobaczyłam jej zdjęcia z uzdrowiska, aż mnie zamurowało”
Za każdym razem mówiła to samo. „To tylko na chwilę, oddam wam, jak tylko stanę na nogi”. Wierzyliśmy jej, choć z miesiąca na miesiąc było nam coraz trudniej. Kiedy pewnego wieczoru zobaczyłam w internecie zdjęcia teściowej uśmiechniętej na tarasie eleganckiego uzdrowiska, poczułam, jak ogarnia mnie złość. Byłam przekonana, że przez cały ten czas zwyczajnie nas wykorzystywała.
Moja teściowa, Danuta, od zawsze była bardzo samodzielna. Odkąd kilka lat wcześniej przeszła na emeryturę, radziła sobie sama, nie narzekała i nigdy nie oczekiwała od nas pomocy. Właśnie dlatego tak mnie zaskoczyło, kiedy któregoś dnia zadzwoniła do Pawła. – Synku, moglibyście pożyczyć mi dwa tysiące? – zapytała niepewnie. – Muszę zapłacić kilka rachunków, a emerytura przyjdzie dopiero za tydzień. Paweł nawet się nie zastanawiał. – Jasne, mamo. Nie miałam nic przeciwko. Każdemu może zdarzyć się gorszy miesiąc. Potem jednak przyszła kolejna prośba. Tym razem o półtora tysiąca. Później o osiemset złotych. Następnie o trzy tysiące. – To ostatni raz – zapewniała. – Naprawdę mi głupio. Oddawała część pieniędzy, ale niemal od razu znowu prosiła o kolejną pożyczkę. Zaczynało mnie to męczyć. Pewnego wieczoru usiedliśmy z Pawłem przy kuchennym stole. – Nie uważasz, że to już trochę dziwne? – zapytałam. – Przecież twoja mama zawsze świetnie gospodarowała pieniędzmi. Mąż wzruszył ramionami. – Może wszystko podrożało. Sama widzisz, jakie są rachunki. – Ale skoro nie ma pieniędzy, to powinna nam powiedzieć dlaczego. – Może się wstydzi. Przyjęłam to wyjaśnienie, choć nie dawało mi spokoju. Jedno zdjęcie wystarczyło, żebym pomyślała o najgorszym Kilka tygodni później siedziałam wieczorem z telefonem w ręku. Bezmyślnie przeglądałam media społecznościowe, aż nagle zatrzymałam się na zdjęciu znajomej teściowej. Na fotografii stały obok siebie dwie uśmiechnięte kobiety w białych szlafrokach. W tle widać było elegancki hotelowy ogród, leżaki i fontannę. Przez chwilę nie mogłam uwierzyć własnym oczom. Danuta wyglądała na wypoczętą i szczęśliwą. W opisie zdjęcia przeczytałam: „Najlepszy turnus w uzdrowisku! Szkoda wracać do domu”. Poczułam, jak robi mi się gorąco. – Paweł! – zawołałam. Przyszedł z salonu. – Co się stało? Odwróciłam ekran telefonu w jego stronę. – Twoja mama nie ma pieniędzy na rachunki, ale ma na pobyt w uzdrowisku? Patrzył chwilę na zdjęcie. – Może... pojechała z kimś? – Za nasze pieniądze? Nie odpowiedział. Pierwszy raz naprawdę zrobiło mi się przykro. Przez kilka miesięcy odmawialiśmy sobie różnych rzeczy. Przesunęliśmy zakup nowej zmywarki, zrezygnowaliśmy z weekendowego wyjazdu z dziećmi, bo ciągle dokładaliśmy do kolejnych pożyczek dla teściowej. A ona siedziała w uzdrowisku. Nie mogłam przestać o tym myśleć. Nie wytrzymałam i pojechałam do niej Kilka dni później Danuta wróciła do domu. Nie uprzedzałam jej o wizycie. Zapukałam po południu. – O, Aniu! – ucieszyła się. – Wejdź, właśnie zrobiłam kompot. Nie miałam ochoty na kompot. – Muszę cię o coś zapytać. Od razu zauważyłam, że jej uśmiech zgasł. – O co chodzi? Wyjęłam telefon. – Widziałam zdjęcia z uzdrowiska. Przez chwilę patrzyła na ekran. – Aha... – Mogę wiedzieć, dlaczego przez kilka miesięcy pożyczasz od nas pieniądze, skoro stać cię na takie wyjazdy? W mieszkaniu zapadła cisza. Danuta usiadła ciężko na krześle. – Wiedziałam, że prędzej czy później ktoś to zobaczy. – Więc? Spojrzała na mnie zmęczonym wzrokiem. – Niczego przed wami nie ukrywałam z wyrachowania. – To dlaczego nic nie powiedziałaś? Westchnęła. – Bo chciałam zrobić Pawłowi niespodziankę. Nie rozumiałam ani słowa. Pokazała mi mieszkanie, którego wcześniej nigdy nie widziałam – Chodź. Zaprowadziła mnie do drugiego pokoju. Stanęłam jak wryta. Całe mieszkanie wyglądało jak plac budowy. Zerwane panele, skute ściany, nowe instalacje elektryczne wystające spod tynku, kartony z płytkami i worki z zaprawą. – Co tu się stało? – zapytałam cicho. – Remont. – Ale przecież... – Zaczął się od wymiany jednej rury – uśmiechnęła się smutno. – Potem okazało się, że instalacja pamięta jeszcze lata osiemdziesiąte. Hydraulik powiedział, że jeśli teraz tego nie zrobię, za chwilę zaleję pół bloku. Później wyszły kolejne problemy. Ściany. Elektryka. Podłogi. Usiadłyśmy przy stole. – Wszystkie moje oszczędności zniknęły w kilka tygodni. A ja nie chciałam brać kredytu. – Ale uzdrowisko... Na jej twarzy pojawił się pierwszy od dawna uśmiech. – Wygrałam pobyt. – Co? – Dom kultury organizował konkurs dla seniorów. Trzeba było napisać wspomnienie z dzieciństwa. Nawet nie pamiętałam, że wysłałam tę pracę. Kilka miesięcy później zadzwonili, że zdobyłam pierwsze miejsce. Turnus był nagrodą. Patrzyłam na nią z niedowierzaniem. – Naprawdę? Danuta podeszła do komody i wyjęła teczkę. Było tam zaproszenie na turnus, regulamin konkursu i dyplom. Wszystko się zgadzało. – Mogłam nie jechać – powiedziała cicho. – Ale pierwszy raz od wielu miesięcy mogłam przespać całą noc, nie myśląc o tym, ile jeszcze kosztuje remont. Poczułam ogromny wstyd. Najbardziej zaskoczyło mnie to, co powiedziała na końcu Myślałam, że to już koniec tej historii. Danuta wyjęła jednak jeszcze jeden dokument. – Właściwie chciałam wam to pokazać dopiero po zakończeniu remontu. Położyła przede mną akt notarialny. – To projekt umowy darowizny. Spojrzałam na nią zdziwiona. – Chciałam przepisać mieszkanie na Pawła. Ale nie mogłam tego zrobić, dopóki wszystko nie będzie doprowadzone do porządku. Nie chciałam zostawiać wam lokalu z odpadającym tynkiem, starą instalacją i przeciekającymi rurami. Zrobiło mi się gorąco. Przez ostatnie tygodnie byłam przekonana, że teściowa żyje naszym kosztem. Tymczasem ona wydawała każdą pożyczoną złotówkę na mieszkanie, które zamierzała przekazać swojemu synowi. – Dlaczego nic nam nie powiedziałaś? – zapytałam. Uśmiechnęła się delikatnie. – Bo wiedziałam, że Paweł od razu zabroniłby mi robić remont na taką skalę. Powiedziałby, żebym zostawiła stare ściany i wydała pieniądze na siebie. A ja chciałam, żeby kiedyś miał spokojny dom. Taki, o który nie będzie musiał się martwić. Wróciłam tego dnia do domu z ciężkim sercem. Nie dlatego, że straciliśmy pieniądze. Dlatego, że tak łatwo uwierzyłam w najgorszy scenariusz. Od tamtej rozmowy już nigdy nie oceniam rodzinnych historii po jednym zdjęciu z internetu. Za uśmiechem na fotografii często kryje się coś zupełnie innego, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Czytaj także: „Zamiast wnuczki teściowa przyniosła z przedszkola pusty wózek i koszyk truskawek. Od razu wiedziałam, że stało się coś strasznego” „Nie wyrabiam już przy dzieciach, a mąż nalega na trzecie. Tłumaczy, że kiedyś kobiety rodziły co rok, więc ja też dam radę” „Znalazłam w telefonie męża serię zdjęć z ciemnowłosą Hiszpanką. Gdy poprosił, bym przyjęła ją do domu, nie wytrzymałam”
„Znajomi na wakacjach karmią 7-latka łyżeczką. Gdy zobaczyłam, co robią z parówkami, aż usiadłam”
Wspólne wakacje ze znajomymi to zawsze spory sprawdzian dla relacji, ale to, co przeżywam na obecnym wyjeździe, przechodzi moje najśmielsze oczekiwania. Daliśmy się z mężem namówić na tygodniowy urlop z Kaśką, Markiem i ich siedmioletnim synem, Igorem. Nasz syn ma tyle samo lat, więc byłam święcie przekonana, że chłopcy będą się świetnie bawić, a my złapiemy chwilę oddechu. Nic z tego.
Wiedziałam, że Kaśka ma bzika na punkcie dogadzania swojemu synkowi, ale to, co zobaczyłam podczas hotelowego śniadania, dosłownie ścięło mnie z nóg. Gwarantuję, że po przeczytaniu tego listu wiele mam złapie się za głowę. Nadopiekuńczość rodziców potrafi zrobić z dziecka życiową niedojdę Wszystko zaczęło się rano w hotelowej restauracji, kiedy umówiliśmy się przy wspólnym stole na posiłek. Mój syn biegał jak szalony od stolika do szwedzkiego stołu, sam nakładał sobie płatki z mlekiem i dumnie niósł talerz, mimo że połowę mleka rozlał po drodze na podłogę. Ot, normalna sprawa u siedmiolatka, który uczy się samodzielności. Tymczasem Igor siedział naprzeciwko rozwalony na krześle, podpierając się łokciami o stół, i od niechcenia dłubał widelcem w talerzu. Kaśka z Markiem krążyli wokół niego jak osobista służba, pozwalając mu dosłownie na wszystko i tolerując kompletny brak jakichkolwiek manier w imię źle pojętej miłości. Igor bezczelnie rozmazywał jedzenie po obrusie i grzebał palcami w jajecznicy, a jego rodzice patrzyli na to z zachwytem, jakby dokonywał jakiegoś odkrycia naukowego. Totalny szok przeżyłam jednak chwilę później, gdy chłopak skrzywił się i rzucił w stronę matki rozkazującym tonem: „Za gorące, nakarm mnie!”. I Kaśka, zamiast zwrócić mu uwagę, wzięła małą łyżeczkę, nabrała porcję i zaczęła karmić swojego siedmioletniego, w pełni zdrowego syna prosto do buzi. Myślałam, że mi gałki oczne wyjdą na wierzch z wrażenia, ale najgorsza, najbardziej absurdalna scena była dopiero przed nami. Tresura rodziców trwała w najlepsze! Marek przyniósł ze szwedzkiego stołu talerz z dwiema klasycznymi, ugotowanymi parówkami. Igor skrzywił się na ich widok, popchnął talerz i fuknął: „Nie będę gryzł, pokrój mi!”. W tym samym ułamku sekundy Kaśka i Marek rzucili się do pomocy, jakby chłopak wydał im jakąś pilną komendę. Marek chwycił za nóż i zaczął kroić tę parówkę na mikroskopijne kawałeczki, a Kaśka w tym czasie rozgniatała widelcem resztę jedzenia na jednolitą papkę, żeby synek przypadkiem nie musiał się przemęczać przy przeżuwaniu. Zaledwie kilka minut później młody uznał, że parówki mu się znudziły. „Chcę bułeczkę z miodem i serek, już!” − burknął, nawet nie patrząc na rodziców. Marek w ułamku sekundy zerwał się od stołu i pognał na drugi koniec sali do szwedzkiego bufetu, żeby przynieść paniczowi dokładnie to, na co ma ochotę. Chwilę później Kaśka biegła po kolejny serek, bo pierwszy miał zły kolor. Oni oboje dawali się po prostu bezczelnie tresować! Tak rodzice wychowują bezradną ofiarę losu Siedziałam naprzeciwko nich z otwartymi ustami, kompletnie ignorując moją stygnącą kawę i własne śniadanie. Igor doskonale wiedział, że ma nad nimi absolutną władzę. Rodzice na własne życzenie, ze źle pojętej troski, robią z niego bezradną i roszczeniową ofiarę losu, która w wieku siedmiu lat nie potrafi zjeść posiłku bez asysty dwojga dorosłych. Rozumiem miłość do dziecka, ale usługiwanie sprawnemu chłopakowi na każde skinienie palca to jest skrajna przesada. Ci ludzie w imię zapewnienia mu bezstresowego dzieciństwa odbierają swojemu synowi jakąkolwiek autonomię i podstawowe wychowanie. Igor w tym wieku powinien uczyć się samodzielności, kultury przy stole i szacunku do starszych. Syndrom rodzica helikoptera w ich wydaniu po prostu niszczy rozwój emocjonalny tego chłopca. Po tym śniadaniu nie wytrzymałam i wieczorem spróbowałam delikatnie porozmawiać z Kaśką o stawianiu granic, ale usłyszałam tylko, że Igor jest jeszcze „taki malutki”. Reszta wakacji minie pewnie w lodowatej atmosferze, a ja jeszcze długo nie wyjdę z szoku. Musiałam to z siebie wyrzucić, bo ciekawa jestem, czy tylko ja uważam takie zachowanie rodziców za czyste szaleństwo. Pozdrawiam całą redakcję i czytelniczki, Iza Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Japońskie dzieci są wrażliwe i zawsze słuchają dorosłych. Sekret tkwi w zasadzie „smutnego wzroku”
„Znajomi żartowali, że Michał to niania dla moich dzieci bez grosza przy duszy. Śmiałam się z tego, dopóki mój wybranek nie wyczyścił mi konta”
Ta miłość spełniała moje oczekiwania, była taka, jaką sobie wymarzyłam. A Michał był ideałem faceta. I to już powinno być niepokojące...
Ten naszyjnik rzucił mi się w oczy, gdy tylko weszłam do galerii. Duże, niebieskie kamienie w złotej oprawie... Dobrze będą wyglądać na mojej opalonej skórze. Cena trochę była wygórowana, nawet jak dla mnie. Ale zbliżały się moje urodziny, nawet wolałam nie myśleć, które... Jakąś przyjemność samej sobie trzeba było przecież sprawić. – Te turkusy, chociaż piękne, gasną w pani obecności – usłyszałam nagle męski głos. – Do pani oczu bardziej pasują bursztyny. Takie, jak kolor pani włosów... Odwróciłam się, tuż przy mnie stał nieznany mi mężczyzna, mógł mieć najwyżej trzydzieści kilka lat. Patrzył na mnie, uśmiechał się i miał w sobie jakiś urok, którym emanował na odległość. – Tak pan myśli? – mimowolnie powędrowałam wzrokiem na sznury bursztynów rozwieszone wysoko na półce. – Turkusy nie są warte swojej ceny – mężczyzna pokręcił głową. – I tego, żeby dotykać pani skóry. Potrząsnęłam głową, odruchowo dotknęłam włosów nad czołem, odgarnęłam niewidzialny kosmyk. A potem spojrzałam na mężczyznę. – Może ma pan i rację – powiedziałam. – Na pewno mam – odparł. – Nigdy się nie mylę, jeżeli chodzi o to, co należy się pięknym kobietom. Te bursztyny są dla pani – wskazał ręką na miodowe kamienie w białym złocie. Kupiłam bursztynowy naszyjnik, wyjątkowo piękny. Jego cena też była wyjątkowa. Ale co tam, raz tylko ma się... No właśnie, wolałam nie myśleć, ile mam lat. – Dziękuję – uśmiechnęłam się. – Mam wobec pana dług wdzięczności... – Proszę pozwolić zaprosić się na kawę – tak słodko przechylił głowę i patrzył mi głęboko w oczy. – I będziemy kwita. Pomyślałam, że właściwie, dlaczego by nie. Nigdzie się nie spieszyłam, w domu nikt na mnie nie czekał, poza kotem. Dopiero rozpoczęły się wakacje, dzieci, Jagoda i Janek, były akurat u mojego byłego męża. A facet był przystojny, miły i wyraźnie okazywał mi swoje zainteresowanie. Cóż z tego, że na pierwszy rzut oka był chyba z dziesięć lat młodszy ode mnie. Przecież ta godzina spędzona na miłej, kulturalnej rozmowie nie byłaby niczym złym. Michał okazał się uroczym rozmówcą. Błyskotliwy, inteligentny, dowcipny... A przy tym taki przystojny. Nie mogłam nie zauważyć spojrzeń innych kobiet, siedzących przy kawiarnianych stolikach. Po przeszło godzinie wyszliśmy. Michał odprowadził mnie na parking, a przy pożegnaniu pochylił się nad moją dłonią i trochę dłużej, niż wymagała tego kurtuazja, przytrzymał na niej swoje usta. – Chciałbym cię jeszcze kiedyś zobaczyć – powiedział. – Czy to możliwe? – Chyba tak – właściwie to oczekiwałam takiej propozycji. – W taki razie zadzwonię, jeżeli tylko dasz mi swój numer – wyczekująco popatrzył mi w oczy. Miałam wszystko, a czułam się sama jak palec Wahałam się tylko przez moment. A potem, wyjeżdżając z parkingu, przez dłuższą chwilę obserwowałam Michała w lusterku, jego smukłą sylwetkę, ciemne krótko przystrzyżone włosy, lekko opaloną twarz. Był bardzo atrakcyjnym mężczyzną, przyciągającym uwagę kobiet i co najważniejsze, ja również chyba go zainteresowałam. I jakoś tak dobrze się z tym poczułam, radośniej... Jego oczy prześladowały mnie przez resztę dnia, w uszach wciąż miałam jego słowa i czułam ten ciepły dotyk jego ust na mojej dłoni. Miałam trzydzieści trzy lata, gdy zostałam sama, z dwojgiem malutkich dzieci. Mój mąż znalazł szczęście w ramionach innej kobiety, która ujęła go, jak to mi często wymawiał, normalnym życiem. To znaczy gotowaniem, pieczeniem, plewieniem przydomowego ogródka. Ja nie miałam do tego ani głowy, ani czasu, ani zbytniej ochoty. Codziennie dziesięć godzin w firmie, którą przejęłam po ojcu, dodatkowa praca nad dokumentami prawniczymi w domu nie pozwalały mi na zagniatanie drożdżowego ciasta i zastanawianie się, jakie kwiaty posadzić przed domem. W wieku czterdziestu pięciu lat miałam właściwie wszystko, o czym marzy atrakcyjna kobieta w średnim wieku: pozycję, pieniądze, ludzkie uznanie, odchowane dzieci w wieku nastoletnim. Byłam zadbana, elegancka, z klasą, jeździłam dobrym samochodem. Na nic więcej, na żaden związek, na miłość nie miałam czasu, nie licząc jakichś przelotnych, najczęściej wyjazdowych kolacji połączonych ze śniadaniem. Jeżeli nawet jakiś mężczyzna okazywał mi swoje zainteresowane, to zazwyczaj był zajęty. A z takimi nie chciałam się wiązać. Lata mijały, a ja byłam wciąż sama. Nie odczuwałam braku bliskości mężczyzny, zbyt zajęta karierą. Nie myślałam o tym. Dopiero ten Michał. Sama nie wiem, jak to się stało, że tak mocno zapadł mi w pamięć. Może moja samotność w końcu zaczęła mi doskwierać i zapragnęłam poczuć znowu, jak to jest być w centrum zainteresowania mężczyzny. O tym, że był on młodszy i na tyle atrakcyjny, że mógł mieć każdą dziewczynę, wolałam na razie nie myśleć. Nie mogłam mu się oprzeć Gdy dwa dni później usłyszałam jego głos w komórce, poczułam miłe łaskotanie w brzuchu. Jakby fruwały tam motyle... – Lubisz operę? – spytał. – Zapraszam cię wobec tego na „Aidę”. W tamtej chwili byłam skłonna polubić pewnie wszystko, co by zaproponował Michał. Nawet walki sumo. Nie przyniósł róż, tylko olbrzymią wiązkę drobnych, kolorowych kwiatków. – Pasują do ciebie – powiedział, dotykając mojej dłoni ustami. – Są takie świeże i delikatne. A przy tym niebanalne. Jak ty. Co miałam na to powiedzieć? Ja, przyzwyczajona do sztywnych, eleganckich bukietów. Poczułam się taka jak te kwiatuszki – kolorowa, lekka i niebanalna. Po spektaklu poszliśmy do klubu. Michał był świetnym tancerzem, i nie miałam nic przeciwko temu, że z każdym kolejnym tańcem przytulał mnie coraz mocniej. – Jesteś wielką obietnicą – szepnął, dotykając ustami moich włosów. – Kobietą, dla której warto wszystko. – To znaczy, co? – spytałam, odchylając głowę i uśmiechając się przekornie. – Co tylko zechcesz – ostre spojrzenie jego zmrużonych oczu przywróciło mi na chwilę trzeźwość umysłu. Odsunęłam się od niego. To wszystko nie miało przecież sensu, to był młody mężczyzna. Wdawałam się w jakiś głupi romans, w coś, co z góry było przegrane... I w tej samej chwili, jakby wyczuwając moją rezerwę, Michał przygarnął mnie mocno do siebie. Znowu czułam szorstkość jego policzka na swojej szyi. – Nie uciekaj – szepnął. – Pozwól sobie na coś, czego pragniesz. Jestem przy tobie... dla ciebie. Poddałam się jego ramionom. Ale gdy wychodziliśmy nad ranem z klubu, chłodne powietrze otrzeźwiło mnie znowu. – Dziękuję, to była naprawdę bardzo miła noc – powiedziałam, całując go w policzek. – Odwiozę cię – zaproponowałam, otwierając samochód. – Nie wracam do swojego mieszkania, tam jest remont – Michał sprawiał wrażenie zakłopotanego. Uśmiechnął się do mnie tak jakoś chłopięco, trochę bezradny, ale świadomy wciąż swego roku. – Sądziłem, że poranną kawę wypijemy u ciebie... Potrafię świetnie ją przyrządzić – patrzył na mnie tak intensywnie, że aż się wzdrygnęłam. I co wyczytałam w jego wzroku? To, co chciałaby zobaczyć każda kobieta na świecie w oczach atrakcyjnego mężczyzny. Skapitulowałam. – Ok, wsiadaj – uśmiechnęłam się. – Skoro tak dobrze parzysz kawę – poddałam się jego grze. Michał został w moim domu do poniedziałku. Nigdy bym nie przypuszczała, nawet w najśmielszych marzeniach, że ten młody mężczyzna potrafi dać mi tyle ciepła, czułości, ucieczki w inny świat. Rozmawiał ze mną, żartował, zaśmiewaliśmy się oboje do łez z jego opowiastek i dykteryjek. A gdy mnie dotykał, gdy czułam jego usta na szyi, wszystko wokół przestawało mieć znaczenie. Na tę jedną chwilę przynajmniej. I to śniadanie do łóżka i wyśmienita kawa... I tak zupełnie naturalnie wyszło, że zaproponowałam mu, żeby na czas remontu swojego mieszkania zamieszkał u mnie. W końcu miejsca u mnie było sporo, miałam pokój gościnny, dzieciaki prosto od taty miały jechać na obozy, potem do dziadków. – Jeżeli chcesz – przechylił głowę, odsuwając mnie od siebie na długość ramienia. Patrzył mi intensywnie w oczy. – Ale nie zamieszkam u ciebie, zamieszkam z tobą. – Dobrze – westchnęłam. Niby mała różnica w słowach, a przecież istotna. I tak to ładnie brzmiało. Nagle coś pękło To nie tak, że zakochałam się w Michale. Zdawałam sobie sprawę, że nie dlatego jest ze mną, bo nagle garnęło go szaleńcze uczucie do mnie. Taki facet mógł mieć każdą kobietę, młodą i piękną. Ale ja miałam kasę i przy mnie mógł wygodnie żyć. Pracował w jakiejś firmie, wychodził codziennie na kilka godzin, ale tak do końca, nie wiedziałam, czym dokładnie się zajmował. A gdy wracałam z pracy, jak zwykle po dziesięciu albo i więcej godzinach, czekał na mnie z kolacją... Przy nim każdy wieczór był świętem. I było dobrze nam obojgu, ten nasz układ był miły i wygodny i każde z nas dostawało to, czego oczekiwało. Ja zainteresowanie młodego, atrakcyjnego mężczyzny, czułość, ciepło i fizyczną bliskość, a on życie na pewnym poziomie, bez trosk i kłopotów. Ale i bez definitywnych zobowiązań z każdej strony. Dzieciaki wróciły w końcu z wakacji. Od razu złapali kontakt. Zdziwiło je, że w moim życiu ktoś się pojawił, ale chciały, żebym była szczęśliwa. Poza tym, jak już mówiłam: mamy duży dom. – Wiesz, co o tobie mówią? – zapytał mnie któregoś dnia mój wspólnik i przyjaciel, Krzysztof. – Że masz utrzymanka, że się z nim obnosisz po mieście. I darmową niańkę dla dzieciaków. – A jeśli nawet, to co? – rzuciłam ostro. – A to, że stać cię na prawdziwego mężczyznę, nie na jakiegoś chłystka, który wcześniej czy później zostawi cię dla młodszej i z większą kasą – odparł jednym tchem. – Jak nie zrobi czegoś gorszego... – O czym ty mówisz? – spytałam. – To zawodowiec, Małgosiu – Krzysztof był bardzo poważny. – Może cię okraść, wyczyścić ci konto, uważaj. – Mówisz tak, bo... – zająknęłam się i zamilkłam, bo właściwie nie było żadnych powodów, żeby miał jakieś złośliwe intencje wobec mnie. Znaliśmy się i przyjaźniliśmy już bardzo długo, często wspieraliśmy w trudnych chwilach. Krzysztof razem ze swoją nieżyjącą już żoną pomógł mi przetrwać po odejściu męża. Robili oboje, co mogli, żebym jakoś odnalazła się w tej nowej dla mnie rzeczywistości. A potem, gdy jego żona zmarła, to ja starałam się, żeby jak najmniej odczuł pustkę w swoim życiu. Byliśmy prawdziwymi przyjaciółmi i wiedziałam, że Krzysztof nie mógłby mi życzyć źle. – To tylko takie gadanie – pokręciłam głową. – Nie mogę wciąż być sama. – Jasne, że nie możesz – objął mnie. – Ale dlaczego od razu wpadasz w taką skrajność? Zatracasz się w smarkaczu... – Bo tylko on mi daje czułość i ciepło – z trudem hamowałam łzy. – Chce twoich pieniędzy, twojego statusu społecznego – Krzysiek pokręcił głową. – Tak nawiasem mówiąc, nie tylko on by cię chciał – uśmiechnął się żartobliwie. – Ciekawe, kto jeszcze – machnęłam ręką i wróciłam do pracy. Mijały tygodnie. W moim życiu nastąpił okres spokoju uczuciowego, dostatku wszelkich dobrych emocji, zaspokojenia mojej potrzeby czułości, bliskości.... Nie mogło być lepiej. Michał był wprost wymarzonym partnerem. Na wiele mu pozwalałam, korzystał z mojego domu, laptopa, samochodu i karty bankowej. Pomagał Jagodzie przygotować się do matury, woził Janka na treningi piłki nożnej. A ja zachwycałam się bursztynowym wisiorkiem, który podarował mi któregoś wieczoru. I zupełnie mnie to nie obchodziło, że nie kosztował więcej niż markowy pasek do spodni, jaki sprezentowałam Michałowi poprzedniego dnia. Liczył się gest. Tak sobie przynajmniej wmawiałam, chcąc zagłuszyć wątpliwości, jakie zakradały się do mojego serca. I do mojego rozumu. Zwłaszcza po każdej rozmowie z Krzysztofem. I po tym, jak zdałam sobie sprawę, że Michał zaczął się zmieniać. Tłumaczył, że ma jakieś tam swoje życie, swoje sprawy. Rozumiałam to i przyjmowałam jego tłumaczenie, nie zagłębiając się zbytnio, czy ma jakiś sens. Ale gdy któregoś razu nie wrócił na noc, strasznie się wkurzyłam. Nakrzyczałam na niego, gdy tylko pojawił się w moim domu. – Tobie się wydaje, że to jest hotel? – patrzyłam na niego z furią, wszystkie te złe emocje, wątpliwości, jakie gromadziły się we mnie od jakiegoś czasu, znalazły teraz ujście w złości. – Że możesz wychodzić i wracać, kiedy chcesz? – Sorry, ale nie zauważyłaś, że jestem już dorosły – popatrzył na mnie wzrokiem, jakiego u niego dotąd nie widziałam. – Muszę cię prosić o pozwolenie? To jakaś kolonia zuchowa jest, czy co? – Jak śmiesz tak do mnie mówić – zaczęłam, ale natychmiast mi przerwał. – Nie tym tonem, skarbie, nie jestem twoją własnością – uśmiechnął się, nagle nachylił się nade mną i mocno pocałował w usta. – Mamy układ, a ja się z niego wywiązuję, dostajesz chyba to, co chcesz, ale czasem wybacz, muszę złapać oddech. – Jak to? – jęknęłam zdumiona. – Nie jestem twoim kotem, więc nie zagłaskuj mnie na śmierć – znowu mnie pocałował. – No, nie złość się już tak. Wszystko było między nami niby po dawnemu, ale coś jakby pękło, coś zaczęło się sypać. Michał miał jakieś swoje życie, drugą rzeczywistość, ja nią nie byłam... Docierało to do mnie z coraz większą siłą. I stawało się zadrą w sercu, mąciło mój spokój, poczucie bezpieczeństwa. Ja po prostu stałam się zazdrosna o swojego kochanka. Jak mogłam być tak głupia? Któregoś dnia nie zastałam Michała w domu po powrocie z pracy. I nie było też jego rzeczy, a także mojego laptopa, aparatu fotograficznego i, co stwierdziłam po chwili z przerażeniem, także większości mojej biżuterii. Poczułam, że brakuje mi tchu, zaczęłam się dusić, na szyi miałam te nieszczęsne bursztyny, które on mi wybrał kiedyś... Zanim stał się moim partnerem, moją namiastką uczucia i ułudą szczęścia. Jak mogłam narazić moje dzieci? Jak mogłam wprowadzić kogoś takiego do mojego życia? Pierwsze, co mi przyszło do głowy, gdy już mogłam podnieść się z krzesła, to telefon do Krzysztofa. Był w moim domu po pół godzinie. – Karty do bankomatu – powiedział, zanim jeszcze dobrze wszedł. – Sprawdziłaś karty? – O Boże! – bałam się, że za chwilę zemdleję. Na szczęście przypomniałam sobie, że Michał miał dostęp tylko do jednego konta. No i je wyczyścił, jak się okazało. Nawet nie wiedziałam, gdzie go szukać. Dopiero teraz uświadomiłam sobie, że nigdy nie poprosiłam go o dokumenty, nigdy nie byłam w jego mieszkaniu, które ponoć po remoncie wynajmował, jeżeli w ogóle je miał. – A znasz chociaż jego nazwisko? – spytał Krzysztof. – Bo przecież to trzeba zgłosić na policję. On cię okradł! I dopiero w tym momencie łzy jak wezbrana tama potoczyły mi się po policzkach. Ale ja wcale nie płakałam za tymi pieniędzmi, za laptopem czy biżuterią. Gdyby mnie poprosił, dałabym mu te pieniądze, wszystko bym mu dała, nie musiał kraść. Ja płakałam za utraconą miłością, za tym uczuciem, które z taką starannością pielęgnowałam w sobie i które tak naprawdę sama wymyśliłam. Krzysztof podał mi chusteczkę, a potem drugą i następną. I czekał cierpliwie, aż się uspokoję. Zaparzył kawę. Dopiero wtedy ten straszliwy ból, ten żal zaczął ze mnie opadać. I powoli wracała trzeźwość umysłu. Chryste panie, za czym ja tak rozpaczałam, za jakąś ułudą. jedną wielką ściemą, którą zaprojektowałam sobie na swój własny użytek? Goniłam za bańką mydlaną, którą usiłowałam złapać i nie dopuścić, żeby pękła. A ona rozprysła się na miliony kropli, które oblały mnie całą zimnym strumieniem. I poczułam nagle, że wzbiera we mnie gniew. Ale nawet nie na tego faceta, ile na siebie samą. Za swą głupotę, zaślepienie, za coś, na co nigdy nie powinnam była dać sobie zgody. Krzysztof przekonał mnie, że muszę pójść na policję. Trwał przy mnie, jak prawdziwy przyjaciel, nie zraził się tym, że przy nim opłakiwałam jakiegoś innego mężczyznę, którego tak naprawdę nigdy nie powinno być w moim życiu. – Bo ty nie widzisz tych, którzy są przy tobie naprawdę – odezwał się w pewnym momencie Krzysztof, jakby czytał w moich myślach. – Tylko gonisz za ułudą. Gdy podniosłam wzrok, zobaczyłam jego ciepłe oczy, pełne tkliwości, uśmiechu. I jego ramiona, silne i dające poczucie bezpieczeństwa. Ramiona prawdziwego przyjaciela. Dobrze, że mogłam się w nich teraz ukryć. Małgorzata, lat 45 Zobacz także: „Moje dzieci codziennie bawiły się u sąsiadki. Po tygodniu dostałam rachunek i krótki list. Gdy przeczytałam ostatnie zdanie, zrobiło mi się wstyd” „Wysłałam męża z Leosiem na zakupy, wrócił sam z przemoczoną czapeczką. Zdążyłam tylko wykrzyczeć, gdzie jest mój syn” „Mieszkamy nad morzem, więc znajomi traktują mój dom jak darmowe all inclusive. A do chrześnicy nawet z życzeniami nie zadzwonią”
Ten 5-literowy hit lat 70. dziś budzi mieszane uczucia. Chłopcy nie chcą tego imienia
W PRL to imię było prawdziwym hitem, a szczególnie mocno wybrzmiewało w latach 70. Dziś jednak trudno znaleźć rodziców, którzy wpisują je na listę swoich faworytów. Marek coraz częściej kojarzy się raczej z wujkiem, sąsiadem po pięćdziesiątce albo kolegą taty niż z małym chłopcem. W 2025 roku nadano je w Polsce tylko 157 razy.
Są imiona, które mocno kojarzą się z konkretnym pokoleniem. W przypadku Marka to skojarzenie jest wyjątkowo silne. Dla wielu osób to jedno z tych imion, które natychmiast przywołują obraz mężczyzny urodzonego w latach 60. albo 70. Nie bez powodu – właśnie wtedy Marek był w Polsce wyjątkowo popularny. Chociaż wiele imion z czasów PRL wraca do łask, zwykle są to te, które zdążyły już nabrać szlachetnego, „retro” charakteru. Marek wciąż jeszcze tkwi gdzieś pomiędzy – nie jest ani dość nowoczesny, ani wystarczająco oldschoolowy, by młodzi rodzice zobaczyli w nim modny klasyk. W 2025 roku tylko 157 chłopców dostało to imię To najlepiej pokazuje, jak bardzo zmieniła się moda. Według aktualnych danych w 2025 roku imię Marek nadano w Polsce 157 chłopcom, co dało mu miejsce dopiero w drugiej setce rankingu. Dla porównania – jeszcze na początku XXI wieku było nadawane znacznie częściej, a w samym 2000 roku otrzymało je ponad 1000 chłopców. Potem z roku na rok zaczęło osuwać się w dół. To nie znaczy, że Marek zniknął z Polski. Wręcz przeciwnie – to nadal jedno z najbardziej rozpoznawalnych męskich imion. Problem w tym, że dziś prawie nikt nie widzi w nim imienia dla niemowlaka. Co oznacza imię Marek? Ma rzymskie korzenie Marek to imię pochodzenia łacińskiego. Wywodzi się od rzymskiego imienia Marcus, które wiąże się z bogiem wojny Marsem. Najczęściej tłumaczy się je jako „należący do Marsa”, „poświęcony Marsowi” albo „mężczyzna wojowniczy”. To ciekawe, bo znaczenie imienia brzmi naprawdę mocno i klasycznie. Ma w sobie historię, tradycję i bardzo solidne korzenie – dokładnie to, czego część rodziców szuka dziś w imionach dla chłopców. A jednak w przypadku Marka sama etymologia nie wystarcza, by przywrócić mu dawny blask. Dlaczego Marek przestał podobać się rodzicom? Powód jest dość prosty – to imię bardzo mocno „osiadło” w jednym pokoleniu. Dla dzisiejszych trzydziesto- i czterdziestolatków Marek to często imię wujka, szwagra, nauczyciela WF-u, kierownika z pracy albo sąsiada z bloku. Nie ma w nim świeżości, którą mają dziś Leon, Ignacy, Franciszek czy Nikodem. Zmienił się też sam styl wybierania imion. Rodzice chętnie sięgają po imiona albo bardzo klasyczne i „odświeżone”, albo nowocześniejsze, bardziej miękkie w brzmieniu. Marek wpada pomiędzy te dwa światy. Nie brzmi ani modnie, ani egzotycznie, ani szczególnie retro. Dla wielu jest po prostu zbyt zwyczajny i zbyt mocno zakorzeniony w realiach PRL. To imię zna każdy, ale mało kto chce je dziś nadać synowi Marek ma wszystko, by uchodzić za solidny klasyk – jest krótkie, łatwe, rozpoznawalne i ma mocną historię. Problem w tym, że wciąż ciągnie się za nim bardzo konkretne pokoleniowe skojarzenie. Dziś nie brzmi jak imię małego chłopca, tylko raczej dorosłego mężczyzny, którego wszyscy już kiedyś poznali. Czy to się może zmienić? Niewykluczone. Moda na imiona lubi zataczać koło, a to, co dziś wydaje się „wujkowe”, za kilka lat może wrócić jako stylowy klasyk. Na razie jednak wszystko wskazuje na to, że Marek pozostaje jednym z tych dawnych hitów PRL, które Polacy świetnie znają, ale coraz rzadziej wybierają dla swoich dzieci. Czytaj też: Pokaż mi swoje imię, a powiem ci, ile masz lat. Mody z metryki nie da się ukryć To religijne imię będzie przebojem w 2027 roku. Ma tylko 3 litery i kojarzy się z misiem To hiszpańskie imię brzmi jak najpiękniejsza melodia. Polscy rodzice coraz częściej wybierają je dla córek
„To miały być wymarzone kolonie mojej Tosi. 2 słowa przez telefon i już pędziłam po nią nad morze. Nie daruję wychowawcy”
Decyzja o wysłaniu mojej ośmioletniej córki, Tosi, na jej pierwsze w życiu samodzielne kolonie w Ustce, nie była łatwa. Tosia to dziecko niezwykle wrażliwe, domatorka, która do tej pory najchętniej spędzała wolny czas z nami albo u babci. Jednak w tym roku, zachęcona opowieściami swojej najlepszej przyjaciółki z ławki, sama zaczęła prosić o wyjazd na obóz artystyczny. Przez dwa miesiące wspólnie kompletowałyśmy wyprawkę: kupowałyśmy nowe bluzki, pakowałyśmy kredki, bloki i podpisywałyśmy każdą parę skarpetek. Kiedy odprowadzałam ją do autokaru, Tosia miała iskierki w oczach i dumnie machała mi na pożegnanie. Byłam pewna, że to będzie dla niej piękna lekcja samodzielności. Niestety, rzeczywistość zweryfikowała moje nadzieje już czwartego dnia obozu.
Wszystko zaczęło się w środę późnym wieczorem. Siedziałam z mężem w salonie, próbując odpocząć po ciężkim dniu w pracy, gdy mój telefon zaczął natarczywie dzwonić. Zobaczyłam na ekranie numer Tosi. Odebrałam z uśmiechem, spodziewając się radosnej relacji z wieczornej dyskoteki albo plażowania. Jednak gdy tylko przyłożyłam aparat do ucha, uśmiech momentalnie zniknął z mojej twarzy. Wieczorny telefon i głos, którego nie zapomnę W słuchawce nie słyszałam gwaru kolonijnych zabaw. Do moich uszu dobiegł cichy, spazmatyczny i przepełniony potwornym żalem płacz mojego dziecka. − Tosieńko, kochanie, co się stało? − zapytałam, czując, jak paraliżujący strach ściska mi gardło. Moja córka nie była w stanie ułożyć żadnego dłuższego zdania. Przez głośny szloch wykrztusiła do słuchawki tylko dwa słowa, po których krew zamarzła mi w żyłach: „Mamo, zabierz...”. Po czym połączenie zostało gwałtownie przerwane. Pięćset kilometrów paranoi i bezsilności Próbowałam dzwonić z powrotem, ale telefon Tosi był wyłączony. W absolutnej panice wybrałam numer kierownika obozu oraz wychowawcy grupy, pana Kamila. Po kilku sygnałach odebrał młody, wyraźnie poirytowany mężczyzna. Zamiast uspokoić przerażoną matkę, rzucił tylko chłodno: „Proszę pani, Tosia trochę histeryzuje, bo tęskni za domem. Zabraliśmy jej telefon, żeby nie dzwoniła po nocach i nie psuła zabawy innym dzieciom. Nic jej nie jest, proszę iść spać”. I bezczelnie się rozłączył. W tamtym momencie puściły mi wszelkie hamulce. Słowa wychowawcy, który za nic miał rozpacz mojego dziecka i potraktował mnie jak przewrażliwioną, doprowadziły mnie do wściekłości. Nie myślałam racjonalnie. Spakowałam najpotrzebniejsze rzeczy, mąż odpalił samochód i o pierwszej w nocy ruszyliśmy w trasę z Warszawy nad morze. To było najgorsze pięćset kilometrów w moim życiu. W mojej głowie, podsycanej milczeniem telefonu córki i lekceważącym tonem pedagoga, układały się najczarniejsze scenariusze. Byłam pewna, że moje dziecko stało się ofiarą strasznego rówieśniczego nękania, a opiekunowie próbują to po prostu zamieść pod dywan. Prawda za zamkniętymi drzwiami ośrodka Nad morze dotarliśmy tuż po świcie. Zmęczeni, wściekli i zapłakani wpadliśmy do ośrodka kolonijnego, żądając natychmiastowego widzenia z córką. Wychowawca, pan Kamil, zobaczywszy nas na korytarzu, zbladł i zaczął nerwowo tłumaczyć, że zaszło nieporozumienie. Kazaliśmy mu otworzyć drzwi do pokoju Tosi. Gdy weszłam do środka, prawda okazała się zupełnie inna niż moje domysły, ale żal do opiekuna pozostał we mnie na zawsze. Tosia siedziała na łóżku, cała zapłakana, tuląc do siebie swoją ulubioną przytulankę. Okazało się, że moja córka od drugiego dnia obozu zmagała się z potworną, bolesną tęsknotą, która uniemożliwiała jej jedzenie i spanie. Co gorsza, Tosia bardzo wstydziła się tego, że nie radzi sobie z rozłąką tak dobrze jak jej rówieśnicy. Zamiast pomóc wrażliwemu dziecku, porozmawiać z nią, przytulić czy pozwolić na spokojny kontakt z mamą, pan Kamil zastosował metodę twardego wychowania. Naśmiewał się z jej łez przy całej grupie, mówiąc, że przez takie beksy psuje się atmosfera, a na koniec w ramach kary odebrał jej telefon w trakcie naszej rozmowy. To właśnie ten absolutny brak empatii i pedagogicznego podejścia sprawił, że moja córka poczuła się całkowicie porzucona. Gdy Tosia zobaczyła mnie w drzwiach, z głośnym szlochem wtuliła się w moje ramiona. Zabraliśmy jej rzeczy i jeszcze tego samego dnia wróciliśmy do domu. Złożyłam oficjalną, pisemną skargę do kuratorium oraz do organizatora wyjazdu. Choć fizycznie mojej córce nic się nie stało, to psychiczny koszt tych rzekomo bezpiecznych kolonii leczymy do dziś. Nie daruję wychowawcy tego, że zamiast opiekunem, stał się dla mojego dziecka bezdusznym sędzią, który zniszczył jej zaufanie do dorosłych. Zobacz też: „Na strychu teściów znalazłam listy mojego męża do obcej kobiety. Gdy zaczęłam czytać, serce mi pękło”
„W dzieciństwie całe lato spędzałam z dziadkami i nikt nie narzekał. Dziś seniorzy mają w nosie wnuki, wolą potańcówki w sanatorium”
Piszę do Was z potwornym żalem w sercu i z poczuciem absolutnej bezsilności. Wakacje dopiero się zaczęły, a ja już mam ochotę spakować walizkę i uciec na bezludną wyspę. Powód? Wakacyjny horror, który co roku dotyka miliony młodych rodziców w tym kraju. Chodzi o opiekę nad dziećmi w czasie tych nieszczęsnych dwóch miesięcy wolnego od szkoły. Jesteśmy z mężem normalnymi, pracującymi ludźmi, żadne z nas nie ma dwumiesięcznego urlopu. Mamy dwójkę dzieciaków. I wiecie co? Właśnie zaliczyłam totalny zjazd emocjonalny, bo po raz kolejny zderzyłam się ze ścianą, którą postawili przed nami nasi rodzice. Dzisiejsi dziadkowie mają w nosie wnuki, a ich jedyną odpowiedzią na prośbę o pomoc jest rzucone od niechcenia, że oni już swoje dzieci wychowali.
Kiedy byłam w wieku mojego syna, całe wakacje spędzałam z dziadkami i nikt z tego powodu nie robił żadnych problemów. Rodzice pakowali mnie i mojego brata pod koniec czerwca do pociągu i jechaliśmy na wieś albo na działkę. Babcia z dziadkiem czekali na nas z otwartymi ramionami. Nikt nie narzekał, nikt nie liczył godzin, nikt nie mówił, że jesteśmy ciężarem. Spędzaliśmy tam bite dwa miesiące, jedząc czereśnie prosto z drzewa i ganiając za psem. To były najpiękniejsze chwile mojego dzieciństwa, a moi dziadkowie byli dla nas najważniejszymi ludźmi na świecie. Byli dumni, że mogą spędzać czas z wnukami i pokazywać nam świat. Wakacje u dziadków to przeszłość, której bardzo mi brakuje Dzisiaj, kiedy sama jestem matką i desperacko potrzebuję chociaż tygodnia wsparcia, słyszę tylko litanię wymówek. Moja mama i teściowa kompletnie odcięły się od tamtego modelu rodziny. Dla nich wakacje u babci to jakaś abstrakcja, przeżytek, w który nie zamierzają się bawić. Kiedy w zeszłym tygodniu usiadłam z kalendarzem w ręku i zapytałam mamę, czy mogłaby wziąć Antosia i Zuzię chociaż na pięć dni w lipcu, żebym mogła normalnie pójść do pracy, usłyszałam, że ma już zaplanowany turnus w Ciechocinku. Pięć dni! Nie prosiłam o dwa miesiące, tylko o niecały tydzień. Ale dla mojej mamy pięć dni z własnymi wnukami to za duży kłopot, bo przecież tam czekają na nią dancingi i masaże. Dlaczego współcześni dziadkowie nie chcą pomagać przy wnukach? Mam wrażenie, że dzisiejsi seniorzy przeszli jakąś dziwną transformację. Moja teściowa co chwilę wrzuca na Facebooka zdjęcia z kolejnych wycieczek emerytów, z wyjść do opery albo z potańcówek w sanatorium. Żyje pełnią życia, kupuje nowe garsonki i realizuje swoje pasje. Super, naprawdę bardzo się cieszę, że ma siłę i pieniądze na rozrywki. Ale dlaczego w tym wszystkim nie ma miejsca dla Antosia i Zuzi? Kiedy teściowa przyjeżdża do nas raz na dwa miesiące, posiedzi godzinę, zrobi sobie zdjęcie z małą, wrzuci do sieci z podpisem, że kocha nad życie, a potem zbiera się, bo spieszy się na spotkanie klubu seniora. To jest czysta hipokryzja. Z jednej strony wielka miłość na pokaz, a z drugiej totalna znieczulica na nasze codzienne problemy. Kiedy pytam teściową, dlaczego nie chce zabrać małej na weekend, słyszę, że ona już swoje przeżyła, swoje dzieci odchowała, a teraz ma czas dla siebie. Rozumiem, że emerytura to czas odpoczynku, ale czy bycie babcią oznacza tylko kupowanie drogich prezentów na urodziny i unikanie jakiejkolwiek odpowiedzialności? Dlaczego współcześni dziadkowie nie chcą pomagać przy wnukach i traktują je jak zło konieczne, które burzy ich idealny, święty spokój? My z mężem stajemy na rzęsach, żeby opłacić półkolonie, które kosztują fortunę, a nasi rodzice w tym samym czasie bawią się na turnusach i mają nas głęboko gdzieś. Samotne rodzicielstwo i brak wsparcia ze strony najbliższej rodziny Czuję się w tym wszystkim potwornie samotna. Moje koleżanki z pracy mają dokładnie to samo. Wszystkie narzekamy, że zostałyśmy rzucone na głęboką wodę bez żadnego koła ratunkowego. Nasze matki i teściowe wolą własne wygody niż budowanie prawdziwej relacji z dziećmi. A potem słyszę te pełne pretensji pytania podczas wigilii: czemu te dzieci takie dzikie, czemu Antoś nie chce rozmawiać z babcią przez telefon, czemu Zuzia się wstydzi? A jak ma się nie wstydzić obcej kobiety, która widzi ją trzy razy w roku i to tylko wtedy, kiedy akurat nie ma w planach wyjazdu do wód? Nigdy nie wybaczę moim bliskim tego, jak bardzo nas teraz zawiedli. Ten brak wsparcia ze strony najbliższej rodziny po prostu niszczy moje poczucie bezpieczeństwa. Zostaliśmy z mężem sami z tym wakacyjnym chaosem, z długami za prywatne opiekunki i z poczuciem, że nasza rodzina istnieje tylko na papierze. Mam nadzieję, że inne matki napiszą, jak to wygląda u nich. Czy tylko moi rodzice i teściowie zmienili się w egoistycznych turystów, którzy wolą Ciechocinek od własnej krwi, czy to już po prostu plaga naszych czasów? Bo ja na ten moment mam po prostu złamane serce. Kinga Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Mąż wysłał matce zdjęcie brudnych naczyń i bałaganu w salonie. Gdy teściowa wparowała do naszego domu, wybuchła płaczem”