Integracja sensoryczna – wszystko, co musisz wiedzieć

Integracja sensoryczna to inaczej proces przetwarzania i łączenia informacji płynących ze wszystkich zmysłów. Szczególną rolę odgrywają w nim zmysł dotyku, błędnikowy i czucia głębokiego. Muszą ze sobą współpracować, żeby dziecko prawidłowo się rozwijało.
Adela Prochyra
integracja sensoryczna
fot. fotolia.com

Integracja sensoryczna odpowiada za współpracę wszystkich systemów zmysłowych człowieka. Oprócz znanych 5 zmysłów (wzrok, słuch, smak, węch, dotyk) mamy także tzw. zmysły ukryte, czyli czucie głębokie i zmysł równowagi.  Zaczynają one funkcjonować już w życiu płodowym człowieka, ale czasami bywa, że po drodze… trochę się gubią. System nerwowy dziecka nie nadąża wtedy z przetwarzaniem informacji płynących z otoczenia i jego własnego ciała.

Takie dzieci wydają się dziwne lub niegrzeczne. Tymczasem są to dzieciaki, które działają automatycznie (a więc niecelowo i niezłośliwie), choć czasami nieodpowiednio do sytuacji. Można im pomóc właściwie dobraną terapią - tzw. terapią SI.

Spis treści:

  1. Co to jest integracja sensoryczna
  2. Zaburzenia integracji sensorycznej – 3 wzory
  3. Wzór 1: zaburzenie modulacji sensorycznej 
  4. Wzór 2: zaburzenie dyskryminacji sensorycznej
  5. Wzór 3: zaburzenia motoryczne
  6. Terapia zaburzeń integracji sensorycznej (terapia SI)

1. Co to jest integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna to taka praca mózgu, która polega na połączeniu wszystkich wrażeń zmysłowych płynących z otoczenia i ciała dziecka. Jest to podstawa szeroko rozumianego uczenia się.  Mózg przekłada napływające z receptorów zmysłowych informacje na polecenia bądź komunikaty, np. gorący przedmiot – puścić, miękko pod stopami – idę po dywanie. Informacja płynąca do mózgu może być wzrokowa, słuchowa, smakowa, dotykowa, węchowa lub ukryta (ze zmysłu błędnikowego lub równowagi).   

Twórczyni teorii integracji sensorycznej J. Ayres odkryła, że zwłaszcza systemy: dotykowy, przedsionkowy i proprioceptywny odgrywają ogromną rolę w wypracowaniu takich umiejętności, jak: 

  • samokontrola
  • zdolność uczenia się (także w szkole)
  • zdolność koncentracji uwagi.


O ile wiemy, za co odpowiada zmysł dotyku (odbiór i różnicowanie wrażeń czuciowych z powierzchni skóry), o tyle dwa pozostałe wymagają wytłumaczenia:

  • Zmysł przedsionkowy (błędnikowy) odbiera siłę grawitacji  i pozwala się jej przeciwstawić. Pomaga też zachować równowagę przy zmianach pozycji ciała.
  • Zmysł propriocepcji (czucie głębokie) odpowiada za odczuwanie siebie, np. położenie rąk i nóg w przestrzeni. Jego „oddział” – zmysł kinestezji pozwala nam czuć siłę i zasięg wykonywanych ruchów. 
Redakcja poleca: Zaburzenia integracji sensorycznej – kto jest w grupie ryzyka?
Kiedy zmysły dziecka nie współpracują prawidłowo ze sobą, rozwój przebiega trudniej. Jakie dzieci znajdują się w grupie ryzyka zaburzeniami integracji sensorycznej?

2. Zaburzenia integracji sensorycznej

Zaburzenia integracji sensorycznej mogą skutkować problemami funkcjonalnymi, tzn. problemami z wykonywaniem codziennych czynności, czyli takimi, które zwracają uwagę rodziców. Jeżeli mózg dokona niewłaściwej selekcji informacji lub niewłaściwie je połączy, reakcja dziecka też będzie niewłaściwa. 

Integracja wrażeń zmysłowych jest procesem ciągłym. Dlatego dopiero, gdy dziecko opanuje umiejętności z jednego poziomu, może przejść do uczenia się kolejnych. Zaburzenia integracji sensorycznej powodują, że braki na podstawowym poziomie (np. odpowiedni stan napięcia mięśniowego umożliwiający fiksację wzroku na twarzy rozmówcy i gotowość aparatu mowy do artykulacji) negatywnie odbijają się na wyższych poziomach (komunikacja z dziećmi w przedszkolu).  

Istnieją 3 zasadnicze kategorie zaburzeń integracji sensorycznej. Każda z nich ma swoje podtypy. 

3. Zaburzenie modulacji sensorycznej

Typ 1. Nadwrażliwość sensoryczna – odpowiedź na bodziec jest szybsza, intensywniejsza i dłuższa, niż normalnie. Może dotyczyć tylko jednego lub wielu zmysłów. Dzieci nadwrażliwe zmysłowo reagują „nielogicznie” zwłaszcza na nowe lub trudne sytuacje. Są postrzegane jako agresywne, impulsywne, nadaktywne, a czasami przeciwnie – wycofane, unikające doznań. Łatwo się irytują, mają zmienne nastroje, zachowują się wg zasady „walcz, uciekaj, bój się, zastygnij”. 

Typ 2. Podwrażliwość sensoryczna – dzieci zachowują się tak, jakby nie rejestrowały napływających bodźców zmysłowych. Typowe są dla nich brak reakcji na ból (uderzenia, upadki, skaleczenia) i skrajne temperatury (gorące i zimne). Postrzegane są jako apatyczne, nieuważne, niezaangażowane, pochłonięte sobą. Tymczasem te dzieci zazwyczaj nie zauważają możliwości podjęcia jakiejś akcji. 

Typ 3. Poszukiwanie sensoryczne – dzieci te potrzebują niezwykłej ilości i intensywności wrażeń. Są bardzo energiczne, kochają wyraziste smaki, dźwięki, kręcenie się np. na karuzeli. Są postrzegane jako impulsywne, nieostrożne, nadaktywne, poszukujące uwagi. Zazwyczaj przekłada się to na dużą ruchliwość i bywa mylone z ADHD.  

4. Zaburzenie dyskryminacji sensorycznej

To inaczej dyskryminacja bodźców – zwykle wzrokowych, słuchowych lub dotykowych, chociaż może dotyczyć każdego innego zmysłu. Dziecko z tym rodzajem zaburzenia nie dostrzega różnic ani podobieństw między bodźcami. Dostrzega bodziec, ale nie wie, jakiego jest rodzaju ani skąd płynie, dlatego nie potrafi dobrze na niego zareagować. 

Rodzic może obserwować trudności w uczeniu się lub mowie (zaburzenia w systemie wzrokowym lub słuchowym), niezgrabność ruchów (zaburzenia systemów dotykowego, prioceptywnego i przedsionkowego). Takie dziecko może też wolniej działać, być niepewne siebie, miewać napady złości.

5.  Zaburzenia motoryczne 

Typ 1. Zaburzenia posturalne
Dziecko z trudem stabilizuje ciało podczas ruchu lub odpoczynku. Ma nieprawidłowe napięcie mięśniowe, słabą równowagę, trudności w „odnalezieniu” ciała po zmianie pozycji. Czasami dzieci z zaburzeniami posturalnymi unikają ruchu. 

Typ 2. Dyspraksja
Jest to słaba umiejętność planowania czynności. Rodzice mogą obserwować np. jak dziecko nie radzi sobie z zapinaniem guzików, jest niezdarne, wpada na meble, nie umie ocenić odległości własnego ciała od ludzi czy obiektów. Dzieci z dyspraksją często mają problemy z wyobrażeniem sobie działania, dlatego kurczowo trzymają się tych, które już znają. Często wybierają aktywności siedzące. Są postrzegane jako niezorganizowane i niechlujne, chociaż część z nich może być bardzo kreatywna i elokwentna. Niektóre kompensują sobie braki nadmierną gadatliwością.  

6.Terapia zaburzeń integracji sensorycznej (terapia SI) 

Doświadczony terapeuta może wykryć sygnały świadczące o problemach w samoregulacji już u niemowląt. Dopiero u starszych dzieci możemy mówić o zaburzeniach integracji sensorycznej. 

Ponieważ podtypy opisane wyżej mogą współwystępować, terapia za każdym razem jest dobierana indywidualnie. Terapeuta najpierw przeprowadza testy, rozmawia z rodzicami, aby określić typ i intensywność zaburzenia. Do niego dostosowuje terapię, aby rozwiązać konkretne problemy. 

Długość i intensywność terapii zależy od głębokości zaburzeń i postępów dziecka. Nie wszystkie problemy da się rozwiązać do końca, ale można liczyć na znaczną poprawę.

Czytaj też: 
Doładuj
Przeładuj

Popularne tematy

To Cię zainteresuje

Narzędzia dla mam

Więcej

Rozwój przez zabawę

Aktywnie, ale bezpiecznie!