konflikt serologiczny
fot. Adobe Stock

Konflikt serologiczny – przyczyny, zapobieganie, leczenie

Konflikt serologiczny to niebezpieczne powikłanie w ciąży. Polega na konflikcie między krwią matki i dziecka, do którego dochodzi w wyniku różnic w czynniku Rh krwi.
konflikt serologiczny
fot. Adobe Stock
Konflikt serologiczny to problem wynikający z różnic w grupach krwi przyszłej mamy i taty. Polega na tzw. ustawieniu konfliktowym – kiedy kobieta o grupie krwi Rh– spodziewa się dziecka o grupie krwi Rh+ (odziedziczonej po tacie).
Dochodzi wtedy do sytuacji, w której organizm kobiety, która nosi w sobie dziecko, traktuje płód jako ciało obce i próbuje się go pozbyć, atakując go przeciwciałami. Konflikt serologiczny może również wystąpić przy pewnych różnicach w obrębie grup A, B, AB i 0. Na szczęście współczesna medycyna jest w stanie sobie poradzić z taką niezgodnością.

Spis treści:

Przyczyny konfliktu serologicznego

Samo występowanie niezgodności pomiędzy krwią mamy i dziecka nie jest równoznaczne z pojawieniem się konfliktu serologicznego, ale do konfliktu może dojść nawet jeśli przyszła mama ma grupę krwi inną niż Rh–. Aby do niego doszło, układ odpornościowy kobiety musi wytworzyć przeciwciała atakujące krwinki dziecka. Jest to możliwe dopiero wtedy, gdy wnikną one do jej krwiobiegu. Najczęściej dostają się tam podczas porodu, poronienia, przerwania ciąży oraz niektórych zabiegów i badań genetycznych dla ciężarnych, takich jak amniopunkcja.

Kiedy występuje konflikt serologiczny występujący niestandardowo, poza sytuacją, w której krwinki dziecka dostają się do krwiobiegu matki? Zdarza się to również, jeśli kobieta przyjmie niewłaściwie oczyszczoną szczepionkę, co obecnie jest bardzo rzadkie. W ciągu kilkunastu godzin po wniknięciu obcych krwinek powstają przeciwciała skierowane przeciw intruzowi. Najsilniejszą reakcję obronną wzbudza brak zgodności czynników Rh, bo w osoczu krwi nie ma naturalnych przeciwciał anty-Rh. Powstają one zawsze w wyniku uodpornienia, stąd najczęściej mówi się o konflikcie Rh.
Redakcja poleca: HIV a ciąża - jakie jest ryzyko zakażenia dziecka? Wywiad z ekspertem
HIV w ciąży to nie wyrok! Dr Ernest Kuchar wyjaśnia, że odpowiednio wykryty i leczony wirus HIV zmniejsza niemalże całkowicie ryzyko przeniesienia się wirusa na dziecko.

Grupy krwi w konflikcie serologicznym

Nie byłoby żadnego problemu, gdyby każdy z nas miał identyczną grupę krwi i czynnik Rh. Tak jednak nie jest. Dziecko dziedziczy po rodzicach różne cechy, w tym grupę krwi. Jego krew może być więc podobna do krwi mamy albo taty. Różnice te odzwierciedlają odmienne oznaczenia grup krwi: A, B, AB, 0 oraz Rh+, Rh–. Na tej podstawie mówi się o zgodności pomiędzy grupami krwi. Ale nawet niewielkie rozbieżności pomiędzy właściwościami krwi mogą mieć duże znaczenie.

Co to oznacza w praktyce? To, że krwi różnych grup nie można mieszać. Organizm zabezpiecza się przed tym na dwa sposoby. Z jednej strony w krwinkach czerwonych znajdują się substancje zwane antygenami, które – gdy dostaną się do krwiobiegu osoby o innej grupie – wywołują alert w jej układzie obronnym. Z drugiej – w osoczu występują naturalne przeciwciała gotowe rozpoznać i zwalczyć krwinki pochodzące z obcych grup.

Uaktywnienie tych „zabezpieczeń” jest szczególnie ważne podczas ciąży, kiedy krew mamy i dziecka sąsiaduje ze sobą przez łożysko, a czasem trochę się miesza. Zazwyczaj nie wywołuje to żadnych skutków. Niekiedy jednak właściwości krwi na tyle się różnią, że może wystąpić silna reakcja obronna, określana właśnie jako konflikt serologiczny.

Mechanizm konfliktu serologicznego

Mechanizm powstawania konfliktu serologicznego jest podobny do obrony przed wirusami. Dochodzi do ukształtowania się odporności ułatwiającej zwalczenie wroga. Jednak, o ile w przypadku drobnoustrojów chorobotwórczych ma to działanie korzystne, to przy konflikcie serologicznym szkodzi, bo wywołuje chorobę dziecka. Dzieje się tak, ponieważ nowe przeciwciała, które powstały w wyniku pierwszego kontaktu z obcą krwią, nie giną. Przez wiele lat czekają, by zacząć działać, gdy nadarzy się okazja. Także dlatego można mówić o konflikcie serologicznym w drugiej ciąży lub kolejnej.

Zobacz: Konflikt serologiczny może zdarzyć się także w pierwszej ciąży!

Gdy organizm matki zwalcza krwinki dziecka

Przy ponownym kontakcie z taką samą krwią układ odpornościowy kobiety reaguje ze wzmożoną siłą. Atakuje jednak nie tylko wrogie cząsteczki (antygeny), ale całe krwinki czerwone. Co najważniejsze – oprócz tych, które dostały się do jej organizmu – zwalcza również krwinki w krwiobiegu dziecka. Jest to możliwe, bo nowe przeciwciała są dużo mniejsze od występujących naturalnie w osoczu. Mogą więc z łatwością przedostać się przez łożysko do krwiobiegu maleństwa.

Ten obronny atak prowadzi do choroby hemolitycznej dziecka, która może pojawić się jeszcze przed narodzinami lub po przyjściu na świat. Profilaktyka konfliktu serologicznego jest możliwa, a gdy do konfliktu dojdzie, skutkiem jest najczęściej anemia albo żółtaczka. Na szczęście można temu zapobiec!

Profilaktyka konfliktu serologicznego

Najważniejsze jest niedopuszczenie do powstania przeciwciał, a jeśli już są – najwcześniejsze ich wykrycie. W tym celu, podobnie jak każda kobieta spodziewająca się dziecka, będziesz miała robione specjalne badanie krwi – tzw. odczyn Coombsa. Pozwala on sprawdzić, czy twój organizm uczula się na antygeny z krwinek dziecka, oraz wykryć przeciwciała. Jeśli nie masz czynnika Rh, a twój mąż ma, już podczas pierwszej ciąży zostaniesz objęta specjalnym programem profilaktycznym.

Jeśli masz grupę krwi Rh–, oprócz tego, że musisz sprawdzać obecność przeciwciał w każdym trymestrze ciąży, po porodzie dostaniesz immunoglobulinę anty-D w zastrzyku domięśniowym.

Pół roku po porodzie powinnaś zgłosić się do laboratorium, w którym robiłaś wcześniejsze badania i ponowić próbę na obecność przeciwciał (odczyn Coombsa). Immunoglobulinę powinnaś dostać także po każdym poronieniu oraz przerwaniu ciąży, niezależnie od swojej grupy krwi. Profilaktycznie zaleca się też podanie immunoglobuliny anty-D w 28. tygodniu ciąży. Tak prowadzona profilaktyka jest skuteczna, dlatego wywołana konfliktem choroba dziecka pojawia się obecnie bardzo rzadko.

Jeśli uczulenie na krwinki dziecka spowodowało powstanie dużej liczby przeciwciał, lekarze wykonują dodatkowe badania. Najczęściej określają stężenie barwników żółciowych w wodach płodowych. A gdy zachodzi taka konieczność, pobierają z pępowiny krew dziecka. Dzięki temu mogą zrobić morfologię oraz określić Rh (grupę krwi dziecka poznaje się zwykle po narodzinach).

Jak zmniejszyć ryzyko konfliktu serologicznego

Ograniczenie możliwości wystąpienia konfliktu serologicznego zależy nie tylko od lekarzy. Także ty możesz o to zadbać.

  • Sprawdź grupę krwi i czynnik Rh na początku ciąży.
  • Poproś ojca dziecka o zrobienie tych samych badań. Maleństwo może odziedziczyć po nim grupę krwi Rh.
  • Skorzystaj z naszego kalkulatora grupy krwi dziecka, by być spokojniejszą
  • Nie ukrywaj przed lekarzem poronienia lub usunięcia ciąży. Po tych zabiegach musisz dostać immunoglobulinę.
  • Domagaj się podania preparatu gamma anty-d w ciągu 48 godzin po porodzie.
  • Wykonaj badania na obecność przeciwciał, które mogły powstać w kontakcie z krwinkami dziecka – zrób je trzykrotnie w czasie ciąży.

Leczenie konfliktu serologicznego

Leczenie konfliktu serologicznego polega na transfuzji wymiennej. Kiedyś była ona możliwa dopiero po porodzie, dziś wykonuje się ją już w ciąży. Przez pępowinę, pod kontrolą USG, podaje się dziecku odpowiednio przygotowaną grupę krwi Rh–, aby nowe krwinki nie były wrażliwe na przeciwciała mamy. Jednorazowo przetacza się do 100 ml krwi, ale ilość jest zawsze obliczana indywidualnie. Przetaczanie trzeba powtarzać co 2-4 tygodnie aż do końca ciąży.

Nie obawiaj się, to nie zmieni trwale grupy krwi maleństwa. Po porodzie i leczeniu dziecka (naświetlania i ewentualnie transfuzja wymienna – wymienia się nawet całą krew maluszka) jego szpik będzie produkował własne krwinki.

Takie leczenie konfliktu serologicznego na szczęście jest rzadko konieczne. Najczęściej leczy się dziecko już po porodzie – podaje środki zapobiegające anemii i naświetla przeciw żółtaczce. Dzięki temu jego stan szybko się poprawia i szczęśliwi możecie wrócić do domu!

 

Zobacz też:

Zobacz także

Popularne tematy