GRY

Encyklopedia zdrowia dziecka

Krztusiec

Krztusiec, czy inaczej koklusz, to choroba układu oddechowego wywoływana przez bakterię nazywaną pałeczką krztuśca. Zapadają na nią głównie dzieci do 5. roku życia. Mogą jednak zachorować także noworodki czy niemowlęta oraz dzieci w wieku szkolnym.

Krztusiec – przyczyny choroby

Kokluszem można się zarazić drogą kropelkową, gdy chory kaszle lub kicha. Okres wylęgania choroby (czas od kontaktu z osobą chorą do pierwszych objawów) wynosi od 7 do 14, a nawet 20 dni. Jej objawy są spowodowane działaniem toksycznych substancji produkowanych przez pałeczkę krztuśca, które uszkadzają komórki dróg oddechowych i działają na ośrodek kaszlowy w mózgu.

Objawy krztuśca

  • Najpierw występuje nieżyt górnych dróg oddechowych. Pojawiają się wtedy objawy przypominające przeziębienie, zwykle przebiegające bez gorączki. Stopniowo nasila się kaszel.
     
  • Dla drugiego okresu typowe są napady duszącego kaszlu. Mogą się one powtarzać nawet kilkadziesiąt razy w ciągu dnia. Napad rozpoczyna się łapczywym nabieraniem przez dziecko powietrza, z charakterystycznym dźwiękiem określanym jako „pianie”. Potem następują gwałtowne wydechy, prowadzące do bezdechu z sinicą i kolejnego głębokiego wdechu. Napady kaszlu zwykle kończą się wymiotami (także podczas snu). Towarzyszy im wytrzeszcz oczu, poszerzenie żył na szyi, wrażenie duszenia się, a także uczucie strachu. Są one szczególnie groźne dla niemowląt, bo mogą u nich wywołać bezdech. Pomiędzy napadami kaszlu dziecko jest zmęczone, niewyspane, może mieć opuchniętą twarz, a na skórze twarzy, szyi i klatki piersiowej często występują drobne wybroczyny. Pediatra stwierdza liczne zmiany osłuchowe nad oskrzelami i płucami. Charakterystyczny dla krztuśca obraz stwierdza się także na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej. Dla potwierdzenia rozpoznania wykonywane są badania krwi. Możliwe jest również zrobienie badań serologicznych, czyli poszukiwanie przeciwciał w surowicy chorego dziecka.
     
  • Trzeci okres krztuśca to powolne, czasem wielotygodniowe ustępowanie kaszlu. Choroba może trwać do trzech miesięcy.
Czytaj także: Krztusiec wraca!

Kiedy do lekarza?

Zawsze, kiedy dziecko ma napad kaszlu przebiegającego z dusznościami. Jeżeli dziecko sinieje, walczy o każdy oddech, nie może przestać kaszleć, dzwoń po pogotowie, albo jedź z nim na Szpitalny Oddział Ratunkowy. Nawet jeśli atak kaszlu ustąpi, na wszelki wypadek pokaż dziecko lekarzowi.
Idź do pediatry także wtedy, jeżeli po infekcji wirusowej dziecko kaszle dłużej niż dwa tygodnie i kaszel zamiast słabnąć, nasila się albo wciąż utrzymuje się na takim samym poziomie.

Leczenie krztuśca

Leczenie polega na podawaniu antybiotyków. Dziecko powinno także otrzymywać leki przeciwkaszlowe, uspokajające i przeciwwymiotne. Warunkiem skuteczności kuracji jest podanie ich dziecku już w pierwszym okresie choroby. Antybiotyk zastosowany po upływie 2-3 tygodni od wystąpienia objawów będzie mało skuteczny.

Powikłania krztuśca

Najczęstsze powikłania, jakie niesie krztusiec to zapalenie płuc oraz długotrwałe niedotlenienie mózgu spowodowane napadami kaszlu. U najmłodszych dzieci mogą wystąpić drgawki. Bardzo ciężko chorują również noworodki, u których oprócz kaszlu występują bezdechy z sinicą, a powikłania neurologiczne są szczególnie częste. Dlatego powinny być leczone w szpitalu.

Zapobieganie zachorowaniu na krztusiec

Najlepszym sposobem walki z krztuścem jest zapobieganie jego wystąpieniu, czyli szczepienia. Co prawda nie dają one całkowitej pewności, że dziecko nie zachoruje, ale dzięki nim koklusz przebiega łagodnie i nie powoduje powikłań. Szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe. Można wybrać dla niemowlęcia szczepionkę „klasyczną” lub nowoczesną szczepionkę acelularną (bezkomórkową), która jest bezpieczniejsza. Za nią trzeba jednak zapłacić.
Uwaga! Jeśli twoje dziecko miało kontakt z chorym na krztusiec, trzeba mu podać profilaktycznie erytromycynę, nawet jeżeli było szczepione.

Konsultacja: Prof. dr hab. n. med. Maria Korzon, pediatra onkolog, Prezes oddziału gdańskiego PTP, były kierownik Kliniki Pediatrii, Gastroenterologii i Onkologii Dziecięcej Instytutu Pediatrii AM w Gdańsku, wojewódzki konsultant ds. pediatrii