GRY

Encyklopedia zdrowia dziecka

Krzywica

Krzywica jest ogólnoustrojową chorobą, polegającą na niewłaściwej mineralizacji kości. Choroba wynika z zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. Krzywica najczęściej występuje między 3. a 24. miesiącem życia dziecka.

Przyczyny krzywicy

Bezpośrednią przyczyną krzywicy jest niedobór witaminy D3, która reguluje w organizmie przyswajanie fosforu i wapnia. Wapń i fosfor są konieczne do prawidłowej budowy kości. Gdy ich brakuje, kości miękną i szkielet dziecka ulega deformacji. Krzywica zagraża  przede wszystkim:
  • niemowlętom otyłym i szybko rosnącym (którym dostarczono wszystkich składników pokarmowych za wyjątkiem wit. D3).
  • wcześniakom i bliźniętom, co wynika z małych zapasów witaminy D3 z okresu życia płodowego.
  • Dzieciom urodzonym z małą masą ciała – często bardzo szybko przybierają na wadze i jeśli nie otrzymają odpowiedniej ilości witaminy objawy krzywicy mogą wystąpić już przed 3. miesiącem życia.
  • Dzieciom z niedoborami odporności. Także częste infekcje, biegunki, zakażenia, sprzyjają niedoborowi wit. D3.
Krzywica może pojawić się też przy prawidłowej suplementacji wit. D3. W takim przypadku może wynikać z niewłaściwej diety (za dużo fosforanów, za mało wapnia) albo z problemów metabolicznych.

Najczęstsze objawy krzywicy:

  • kości czaszki stają się miękkie, na czole mogą pojawić się wypukłości (guzy po dwóch stronach czoła, tzw. kwadratowa czaszka)
  • deformacja klatki piersiowej: jej obwód może być zmniejszony. Na granicy kostno-chrzęstnej żeber (z przodu klatki piersiowej) powstają wyczuwalne przez skórę zgrubienia, tzw. różaniec krzywiczy
  • w okresie siadania może dojść do powstania tzw. garbu krzywiczego: wygięcia kręgosłupa w odcinku lędźwiowym
  • gdy dziecko zaczyna stawać na nóżkach i chodzić, kolana ustawiają się do zewnątrz: nogi przypominają kształtem literę O (powstają tzw. kolana szpotawe) lub do wewnątrz, w kształt litery X (powstają tzw. kolana koślawe).
Zdjęcie rentgenowskie kolan dziecka z krzywicą
(źródło: Wikipedia.pl)
  • Osłabienie mięśni. Obserwuje się powiększenie obwodu brzucha, rozlewanie się go na boki. U dzieci małych tworzy się tzw. brzuch żabi, szeroki, „rozlany”, widoczny, gdy dziecko leży na plecach
  • do objawów późnych, zwykle pozostających na całe życie należy płaskostopie, wady kręgosłupa i budowy klatki piersiowej.

Możliwe objawy:

  • spłaszczona główka z tyłu
  • bardzo wolne zarastanie ciemiączek
  • opóźnione ząbkowanie (albo wyrastanie zębów w innej kolejności niż u dzieci zdrowych), próchnica, odwapnienie koron zębowych
  • stale rozdrażnienie dziecka, trudności w wyciszeniu go
  • pocenie się główki (na czole widać wyraźnie kropelki potu, poduszka jest mokra).
  • częste zaparcia

Kiedy do lekarza?

Duże ciemiączko albo jego wolne zarastanie jeszcze nie jest wskazaniem do badań w kierunku krzywicy. Tak samo pocenie się dziecka, np. podczas snu czy karmienia, jeżeli występuje bez dodatkowych objawów krzywicy, nie świadczy jeszcze o chorobie. Bardziej prawdopodobnym wytłumaczeniem jest przegrzewanie dziecka. O podejrzeniu krzywicy warto porozmawiać z pediatrą – jeżeli wątpliwości będą uzasadnione, dostaniemy skierowanie do gastroenterologa. Przed wizytą u gastroenterologa trzeba będzie wykonać badania poziomu fosforu i wapnia we krwi.

Leczenie i pielęgnacja dziecka z krzywicą

Leczenie krzywicy zawsze musi odbywać się pod stałą opieką lekarza z poradni gastroenterologicznej lub chorób metabolicznych. Po wykonaniu badań poziomu wapnia i fosforu, lekarz dobierze dziecku odpowiednią dietę i suplementowanie witaminy D. Na wyniki leczenia trzeba czekać przynajmniej kilka miesięcy – w tym czasie konieczne są regularne badania i wizyty u lekarza prowadzącego leczenie.

Zapobieganie krzywicy

Obecnie krzywica występuje rzadko, dzięki powszechnemu suplementowaniu dzieciom witaminy D3. Sprawdź swoją wiedzę: Rozwiąż test o witaminie D i dowiedz się, jak ją suplementować.

Ile wynosi dzienna dawka wit. D3?
  • Niemowlęta karmione piersią powinny dostawać dziennie 400 jm/dobę (jedną kropelkę), chyba, że lekarz zaleci inaczej.
  • Wcześniaki i dzieci z ciąży mnogiej powinny dostawać witaminę D już od pierwszych dni życia, w większej dawce niż donoszone dzieci (zwykle 800-1000 jm/dobę).
  • Niemowlęta, które piją mieszankę modyfikowaną, jeżeli wypijają jej dziennie przynajmniej 700 ml, to nie muszą dodatkowo dostawać witaminowych kropelek. Jeśli jednak, np. w okresie rozszerzania diety ilość mleka w jego diecie się zmniejszy, trzeba razem z pediatrą ustalić dawkowanie wit. D.
  • Maluchy z otyłością muszą mieć ustaloną dawkę przez pediatrę. Być może wcześniej trzeba będzie zrobić dziecku dodatkowe badania, aby stwierdzić, czy nie ma niedoborów witaminy – często otyłość jest tego objawem.
  • Dzieci powyżej 1. roku życia powinny dostawać wit. D3 w okresie jesienno-zimowym (od października do marca), natomiast w cieplejszych miesiącach wystarczy ekspozycja na słońce ok.15 min. w godzinach 12-15.00  (odsłoniete przedramiona i częściowo nogi). Witamina D3 jest syntetyzowana w organizmie pod wpływem promieni słonecznych. Warto przy tym jednak pamiętać o tym, że przeszkodę dla promieni UV stanowią filtry zawarte w kremach.
Ważna będzie też odpowiednia dieta dziecka, zobacz: Dieta na mocne kości.

Witamina D i kwasy omega-3 – tego brakuje w diecie dzieci. Skąd je brać? Obejrzyj film:


Prof. Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska, gastrolog z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego mówi o suplementowaniu kwasów omega3. Wyjaśnia dlaczego trzeba je suplementować i gdzie można je znaleźć.

Tekst: Sylwia Niemczyk
dr n. med. Joanna Brett-Chruściel
Konsultacja: dr n. med. Joanna Brett-Chruściel

dr n. med. Joanna Brett-Chruściel, pediatra, Grupa LUX MED