Skąd się biorą wady wymowy u dziecka
Rozwój dziecka

Wady wymowy u dziecka: skąd się biorą, czy to wina rodziców?

Wady wymowy u dziecka mogą powstawać przez zniekształcanie języka i zdrabnianie ze strony rodziców? Późna mowa chroni przed wadami wymowy? Odpowiada logopeda, mgr Iwona Sołtys.

„Am, am” (zamiast słowa „jedzenie”), „brum, brum” (zamiast „samochód”), „ziabcia” (zamiast „żabka”). Dorośli bardzo chętnie seplenią, zdrabniają i zniekształcają słowa, gdy zwracają się do dzieci. Lista słownych grzechów rodziców i dziadków jest długa. Ale czy to są rzeczywiście grzechy? Pytamy o to logopedę, Iwonę Sołtys z Uniwersytetu Warszawskiego. 

Czy zniekształcanie języka przez dorosłych wpływa na problemy z mową u dziecka?

– Oczywiście. Problem istnieje od lat. Logopedzi nazywają ten typ zdrabniania „językiem nianiek”. Słuchając najbliższego otoczenia, maluch uczy się języka, przyzwyczaja się do pewnych form. Do dziecka powinniśmy zwracać się polszczyzną ogólną. Gdy zmiękczamy i zamieniamy głoski, uczymy je języka zniekształconego i utrwalamy niepoprawne formy. Może zdarzyć się, że maluch będzie odporny na tego typu spieszczenia, że nie przejmie nawyków opiekuna. Jednak duża część dzieci zaczyna je powielać w dobrej wierze, bo przecież babcia/ciocia tak mówi...

A co z wyrazami dźwiękonaśladowczymi, taki jak „brum”, „hau”?

– Trzeba pamiętać, by ucząc dziecko odgłosów, zawsze podawać nazwę rzeczownika, o który nam chodzi. Nie ma nic złego w powiedzeniu „piesek robi hau hau”. Błędem natomiast będzie bezustanne mówienie na wszystkie napotkane psy „hau”. 

Co rozumiemy pod pojęciem „wady wymowy"? Jak je rozpoznać u dziecka?

– Wady wymowy dotyczą wadliwej artykulacji pewnych głosek. Najczęściej u dzieci w wieku przedszkolnym mówimy o seplenieniu, czyli zniekształconej wymowie głosek szeregu szumiącego, syczącego i ciszącego, ale deformacjom może ulec każda głoska. Właściwym rozpoznaniem i opisem wad wymowy zajmuje się logopeda.

Zobacz też: Kiedy dziecko zacznie wymawiać "r"?

Czy im później dziecko zacznie mówić, tym mniejsza szansa na wady wymowy?

To typowy mit o nielogicznym podłożu. Wszelkie statystyki i doświadczenia logopedów pokazują przykłady odwrotne. Dziecko nie mówi z jakiegoś konkretnego powodu. Może to być brak stymulacji czy nieśmiałość. Jeśli nie podejmiemy żadnej próby zbadania przyczyn tego zjawiska, ten problem będzie narastać. Na opóźniony rozwój mowy mogą rzutować również: zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe, wygórowane napięcie mięśniowe, problemy ze słuchem

Zatem nie możemy czekać zbyt długo na pierwsze słowa...

– Jeśli za namową cioci, wujka, babci lub pediatry bezczynnie czekamy, aż dziecko zacznie mówić, nie dajemy sobie szansy na poznanie przyczyny tego stanu i dobranie odpowiedniej terapii. Wysnuwanie wniosków ogólnych na podstawie pojedynczych historii jest wręcz szkodliwe. Możemy jako rodzice przeoczyć zbyt wiele. Czekając na pierwsze słowa do 2.-3. roku życia, zaniedbujemy dziecko pod względem rozwoju mowy. Przy okazji chciałabym wspomnieć krótko o oddolnej akcji logopedów „Dwa słowa na 2 lata to o 270 słów za mało” (www.272slowa.pl). Logopedzi zrzeszeni w facebookowej grupie "Logopedia - terapia zaburzeń mowy" zorganizowali bezpłatne ogólnopolskie dni diagnoz  logopedycznych. To wydarzenie cieszyło się ogromnym zainteresowaniem i pokazało jak wiele jest jeszcze do zrobienia, jak wiele do nauczenia i uświadomienia. Pamiętajmy, że dziecko mówiąc, wyraża siebie. Gdy nie ma tej możliwości narasta w nim frustracja i lęk.

Kiedy trzeba pójść z dzieckiem do logopedy? 

Polskie dzieci trafiają do logopedy bardzo późno, na etapie przedszkola, czasem szkoły. Wtedy dopiero zauważa się, że dziecko niewyraźnie mówi, ślini się, oddycha przez nos. Terapia trwa długo, bywa trudna. Tymczasem na pewne nieprawidłowości mamy wpływ od momentu urodzenia się dziecka. Profilaktyka daje szansę na zminimalizowanie problemów logopedycznych dziecka. Nauka ssania, połykania, potem żucia i gryzienia, a wreszcie zmiana typu połykania z niemowlęcego na dojrzały - to wszystko ma wpływ na rozwój mowy. 

Zobacz też: Prawdy i mity o nauce mówienia

Co powinno zaniepokoić rodzica niemowlaka?

– Na tym etapie powinny zaniepokoić trudności w karmieniu. U noworodka będzie to nieefektywne ssanie, niedomykanie ust, nadwrażliwość w sferze oralnej. Dziecko półroczne zaczynamy karmić łyżeczką, stopniowo zmieniając konsystencję posiłków. Powinniśmy zadbać, by maluch nauczył się gryźć. Niepokój powinien się pojawić, gdy dziecko ma miesiąc-dwa i nie wydaje żadnych dźwięków lub gdy wydawało dźwięki, a potem nastąpił regres. Warto mówić o swoich wątpliwościach w gabinecie pediatrycznym, dzielić się spostrzeżeniami z lekarzem. To nie jest normalne, gdy półtoraroczne dziecko nie mówi żadnego słowa. Owszem, istnieją pewne przesunięcia, każde dziecko to indywidualny przypadek, jednak zbyt długa bezczynność działa destrukcyjnie. O rozwój ruchowy naszych dzieci dbają ortopedzi i fizjoterapeuci. Nie odsuwajmy rozwoju mowy na boczny tor. 
 

Z niemowlęciem też musisz iść do logopedy, jeśli:

  • nieefektywnie ssie,
  • nie domyka ust, 
  • ma nadwrażliwą buzię,
  • ma 2-3 miesiące i nie wydaje żadnych dźwięków,
  • wydawało dźwięki i nagle przestało


Jeśli zauważysz jeden z tych objawów, koniecznie powiedz o tym pediatrze podczas najbliższej wizyty.

Jak pomagać dziecku w prawidłowym rozwoju aparatu mowy?

– Odpowiednio do wieku karmiąc je, lecząc do końca infekcje kataralne (długie oddychanie przez usta może wpływać na obniżone napięcie mięśni twarzy), śpiewając i czytając bajki już od kołyski. Może trudno w to uwierzyć dziś jest sporo tzw. cichych domów, gdzie domownicy ze sobą nie rozmawiają, a każdy koncentruje się na swoim tablecie. 

Czy ćwiczyć z dzieckiem prawidłową mowę? A jeśli tak, to w jaki sposób?

Ćwiczenia aparatu mowy zależą od bardzo wielu czynników. Każdy z nas ma inną anatomię, inne cechy dominujące w budowie zgryzu, inne napięcie mięśniowe. Wiem, że prościej byłoby, gdybym podała zestaw uniwersalny. Tego typu zestawienia widnieją na wielu blogach i portalach: to zabawy oddechowe, proste ćwiczenia typu cmokanie, układanie języka w rurkę czy nadymanie policzków. Takie ćwiczenia nie zaszkodzą, ale też robione niejako „w ciemno” niewiele pomogą. Warto porozmawiać z logopedą pracującym w żłobku czy przedszkolu na temat ćwiczeń dla naszego dziecka (konkretnych, działających na jego niedoskonałości). 

Czy można robić ćwiczenia logopedyczne z niemowlakiem?

Można! To takie przyjemne „ćwiczenia”. Śpiewanie kołysanek, opowiadanie wyliczanek, czytanie rymowanych bajek. Wpływ muzyki na rozwój emocjonalny i psychoruchowy dziecka jest nieoceniony. Zabawa w kukiełki, delikatne masaże, głaskanie po twarzy, dbanie, by dotykało przedmiotów o różnych fakturach, oswajanie ze światem dźwięków sprzętów domowych czy przyrody. To wszystko wpływa pozytywnie na rozwój mowy.

Co to znaczy „logopedia zaczyna się już w brzuchu”?

To, co robimy w czasie ciąży, z czym płód styka się przed narodzinami, może przełożyć się na jego rozwój, w tym również na rozwój struktur odpowiedzialnych za mowę. Chodzi o leki, jakie może nam przepisywać ginekolog, o wirusy, z jakimi się stykamy, o używki, czyli alkohol, papierosy i inne substancje toksyczne, które mogą oddziaływać na płód. Niektóre nasze wybory, które wydają się nam lepsze i bezpieczniejsze, na przykład cesarskie cięcie na życzenie, niekoniecznie będą dobre dla naszego dziecka. Oczywiście mówimy tu o sytuacjach, w których mamy wybór, a nie o sytuacjach zagrażających życiu.

U dzieci urodzonych w wyniku cięcia cesarskiego często pojawia się nadwrażliwość sfery oralnej, gdyż dziecko nie doświadcza skurczów II fazy porodu oraz nie przeciska się przez kanał rodny. Fizjoterapeuci i doświadczeni położnicy nie bez przyczyny nazywają poród najlepszą refleksoterapią w życiu. Jednak nie zawsze kobieta może urodzić siłami natury. Wtedy noworodkiem powinien zająć się logopeda, by pracować nad odwrażliwieniem sfery oralnej, ocenić odruchy z obszaru twarzy, sprawdzić które wygasły, które przetrwały. Już na oddziale, w szpitalu. Niestety w Polsce logopedzi zatrudniani są w nielicznych placówkach.

mgr Iwona Sołtys jest logopedą, absolwentką magisterskich studiów logopedycznych na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego oraz Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia im. J. Elsnera (kierunek śpiew klasyczny). Doktorantka w Zakładzie Komunikacji Językowej i Glottodydaktyki na UW. 

Zobacz też: 

Jak wspierać rozwój mowy przedszkolaka? - film

dziecko, tata, mowa, rozmowa, nauka mowy, usta
fotolia
Rozwój dziecka
Nauka mówienia - prawdy i mity
„Dziewczynki uczą się mówić szybciej niż chłopcy”. „Jąkaniem nie trzeba się martwić, bo samo minie”. Czy wierzyć w to, co mówią o rozwoju mowy?

Adasiowi od urodzenia buzia się nie zamykała; najpierw krzyczał i mówił swoje: „a gu, bu, gli, kli”, potem nie mógł się nacieszyć ciągłym powtarzaniem „ma-ma-ma”, „ba-ba-ba”. Zosia odwrotnie: leżała cichutko, rodzice nawet się martwili, że może coś nie jest w porządku. Dziś Adaś i Zosia mają prawie trzy latka, gadają niemal bez przerwy. Jak więc rozwija się mowa dziecka ? Można tu coś zmienić albo przyspieszyć? Im częściej zagadujesz dziecko, tym szybciej zacznie mówić Tak i Nie. Dobrze, gdy do dziecka dużo mówisz, ale nie przeskoczysz pewnych etapów rozwoju . Jakieś słowa dziecko wypowie około pierwszych urodzin, nie stanie się to kilka miesięcy wcześniej. Musi dojrzeć jego mózg oraz układ artykulacyjny. Warto często używać zdrobniałych wyrazów Tak i Nie. Można zwracać się do dziecka pieszczotliwie: „słoneczko”, „misiaczku” – każda mama ma takie swoje określenia. Ale nie mów „po dziecinnemu”, np: „Sinećku, mój ty kochani sinećku, mamusia zajaś da ci papusiu”! Pamiętaj, twoja mowa jest dla dziecka wzorem , który będzie naśladować. Dlatego od początku ucz je prawidłowego sposobu wymawiania wyrazów. Sprawdź: Czy nasz sposób mówienia wpływa na mowę dziecka? Roczne dziecko powinno już wypowiadać kilka słów Tak. Jedno dziecko pierwsze wyrazy powie, mając 10 miesięcy, inny – 14. Takimi różnicami nie warto się martwić. Zwykle roczne dziecko potrafi wypowiedzieć kilka słów, takich jak „mama”, „tata”, „baba”, „pa, pa”, w tym dźwiękonaśladowczych, np. „hau hau”, pokazując na psa. Dziewczynkom nauka mówienia idzie łatwiej niż chłopcom Nie. Nie ma żadnych badań, które by to potwierdzały. Nie można w ten sposób generalizować. Są dziewczynki, którym nauka mowy przychodzi łatwiej....

niemowlę, łóżeczko, łóżeczko dziecięce, dziecko
Pavla Zakova - Fotolia.com
Pielęgnacja
Polski dla początkujących
Na początku dziecko potrafi wyrazić swoje emocje i potrzeby jedynie płaczem. Sprawdź, jak przeobraża się w mądralę, który rozumie, co się do niego mówi, i umie wyrazić słowami nieograniczone treści.

Dzieci uczą się mówić jakby mimochodem: bez mozolnego wkuwania słówek, tabeli czasów, listy wyjątków. Nie mając pojęcia o tym, co to jest podmiot, a co orzeczenie, rozszyfrowują gramatykę swojego języka. Naukowcy od wieków głowią się, jak to możliwe. Jedni uważają, że maluchy zaczynają mówić dzięki wrodzonej wiedzy o właściwościach ludzkiej mowy, inni – że uczą się tego od podstaw, jak jazdy na nartach. Nie ma natomiast wątpliwości co do jednego: mówienie ma ścisły związek z myśleniem. Polski dla nienarodzonych Dziecko zaczyna się uczyć, zanim przyjdzie na świat! Choć dźwięki, które docierają do wnętrza maminego brzucha, są stłumione i niewyraźne, nienarodzony maluszek może dzięki nim poznawać melodię i rytm języka, którego używają jego bliscy. W latach 70. amerykańscy naukowcy poprosili przyszłe mamy, by często i czule zwracały się do swoich nienarodzonych dzieci. Wszystko to zostało nagrane. Gdy po porodzie noworodki zabrano (w tamtych czasach przynoszono je matkom tylko do karmienia), okazało się, że maluchy bezbłędnie rozpoznają odtworzone z taśmy głosy swoich matek! Słysząc znajome słowa, natychmiast się uspokajały. Reagowały także na głosy innych kobiet, jednak zdecydowanie słabiej i z opóźnieniem. Zaś dzieci kobiet, które w ciąży nie mówiły do pociech w jakiś specjalny sposób, w ogóle nie zwracały uwagi na tego typu nagrania. Rytm i melodia Dziecko od początku komunikuje się z otoczeniem. Po narodzinach wydaje krzyk, który znaczy: „O rany, oddycham!”. Płacząc, oznajmia: „Jestem głodny!”, „Mam mokro!”, „Nudzę się!”. Gdy ma dwa, trzy miesiące, zaczyna gruchać (głużyć), czyli wydawać gardłowe dźwięki. Robi to odruchowo. Co ciekawe, gruchają też dzieci głuche, a więc nie ma to nic wspólnego ze słyszeniem. Półroczny maluch zaczyna gaworzyć, czyli świadomie...

Mydawnictwo Skrzat
Psychologia
SZumi Mi – czyli dobra zabawa u logopedy
Chcesz uatrakcyjnić ćwiczenia logopedyczne z dzieckiem? Od lipca dostępna jest na rynku wydawniczym seria Szumi MI, którą redakcja Babyonline.pl objęła patronatem. Są to bruliony do ćwiczeń logopedycznych, które uczą, bawią i rozśmieszają.

Książki z serii MI Mowa zawierają ćwiczenia i zabawy dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym do korzystania przez rodziców, pedagogów i logopedów. - To pozycja, której bardzo mi brakowało na rynku wydawniczym. Ciekawy wstęp, bliski dziecku bohater oraz przyjazna, humorystyczna i jakże prosta grafika sprawiają, że ćwiczenia logopedyczne są dla wszystkich znacznie przyjemniejsze – powiedziała o brulionie Marta Baj-Lieder, logopeda wczesnej interwencji, terapeuta integracji sensorycznej. Seria z małą Mi „SZumi Mi, czyli brulion logopedyczny do ćwiczeń SZ praktyczny”  oraz  „SZumi Mi, czyli brulion logopedyczny do  ćwiczeń Ż/RZ praktyczny”, których autorem jest Anna Jama-Wach to książki z zabawami logopedycznymi z serii MiMowa, której bohaterem jest sympatyczna dziewczynka o imieniu Mi znana dzieciom z serwisu mimowa.pl. Ćwiczenia z Mi oprócz treningu logopedycznego usprawniają również funkcje słuchowe, wzrokowe oraz grafomotoryczne . Materiał zawarty w książce ułożony jest metodycznie i zgodnie z zasadą stopniowania trudności. Każde zagadnienie dopełnia wierszyk i zabawa plastyczna. Bogactwo materiałów dodatkowych - karty, domino, gry planszowe, ubieranki, wycinanki - sprawia, że pozycja jest atrakcyjna również dla logopedów stale poszukujących ciekawych pomocy edukacyjnych. Bogato ilustrowana lekką kreską i z humorem książeczka pozwoli małym czytelnikom na zamianę żmudnych ćwiczeń logopedycznych w doskonałą i różnorodną zabawę. W książce „Szumi Mi. Brulion logopedyczny do ćwiczeń Sz praktyczny” znajdziecie propozycje gier, zagadek , wierszyków, kart pracy . Czyli to wszystko, co angażuje dziecko do pracy i  nie tylko pomaga w terapii głoski „sz”, ale również usprawnia inne funkcje. Gry nadają się do pracy grupowej. - Podoba mi się nacisk kładziony na doskonalenie motoryki małej,...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz