Babcia: „Dzieci rządzą rodzicami”. Scena przy stole to dowód, że boimy się własnych dzieci
„Za moich czasów takie dziecko dawno usłyszałoby, że od stołu się nie odchodzi” – pomyślałam, patrząc na moją czteroletnią wnuczkę. I wtedy dotarło do mnie, że dziś to nie rodzice wychowują dzieci. Dziś dzieci wychowują rodziców.
Niedzielny obiad miał być jak zawsze rodzinny i spokojny. Rosół, kotlety, ziemniaki, surówka. Nic nadzwyczajnego. Ale scena przy stole sprawiła, że do dziś nie mogę ochłonąć. Moja synowa chyba naprawdę uważa, że czteroletnie dziecko może decydować o wszystkim. A potem ludzie dziwią się, że dzieci wchodzą dorosłym na głowę. Rozgrzebała obiad i pobiegła się bawić Moja wnuczka, Anielka, ma cztery lata. Jest bystra, wygadana i wszędzie jej pełno. Kocham ją nad życie, ale nie będę udawać, że nie widzę problemu. To dziecko już teraz jest przekonane, że cały świat kręci się wokół niej. Przy stole dostała normalny obiad. Nawet specjalnie dla niej zrobiłam delikatniejsze kotleciki, bo wiem, że „nie lubi przypraw”. Wzięła dwa gryzy, rozmemłała ziemniaki po talerzu, chwilę pogrzebała widelcem i oznajmiła: – Nie chcę. I co zrobiła moja synowa? Nic. Kompletnie nic. Siedziała i patrzyła na nią jak cielę na malowane wrota, po czym spokojnym głosem powiedziała: – Jak nie jesteś głodna, to nie jedz. Nie będziemy cię zmuszać. Myślałam, że się przesłyszałam. Anielka odsunęła talerz i po chwili już biegała po salonie, wyciągając zabawki. A obiad? Nietknięty. Jedzenie do wyrzucenia. Czas i praca też najwyraźniej bez znaczenia. Kiedyś dzieci znały granice Można mówić, że „czasy się zmieniły”, ale pewnych rzeczy nigdy nie zrozumiem. Nas uczono szacunku. Jak mama albo babcia gotowała obiad, to człowiek jadł. Może nie wszystko smakowało, może czasem siedziało się nad talerzem godzinę, ale nikt nie urządzał przedstawień. Nie było dyskusji typu: „może nie masz dziś ochoty”. Nie było pięciu różnych dań, negocjacji i błagania, żeby dziecko łaskawie spróbowało marchewki. Dziecko wiedziało jedno: jest obiad, trzeba zjeść. Dopiero potem był deser albo zabawa. I jakoś nikt od tego nie umarł. Wręcz przeciwnie – dzieci miały zasady, respekt wobec dorosłych i nie robiły rodzicom publicznych scen. Dziś mam wrażenie, że rodzice panicznie boją się własnych dzieci. Boją się, że dziecko się obrazi, rozpłacze albo będzie miało „trudne emocje”. Więc ustępują we wszystkim. A dzieci doskonale to wyczuwają. „Nie zmuszaj się” – nowe święte hasło rodziców Najbardziej zdenerwowało mnie jednak to, z jaką pewnością moja synowa mówiła o „niezmuszaniu”. Jakby stawianie granic było czymś złym. Jakby wymaganie od dziecka podstawowego szacunku było przemocą. Przecież czterolatek nie powinien rządzić domem. Dziecko nie ma doświadczenia ani rozsądku. Ono wybierze lody zamiast obiadu, bajki zamiast snu i zabawę zamiast obowiązków. Od tego są rodzice, żeby wyznaczać granice. Tymczasem dziś modne jest pytanie dziecka o wszystko. Co chce zjeść, kiedy chce spać, czy ma ochotę sprzątać. Za chwilę maluchy będą decydować, czy pójdą do szkoły. Patrzyłam na tę scenę przy stole i miałam wrażenie, że jestem w jakimś absurdzie. Czteroletnia dziewczynka dyktowała warunki całej rodzinie, a dorośli kręcili się wokół niej, żeby tylko nie była niezadowolona. I naprawdę zaczynam wierzyć, że to nie dzieci mają dziś problem z granicami. To rodzice boją się je stawiać. Zobacz także: Matka pozwoliła dziecku nie zjeść obiadu. Babcia nie miała litości: „To rodzicielstwo uległości”
Matka pozwoliła dziecku nie zjeść obiadu. Babcia nie miała litości: „To rodzicielstwo uległości”
Kiedyś przy stole panowały jasne zasady, a dziś wystarczy jeden grymas pięciolatka, by cała rodzina biegała wokół niego na paluszkach. Patrzyłam na tę scenę z rosnącym niedowierzaniem i bólem serca, czując, że świat, w którym szacunek do jedzenia i starszych był świętością, bezpowrotnie odchodzi w niepamięć.
Drogie mamy i babcie, piszę ten list, bo serce mi pęka, gdy patrzę na to, co dzieje się w dzisiejszych domach. Niedawno zaprosiłam moją córkę i jej pięcioletniego synka, mojego ukochanego wnuka, Antosia. Przygotowałam na ten wspólny niedzielny obiad tradycyjne bitki wołowe − mięciutkie, duszone godzinami, takie, jakie moja córka uwielbiała w dzieciństwie. Usiedliśmy do stołu, nakryłam pięknie talerze, licząc na miłą, rodzinną atmosferę. Niestety, to, co wydarzyło się chwilę później, sprawiło, że w oczach miałam łzy. Antoś podłubał widelcem w talerzu, odsunął kawałek mięsa i z miną wielkiego pana oznajmił: „Ja tego nie jem, nie lubię, to jest fuj”. Czekałam na reakcję córki. Myślałam, że usłyszę: „Spróbuj chociaż kawałek, babcia się napracowała”. Ale nie. Moja córka, z tym swoim nowoczesnym uśmiechem pełnym wyrozumiałości, powiedziała tylko: „Dobrze kochanie, nie musisz kończyć, jeśli nie masz ochoty. Zjedz chociaż te ziemniaczki z masełkiem”. Oniemiałam. To nie był tylko obiad, to była lekcja rodzicielskiej uległości, którą dorosła kobieta dawała małemu dziecku. Kult dziecka i brak szacunku do pracy W moich czasach, gdyby dziecko powiedziało przy stole, że jedzenie jest fuj, nie wstałoby od stołu przez kolejne dwie godziny albo poszłoby spać o głodzie. I nie chodziło o żadną tyranię, ale o szacunek. Do matki, która stała przy garach, do ojca, który zarobił na to mięso, i do samego daru, jakim jest posiłek. Dziś widzę coś, co nazywam rodzicielstwem uległości. Rodzice tak bardzo boją się urazić delikatną psychikę dziecka, że pozwalają mu na wszystko. Patrzyłam na mojego wnuka, który z triumfalną miną zajadał same ziemniaki, wiedząc, że postawił na swoim. Moja córka tłumaczyła mi później, że teraz nie zmusza się dzieci do jedzenia, żeby nie budować złych relacji z posiłkiem. A ja się pytam: jakie relacje on buduje z ludźmi? Jeśli pięciolatek widzi, że jego „nie lubię” jest ważniejsze niż trud włożony w przygotowanie obiadu przez babcię, to kim on będzie jako dorosły? Czy w pracy też powie szefowi, że nie lubi tego raportu i go nie zrobi? Wychowujemy pokolenie małych królów, którym wydaje się, że świat jest na ich zawołanie. Granice, których zabrakło przy rodzinnym stole Nie wytrzymałam i powiedziałam córce wprost: „Pozwalasz mu wchodzić sobie na głowę”. Wywiązała się kłótnia, która zepsuła całe popołudnie. Usłyszałam, że jestem staroświecka i że czasy się zmieniły. Owszem, czasy się zmieniły, ale zasady wychowania powinny być niezmienne. Dziecko potrzebuje granic jak powietrza. Musi wiedzieć, że są rzeczy ważne i ważniejsze. Niedokończenie obiadu, bo „się nie chce”, to nie jest wybór kulinarny, to jest brak dyscypliny. To rodzicielstwo uległości, które obserwuję u młodych, polega na ciągłym negocjowaniu. „Zjesz dwa gryzy?”, „A może spróbujesz za chwilę?”. To jest upokarzające dla rodzica! Ja nie negocjowałam z moimi dziećmi. Była pora obiadu, jadło się to, co było na stole. Dzięki temu moje dzieci wyrosły na ludzi, którzy potrafią się dostosować, którzy znają wartość pracy i wiedzą, że nie zawsze wszystko musi być po ich myśli. Dzisiejsze matki, jak moja córka, myślą, że są nowoczesne, a tak naprawdę robią swoim dzieciom krzywdę, nie przygotowując ich do prawdziwego życia, gdzie nikt nie będzie ich pytał, czy mają ochotę na ziemniaczki z masełkiem. Czy jeszcze można uratować autorytet rodzica? Poszłam spać z ciężkim sercem. Kocham mojego wnuka nad życie, ale boję się o jego przyszłość. Jeśli mama pozwala mu rządzić przy obiedzie, to co będzie za dziesięć lat? Czy ona w ogóle ma nad nim jakąkolwiek władzę? Rodzicielstwo uległości to ślepa uliczka. To rezygnacja z roli przewodnika na rzecz roli animatora zabaw, który boi się tupnięcia małej nóżki. Drogie mamy, zastanówcie się, czy Wasza łagodność nie jest po prostu wygodnictwem. Łatwiej jest pozwolić dziecku nie dojeść, niż narazić się na fochy i płacz. Ale wychowanie to nie jest konkurs na najmilszą osobę w pokoju. To trudna praca polegająca na stawianiu oporu tam, gdzie jest on potrzebny. Ja nie miałam litości dla postawy mojej córki, bo widzę w tym upadek autorytetu, który kiedyś był fundamentem rodziny. Bez tego fundamentu nasze dzieci pogubią się w świecie, który wcale nie będzie dla nich tak uległy jak ich własne matki. Z poważaniem, Zatroskana Babcia Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Dziadkowie to nie darmowa służba na pstryknięcie. „Gdy synowa podrzuciła mi wnuki, usłyszała tylko 3 słowa”
Te dzieci przestają się złościć i krzyczeć w 3 minuty. Wystarczy zadać 2 krótkie pytania
Poszukiwanie skutecznych sposobów na dziecięcą złość często przypomina błądzenie w labiryncie, dopóki nie zrozumie się, że kluczem do spokoju nie jest uciszenie dziecka, lecz nauka zarządzania emocjami. Istnieje metoda, która potrafi zmienić domowy chaos w porozumienie, a wszystko zaczyna się od dwóch niepozornych, ale niezwykle celnych pytań.
W świecie nowoczesnego rodzicielstwa trendy zmieniają się jak w kalejdoskopie, jednak jedna prawda pozostaje niezmienna: teoria z poradników rzadko wytrzymuje starcie z rzeczywistością, w której maluch wpada w furię z pozornie błahego powodu. Wiele osób intuicyjnie wpada w pułapkę uspokajania na siłę, stosując komunikaty typu: „Nie płacz”, „Nic się nie stało” czy „Przestań natychmiast”. Efekt bywa zazwyczaj odwrotny do zamierzonego − dziecko, czując brak zrozumienia, nasila krzyk, a rodzic pogrąża się w narastającej frustracji. Dlaczego „nie płacz” po prostu nie działa? Zrozumienie, że emocje dziecka są jak fala, której nie da się zatrzymać siłą, to pierwszy krok do budowania zdrowej relacji. Kiedy zaprzeczamy uczuciom malucha, wysyłamy mu nieświadomie komunikat, że jego odczucia są niewłaściwe. To rodzi wewnętrzny opór i potęguje lęk. Aktywne słuchanie, będące fundamentem współczesnej psychologii wychowawczej, polega na towarzyszeniu dziecku w trudnym momencie bez oceniania i prób natychmiastowej naprawy sytuacji. Właśnie w takich kryzysowych chwilach warto sięgnąć po metodę dwóch pytań. Zamiast wydawać polecenia, stajemy się przewodnikami po świecie uczuć. Gdy napięcie sięga zenitu, warto zejść do poziomu wzroku dziecka i spokojnym głosem zadać pierwsze pytanie: „Co teraz czujesz?”. To proste zdanie ma naukowe uzasadnienie − zmusza mózg do przejścia z trybu reaktywnego (emocjonalnego) do analitycznego. Nazwanie złości, smutku czy rozczarowania pozwala dziecku zdystansować się od tego, co je rozsadza od środka. Potwierdzanie emocji zamiast zaprzeczania: siła empatii w praktyce Drugim etapem tej 3-minutowej transformacji jest pytanie o rozwiązanie: „Co można by zrobić, żeby było ci lepiej?”. To kluczowy moment, w którym oddaje się dziecku sprawczość. Zamiast podawać gotowe rozwiązania („Zjedz ciastko”, „Pobaw się czymś innym”), zachęcamy malucha do autorefleksji. Odpowiedzi bywają zaskakująco proste − czasem jest to potrzeba przytulenia, czasem chwila samotności lub po prostu fizycznego wyładowania energii poprzez tupanie. Takie podejście buduje rezyliencję, czyli odporność psychiczną, która zaprocentuje w dorosłym życiu. Potwierdzając emocje dziecka słowami: „Widzę, że jest ci bardzo przykro z powodu tej zepsutej zabawki”, tworzymy bezpieczną bazę. Dziecko, które czuje się usłyszane i zaakceptowane, nie musi już używać krzyku jako jedynego narzędzia komunikacji. Głośny płacz staje się zbędny, gdy rodzic potrafi odczytać sygnały płynące z wnętrza małego człowieka. Rewolucja w 180 sekund: jak wdrożyć zmiany w codziennym życiu? Choć metoda dwóch pytań może brzmieć jak zbyt proste rozwiązanie, jej skuteczność opiera się na twardych danych dotyczących biologii mózgu. Pytając „Co czujesz?”, dajemy dziecku prawo do autentyczności. Pytając „Co można zrobić?”, zapraszamy je do aktywnego rozwiązywania problemów. Nie wymaga to od opiekuna bycia nieomylnym ekspertem, lecz jedynie cierpliwym obserwatorem. Oczywiście wdrożenie tej techniki bywa wyzwaniem, zwłaszcza jeśli sami zostaliśmy wychowani w duchu posłuszeństwa i tłumienia uczuć. Wymaga to przełamania starych schematów i powstrzymania automatycznych reakcji obronnych. Nagroda jest jednak bezcenna: widok dziecka, które w ciągu kilku minut potrafi przejść od stanu skrajnego pobudzenia do spokojnej refleksji. To nie tylko ratunek dla domowej atmosfery, ale przede wszystkim inwestycja w inteligencję emocjonalną dziecka, która jest jednym z najważniejszych zasobów w dzisiejszym świecie. Warto spróbować tej metody już przy najbliższej okazji − efekty mogą zaskoczyć nawet najbardziej sceptycznych rodziców. Zobacz też: Te 2 zdania działają jak plasterek na duszę. Powtarzam je, gdy dziecko wpada w złość
3 kary, które niszczą w dziecku pewność siebie. Dziadkowie uwielbiają stosować nr 2
Stosowanie metod wychowawczych opartych na strachu i odrzuceniu to prosta droga do zgubienia autentycznej relacji z własnym dzieckiem. Poznaj trzy najgroźniejsze formy dyscypliny, które mimo swojej popularności działają destrukcyjnie na rozwój emocjonalny i pewność siebie twojej pociechy.
Twoja cierpliwość właśnie się skończyła, a w głowie zaczynają huczeć echa metod, którymi nas samych raczono w dzieciństwie. Wielu z nas podczas niedzielnych obiadów słyszy od rodziców: „Daj mu karę, niech poczuje respekt, za naszych czasów to działało!”. I choć wiemy, że dziadkowie chcą dobrze, to jako świadomi rodzice widzimy, jak cienka granica dzieli skuteczną dyscyplinę od emocjonalnego spustoszenia. Współczesna psychologia nie pozostawia złudzeń: istnieją trzy rodzaje kar, które zamiast uczyć, po prostu gaszą w dziecku światło i niszczą jego naturalną radość życia. Co gorsza, niektóre z nich traktujemy jako całkowicie niewinne narzędzia edukacyjne. 1. Izolacja, czyli ciemna strona karnego jeżyka i odsyłania do pokoju Pierwszą karą, która wciąż cieszy się ogromną popularnością, a która potrafi wyrządzić ogromne szkody, jest wymuszona izolacja. Kojarzycie to? „Idź do swojego pokoju i wróć, jak przemyślisz swoje zachowanie” albo osławiony „karny jeżyk”. Dla dorosłego to chwila na ochłonięcie, ale dla małego dziecka, którego mózg nie potrafi jeszcze regulować emocji w samotności, to moment skrajnego przerażenia. Dziecko odesłane w kąt nie myśli o swoich błędach. Ono czuje się odrzucone przez najważniejszą osobę w swoim życiu w momencie, gdy najbardziej potrzebuje wsparcia w opanowaniu chaosu w swojej głowie. Kiedy izolujemy dziecko za karę, uczymy je, że nasza miłość i obecność są warunkowe. „Jesteś wart mojego czasu tylko wtedy, gdy jesteś grzeczny” − taki komunikat słyszy. Efekt? Dziecko uczy się tłumić emocje, zaczyna się nas bać, a jego naturalna spontaniczność znika, zastąpiona przez lęk przed kolejnym wykluczeniem. Radość życia u dziecka bierze się z poczucia bezpieczeństwa, a izolacja to bezpieczeństwo brutalnie odbiera. Zamiast budować autorytet, budujemy mur, który za kilka lat, w okresie nastoletnim, będzie nie do przebicia. 2. Ciche dni i wycofanie miłości − dlaczego to metoda tak bardzo lubiana przez dziadków? Doszliśmy do punktu, który jest prawdziwą plagą w relacjach międzypokoleniowych. Nasi rodzice i dziadkowie często wychowywali się w domach, gdzie foch rodzica był najcięższym działem wytoczonym przeciwko dziecku. Wycofanie miłości, czyli tak zwane ciche dni, to najbardziej podstępna forma przemocy emocjonalnej. Polega na ignorowaniu dziecka, nieodpowiadaniu na jego pytania, patrzeniu przez nie jak przez szybę. „Mama się na ciebie gniewa i nie będzie z tobą rozmawiać” − to zdanie potrafi złamać serce szybciej niż jakakolwiek inna kara. Dlaczego dziadkowie tak to uwielbiają? Bo to metoda „czysta” − nie ma krzyku, nie ma bicia, jest tylko cisza. Wydaje im się, że to uczy dziecko refleksji. Prawda jest jednak brutalna: ciche dni wywołują u malucha stan przewlekłego stresu i paniczną potrzebę przypodobania się rodzicowi za wszelką cenę. Dziecko traci radość, bo staje się emocjonalnym radarem, który non stop skanuje nastrój dorosłego, by sprawdzić, czy już zasłużyło na uśmiech. To prosta droga do wychowania dorosłego, który w relacjach będzie osobą bojącą się własnego cienia. Miłość nigdy nie powinna być kartą przetargową w procesie wychowawczym. 3. Publiczne zawstydzanie i ośmieszanie − trucizna dla dziecięcej godności Trzecią karą, która skutecznie niszczy dziecięcy entuzjazm, jest zawstydzanie, zwłaszcza w obecności innych osób. „Zobacz, jak ta pani na ciebie patrzy, ale z ciebie beksa”, „Taki duży chłopiec, a tak się zachowuje, wstydziłbyś się”. Często robimy to odruchowo, próbując wymusić na dziecku poprawę zachowania pod presją otoczenia. Ale zawstydzanie uderza prosto w poczucie własnej wartości. Dla dziecka wstyd to bolesne uczucie, że ono całe jest „złe”, a nie tylko jego konkretny czyn. Kiedy dziecko czuje się ośmieszone, zamyka się w sobie. Przestaje próbować nowych rzeczy, bo boi się oceny. Ta radosna, dziecięca pewność, że świat jest placem zabaw, znika na rzecz przekonania, że świat jest sądem, który tylko czeka na jego potknięcie. Jako rodzice musimy pamiętać, że naszą rolą jest chronić godność dziecka. Wyeliminowanie tych trzech metod to nie jest odpuszczanie wychowania. To wybór relacji opartej na szacunku i zrozumieniu, dzięki której nasze dziecko będzie miało odwagę iść przez życie z wysoko uniesioną głową i nieskażoną radością w sercu. Bo przecież o to nam wszystkim ostatecznie chodzi, prawda? Zobacz też: 10 przykazań Montessori. Powtarzaj je jak mantrę, a wychowasz silne psychicznie dziecko
1 karygodny błąd rodziców rujnuje cały wysiłek wychowawczy. Większość robi to dla dobra dziecka
Większość z nas wierzy, że bycie „idealnym” rodzicem wymaga całkowitej rezygnacji z własnych marzeń i wolnego czasu na rzecz potrzeb dziecka. Tymczasem psychologowie biją na alarm: to właśnie twoje poświęcenie może stać się największą przeszkodą na drodze do emocjonalnej dojrzałości twojej pociechy.
Mieliśmy już modę na zimny chów, fascynację bezstresowym wychowaniem i obecny nurt rodzicielstwa bliskości. Ale niezależnie od tego, jaką metodę wybieramy, mamy jedną wspólną, niemal genetyczną skłonność: potrafimy zapomnieć o sobie tak skutecznie, jakbyśmy przestawali istnieć jako odrębne jednostki w dniu narodzin naszego pierwszego dziecka. Sama nieraz piłam zimną kawę, dojadałam resztki z talerza córki i rezygnowałam z wyjścia do kina, bo „dziecko mnie potrzebuje”. Dopiero po latach, widząc skutki takiego podejścia u moich koleżanek, zrozumiałam przerażającą prawdę. To całkowite zaniedbywanie własnych potrzeb to karygodny błąd, który niszczy wszystko, co próbujemy zbudować w sercach naszych dzieci. Mit rodzica-męczennika, czyli dlaczego pusta szklanka nie ugasi pragnienia W naszej kulturze wciąż silnie zakorzeniony jest etos matki-Polki, która składa siebie na ołtarzu rodziny. Wydaje nam się, że im bardziej jesteśmy zmęczone, im mniej mamy czasu na własne pasje i im częściej rezygnujemy z siebie, tym lepszymi rodzicami jesteśmy. Nic bardziej mylnego! Wyobraź sobie, że jesteś jedynym źródłem wody dla swojego dziecka. Jeśli twoja szklanka jest pusta, jeśli nie dbasz o to, by regularnie ją napełniać odpoczynkiem, radością i samorealizacją, to w końcu nie będziesz miała co podać swojemu dziecku. Zaniedbywanie własnych potrzeb sprawia, że stajemy się rozdrażnione, wyczerpane i... nieobecne emocjonalnie, nawet jeśli fizycznie jesteśmy obok dziecka 24 godziny na dobę. Dziecko nie potrzebuje matki, która przygotowała pięć rodzajów ekologicznych przekąsek, ale patrzy na świat martwym wzrokiem z powodu niewyspania i frustracji. Ono potrzebuje rodzica, który ma w sobie iskrę, który potrafi się śmiać i który pokazuje, że życie jest piękne. Jeśli twoje jedyne hobby to sprzątanie klocków, to jaki obraz świata mu przekazujesz? Że dorosłość to pasmo udręk i rezygnacji? To najgorszy bagaż, jaki możesz mu spakować na drogę. Lekcja egoizmu, której twoje dziecko desperacko potrzebuje Wielu rodziców boi się słowa „egoizm”. A jednak − odrobina zdrowego egoizmu to fundament zdrowego wychowania. Dlaczego? Ponieważ dzieci uczą się przez obserwację, a nie przez wykłady. Jeśli widzą, że mama zawsze jest ostatnia w kolejce do wszystkiego − od jedzenia po czas na hobby − to uczą się dwóch szkodliwych rzeczy. Albo stają się małymi tyranami, którzy wierzą, że świat kręci się wokół nich (bo przecież wokół nich kręci się świat rodzica), albo w przyszłości sami staną się takimi męczennikami, nie potrafiąc stawiać granic i dbać o własne szczęście. Kiedy mówisz: „Kochanie, teraz mama czyta książkę przez 20 minut i proszę, żebyś mi nie przeszkadzał”, dajesz swojemu dziecku bezcenną lekcję szacunku do drugiego człowieka. Uczysz je, że inni ludzie mają swoje granice, swoje potrzeby i swoją autonomię. To właśnie w ten sposób buduje się empatię! Jeśli nigdy nie dajesz dziecku szansy, by poczekało na twoją uwagę, bo zawsze rzucasz wszystko na jego zawołanie, to w rzeczywistości zaburzasz jego rozwój społeczny. Zdrowy rodzic, który potrafi wyjść na kawę z koleżanką lub zapisać się na jogę, to dla dziecka dowód na to, że dorosłość może być fascynująca i radosna. Zasada maski tlenowej w rodzicielstwie − uratuj siebie, by ratować dziecko Wszyscy znamy instrukcję z samolotu: „Najpierw załóż maskę tlenową sobie, potem dziecku”. To nie jest pusta metafora, to twarda konieczność przetrwania. W rodzicielstwie działa to identycznie. Twoje zasoby psychiczne nie są niewyczerpalne. Jeśli nie znajdziesz czasu na regenerację, w końcu wypalisz się jak świeczka. A rodzicielskie wypalenie to nie jest tylko gorszy dzień − to stan, w którym nie jesteś w stanie budować bezpiecznej więzi z dzieckiem, co rujnuje cały twój dotychczasowy wysiłek wychowawczy. Dbanie o swoje potrzeby − od tak prozaicznych jak spokojna kąpiel, po te głębsze jak rozwój zawodowy − to nie jest zabieranie dziecku czasu. To inwestowanie w stabilną bazę, którą dla niego jesteś. Kiedy wracasz do domu stęskniona i zadowolona po dwóch godzinach spędzonych na basenie czy kursie językowym, dajesz swojemu dziecku najlepszą wersję siebie. Jesteś wtedy bardziej cierpliwa, bardziej kreatywna i po prostu... szczęśliwsza. A szczęśliwy rodzic to jedyna gwarancja na wychowanie szczęśliwego dziecka. Przestań więc przepraszać za to, że masz swoje życie. Twoje dziecko nie chce mieć przed sobą ideału z wyczerpaniem w oczach. Ono chce mieć kogoś, kto kocha życie − i nauczy je, jak robić to samo. Źródło: Psychological Science, Journal of Child and Family Studies Zobacz też: 6 oznak, że jesteś rodzicem pandą. Możesz być dumna, jeśli spełniasz warunek nr 2
5 błędów naszych rodziców, których nie wolno nam powtórzyć. Ciągną się za dzieckiem latami
Nasi rodzice myśleli, że nas hartują, a w rzeczywistości zostawili nam w spadku bagaż, z którym walczymy do dziś. Sprawdź 5 najczęstszych błędów wychowawczych, których dzisiaj jako świadomi rodzice musimy za wszelką cenę unikać.
Współczesne podejście do rodzicielstwa znacząco różni się od metod stosowanych w latach 80. czy 90. Dziś często słyszymy od rodziców hasło: „Przecież nic wam się nie stało, wyrośliście na ludzi”. To zdanie, rzucane z taką lekkością, jest jak plaster przyklejony na niezagojoną ranę. Bo choć faktycznie „wyrośliśmy”, to wielu z nas do dziś boryka się z lękiem przed oceną, trudnością w stawianiu granic czy wiecznym poczuciem, że musimy na miłość zapracować. Choć wielu rodziców działało w dobrej wierze, nieświadomie przekazywali schematy, które rzutują na dorosłe życie ich dzieci. Świadome rodzicielstwo polega na przerwaniu tego cyklu i rezygnacji z metod opartych na lęku, kontroli czy emocjonalnym dystansie. Oto 5 najczęstszych błędów poprzednich pokoleń, których lepiej nie powielać: 1. Unieważnianie i tłumienie emocji dziecka W tradycyjnym modelu wychowania dominował kult grzecznego dziecka − takiego, które nie płacze, nie złości się i nie sprawia kłopotów. Komunikaty typu: „Nie ma powodu do płaczu” lub „Idź do pokoju i wróć, jak się uspokoisz”, uczyły dzieci, że ich uczucia są nieważne lub niewłaściwe. W dorosłości skutkuje to problemami z rozpoznawaniem własnych potrzeb i tendencją do tłumienia emocji, co może prowadzić np. do stanów lękowych. 2. Warunkowanie miłości i akceptacji Wiele dzieci było chwalonych wyłącznie za osiągnięcia: dobre stopnie, wygrane konkursy czy nienaganne zachowanie. Budowało to przekonanie, że na miłość i uwagę trzeba zasłużyć. Taki błąd sprawia, że dorosły człowiek czuje wartość tylko wtedy, gdy odnosi sukcesy, a każda porażka staje się dla niego egzystencjalną katastrofą. Nowoczesne podejście stawia na miłość bezwarunkową − akceptację dziecka za to, że po prostu jest, a nie za to, co robi. 3. Porównywanie do rówieśników i rodzeństwa Wykorzystywanie przykładu „lepiej wychowanego” kolegi czy rodzeństwa miało pełnić funkcję motywacyjną, ale w rzeczywistości niszczyło poczucie własnej wartości. Porównywanie rodzi zawiść i poczucie bycia gorszym, zamiast zachęcać do rozwoju. Jako rodzice powinniśmy skupiać się na indywidualnych postępach dziecka, unikając licytacji na osiągnięcia z innymi rodzicami, co jest prostą drogą do wykształcenia u malucha kompleksów. 4. Naruszanie granic i brak prywatności Przekonanie, że rodzic ma prawo do pełnej kontroli nad życiem dziecka − od czytania pamiętników po wchodzenie do pokoju bez pukania − odbiera dziecku poczucie autonomii. Szacunek do granic dziecka, nawet tych najmniejszych, uczy je, że ma ono prawo do własnej przestrzeni i ochrony swojej cielesności. Bez tej lekcji w dzieciństwie dorosły człowiek często nie potrafi odmawiać i stawiać granic w relacjach zawodowych czy partnerskich. 5. Brak autentyczności i unikanie przyznania się do błędu Rodzic nieomylny, który nigdy nie przeprasza, budował autorytet oparty na strachu, a nie na szacunku. Unikanie przyznania się do błędu uczy dziecko, że bycie omylnym jest powodem do wstydu, a autorytet to siła, a nie relacja. Współczesna psychologia podkreśla wagę przepraszania dziecka − to nie odbiera rodzicowi powagi, lecz buduje w oczach dziecka obraz dorosłego, który jest godny zaufania i autentyczny. Nasi rodzice robili, co mogli, mając do dyspozycji zupełnie inną wiedzę (lub jej brak), ale my mamy dzisiaj luksus świadomości. I to właśnie ta świadomość obliguje nas do tego, by pewne schematy zatrzymać na nas – by nie niosły się dalej, na nasze dzieci, jak toksyczny spadek. Zobacz też: Rodzice wstydzą się tego zachowania u dziecka. Nie wiedzą, że świadczy o wybitnej inteligencji
Gdy dziecko wpada w tantrum, jak mantrę mówię to zdanie. Wystarczą 3 słowa
Krzyk, płacz, rzucanie się na podłogę – i to w najmniej odpowiednim momencie. W takich chwilach łatwo stracić cierpliwość. A jednak jest jedno zdanie, które potrafi zatrzymać tę spiralę emocji.
Macierzyństwo rzadko wygląda jak na idealnych zdjęciach na Instagramie. Bywa piękne, ale też trudne, nieprzewidywalne i momentami przytłaczające. Chyba każdy rodzic się ze mną zgodzi, że jednym z największych wyzwań wychowawczych są te chwile, gdy dziecko wpada w tantrum – kiedy jego emocje wylewają się jak lawa, a my stoimy obok i nie wiemy, jak pomóc. Wtedy właśnie powtarzam jedno zdanie: „Jestem przy Tobie”. „Jestem przy Tobie” – trzy słowa, które powtarzam jak mantrę To tylko trzy słowa, ale działają jak miękki koc narzucony na rozedrgane emocje. Nie uciszają na siłę. Nie zawstydzają. Nie próbują „naprawić” dziecka. Dają mu coś znacznie ważniejszego – poczucie bezpieczeństwa. W pierwszym odruchu często mówimy: „Przestań”, „Uspokój się”, „Nie przesadzaj”. Problem w tym, że dziecko w trakcie napadu złości... nie potrafi tego zrobić. Jego układ nerwowy jest przeciążony, a emocje przejmują kontrolę. Słowa „Jestem przy Tobie” działają inaczej. Nie wymagają od dziecka zmiany zachowania tu i teraz. Pokazują, że nie jest samo z tym, co czuje. To ogromna różnica. Dzieci uczą się regulacji emocji od nas. Jeśli w trudnym momencie zobaczą spokój zamiast złości, obecność zamiast odrzucenia, zaczną powoli budować własne mechanizmy radzenia sobie. To nie dzieje się w minutę – ale każda taka chwila to cegiełka na przyszłość. Spokój rodzica to klucz (choć nie zawsze łatwy) Nie oszukujmy się – zachowanie spokoju, gdy dziecko krzyczy w sklepie albo rzuca zabawkami w domu, bywa ekstremalnie trudne. Każdy rodzic ma momenty, kiedy ma ochotę po prostu wyjść i zamknąć drzwi. Ale prawda jest taka: dziecko nie uczy się z naszych słów, tylko z naszych reakcji. Jeśli odpowiemy krzykiem na krzyk, dostaje jasny komunikat: tak radzi się ze złością. Jeśli jednak – nawet z trudem – zatrzymamy się i powiemy spokojnie „Jestem przy Tobie”, pokazujemy coś zupełnie innego. Że emocje można przeżyć bez eksplozji. Że ktoś obok wytrzyma tę burzę. To nie oznacza perfekcji. Każdemu zdarza się stracić cierpliwość. Ale jeśli choć czasem uda się wybrać bliskość zamiast kontroli – to już zmienia bardzo dużo. Bo dzieci nie potrzebują idealnych rodziców. Potrzebują takich, którzy są obecni nawet w najtrudniejszych momentach. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nie ucz dziecka, by dzieliło się z innymi. Przez to 1 zdanie wyrośnie na zahukanego dorosłego
„Całuję i przytulam synka milion razy dziennie. Teściowa straszy, że zrobię z niego ciamajdę”
Piszę do Państwa, bo czuję, że duszę się w atmosferze „dobrych rad”, którymi codziennie zalewa mnie moja teściowa.
Mam rocznego synka, Antosia, który jest całym moim światem. Od dnia, w którym przyszedł na świat, czuję niemal fizyczną potrzebę bycia blisko niego − przytulania go, całowania w te małe stópki, noszenia na rękach, gdy tylko zapłacze. Dla mnie to najbardziej naturalna rzecz pod słońcem, ale dla matki mojego męża to... prosta droga do wychowawczej katastrofy. Zimny chów kontra potęga matczynej bliskości Za każdym razem, gdy teściowa nas odwiedza, zaczyna się ten sam teatr. Kiedy tylko Antoś zakwili, a ja od razu go podnoszę, słyszę wymowne westchnienie. „Znowu go bierzesz na ręce? Przecież on wymusza! Zobaczysz, zrobisz z niego taką ciamajdę, że w życiu sobie nie poradzi” − te słowa bardzo mnie bolą. Zdaniem teściowej chłopca trzeba hartować od kołyski. Według niej miłość powinna być reglamentowana, a czułość to domena dziewczynek. Ostatnio usłyszałam, że przez to moje ciumkanie i tulenie Antoś nigdy nie stanie się prawdziwym mężczyzną. Teściowa twierdzi, że prawdziwy facet musi znać twardą rękę, a nie wieczne całusy mamusi. Ja jednak patrzę na mojego synka i widzę dziecko, które dzięki tej bliskości czuje się bezpieczne. Czy to naprawdę źle, że chcę, aby wiedział, że świat jest dobrym miejscem, a jego mama zawsze jest obok? Dlaczego starsze pokolenie tak bardzo boi się emocji u chłopców? Czy można dać za dużo miłości dziecku? Teściowa straszy mnie, że syn będzie się trzymał spódnicy do trzydziestki. Twierdzi, że rozpuszczam go i że przez moje zachowanie on nigdy nie nauczy się samodzielności. Ja jednak uważam zupełnie inaczej. Czytam artykuły psychologów, śledzę nowoczesne badania i wszędzie widzę to samo: bliskość buduje poczucie własnej wartości. Dziecko, które jest nasycone miłością, ma odwagę, by poznawać świat, bo wie, że ma bezpieczną bazę, do której może wrócić. Najbardziej boli mnie to, że teściowa próbuje we mnie zasiać ziarno niepewności. Czasami wieczorem, kiedy mąż już śpi, a ja karmię małego, zastanawiam się: „A co, jeśli ona ma rację? Co, jeśli faktycznie robię mu krzywdę?”. Ale potem Antoś uśmiecha się przez sen i tuli do mojej piersi, a ja wiem, że to, co robię, jest dobre. Miłość to nie jest towar deficytowy, którego może zabraknąć. Nie da się przesadzić z przytulaniem. To paliwo, na którym moje dziecko będzie jechać przez całe życie. Dlaczego mam go tego pozbawiać tylko dlatego, że trzydzieści lat temu panowały inne zasady? Walka o prawo do czułości bez poczucia winy Mój mąż stara się mnie wspierać, ale widzę, że jemu też jest trudno. Sam był wychowany w tym zimnym chowie i widzę, jak ciężko mu czasami wyrazić emocje. Nie chcę tego dla mojego syna. Chcę, żeby Antoś wyrósł na mężczyznę, który potrafi przytulić swoją żonę, który nie wstydzi się łez i który wie, że siła nie bierze się z braku uczuć, ale z ich akceptacji. Nie pozwolę, żeby teściowa zrobiła z mojego domu poligon, gdzie każde okazanie słabości jest karane chłodem. Chciałabym powiedzieć wszystkim mamom, które słyszą podobne uwagi: nie dajcie się zastraszyć! To my jesteśmy ekspertkami od naszych dzieci. Jeśli czujesz, że chcesz pocałować swoje dziecko milionowy raz tego dnia − zrób to. Teściowe i ciocie „dobra rada” przeminą, ich uwagi pójdą w niepamięć, ale to, co zbudujemy w sercach naszych dzieci przez te pierwsze lata, zostanie tam na zawsze. Mój syn nie będzie ciamajdą. Będzie człowiekiem, który wie, że jest kochany, a to największa siła, jaką może dostać na drogę w dorosłość. Nie bójmy się miłości, bójmy się tylko tego, że mogłoby jej zabraknąć w świecie, który i tak jest wystarczająco twardy. Asia Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: W latach 90. uznawano je za normę. Oto 3 „metody wychowawcze”, których nigdy nie wolno stosować
To 1 pytanie rodzice zadają na potęgę. Psycholożka ostrzega: „Boli bardziej niż myślisz”
Ile razy zdarzyło ci się stać nad rozlanym sokiem, potłuczonym wazonem albo nad płaczącym młodszym rodzeństwem, które właśnie oberwało klockiem, i z głębokim westchnieniem zapytać: „Dlaczego to zrobiłeś?”.
Zadajemy to jedno logiczne pytanie, wierząc, że jesteśmy racjonalnymi rodzicami, którzy chcą zrozumieć motywy swojego dziecka. Chcą logiki, chcą wyjaśnień, chcą... dorosłości w ciele trzylatka. Tymczasem ostatnio trafiłam na wpis psycholożki Karoliny Martin, który sprawił, że poczułam ucisk w gardle. Tych kilka zdań uświadomiło mi, że nasze „Dlaczego?” to nie jest zaproszenie do rozmowy. To emocjonalne przesłuchanie, na które małe dziecko po prostu nie ma odpowiedzi. Pułapka logiki, czyli dlaczego mały mózg nie zna odpowiedzi Z perspektywy nas, dorosłych, pytanie „Dlaczego?” jest szczytem spokoju i merytorycznego podejścia. Przecież nie krzyczymy, nie karzemy, tylko pytamy o przyczynę. Problem polega na tym, że − jak podkreśla Karolina Martin − aby odpowiedzieć na takie pytanie, dziecko musiałoby posiadać umiejętności, których jego układ nerwowy jeszcze fizycznie nie wypracował. Musiałoby się zatrzymać, nazwać swoją emocję, zrozumieć impuls, który nim pokierował, i ubrać to wszystko w słowa. To proces godny dojrzałego pacjenta na długoletniej terapii, a nie kilkulatka, którego ciało często działa szybciej niż rozwijające się ośrodki regulacji w mózgu. Kiedy pytamy „Dlaczego to zrobiłeś?”, stawiamy dziecko pod ścianą. Ono naprawdę nie wie, dlaczego rzuciło autkiem w telewizor. Ono po prostu poczuło nagły przypływ frustracji, nudy albo przebodźcowania i zareagowało impulsem. Słysząc nasze pytanie, maluch czuje ogromne napięcie. Widzi oczekującą twarz i czuje, że musi się wytłumaczyć z czegoś, czego samo nie rozumie. Efekt? Dziecko zaczyna się bronić, zamyka się w sobie albo − co najczęstsze − mówi „Bo tak”. To nie jest brak współpracy czy złośliwość. To sygnał, że właśnie poprosiliśmy je o rozwiązanie równania z trzema niewiadomymi, podczas gdy ono dopiero uczy się dodawać do dziesięciu. Zamiast przesłuchania − zostań tłumaczem dziecięcych emocji Najbardziej poruszające we wpisie psycholożki jest to, co dzieje się w sercu dziecka, gdy nie potrafi odpowiedzieć na nasze „Dlaczego?”. Zaczyna kłamać. Nie dlatego, że jest małym manipulatorem, ale dlatego, że desperacko chce cię uspokoić i zakończyć tę trudną sytuację. Powie cokolwiek, byleś przestała patrzeć na nie z tym pytającym wyrzutem. W ten sposób, zamiast uczyć dziecko odpowiedzialności, uczymy je maskowania prawdy pod presją. Co zatem zrobić, gdy wazon leży w kawałkach, a my czujemy, że zaraz wybuchniemy? Karolina Martin podpowiada genialnie prostą strategię: zrób krok bliżej i pomóż mu to zrozumieć, zamiast kazać mu się tłumaczyć. Zamiast „Dlaczego to zrobiłaś?”, spróbuj nazwać to, co widzisz: „Uderzyłaś”, „Rzuciłeś zabawkę”, „Widzę, że nie dałaś sobie rady z emocjami”. Możesz dodać pytanie, ale w formie propozycji, która daje dziecku przestrzeń do wyboru: „Zdenerwowałaś się?”. To zmienia wszystko. Przestajesz być prokuratorem, a stajesz się przewodnikiem. Pokazujesz dziecku: „Widzę, co się stało, i pomogę ci to poukładać”. To nie jest „chuchanie i dmuchanie” − to jest realna nauka samoświadomości. To nie jest odpuszczanie − to budowanie fundamentów na całe życie Wielu rodziców boi się, że rezygnacja z pytania „Dlaczego?” to forma pobłażliwości. „Jeśli nie zapytam go o powód, to on nigdy nie zrozumie, że zrobił źle!” − myślimy. Nic bardziej mylnego. Naszym celem jako rodziców jest nauczenie dziecka, jak rozumieć siebie, a nie jak skutecznie się nam tłumaczyć. Kiedy nazywamy fakty („Twoje rączki uderzyły”), zdejmujemy z dziecka ciężar analizy, której nie jest w stanie udźwignąć, a jednocześnie jasno wskazujemy na zachowanie, które wymagało korekty. To podejście uczy dziecko, że za każdym jego zachowaniem coś stoi − potrzeba, zmęczenie, głód czy nagły impuls − i że my, dorośli, jesteśmy tu po to, by pomóc mu te klocki poukładać. Dziecko nie potrzebuje w trudnym momencie sędziego, potrzebuje kogoś, kto potrzyma ster, gdy ono samo wpada w emocjonalne turbulencje. Rezygnując z jednego, niefortunnego pytania, otwieramy drzwi do relacji opartej na zaufaniu, a nie na strachu przed złą odpowiedzią. Bo przecież w rodzicielstwie nie chodzi o to, by wiedzieć „dlaczego”, ale o to, by nasze dziecko wiedziało, że z każdym błędem może przyjść do nas bez lęku, że zostanie poddane przesłuchaniu. Zobacz też: Logopedka ostrzega przed 1 bajką, a dzieci ją uwielbiają. „Pokazuje złe wzorce”
Ten styl wychowania to katastrofa, chociaż rodzice chcą dobrze. Ekspert: „To najgorsze, co możesz zrobić dziecku”
Współczesne podejście do rodzicielstwa często promuje bezgraniczną wolność, jednak eksperci alarmują, że niektóre metody mogą przynieść skutki odwrotne do zamierzonych.
Niemal codziennie trafiam w mediach społecznościowych na idealnie wykadrowane zdjęcia i filmiki, na których uśmiechnięte mamy deklarują: „U nas nie ma zakazów, jesteśmy partnerami”. Ten obrazek wydaje się nawet kuszący − wizja domu bez kłótni, bez krzyku, opartego na wiecznym „tak”. Ale ostatnio trafiłam na nagranie, które sprawiło, że po plecach przeszły mi ciarki. Gabor Maté, lekarz i wybitny autor, który o rozwoju dziecka wie więcej niż tabun instagramowych doradców, wypowiedział słowa, które dla wielu nowoczesnych rodziców będą jak zimny prysznic: „To najgorsze, co możesz zrobić swojemu dziecku”. Pułapka bezstresowego raju, czyli gdy wolność staje się ciężarem W pogoni za byciem fajną mamą i ucieczką od surowych metod naszych własnych rodziców wpadliśmy w pułapkę stylu permisywnego. Wydaje nam się, że pozwalając dziecku na wszystko, budujemy jego pewność siebie. Tymczasem Gabor Maté stawia sprawę jasno: wychowanie permisywne, w którym rodzic wycofuje się z interweniowania i pozwala na każde zachowanie, to prosta droga do emocjonalnej katastrofy. Dlaczego? Bo dziecko, które może wszystko, w rzeczywistości nie czuje się wolne − ono czuje się przerażone. Wyobraźcie sobie, że wchodzicie na pokład samolotu, a pilot wychodzi z kokpitu i mówi: „Słuchajcie, dzisiaj mamy demokrację, zdecydujcie sami, jak lądować”. Czy czulibyście się uszanowani? Nie, balibyście się o własne życie. Dokładnie tak czuje się kilkulatek, któremu oddaje się decyzyjność w sprawach, na które nie jest gotowy. Maté podkreśla, że wychowanie to nie jest układ partnerski w takim sensie, w jakim rozumiemy go w relacjach dorosłych. To hierarchia, ale nie taka oparta na strachu czy przemocy, lecz na mądrym przewodnictwie. To my mamy trzymać ster, bo nasze dzieci potrzebują czuć, że kapitan jest na pokładzie i wie, dokąd lecimy. Kto tu rządzi? Dlaczego hierarchia w domu to nie tłamszenie dziecka Często boimy się słowa „hierarchia”, kojarząc je z autorytaryzmem. Jednak, jak zauważa Maté, rodzic ma przewodzić dziecku nie po to, by je wykorzystywać czy gasić jego osobowość, ale by stać się dla niego bezpiecznym portem. To przewodnictwo ma na celu ochronę, wsparcie i pomoc w rozwoju. Bez jasnych ram i granic, świat dziecka staje się chaotycznym miejscem, w którym maluch musi brać na siebie odpowiedzialność za decyzje, których konsekwencji nie rozumie. Ekspert podaje genialny w swojej prostocie przykład: roczne dziecko nie może decydować, czy chce raczkować zimą po śniegu. Jako rodzice doskonale o tym wiemy, ale w starszym wieku zaczynamy tę granicę rozmywać. Pozwalamy na nieograniczony czas przed ekranem, na jedzenie tylko słodyczy czy na brak szacunku wobec innych, tłumacząc to wyrażaniem siebie. Maté ostrzega: jeśli dziecko nie czuje twojej siły (tej dobrej, stabilnej siły), zacznie szukać jej gdzie indziej − w grupie rówieśniczej, w internecie, u ludzi, którzy niekoniecznie będą chcieli dla niego dobrze. To ty musisz być osobą, która wyznacza kierunek, nawet jeśli spotka się to z chwilowym tupaniem nogami. Lekcja od Gabora Maté: jak odzyskać ster i dać dziecku poczucie bezpieczeństwa? Przesłanie, które płynie z wykładów Maté, jest dla mnie osobiście niezwykle uwalniające. Nie musimy być kumplami naszych dzieci za wszelką cenę. Naszą najważniejszą rolą jest bycie ich opiekunami. To oznacza umiejętność powiedzenia „nie” z miłością i spokojem. To oznacza bycie tą osobą, która wyznacza zasady nie dlatego, że ma taką zachciankę, ale dlatego, że kocha dziecko najbardziej na świecie i chce je chronić przed chaosem własnych, jeszcze nieukształtowanych emocji. Dziecko, które wie, że rodzic panuje nad sytuacją, może wreszcie przestać walczyć o kontrolę i zająć się tym, co dla niego najważniejsze: zabawą i rozwojem. To paradoks, ale im jaśniejsze i stabilniejsze są granice stawiane przez rodzica, tym więcej prawdziwej wolności ma dziecko wewnątrz nich. Odkładając na bok źle pojętą demokrację w domu, dajemy naszym dzieciom najcenniejszy prezent − pewność, że cokolwiek się stanie, my jesteśmy silniejsi od ich problemów i wiemy, co robić. Bo wychowanie to nie proces negocjacji − to prowadzenie kogoś, kogo kochasz, za rękę przez świat, którego on jeszcze nie zna. Zobacz też: Psycholog radzi: „Gdy dziecko wpada w złość, zachowaj się jak komentator piłki nożnej”
„Zapanuj nad nią” – warknęła staruszka. Gdy odpowiedziałam, aż się zapowietrzyła
Moja Laurka zanosiła się płaczem, ludzie patrzyli, a ja próbowałam ogarnąć sytuację. I nagle głos z okna – ostry, oceniający, bezlitosny. Tym razem nie zamierzałam milczeć.
Wracałam z 3-letnią córką z placu zabaw. Wcześniej wyszłam z pracy, odebrałam ją z przedszkola i poszłyśmy na osiedlowy placyk. Jakoś ok. 17 zgłodniałyśmy i trzeba było wracać. Wiadomo, to już ta godzina, kiedy dzieci są już zmęczone, głodne, przebodźcowane. Laura ledwo szła, marudziła, aż w końcu – jak to u trzylatki – emocje wzięły górę. Zaczęła płakać, potem krzyczeć. Mocno, rozpaczliwie, całą sobą. Szłyśmy między blokami. Duże osiedle, dużo ludzi. Jedni zerkali kątem oka, inni udawali, że nie widzą i nie słyszą. Standard. Nie był to pierwszy raz. Każdy, kto ma małe dziecko, zna takie sceny. I wtedy to się stało. Nad nami z hukiem otworzyło się okno. Starsza pani z parteru wychyliła się i zaczęła krzyczeć. Wyzywać Laurę od „rozpuszczonego bachora”, nad którym mam zapanować. Serio? „Zapanuj nad nią! Ludzie tu mieszkają!” – warknęła. Zamarłam na sekundę. Mam „zapanować” nad trzylatką, która właśnie przeżywa emocjonalny armagedon, bo jest zmęczona po całym dniu? Zanim zdążyłam cokolwiek powiedzieć, ta kobieta dorzuciła jeszcze: „Tu mieszkają normalni ludzie i chcą mieć spokój!”. I to mnie uderzyło najbardziej. „Normalni ludzie”. Czyli co – moje dziecko jest nienormalne, bo płacze? Bo ma trzy lata i nie radzi sobie z emocjami? Poczułam, jak coś we mnie pęka. Byłam zmęczona, sfrustrowana, a jednocześnie... bezsilna. Bo zamiast wsparcia czy choćby milczenia, dostałam publiczne upokorzenie. Odpowiedziałam. I zrobiło się cicho Nie planowałam tego. Naprawdę. Jestem z tych, którym raczej w oczy cisną się łzy, a nie na usta riposty. Ale słowa same ze mnie wyszły. Powiedziałam jej, że spokój będzie miała po śmierci – a patrząc na nią, to już niedługo. Zapadła cisza. Taka ciężka, gęsta, aż nienaturalna. Starsza pani nagle straciła rezon. Stała w tym oknie i patrzyła, jakby ktoś wyciągnął wtyczkę. Ludzie wokół też przestali udawać, że nic się nie dzieje. Wszyscy patrzyli. Bo kiedy scena dotyczy dziecka – łatwo oceniać. Ale kiedy dorosły odpowie ostro, nagle robi się niezręcznie. Dziecko ma prawo do emocji Wiem, że moja odpowiedź była ostra. Wiem, że nie była „grzeczna”. Ale wiecie co? Mam dość tego, że od dzieci wymaga się więcej niż od dorosłych. Trzylatka ma prawo płakać. Ma prawo krzyczeć, kiedy coś ją przerasta. Ma prawo być zmęczona, przebodźcowana, zagubiona w swoich emocjach. To nie jest „rozpuszczenie”. To jest rozwój. Nie, nie „panowałam nad nią” w tamtym momencie. Byłam obok. Starałam się ją przytulić, uspokoić, przeprowadzić przez to. Tak wygląda realne rodzicielstwo – nie z obrazka, tylko z życia. Kiedyś dzieci miały być „cicho i grzecznie” Mam wrażenie, że wciąż pokutuje przekonanie, że dziecko powinno być ciche, ułożone i niewidoczne. Najlepiej, żeby nie przeszkadzało – ani w autobusie, ani na podwórku, ani pod czyimś oknem. Kiedyś tak było. Dzieci „miały się zachowywać”. Emocje były niewygodne, więc się je tłumiło. Płacz? „Przestań, bo ci dam powód”. Złość? „Nie pyskuj”. Smutek? „Nie mazgaj się”. Dziś próbujemy inaczej. Uczymy dzieci, że emocje są okej – nawet jeśli są głośne, trudne i niewygodne dla otoczenia. I to nie znaczy, że wychowujemy „bachory”. To znaczy, że wychowujemy ludzi, którzy kiedyś może nie będą musieli krzyczeć z okna na cudze dzieci. Bo będą rozumieli, że emocje to nie brak wychowania. To po prostu część bycia człowiekiem. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Rodzice wstydzą się tego zachowania u dziecka. Nie wiedzą, że świadczy o wybitnej inteligencji
„Mój 3-latek włączy pralkę, zmywarkę, zrobi kawę z ekspresu. Nie chcę wychować ciamajdy”
Moja córka ma 3 lata i potrafi włączyć pralkę, opróżnić zmywarkę i – pod moim nadzorem – zrobić kawę w ekspresie. Dla wielu to przesada. Dla mnie przesadą jest to, że większość dzieci w tym wieku, a nawet starszych, nie robi absolutnie nic.
Wiem, że to brzmi ostro, ale naprawdę zaczynam mieć wrażenie, że sami wychowujemy pokolenie dzieci, które bez dorosłych nie potrafią funkcjonować. Widzę to na każdym kroku – dzieci, które nie spróbują nawet założyć butów, bo ktoś zrobi to za nie szybciej. Najgorsze zdanie, jakie słyszę, to „daj, mama zrobi”. Pada automatycznie, bez zastanowienia, nawet wtedy, gdy dziecko chce spróbować. I właśnie w tym momencie odbieramy mu coś bardzo ważnego – szansę na nauczenie się czegokolwiek. „Szybciej” nie znaczy lepiej Oczywiście, że dorosły zrobi wszystko szybciej i dokładniej. Szybciej zapnie kurtkę, szybciej naleje wodę, szybciej posprząta. Tylko że dziecko, które zawsze obserwuje z boku, nie nauczy się niczego – poza tym, że nie musi się starać. A potem nagle okazuje się, że siedmiolatek nie umie zrobić sobie kanapki, a dwunastolatek nie wie, jak włączyć pralkę. I zaczyna się zdziwienie, skąd ta nieporadność. Odpowiedź jest prosta – z domu, w którym wszystko było robione za niego. Moja córka po prostu uczestniczy w życiu Moja 3-latka nie jest żadnym wyjątkiem ani „geniuszem”. Po prostu od początku pozwalam jej być częścią codziennych czynności. Kiedy robię pranie, wkłada ubrania i naciska przycisk. Kiedy rozładowuję zmywarkę, podaje mi rzeczy i odkłada je na miejsce. Tak, trwa to dłużej i czasem coś się rozleje, ale widzę, jak z dnia na dzień robi się coraz bardziej samodzielna. Dla niej to nie są obowiązki, tylko naturalny element dnia – coś, co robi się razem, bez wielkiego dramatu. To my uczymy dzieci bezradności Najbardziej martwi mnie to, że dzieci bardzo szybko przyzwyczajają się do wyręczania. Po pewnym czasie nawet nie próbują, tylko od razu mówią „nie umiem” i czekają, aż ktoś zrobi to za nie. I trudno im się dziwić, skoro zawsze tak było. Dwu- i trzylatki naprawdę chcą pomagać, chcą naśladować dorosłych i czują z tego ogromną dumę. Problem w tym, że my im tę możliwość odbieramy, bo wolimy mieć szybciej, czyściej i wygodniej. To nie jest odbieranie dzieciństwa Nie uważam, że ucząc dziecko prostych rzeczy, odbieram mu dzieciństwo. Moja córka bawi się, śmieje i ma tyle samo radości co inne dzieci. Różnica polega na tym, że oprócz tego wie też, że dom to nie hotel, a codzienne życie to coś, w czym każdy ma swój udział. I naprawdę wierzę, że to ważniejsze niż kolejna zabawka czy kolejna bajka. Bo ja nie wychowuję dziecka na teraz, tylko na przyszłość – a patrząc na to, jak wielu rodziców wyręcza dzieci na każdym kroku, mam wrażenie, że coraz więcej osób o tym zapomina. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także:
Okres wielkanocny: tajemnice symboli. Ile naprawdę trwa ten świąteczny czas?
Kiedy zaczyna się okres wielkanocny i kiedy kończy? Jakie uroczystości wyznaczają ramy okresu wielkanocnego w kościele katolickim? I co właściwie oznacza ten czas dla wiernych? Okazuje się, że dla katolików to nie tylko czas radości, ale i pewnych obowiązków.
Sprawdź, co warto wiedzieć o okresie wielkanocnym, o czasie jego trwania i symbolice. Dowiedz się, jakie święta w czasie okresu wielkanocnego są obchodzone w kościele katolickim. Spis treści Okres wielkanocny – czym jest? Od kiedy do kiedy trwa okres wielkanocny? Święta w okresie wielkanocnym Okres wielkanocny – symbole, ciekawostki Okres wielkanocny: czym jest? Okres wielkanocny w kościele katolickim to czas między Wielkanocą a uroczystością Zesłania Ducha Świętego (Zielone Świątki, Pięćdziesiątnica). Trwa 50 dni. Dla katolików oznacza on 50 dni wypełnionych radością związaną ze zmartwychwstaniem Jezusa. Z okresem wielkanocnym wiąże się również obowiązek przyjęcia komunii świętej, poprzedzony spowiedzią. Mówi o tym trzecie przykazanie kościelne: „Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przyjąć komunię świętą”. Dawniej w tymże przykazaniu zamiast określenia „okres wielkanocny” widniało „czasy wielkanocne”: „Przynajmniej raz w roku spowiadać się, a w czasach wielkanocnych komunię świętą przyjmować”. Aktualnie przykazanie przystąpienia do spowiedzi przynajmniej raz w roku stanowi oddzielne przykazanie, lecz wielu wiernych wciąż korzysta z sakramentu pokuty przed przyjęciem komunii właśnie w okresie wielkanocnym. Od kiedy do kiedy trwa okres wielkanocny? Okres wielkanocny rozpoczyna się w Niedzielę Wielkanocną. W 2026 roku zacznie się on 5 kwietnia i potrwa do tzw. Pięćdziesiątnicy, czyli niedzieli Zesłania Ducha Świętego, które to święto wypada w niedzielę, 24 maja. W związku z tym, że Wielkanoc jest świętem ruchomym – Zielone Świątki również wypadają każdego roku innego dnia. Oba święta obchodzone są w niedzielę, dlatego Dzień Zesłania Ducha Świętego nie jest dodatkowym dniem wolnym od pracy czy zajęć szkolnych. Święta w okresie wielkanocnym Pierwsze 8 dni okresu wielkanocnego ma wyjątkowo uroczysty charakter – tzw. Oktawa Wielkanocna (łac. osiem – octigenti) to czas, kiedy podczas mszy świętych wierni skupiają się na tajemnicach zmartwychwstania Jezusa. Katolicy, zgodnie z kalendarzem liturgicznym w czasie okresu wielkanocnego obchodzą też takie święta jak: Wielkanoc – Niedziela Wielkanocna, otwiera okres wielkanocny, to najstarsze i najważniejsze katolickie święto, II Niedziela Wielkanocna – Święto Miłosierdzia Bożego, Wspomnienie św. Wojciecha, patrona Polski – 23 kwietnia, Wspomnienie św. Marka, jednego z ewangelistów – 25 kwietnia, Wspomnienie św. Katarzyny, patronki Europy – 29 kwietnia, Dzień Najświętszej Maryi Królowej Polski – 3 maja, Wspomnienie św. Filipa i św. Jakuba, apostołów – 6 maja, Wspomnienie św. Stanisława, patrona Polski – 9 maja, Wspomnienie św. Macieja, apostoła – 14 maja, VII Niedziela Wielkanocna – Wniebowstąpienie Pana Jezusa, VIII Niedziela Wielkanocna – Zesłanie Ducha Świętego. Okres wielkanocny: symbole, ciekawostki Okres wielkanocny to czas, kiedy księża celebrujący msze święte, noszą szaty liturgiczne w kolorze białym. Wyjątkiem jest dzień Zesłania Ducha Świętego – podczas liturgii kończącej okres wielkanocny, obowiązuje wtedy czerwony kolor szat. Przez cały czas trwania okresu wielkanocnego w kościołach spotkamy takie symbole jak: Krzyż przewiązany stułą w kolorze czerwonym, Paschał (duża świeca płonąca obok ambony lub w centrum prezbiterium), Baranek wielkanocny (symbol ofiary i zmartwychwstania Jezusa), Figura Jezusa Zmartwychwstałego (przy ołtarzu). Przez 50 dni trwania okresu wielkanocnego nie odmawia się modlitwy „Anioł Pański”. W zamian obowiązuje modlitwa „Regina Coeli (Królowo Niebios…)”. Ciekawostką jest, że obowiązek przyjęcia komunii świętej w okresie wielkanocnym został wprowadzony ponad 800 lat temu, dokładnie w 1215 roku podczas Soboru Laterańskiego IV. Niektórzy mylą okres wielkanocny z Triduum Paschalnym. Tymczasem triduum paschalne to trzy dni poprzedzające Wielkanoc określane (i obchodzone) jako: Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wielka Sobota. W wielu parafiach, w dniach poprzedzających święto Zesłania Ducha Św., które kończy okres wielkanocny, lub w dniach następujących po nim odbywa się sakrament bierzmowania (dla młodzieży i/lub dla dorosłych). Zobacz także: Wielkanoc dla dzieci: jak wytłumaczyć dziecku symbole i tradycje wielkanocne? Symbole wielkanocne – w koszyczku, kościele i na wielkanocnym stole [ZNACZENIE] Wiersze wielkanocne dla dzieci
Te dzieci są najbardziej lubiane. Rodzice wpajają im 1 zasadę od maleńkości
Niektóre dzieci szybciej zyskują sympatię rówieśników i dorosłych, choć wcale nie są najgłośniejsze ani najbardziej przebojowe. Klucz tkwi w czymś, co dostają bardzo wcześnie i co zostaje z nimi na całe życie.
Najbardziej lubiane dzieci to wcale nie te, które robią najwięcej hałasu. Nie zawsze są liderami, nie zawsze chcą być w centrum uwagi. Za to niemal zawsze potrafią zauważyć drugiego człowieka. Dzieci najbardziej lubiane w grupie mają jedną wspólną cechę Empatia, czyli umiejętność rozpoznawania i rozumienia emocji innych, okazuje się kluczowa w relacjach rówieśniczych. Dziecko, które potrafi pomyśleć, jak czuje się kolega lub koleżanka, szybciej buduje zaufanie i rzadziej zostaje odrzucone. To nie jest cecha zarezerwowana dla wrażliwców. To konkretna umiejętność, którą można, a nawet trzeba, kształtować od najmłodszych lat. Rodzice, którzy uczą dziecko zatrzymania się na chwilę i spojrzenia na sytuację oczami drugiej osoby, dają mu narzędzie, które procentuje przez całe życie. Takie dzieci lepiej radzą sobie w grupie, rzadziej eskalują konflikty i szybciej znajdują wspólny język z innymi. Nauka empatii zaczyna się w codziennych rozmowach Wielu rodziców myśli o empatii jako o czymś abstrakcyjnym. Tymczasem to umiejętność, która rodzi się w bardzo prostych, codziennych sytuacjach. Wystarczy zmiana jednego komunikatu. Zamiast skupiać się wyłącznie na zachowaniu dziecka, warto skierować uwagę na emocje drugiej osoby. Pytania w stylu: „Jak myślisz, co on teraz czuje?” albo „Jak ty byś się poczuł w takiej sytuacji” uczą dziecko refleksji i wrażliwości. Z czasem takie myślenie staje się automatyczne. Dziecko nie potrzebuje już podpowiedzi, bo samo zaczyna analizować emocje innych. Empatia nie oznacza rezygnacji z własnych potrzeb. Wręcz przeciwnie. Dzieci, które rozumieją emocje innych, lepiej rozumieją też siebie. Wiedzą, gdzie kończą się ich granice i potrafią je komunikować bez agresji. To ogromna przewaga w relacjach, zwłaszcza w świecie, który coraz częściej premiuje współpracę, a nie rywalizację. Dlaczego empatia sprawia, że dzieci są bardziej lubiane? Dziecko empatyczne daje innym poczucie bezpieczeństwa. Rówieśnicy czują, że przy nim mogą być sobą, bez obawy przed oceną czy wyśmianiem. Takie dzieci częściej są zapraszane do wspólnej zabawy, lepiej odnajdują się w nowych grupach i szybciej nawiązują przyjaźnie. Z perspektywy dorosłych empatia również jest wyraźnie widoczna. Nauczyciele i opiekunowie zwracają uwagę na dzieci, które potrafią współpracować, zauważają potrzeby innych i reagują z wyczuciem. To nie są dzieci idealne ani bezproblemowe, ale takie, z którymi łatwiej budować relacje. Warto podkreślić, że empatia nie rozwija się sama. Potrzebuje wsparcia, rozmowy i przykładu. Dzieci uczą się jej przede wszystkim poprzez obserwację dorosłych. Jeśli widzą, że rodzic bierze pod uwagę emocje innych, reaguje spokojnie i z uważnością, przejmują ten model zachowania. W dłuższej perspektywie ta jedna zasada, wpajana od maleńkości, wpływa nie tylko na popularność dziecka, ale też na jego dorosłe życie. Empatyczne osoby lepiej radzą sobie w związkach, w pracy zespołowej i w sytuacjach kryzysowych. To kompetencja, której nie da się zastąpić ani wiedzą, ani talentem. Zobacz też: 6 bajek, które uczą myślenia i sprytu. Wielu rodziców kojarzy je tylko z tytułu
6 sygnałów, że wychowujesz szczęśliwe dziecko. Zwróć uwagę, jakie zadaje pytania
Nie zawsze da się zmierzyć dziecięce szczęście rozmową czy szkolną oceną. Czasem zdradzają je drobne zachowania, które dorosłym łatwo przeoczyć, a mówią więcej niż tysiąc słów.
W świecie pełnym poradników, tabel rozwojowych i porównań coraz częściej gubimy to, co najważniejsze. Szczęście dziecka nie jest efektem idealnego planu wychowawczego ani konsekwentnego odhaczania kolejnych etapów. To proces, który widać w codziennych sytuacjach, w sposobie reagowania, mówienia o sobie i o świecie. Szczęśliwe dziecko daje subtelne, ale bardzo czytelne sygnały. Wystarczy nauczyć się je zauważać. Jak rozpoznać, że dziecko czuje się bezpieczne i szczęśliwe? Poczucie szczęścia u dziecka niemal zawsze zaczyna się od bezpieczeństwa emocjonalnego. Nie chodzi o brak problemów czy trudnych emocji, lecz o przekonanie, że świat jest miejscem, w którym można być sobą. Dzieci, które czują się dobrze w swoim domu i relacjach, zachowują się w charakterystyczny sposób, niezależnie od temperamentu czy wieku. Sygnały szczęścia u dziecka widoczne w codziennych zachowaniach Poniżej znajduje się sześć wyraźnych sygnałów, które regularnie pojawiają się u dzieci wychowywanych w atmosferze akceptacji, zrozumienia i spokoju. Dziecko swobodnie okazuje emocje Szczęśliwe dziecko nie boi się mówić, że jest smutne, złe albo rozczarowane. Płacze, gdy tego potrzebuje, i potrafi się śmiać bez skrępowania. Emocje nie są dla niego czymś zakazanym ani wstydliwym, bo wie, że zostaną przyjęte bez oceniania. Ma naturalną ciekawość świata Zadaje pytania, interesuje się otoczeniem, próbuje nowych rzeczy. Taka ciekawość nie wynika z presji, lecz z wewnętrznego poczucia bezpieczeństwa. Dziecko, które czuje się szczęśliwe, nie boi się eksplorować, bo wie, że w razie potrzeby ma do kogo wrócić. Potrafi się bawić samo Umiejętność samodzielnej zabawy to jeden z mniej oczywistych, ale bardzo ważnych sygnałów. Dziecko, które dobrze czuje się samo ze sobą, potrafi na chwilę zanurzyć się we własnym świecie. Nie oznacza to wycofania, lecz zdrową relację z własnymi myślami. Chętnie wraca do domu Niezależnie od wieku szczęśliwe dziecko traktuje dom jako bezpieczną bazę. Może narzekać, może się buntować, ale w sytuacjach trudnych instynktownie szuka bliskości. To znak, że dom kojarzy się z akceptacją, a nie z ciągłym napięciem. Buduje relacje bez nadmiernego lęku Nie każde dziecko jest ekstrawertyczne, ale szczęśliwe dziecko potrafi nawiązywać relacje na swój sposób. Nie boi się odrzucenia w stopniu paraliżującym, bo jego poczucie wartości nie zależy wyłącznie od opinii innych. Ma prawo do niedoskonałości Dziecko, które nie boi się popełniać błędów, zazwyczaj wychowuje się w atmosferze zrozumienia. Nie ukrywa porażek, nie kłamie z obawy przed reakcją dorosłych. Wie, że błąd nie odbiera mu miłości ani akceptacji. Co naprawdę wpływa na szczęście dziecka w dłuższej perspektywie? Wbrew obiegowym opiniom, nie są to drogie zajęcia dodatkowe ani perfekcyjnie zaplanowany grafik. Szczęście dziecka buduje się w codziennych rozmowach, w sposobie reagowania na emocje i w tym, jak dorośli radzą sobie ze swoimi frustracjami. Dzieci niezwykle uważnie obserwują dorosłych i uczą się od nich, jak traktować siebie. Coraz więcej badań potwierdza, że najważniejszym czynnikiem jest relacja oparta na zaufaniu. Dziecko, które czuje się wysłuchane, rzadziej tłumi emocje i lepiej radzi sobie w przyszłości z wyzwaniami. To właśnie te niepozorne sygnały są najlepszym dowodem na to, że wychowanie idzie w dobrą stronę. Zobacz też: Dziecko nie jest niegrzeczne ani złe. 5 sygnałów, że to rodzice nie radzą sobie z wychowaniem
Nie wychowuj niejadka. 5 zdań absolutnie zakazanych przy stole
Wielu dorosłych nie zdaje sobie sprawy, że codzienne rozmowy przy stole potrafią kształtować relację dziecka z jedzeniem na całe lata. Czasem wystarczy jedno, pozornie niewinne zdanie, żeby obiad przestał być czymś naturalnym, a zaczął kojarzyć się z napięciem.
Z pozoru „grzeczne” komunikaty potrafią skutecznie zablokować apetyt, zasiać lęk albo zbudować niezdrowe schematy. Dlatego ten artykuł nie jest o wymyślnych dietach ani trikach z internetu. Jest o słowach. A dokładniej o pięciu zdaniach, które przy stole robią więcej szkody niż pożytku. Jak słowa przy stole wpływają na apetyt dziecka? Atmosfera podczas posiłków ma ogromne znaczenie. Dziecko nie je w próżni. Je, słuchając, obserwując i reagując na emocje dorosłych. Jeżeli stół staje się miejscem kontroli, ocen i presji, jedzenie przestaje być neutralne. Zaczyna pełnić rolę testu posłuszeństwa albo pola walki. Bardzo często niejadek nie rodzi się z braku apetytu. On powstaje w procesie. W powtarzalnych sytuacjach, w których dziecko uczy się, że jedzenie to obowiązek, zagrożenie albo sposób na zasłużenie na aprobatę. Najczęstsze błędy rodziców podczas posiłków Poniżej zebrałam pięć zdań, które – w mojej ocenie – powinny zniknąć z rozmów przy rodzinnych stołach. Wypunktowałam je wraz z wyjaśnieniem, dlaczego są tak destrukcyjne. „Jeszcze trzy łyżki i koniec” To zdanie uczy dziecko ignorowania własnych sygnałów sytości. Zamiast słuchać swojego ciała, zaczyna jeść, „aby wykonać zadanie”. W dorosłym życiu często kończy się to problemami z regulacją apetytu. „Jak nie zjesz, nie będzie deseru” Jedzenie głównego posiłku zostaje tu zdegradowane do kary, a deser awansuje do nagrody. W efekcie dziecko uczy się, że wartościowe jedzenie jest czymś nieprzyjemnym, a słodycze mają emocjonalną wartość. „Zobacz, siostra zjadła, a ty nie” Porównywanie przy stole buduje wstyd i napięcie. Dziecko zamiast skupić się na jedzeniu, zaczyna myśleć o tym, że jest „gorsze” albo „problematyczne”. To prosta droga do powstania oporu. „Nie przesadzaj, to jest dobre” Tym zdaniem unieważnia się odczucia dziecka. Smak jest subiektywny, a komunikat sugeruje, że odczucia dziecka są nieważne lub błędne. Z czasem dziecko przestaje ufać własnym zmysłom. „Jak nie zjesz, to będziesz chory” Straszenie jedzeniem buduje lęk. Posiłek zaczyna kojarzyć się z zagrożeniem, a nie z troską. Dla wielu dzieci to wystarczający powód, żeby zacisnąć usta jeszcze mocniej. Co zamiast zakazanych zdań przy stole? Nie chodzi o to, żeby przy stole zapadła cisza albo żeby udawać, że problemu nie ma. Klucz tkwi w zmianie języka i intencji. Zamiast kontrolować, warto towarzyszyć. Zamiast naciskać, lepiej obserwować. Dobrze sprawdzają się komunikaty neutralne, spokojne i pozbawione ocen. Takie, które nie stawiają dziecka pod ścianą, a jednocześnie dają mu poczucie bezpieczeństwa. W praktyce oznacza to zgodę na to, że apetyt bywa zmienny, a relacja z jedzeniem rozwija się etapami. Z mojego doświadczenia wynika, że dzieci, którym pozwala się decydować „ile” i „czy”, dużo szybciej zaczynają próbować nowych smaków. Bez presji. Bez negocjacji. Bez dramatów. Dlaczego warto zmienić język przy jedzeniu? Zmiana kilku zdań przy stole potrafi przynieść zaskakujące efekty. Napięcie opada, posiłki trwają krócej, a dziecko przestaje być w centrum uwagi jako „problem”. Jedzenie wraca na swoje miejsce – jako element codzienności, a nie pole wychowawczej bitwy. Zobacz też: „Puszczam dziecku bajki codziennie”. Czy to naprawdę szkodzi?
W latach 90. uznawano je za normę. Oto 3 „metody wychowawcze”, których nigdy nie wolno stosować
Wiele osób wspomina lata 90. z rozrzewnieniem, ale w domowym wychowaniu często panowały zasady, których dziś nie da się obronić. Zaskakujące, jak długo te metody uchodziły za „normalne”, choć w praktyce zostawiały po sobie ciszę, napięcie i strach.
Lata 90. w Polsce były czasem wielkiej zmiany, chaosu i zmęczenia dorosłych. Wychowywano „twardą ręką”, bo tak robiono od pokoleń, a słowo „granice” kojarzyło się bardziej z geografią niż z emocjami. Dziś mamy więcej wiedzy o rozwoju dziecka i wiemy, że kara ma sens tylko wtedy, gdy uczy, a nie łamie. Te trzy praktyki karania dzieci wracają w rozmowach najczęściej i za każdym razem brzmią jak coś z innej epoki. Klapsy i „pasek” w wychowaniu w latach 90. Najbardziej bolesna klasyka tamtych lat to klaps, a w wersji bardziej drastycznej także pasek. Wiele osób mówi dziś o tym lekko, jak o domowym narzędziu wychowawczym, które „stawia do pionu”. Problem w tym, że dziecko nie uczyło się wtedy odpowiedzialności, tylko unikania bólu i ryzyka. W praktyce zapamiętywało jedno: silniejszy ma rację. Klaps bywał szybki, impulsywny, podkręcony bezsilnością dorosłego. Pasek bywał demonstracją, pokazem władzy i sposobem na rozładowanie napięcia. Dziś trudno to nazwać inaczej niż przemocą, nawet jeśli intencją miało być „wychowanie na ludzi”. W dłuższej perspektywie takie kary podkopują zaufanie, uczą ukrywania prawdy i budują relację opartą na strachu, nie na bliskości. Stanie w kącie, czyli kara fizyczna bez śladów Druga metoda to pozornie „łagodna” wersja kary fizycznej: stanie w kącie przez długie minuty, nieraz w upokarzających warunkach, czasem na grochu. Ta kara nie zostawiała siniaków, więc łatwo było ją usprawiedliwiać. Zostawiała jednak coś innego: poczucie samotności, wstydu i przekonanie, że emocje są problemem, który trzeba przeczekać w izolacji. Dziecko, które trafiało do kąta, rzadko rozumiało, co konkretnie zrobiło źle. Rozumiało za to, że dorosły odcina je od relacji. A relacja jest dla dziecka podstawowym „systemem bezpieczeństwa”. Zamiast rozmowy pojawiał się chłód. Zamiast nauki regulacji emocji pojawiała się presja, żeby nie płakać i „nie robić scen”. Zawstydzanie, porównywanie i „publiczna dyscyplina” w domu i poza nim Trzecią karą, o której wiele osób mówi dziś z niesmakiem, było zawstydzanie. Teksty w stylu „Zobacz, jak inni potrafią”, „Wstyd mi za ciebie”, „Co ludzie powiedzą” brzmiały w domach, szkołach i na klatkach schodowych. Niby nie było ręki podniesionej na dziecko, ale była przemoc słowem i oceną, często przy świadkach. Zawstydzanie działa jak krótki bat, bo chwilowo dziecko zamiera i przestaje „sprawiać kłopot”. Tyle że w środku zostaje samotne z poczuciem, że jest „jakieś” nie takie, a nie że zrobiło coś niewłaściwego. Różnica jest ogromna. Kiedy krytykuje się zachowanie, można je poprawić. Kiedy piętnuje się dziecko, zostaje mu już tylko udawać, chować się albo walczyć. Sygnały, że kara szkodzi bardziej niż uczy: Dziecko zaczyna kłamać z automatu. Nie dlatego, że jest „sprytne”, tylko dlatego, że próbuje uniknąć lęku i konsekwencji, które kojarzą mu się z upokorzeniem lub bólem. Pojawia się wycofanie albo nadmierna uległość. Cisza nie zawsze oznacza spokój. Czasem to strategia przetrwania, kiedy dziecko przestaje wierzyć, że rozmowa coś zmieni. Wybuchy złości narastają zamiast słabnąć. Kara tłumi objawy, ale nie uczy regulacji emocji, więc napięcie wraca ze zdwojoną siłą. Dolegliwości „z brzucha” i z głowy. Bóle brzucha, nudności, problemy ze snem często są językiem stresu, gdy dziecko nie umie nazwać tego, co przeżywa. Relacja opiera się na kontroli, nie na zaufaniu. Jeśli dziecko współpracuje wyłącznie wtedy, gdy dorosły patrzy, to znak, że nie buduje się odpowiedzialności, tylko system unikania kary. Dzisiaj coraz częściej wybieramy konsekwencje, które mają sens: naturalne następstwa, naprawianie szkody, jasne zasady, rozmowę o emocjach. To nie jest „bezstresowe wychowanie”, tylko mądrzejsze. I choć wiele osób z naszego pokolenia słyszy w głowie dawne hasła, da się je zatrzymać w pół zdania i wybrać inaczej, spokojniej, z większym szacunkiem dla dziecka i dla siebie. Zobacz też: 5 bajek, przy których dziecko rozwija się książkowo. Możesz je włączać z czystym sumieniem
5 błędów rodziców, przez które dziecko nie czuje się kochane. To łamie mu serce
Czasem wystarczy drobiazg, jedno zdanie albo jego brak, żeby w dziecięcym świecie pojawiła się rysa. Dorośli często nie zauważają momentu, w którym dobre intencje rozmijają się z emocjami dziecka.
Miłość do dziecka rzadko bywa problemem. Kłopot pojawia się wtedy, gdy sposób jej okazywania nie trafia w dziecięce potrzeby. Wtedy w głowie małego człowieka rodzi się myśl, której nikt z nas nie chce: „Nie jestem ważny”. Poniżej opisuję pięć najczęstszych błędów, które do tego prowadzą, choć zwykle wynikają z pośpiechu, zmęczenia albo powielanych schematów. Brak uważności w codziennych rozmowach z dzieckiem To jeden z najczęściej bagatelizowanych problemów. Dziecko mówi, a dorosły słucha jednym uchem, zerka w telefon, kończy maila, myślami jest już przy kolacji. Padają półodpowiedzi, krótkie „zaraz”, „potem”, „nie teraz”. Z punktu widzenia rodzica to logistyka dnia. Z punktu widzenia dziecka sygnał jest prosty: to, co czuję i mówię, nie jest wystarczająco ważne. Uważność nie oznacza wielogodzinnych rozmów ani spektakularnych gestów. Chodzi o kilka minut pełnej obecności, kontakt wzrokowy, odłożony telefon. Dziecko potrzebuje poczucia, że w tej chwili jest w centrum uwagi. Gdy tego brakuje regularnie, zaczyna wycofywać się emocjonalnie albo przeciwnie, szuka uwagi w sposób, który dorosłych irytuje. W obu przypadkach w środku zostaje poczucie osamotnienia. Warunkowanie miłości dobrym zachowaniem i wynikami „Jestem z ciebie dumna, bo dostałeś piątkę”, „Ładnie się zachowujesz, to cię pochwalę”. Takie komunikaty brzmią niewinnie, a nawet motywująco. Problem zaczyna się wtedy, gdy dziecko słyszy je częściej niż bezwarunkowe „Kocham cię”. Wtedy miłość zaczyna kojarzyć się z nagrodą, na którą trzeba sobie zasłużyć. Dziecko szybko uczy się, że porażka oznacza rozczarowanie dorosłych. Zamiast wsparcia pojawia się wstyd i lęk przed błędem. To prosta droga do perfekcjonizmu albo rezygnacji. Miłość oparta na warunkach nie daje poczucia bezpieczeństwa. Dziecko potrzebuje wiedzieć, że jest kochane również wtedy, gdy ma gorszy dzień, słabszy wynik, trudne emocje. Bagatelizowanie emocji dziecka w imię wychowania „Nie przesadzaj”, „To nic takiego”, „Inni mają gorzej”. Takie zdania padają bardzo często, zwykle z chęci uspokojenia sytuacji. Niestety efekt bywa odwrotny. Dziecko dostaje sygnał, że jego emocje są nieważne albo niewłaściwe. Z czasem przestaje je pokazywać. Emocje nie znikają tylko dlatego, że ktoś je unieważnił. One zostają, tylko chowają się głębiej. Dziecko uczy się, że nie warto mówić o tym, co boli, bo i tak nikt tego nie zrozumie. To jeden z najbardziej bolesnych mechanizmów, bo dotyka samego rdzenia relacji. Akceptacja emocji nie oznacza zgody na każde zachowanie. Oznacza uznanie uczuć, które za nim stoją. Porównywanie z innymi dziećmi i rodzeństwem Porównania pojawiają się często mimochodem. Ktoś szybciej się uczy, ktoś jest spokojniejszy, ktoś mniej marudzi. Dla dorosłych to skrót myślowy. Dla dziecka komunikat jest jasny: ktoś inny jest lepszy ode mnie. Nawet jeśli porównanie ma motywować, efekt bywa dokładnie odwrotny. Każde dziecko buduje poczucie własnej wartości w relacji z najbliższymi dorosłymi. Gdy regularnie słyszy, że odstaje od normy, zaczyna w to wierzyć. W relacjach rodzinnych porównania szczególnie bolą, bo uderzają w poczucie przynależności. Dziecko chce być kochane takie, jakie jest, a nie takie, jakie mogłoby być według cudzych standardów. Brak czułości i fizycznej bliskości na co dzień Czułość bywa mylona z rozpieszczaniem, zwłaszcza w przypadku starszych dzieci. Tymczasem potrzeba bliskości nie znika wraz z wiekiem. Zmienia się tylko jej forma. Przytulenie, dotyk ramienia, gest wsparcia w trudnej chwili są dla dziecka jasnym sygnałem miłości. Gdy czułości brakuje, relacja staje się formalna, oparta na poleceniach i obowiązkach. Dziecko może mieć wszystko, czego potrzebuje materialnie, a mimo to czuć pustkę. Bliskość fizyczna wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i reguluje emocje. Jej brak często zostaje zapamiętany na lata jako chłód emocjonalny, którego nie da się wytłumaczyć słowami. Na koniec warto powiedzieć jedno: każdy rodzic popełnia błędy. To nie jest tekst o winie, tylko o uważności. Relacja z dzieckiem nie wymaga doskonałości, tylko gotowości do zatrzymania się i spojrzenia na świat z jego perspektywy. Czasem wystarczy zmiana jednego nawyku, żeby dziecko poczuło to, czego najbardziej potrzebuje: że jest kochane naprawdę. Zobacz też: Te dzieci czują się najbardziej kochane. Ich rodzice robią 3 rzeczy wieczorami
Dzięki metodzie „mimamoru” Japończycy wychowują niezależne dzieci. Polacy mogliby brać przykład
W japońskich domach i szkołach stosuje się metodę, która zmienia sposób patrzenia na dziecięcą samodzielność. Choć brzmi niepozornie, potrafi całkowicie odmienić codzienne relacje dorosłych z najmłodszymi.
Kiedy pierwszy raz natknęłam się na pojęcie „mimamoru”, długo zastanawiałam się, jak jedno słowo może mieścić w sobie tyle znaczeń. W dosłownym tłumaczeniu chodzi o „uważną obserwację”, ale tak naprawdę to sposób myślenia o dziecku jako kimś, kto ma swoje tempo, własne pomysły i naturalną potrzebę sprawdzania świata. Na czym polega japońska metoda „mimamoru” i dlaczego budzi ciekawość na świecie? W Japonii „mimamoru” jest czymś oczywistym – rodzice wstrzymują się od ingerencji, nawet w sytuacjach, w których europejscy rodzice już dawno rzuciliby się z pomocą. Zafascynowało mnie to, bo w Polsce często czuję presję, że rodzic powinien być obecny na każdym kroku, interweniować, pomagać, podpowiadać i pilnować. W japońskim podejściu jest odwrotnie: dorosły stoi krok z tyłu. Nie po to, żeby zostawić dziecko samo sobie, lecz żeby nie zabierać mu szansy na rozwój. W praktyce wygląda to tak, że maluch może sam zawiązać buty, nawet jeśli zajmuje mu to wieczność; sam sprząta po zabawie, choć robi to powoli i niezgrabnie; sam rozwiązuje konflikty z rówieśnikami, bo wie, że dorosły nie wkroczy od razu jako arbiter. To wszystko sprawia, że dzieci w Japonii szybciej nabierają pewności siebie. Mają poczucie, że potrafią, że są sprawcze, że ich działania mają realny wpływ na otoczenie. Widzę w tym ogromną wartość – zwłaszcza dziś, gdy wiele osób obawia się, że nasze dzieci dorastają w świecie nadmiernej kontroli i podpowiedzi. Dlaczego warto czasem się wycofać i pozwolić dziecku działać po swojemu? Kiedy rozmawiam z polskimi rodzicami, często słyszę, że boją się zostawić dziecku zbyt dużo swobody. Obawa przed porażką, bałaganem, konfliktem czy nawet upadkiem jest u nas głęboko zakorzeniona. I nie ma w tym nic dziwnego – tak zostaliśmy wychowani. Jednak analiza metody mimamoru sprawiła, że sama zaczęłam przyglądać się swoim reakcjom. Nieraz łapię się na tym, że gdy widzę, jak dziecko zmaga się z trudniejszym zadaniem, moja dłoń odruchowo unosi się, żeby pomóc. Ale kiedy powstrzymuję się choć na chwilę, zauważam coś zaskakującego: dzieci radzą sobie częściej, niż nam się wydaje. Owszem, czasem się zirytują, czasem wybuchną płaczem, czasem odpuszczą i wrócą po kilku minutach. Jednak to właśnie w tych momentach uczą się cierpliwości, wytrwałości, przewidywania skutków i podejmowania decyzji. W Japonii uważa się, że dorosły nie powinien zabierać dziecku tych lekcji. Tam, nawet w przedszkolach, nauczyciele spokojnie obserwują, jak dzieci rozwiązują drobne sprzeczki czy jak radzą sobie z zadaniami wymagającymi precyzji. Oczywiście interweniują, gdy sytuacja zaczyna zagrażać bezpieczeństwu, ale nie wcześniej. To podejście uczy młodych, że konflikty są naturalne, a trudności da się pokonać bez natychmiastowej pomocy dorosłego. Z mojej perspektywy to ogromna zmiana – nie tylko w zachowaniu, ale i w myśleniu. Gdy zaczęłam stosować elementy „mimamoru”, zauważyłam, że dzieci szybciej podejmują inicjatywę, mniej boją się błędów i dużo lepiej radzą sobie z emocjami. A ja sama czuję mniejszą presję, bo odkryłam, że nie muszę być „ratownikiem” na każde zawołanie. Czego Polacy mogliby nauczyć się od Japończyków – praktyczne inspiracje na co dzień Oczywiście nie chodzi o to, żeby przenosić całą japońską kulturę do polskich realiów. Każde społeczeństwo ma swoje zasady, wartości i oczekiwania. Ale mimamoru daje cenną lekcję: dzieci rosną w siłę wtedy, kiedy pozwolimy im próbować. W codziennym życiu oznacza to kilka prostych zmian: Po pierwsze – nie robię za dziecko tego, co jest w stanie zrobić samo, nawet jeśli robi to wolniej. Po drugie – obserwuję, zamiast od razu podpowiadać. Czasem wystarczy minuta cierpliwości, żeby zobaczyć, że maluch wcale nie potrzebuje pomocy. Po trzecie – pozwalam na drobne porażki. W japońskich rodzinach to normalne, bo właśnie z błędów rodzi się odporność psychiczna i samodzielność. Po czwarte – nie prowadzę dziecka „za rękę” w sytuacjach konfliktowych. Zamiast wyręczać w tłumaczeniu się koledze czy koleżance, stoję obok i tylko pilnuję, żeby rozmowa nie przerodziła się w krzyk. W Polsce wciąż pokutuje przekonanie, że rodzic powinien czuwać na każdym kroku. Ale kiedy słyszę od psychologów, nauczycieli i samych dzieci, że pragną większej swobody, zaczynam wierzyć, że zmiana jest możliwa. „Mimamoru” nie jest rewolucją – to powrót do podstaw, do wiary w dziecięce kompetencje, do cierpliwości i do stawiania granicy między troską a nadopiekuńczością. Zobacz także: Te dzieci osiągną sukces w przyszłości. Rodzice codziennie pozwalają im ćwiczyć 1 rzecz
Tak buduje się dziecięcą pewność siebie. Wystarczą 3 gesty przed snem
Wieczór bywa momentem, w którym opadają emocje, a dzień wreszcie się domyka. To właśnie wtedy, często niepostrzeżenie, kształtują się w dzieciach rzeczy najważniejsze.
Zgaszone światło, cisza przerywana szeptem, krótka rozmowa przed snem. To wcale nie wielkie słowa i nie spektakularne metody budują w dziecku poczucie własnej wartości. Robią to drobne, powtarzalne gesty, które pojawiają się wtedy, gdy świat zwalnia. Nie chodzi o wychowawcze rewolucje ani o idealne rodzicielstwo z poradników. Chodzi o trzy proste sygnały wysyłane dziecku każdego wieczoru. Regularnie, spokojnie, bez presji. Dlaczego wieczorne rytuały wzmacniają dziecięcą pewność siebie? Wieczór to moment szczególny. Dziecko nie musi już nic udowadniać, nigdzie się spieszyć, nikogo zadowalać. Właśnie wtedy najbardziej chłonie emocje. Psychologowie od lat podkreślają, że powtarzalne rytuały dają dzieciom poczucie bezpieczeństwa. A bezpieczeństwo jest fundamentem pewności siebie. Gdy dzień się kończy, dziecko podsumowuje go po swojemu. Nawet jeśli nie potrafi jeszcze nazwać emocji, odczuwa je bardzo intensywnie. Wieczorne gesty rodzica porządkują ten chaos. Pokazują, że ktoś jest obok, że można się zatrzymać i że nie trzeba być idealnym. Co ważne, te gesty nie wymagają dodatkowego czasu ani specjalnych umiejętności. Wystarczy uważność i konsekwencja. Dziecko, które co wieczór dostaje jasny sygnał „Jesteś ważny/a”, zaczyna wierzyć w siebie w sposób naturalny, bez nadęcia i presji. Trzy gesty przed snem, które dodają dziecku pewności siebie Pierwszy gest to uważna obecność. Nie chodzi o długie rozmowy ani o odpytywanie z całego dnia. Wystarczy kilka minut, w których naprawdę słuchamy. Bez zerkania w telefon, bez poprawiania, bez oceniania. Dziecko czuje wtedy, że jego sprawy są ważne. Nawet jeśli opowiada o drobiazgach, dla niego są one całym światem. Drugi gest to spokojne nazwanie emocji. Zamiast rad i pouczeń lepiej powiedzieć „Widzę, że to było dla ciebie trudne” albo „Chyba bardzo się dziś cieszyłeś”. Taki komunikat uczy dziecko, że emocje są w porządku i że można je bezpiecznie przeżywać. Z czasem to przekłada się na większą pewność siebie i lepsze radzenie sobie w relacjach. Trzeci gest to krótkie, konkretne wzmocnienie. Nie ogólne „Byłeś grzeczny”, lecz odniesienie do realnej sytuacji. „Podobało mi się, jak dziś poradziłeś sobie z tym zadaniem” albo „Zauważyłam, że nie poddałeś się, choć było trudno”. Takie zdania budują w dziecku przekonanie, że jego wysiłek ma znaczenie. Czego unikać wieczorem, by nie osłabiać pewności siebie dziecka? Wieczór nie jest dobrym momentem na rozliczenia i długie listy tego, co poszło nie tak. Krytyka tuż przed snem zostaje w głowie na długo. Dziecko zasypia z poczuciem napięcia, które kumuluje się dzień po dniu. Warto też uważać na porównania. Nawet wypowiedziane półżartem, potrafią podciąć skrzydła. Każde dziecko buduje swoją pewność siebie we własnym tempie. Porównywanie z rodzeństwem czy rówieśnikami wprowadza niepotrzebną rywalizację i lęk przed oceną. Z mojego doświadczenia wynika, że najwięcej szkody robi pośpiech. Gdy wieczorne gesty stają się obowiązkiem do odhaczenia, tracą swoją moc. Lepiej skrócić rytuał niż wykonywać go bez zaangażowania. Pewność siebie dziecka nie rodzi się z jednego wielkiego momentu. Powstaje z setek drobnych sygnałów, które mówią „Jesteś wystarczający taki, jaki jesteś”. Wieczór daje na to idealną przestrzeń. Cichą, bezpieczną i niezwykle skuteczną. Zobacz też: 5 bajek, przy których dziecko rozwija się książkowo. Możesz je włączać z czystym sumieniem
Tych 5 rzeczy musisz zrobić, gdy dzieci są małe. Tylko tak zbudujesz z nimi więź na całe życie
Są chwile w rodzicielstwie, których nie da się zatrzymać, choć bardzo by się chciało. Dlatego coraz uważniej przyglądam się temu, co naprawdę buduje bliskość między mną a moimi dziećmi – i widzę, że to działa każdego dnia.
Rodzicielstwo uczy mnie pokory każdego dnia. Relacja z dziećmi nie buduje się w wielkich momentach, lecz w drobiazgach, które często mijają niezauważone. Właśnie dlatego coraz uważniej przyglądam się temu, co naprawdę wzmacnia naszą bliskość. Widzę, że pięć prostych rzeczy potrafi zmienić więcej, niż mogłabym przypuszczać. I choć moje dzieci wciąż są w wieku szkolnym, to wiem, że to, co robię teraz, zostanie z nami na lata. 1. Obecność bez rozproszeń – pierwszy krok do prawdziwej bliskości Teraz, kiedy moje dzieci chodzą do szkoły, ciągle widzę, jak wiele zależy od krótkich, codziennych momentów. Wiem, że nie potrzebują ode mnie specjalnych atrakcji czy perfekcyjnego planu dnia. Najważniejsze jest to, czy naprawdę je słyszę. Wystarczy pięć minut rozmowy po powrocie ze szkoły, wspólne śniadanie bez telefonu obok, wieczorne „opowiedz mi o swoim dniu”. Te drobne gesty robią więcej niż wielkie słowa. Widzę, że kiedy daję im pełną uwagę, stają się spokojniejsze, bardziej otwarte, chętniej opowiadają o tym, co dla nich trudne. 2. Rytuały, które dają poczucie bezpieczeństwa – bez nich trudno o stabilną więź Nasze małe rytuały działają jak kotwica. Dzieci uwielbiają powtarzalność, bo daje im przewidywalność w świecie, który często jest dla nich niejasny. U nas są to poranne rozmowy przy szykowaniu kanapek, wspólne czytanie przed snem albo regularne „niedziele filmowe”. Nie muszą być idealne – muszą być nasze. Widzę, jak bardzo dzieci tego potrzebują. To w rytuałach uczą się, że mogą na mnie polegać, że nasza relacja jest stała i niezmienna, nawet gdy dzień bywa chaotyczny. 3. Odpuszczanie kontroli – klucz do rozwoju i lepszej relacji Nie ukrywam: mam w sobie silną potrzebę poprawiania świata wokół. A dzieci? No cóż, mają własny pomysł na każdy krok. Codziennie uczę się, że kontrola daje mi tylko pozorne poczucie bezpieczeństwa, a im odbiera pewność siebie. Gdy pozwalam im samodzielnie spakować plecak, zrobić kanapkę czy wybrać ubranie, zaczynają rosnąć. Dosłownie widzę, jak nabierają odwagi, a jednocześnie czują, że im ufam. Odpuszczanie nie oznacza rezygnacji, tylko świadomy wybór: pozwalam im próbować, a gdy coś nie wychodzi – jestem obok. 4. Słuchanie zamiast mówienia – coś, co zmienia cały dom Często łapię się na tym, że chcę dawać rady, zanim dzieci skończą zdanie. Rodzicielski pośpiech potrafi przerywać nawet najbardziej wartościowe rozmowy. Ale kiedy naprawdę słucham, magia dzieje się sama. Dzieci zaczynają mówić więcej, dzielić się tym, co trudne, i ufają, że ich emocje są ważne. Po szkole często siadają koło mnie i zaczynają opowiadać – czasem o drobiazgach, czasem o konflikcie w klasie. Wystarczy, że nie oceniam, nie poprawiam, nie wygłaszam wykładów. Wystarczy, że słucham. 5. Okazywanie czułości – nie tylko wtedy, gdy wszystko idzie gładko Czułość to nie nagroda za dobre zachowanie. To język, którego dzieci potrzebują codziennie, szczególnie wtedy, gdy są zmęczone, zdenerwowane albo coś im nie wychodzi. Przytulenie przed szkołą, pogłaskanie po głowie, wspólne siedzenie pod kocem – to drobiazgi, które wciąż działają, nawet gdy dzieci dorastają. Widzę, jak takie gesty pozwalają im się otworzyć, uspokoić i złapać dystans. Czasem nawet nie muszę mówić nic więcej. Czułość robi za mnie całą robotę. Wyraźnie widzę, jak te wszystkie elementy wzmacniają naszą relację tu i teraz, kiedy dzieci są jeszcze małe. I wierzę, że dzięki nim będziemy sobie bliscy także wtedy, gdy wejdą w dorosłość i zaczną budować własny świat. Zobacz też: Nauczycielka: „Nie wierzcie we wszystko, co mówią dzieci. To błąd wychowawczy”
Zamiast krzyczeć na marudne dziecko, powiedziałam powoli 1 zdanie. To zmieniło wszystko
Są takie chwile w rodzicielstwie, kiedy człowiek czuje, że zaraz pęknie. Ostatnio usłyszałam historię, która przypomniała mi, że czasem wystarczy coś małego, spokojnego, prawie niezauważalnego, żeby przestawić emocje na inne tory.
Zdarza mi się w środku dnia złapać się na tym, że mówię ostrzej, niż planowałam rano. Zdarza mi się też myśleć potem: „Naprawdę, nie musiało tak być”. Właśnie dlatego tak uważnie słucham innych kobiet. Szczególnie tych, które mają w oczach zmęczenie podobne do mojego, ale jednocześnie potrafią wyciągnąć z codzienności coś, co daje nadzieję, że da się inaczej. Kilka tygodni temu spotkałam się z Olą, znajomą mamą z osiedla. Wpadłyśmy na kawę. Ola wyglądała na przepracowaną, ale spokojniejszą niż kiedyś. Zapytałam, co u niej. Wtedy opowiedziała mi o scenie, która wydarzyła się dzień wcześniej w sklepie. Stała w kolejce. Jej syn, pięcioletni Staś, zaczął marudzić. Najpierw o to, że długo stoją. Potem o to, że chce batonik. Potem o to, że chce „już do domu”. Klasyka. Ola mówiła, że czuła ten znajomy gorący ucisk w klatce piersiowej. Ten moment, kiedy czujesz, że zaraz powiesz coś w stylu: „Przestań wreszcie”, „Ile można”, „Uspokój się”, a potem będziesz żałować. I że dokładnie wtedy zobaczyła, jak starsza pani z tyłu kolejki przewraca oczami, a ktoś obok półgłosem rzuca: „Dzieci teraz takie niegrzeczne”. Napięcie urosło w sekundę. Jak reagować na marudne dziecko, kiedy rośnie napięcie? Ola przyznała, że jeszcze pół roku temu pewnie by eksplodowała. Ona sama zna ten schemat aż za dobrze: narastający chaos, dziecko w trybie „nie i już”, dorosły, który zaczyna bronić granic podniesionym głosem, coraz większa spirala emocji. Tyle że tym razem stało się coś innego. Zamiast krzyknąć, Ola pochyliła się do Stasia na tyle, na ile mogła w tej kolejce, spojrzała mu w oczy i powiedziała powoli jedno zdanie: „Widzę, że jest ci teraz bardzo trudno”. Kiedy mi to powtórzyła, pomyślałam: serio, tyle? Jedno krótkie zdanie, bez moralizowania, bez kazań, bez tłumaczenia pod tytułem „bo tak trzeba”. Ola mówiła, że Staś najpierw zamarł. Jakby sprawdzał, po co to zdanie się pojawiło. A potem zrobił coś, czego ona kompletnie się nie spodziewała. Przestał mówić i zaczął oddychać spokojniej. Marudzenie się nie skończyło, ale napięcie opadło. Jedno zdanie, które uspokaja dziecko bez krzyku Słuchałam jej z rosnącym zainteresowaniem, bo to zdanie jest proste, ale ma w sobie coś, co działa na wielu poziomach. Po pierwsze, ono nie jest oceną. Nie mówi: „Źle się zachowujesz”. Nie mówi: „Robisz mi wstyd”. Nie mówi też: „Masz przestać”. Ono opisuje stan dziecka. Daje mu informację: widzę cię. Zauważam twoje emocje. Jesteś dla mnie ważny, nawet jeśli jest trudno. Po drugie, to zdanie zostawia miejsce na dalszy krok. Ola nie obiecywała batonika. Nie weszła w targowanie. Po prostu nazwała to, co widzi. A dziecko, zamiast walczyć o uwagę krzykiem, zobaczyło, że już nie musi. Ola powiedziała mi też coś, co mocno utkwiło mi w głowie: „To zdanie najbardziej pomogło mnie. Bo ja sama wreszcie przestałam udawać, że nic się nie dzieje”. I chyba o to chodzi. Kiedy dziecko marudzi, często mamy odruch, żeby to uciszyć. Jak najszybciej. Żeby wrócił spokój, żeby ludzie nie patrzyli, żebyśmy same nie czuły tego napięcia. Tyle że dziecko wtedy słyszy tylko: „Twoje emocje są za duże”. A my w środku stajemy się coraz bardziej nerwowe. Spokojne wychowanie w praktyce, nie w teorii Nie chcę robić z tej historii złotego środka na wszystko. Są dni, kiedy żadne zdanie świata nie zatrzyma lawiny zmęczenia i przebodźcowania. Ale jest w tym doświadczeniu coś ważnego: przypomnienie, że spokojne wychowanie to nie jest filozofia dla ludzi z nadmiarem cierpliwości. To raczej małe decyzje podejmowane w sekundę. Po rozmowie z Olą wracałam do domu i myślałam, jak często my, dorośli, chcemy od dzieci natychmiastowej regulacji emocji, podczas gdy sami mamy z tym kłopot. Dziecko marudzi, bo coś je przerasta. Bo jest mu niewygodnie, nudno, za głośno, za długo. Głos dorosłego potrafi być wtedy jak drugi bodziec, który dolewa oliwy do ognia. A spokojne zdanie, wypowiedziane wolno, daje mu szansę, żeby złapać oddech. Od tego spotkania łapię się na tym, że częściej próbuję najpierw zobaczyć, co stoi za „jęczeniem”, a dopiero potem szukać rozwiązania. Czasem mówię dokładnie to samo, co Ola. Czasem inaczej, ale w tym samym duchu. Widzę efekty nie zawsze od razu, ale zdecydowanie częściej niż wtedy, kiedy podnoszę głos. Zobacz też: Te dzieci rozwijają się najlepiej i rosną bezpiecznie. Ich rodzice wprowadzili 5 domowych zasad
Te dzieci czują się najbardziej kochane. Ich rodzice robią 3 rzeczy wieczorami
W niektórych domach panuje wyjątkowy spokój, a wieczorami dzieje się coś, co zostaje w dzieciach na całe życie. Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda zwyczajnie, choć ma ogromną moc.
Wieczory mają w sobie coś wyjątkowego. To wtedy w wielu domach dzieje się najwięcej, choć na zewnątrz wygląda to jak zwykła codzienność. Właśnie te chwile najbardziej zapadają dzieciom w pamięć i budują w nich poczucie bycia ważnym. Drobne gesty robią ogromną różnicę. Dzieci, które ich doświadczają, dorastają z przekonaniem, że są kochane naprawdę — nie za coś, nie pod warunkiem, tylko po prostu. Poniżej opisuję trzy elementy, które powtarzają się w domach pełnych ciepła i bliskości. Nie wymagają wysiłku ani długich przygotowań, ale zmieniają więcej, niż wielu rodziców przypuszcza. 1. Wieczorny rytuał, który daje dziecku poczucie bezpieczeństwa Wielu rodziców szuka sposobu, żeby ich dzieci czuły się kochane i naprawdę widziane, a często rozwiązanie leży w prostych, codziennych gestach. Dzieci najlepiej rozwijają się w przewidywalności. Nie chodzi o to, żeby każdy wieczór wyglądał identycznie, tylko żeby dziecko wiedziało, że ma w rodzicu stały punkt. Dla jednych jest to wspólne gaszenie świateł i rozmowa o tym, co było miłe w ciągu dnia. Dla innych – krótkie wyciszenie, przytulenie albo przeczytanie choćby jednej strony książki. Wcale nie trzeba rozbudowanych rytuałów. Wystarczy chwila, która się powtarza. Dzieci, które ją mają, czują spokój. Mają świadomość, że po całym dniu pełnym bodźców czeka na nie coś dobrze znanego i bezpiecznego. W psychologii mówi się często, że dziecko „reguluje się” przez relację. Właśnie wieczór jest momentem, kiedy ta relacja ma szansę wybrzmieć najmocniej. Rodzice, którzy świadomie zwalniają tempo, widzą później efekty – maluchy zasypiają szybciej, rzadziej płaczą, lepiej radzą sobie z emocjami. To nie magia, tylko konsekwencja codziennych, niewielkich gestów. 2. Krótka rozmowa przed snem, która działa jak emocjonalny kompas Drugą wspólną cechą rodzin, w których dzieci czują się szczególnie kochane, jest rozmowa. Krótka, ale uważna. Nie w biegu, nie w pośpiechu między zmywaniem a składaniem prania. To moment, kiedy rodzic naprawdę słucha. Czasem wystarczy jedno pytanie: „Jak się dziś czułeś?”. Brzmi prosto, lecz zmienia bardzo wiele. Dzieci uczą się wtedy, że ich emocje mają znaczenie. Że warto o nich mówić. Że nawet jeśli coś poszło nie tak, jest ktoś, kto ich nie ocenia ani nie poprawia, tylko słucha. Rodzice, z którymi rozmawiam, podkreślają, że ten wieczorny dialog z czasem staje się czymś więcej. Z biegiem lat przeradza się w zaufanie. Dziecko wie, że ma prawo czuć różne rzeczy i że dom jest miejscem, gdzie może o nich opowiedzieć bez strachu. Co ciekawe – psychologowie zauważają, że wcale nie trzeba długich rozmów. Najważniejsze jest to, żeby były szczere. Dla mózgu dziecka liczy się kontakt, nie skala. 3. Ostatni gest miłości: dotyk, który wycisza najbardziej Trzecia rzecz, którą rodzice robią wieczorami, jest tak naturalna, że często nawet nie zdajemy sobie sprawy z jej potęgi. To dotyk. Krótki uścisk, pogłaskanie po plecach, pocałunek w czoło. Naukowcy od lat podkreślają, że dotyk buduje w dziecku poczucie bezpieczeństwa silniej niż jakiekolwiek słowa. To sygnał, że jest kochane dokładnie takie, jakie jest. Co ważne – nawet starsze dzieci wcale nie przestają go potrzebować. Po prostu okazują to mniej wprost. W wielu domach to właśnie ta chwila zamyka cały dzień. Nic nie trzeba tłumaczyć, udowadniać ani przyspieszać. Ten prosty gest wycisza i dziecko, i rodzica. W świecie pełnym rozpraszaczy właśnie takie chwile zostają w pamięci najmocniej. To one sprawiają, że dzieci czują się naprawdę kochane – autentycznie, bez wielkich słów i wielkich planów, tylko dzięki codziennym gestom, które powtarzają się wieczór po wieczorze. Zobacz też: Oto sekret rodziców odpowiedzialnych dzieci. Robią tę 1 rzecz, gdy dziecko ma 2 lata
Te 4 zdania mówią tylko nadopiekuńczy rodzice. Tak zamykają dziecku drzwi do szczęścia
Czasem wypowiadamy je odruchowo, myśląc, że w ten sposób chronimy najmłodszych. Dopiero po czasie widzimy, jak mocno potrafią podciąć skrzydła i zatrzymać rozwój.
Czasem największe szkody potrafią wyrządzić słowa, które z pozoru brzmią troskliwie. Niby są niewinne, niby mają być oznaką miłości, a jednak tworzą w głowie dziecka mur niepewności. Nadopiekuńczy rodzice nie zawsze krzyczą, nie muszą zakazywać, często wystarczy jedno zdanie powtarzane w różnych sytuacjach, żeby mały człowiek przestał wierzyć w siebie. Z czasem z takich słownych drobiazgów wyrasta dorosły, który wciąż boi się próbować, ryzykować, popełniać błędy. Poniżej opisuję cztery zdania, które słyszy się z ust rodziców zbyt mocno skupionych na ochronie. Mają dobre intencje, ale ich działanie jest odwrotne do zamierzonego: zamiast wspierać, tworzą niewidzialną klatkę. 1. „Nie rób tego, bo sobie nie poradzisz” – blokada, która zostaje na lata To jedno ze zdań najczęściej wypowiadanych przez dorosłych, którzy za wszelką cenę chcą uchronić dziecko przed potknięciem. Brzmi troskliwie, ale niesie ze sobą jasny komunikat: nie jesteś wystarczająco dobry. Takie słowa mocno zapadają w pamięć. Dziecko słyszące to regularnie, zanim w ogóle spróbuje czegokolwiek nowego, zastanawia się, czy ma prawo próbować. Nie chodzi tu o skakanie z dachu czy bieganie po ruchliwej ulicy. Najczęściej dotyczy to zwykłych sytuacji: samodzielnego ubierania, pierwszego występu w przedszkolu, nowej aktywności. Tymczasem naturalny rozwój wymaga ryzyka. Jeśli młody człowiek nie może sam sprawdzić, jak sobie poradzi, jego poczucie sprawczości nie ma szans się zrodzić. A przecież to jedna z najważniejszych umiejętności, która prowadzi do szczęścia w dorosłości. 2. „Ja zrobię to za ciebie” – niewinna pokusa odbierania samodzielności Znam wielu rodziców, którzy wypowiadają to zdanie niemal odruchowo. Zamiast czekać, aż dziecko samo zapnie kurtkę albo namaluje trochę krzywy rysunek, dorośli przejmują kontrolę. Chcą pomóc, przyspieszyć, ułatwić. Tylko że każde takie działanie wysyła do dziecka informację: ty nie zrobisz tego wystarczająco dobrze. W rezultacie maluch zaczyna rezygnować z prób. Gdy widzi, że rodzic i tak wszystko zrobi szybciej i lepiej, po co ma się starać? Samodzielność rozwija się właśnie dzięki próbom, a nie perfekcji. Dzieci potrzebują czasu, żeby coś wykonać. Potrzebują przestrzeni na błąd, bo to właśnie błąd uczy je najwięcej. A zdanie „Zrobię to za ciebie” zabiera im oba te elementy. 3. „Nie idź tam, coś ci się stanie” – strach, który staje się częścią osobowości To zdanie ma ochronić, ale w rzeczywistości wpaja dziecku przekonanie, że świat jest niebezpieczny. Maluch zaczyna podejrzewać, że każdy krok poza znaną strefą powinien budzić lęk. Z czasem nie trzeba już go powstrzymywać – on sam zaczyna się ograniczać. Kiedy słyszy, że „coś mu się stanie”, uczy się, że ryzyko jest czymś nie do przyjęcia. W dorosłym życiu takie osoby unikają wyzwań, nie wierzą we własne możliwości, wahają się, bo w głowie mają zapisany komunikat: świat jest zbyt groźny, żeby próbować. Oczywiście bezpieczeństwo jest ważne. Ale można o nim mówić inaczej, bez zaszczepiania lęku. Zamiast straszyć, można tłumaczyć: „Zobacz, jak to zrobić, żeby było bezpiecznie”, „Jestem blisko, spróbuj”. To zmienia wszystko. 4. „Poczekaj, jesteś jeszcze za mały” v komunikat, który zatrzymuje rozwój To zdanie brzmi niewinnie, ale potrafi odsunąć dziecko od wielu doświadczeń, które są dla niego naturalnym etapem dojrzewania. Wypowiadane często buduje w maluchu przekonanie, że „małość” jest przeszkodą, której nie da się pokonać samodzielnie. Zamiast wzmacniać ciekawość i odwagę, tworzy wewnętrzny hamulec. Nadopiekuńczy rodzice używają tego sformułowania zazwyczaj wtedy, gdy dziecko chce spróbować czegoś nowego: wejść na niewysoki drabinkowy plac zabaw, nalać sobie soku, pójść samo do kolegi piętro wyżej. Nie chodzi o sytuacje realnie niebezpieczne – tylko o takie, w których odpowiednia asekuracja i wsparcie dałyby dziecku poczucie sprawczości. Słysząc „jesteś za mały”, mały człowiek zaczyna wierzyć, że jego chęć działania nie ma znaczenia. Zamiast rozwijać odwagę, uczy się wycofania. W dorosłym życiu takie osoby często czują, że muszą czekać na „lepszy moment”, „większą pewność”, „czyjąś zgodę”. A przecież dzieci najbardziej potrzebują tego, żeby ktoś pozwolił im rosnąć, a nie zatrzymywał je tam, gdzie stoją. Co można powiedzieć zamiast tych zdań? Słowa, które otwierają dziecku świat Nadopiekuńczość nie wynika ze złej woli. Zwykle rodzi się z miłości pomieszanej ze strachem. Wystarczy jednak kilka drobnych zmian w języku, żeby codzienne komunikaty przestały być ograniczeniem, a zaczęły być wsparciem. Zamiast „Nie rób tego, bo sobie nie poradzisz” można powiedzieć: „Spróbuj, a ja ci pomogę, jeśli będziesz tego potrzebować”. Zamiast „Ja zrobię to za ciebie”: „Pokaż, jak to robisz, masz czas”. Zamiast „Nie idź tam, coś ci się stanie”: „Chodź, zobaczymy to razem i sprawdzimy, jak to zrobić bezpiecznie”. Zamiast „Jesteś za mały”: „Możesz spróbować, a jeśli coś będzie trudne, pomyślimy razem, co zrobić dalej”. Takie słowa nie odbierają odwagi. Dodają jej. Tworzą w dziecku przekonanie, że świat można poznawać krok po kroku, a nie zamykać się z obawy przed potknięciem. Zobacz też: Nie wychowuj lenia: jakie obowiązki są odpowiednie dla dzieci w różnym wieku?
To 1 zdanie działa jak hamulec na dziecięcą złość. Większość rodziców nigdy go nie używa
Wielu rodziców mierzy się z dziecięcą złością, szukając sposobu, który zadziała nie tylko na chwilę, ale naprawdę uspokoi emocje malucha. Tymczasem istnieje zdanie, które potrafi zatrzymać wybuch, choć większość opiekunów nigdy po nie nie sięga.
Rodzice często reagują tak, jak zostali nauczeni: proszą o spokój, próbują tłumaczyć sytuację albo odwołują się do logiki, która – niestety – w chwili silnych emocji po prostu nie ma szans przebić się do dziecka. W trakcie histerii maluch funkcjonuje w trybie „walki o przetrwanie”, a słowa dorosłych brzmią jak echo dobiegające z daleka. Widzi ich, ale nie jest w stanie realnie słuchać ani analizować. Dlaczego dziecięca złość narasta, gdy próbujemy ją przerwać? Dla dziecka histeria nie jest formą manipulacji czy złośliwości. To sygnał przeciążenia – emocjonalny alarm, który włącza się, kiedy napięcie przekracza dziecięce możliwości radzenia sobie ze stresem. W takich momentach dziecko nie potrzebuje pouczeń, tylko poczucia bezpieczeństwa. Właśnie dlatego klasyczne komunikaty typu „Przestań już”, „Uspokój się”, „Nie ma powodu do płaczu” jedynie podbijają napięcie. Eksperci od rozwoju emocjonalnego dzieci coraz częściej podkreślają, że uspokojenie zaczyna się od stworzenia przestrzeni, w której maluch czuje się zauważony, a nie oceniany. Dopiero wtedy mózg dziecka wychodzi z reakcji alarmowej i wraca do stanu, w którym można z nim rozmawiać. To jedno zdanie zmienia sposób, w jaki dziecko przeżywa emocje Specjaliści ds. rodzicielstwa bliskości zwracają uwagę na zdanie, które przełamuje barierę między dzieckiem a dorosłym i dociera do emocji, zamiast je tłumić: „Jestem obok i przejdziemy przez to razem”. To prosty komunikat, ale jego działanie bywa natychmiastowe. Dziecko, słysząc te słowa, nie musi bronić swoich emocji ani udowadniać, że ma trudność. Dostaje natomiast informację, że dorosły nie walczy z jego uczuciami, tylko je rozumie i jest gotowy pomóc. To zdanie pełni funkcję kotwicy. Zdejmuje z dziecka presję, daje mu punkt oparcia i kieruje w stronę regulacji, a nie eskalacji. Jednocześnie dorosły nie traci autorytetu — staje się przewodnikiem, a nie przeciwnikiem w trudnościach. Psychologowie tłumaczą, że takie komunikaty aktywują w dziecku poczucie bezpieczeństwa. A kiedy ciało przestaje reagować jak w sytuacji zagrożenia, emocje zaczynają opadać równie szybko, jak narastały. Wtedy dopiero można wrócić do rozmowy o tym, co właściwie się wydarzyło. Rodzice potwierdzają: zmienia się atmosfera, nie tylko zachowanie dziecka Wielu znajomych rodziców, z którymi rozmawiam, już zauważyło, że takie wspierające słowa wpływają nie tylko na reakcję malucha, ale także na ich własne podejście. Zamiast próbować „zatrzymać wybuch”, zaczynają towarzyszyć dziecku, co naturalnie zmniejsza napięcie także po stronie dorosłego. Dom przestaje być miejscem ciągłych negocjacji, a staje się przestrzenią, w której emocje można przeżyć, nazwać i zrozumieć. Co ważne, dzieci szybko uczą się, że nie muszą krzyczeć, żeby zostać usłyszane. A rodzice odkrywają, że codzienne konflikty nie muszą przeradzać się w dramatyczne sceny. Choć zdanie „Jestem obok i przejdziemy przez to razem” wydaje się banalne, jego wpływ bywa ogromny. Uspokaja nie dlatego, że nakazuje, ale dlatego, że daje poczucie wsparcia. W świecie dziecka to sygnał, że rodzic pomoże mu przejść przez emocjonalną burzę. Zobacz też: Te dzieci rozwijają się najlepiej i rosną bezpiecznie. Ich rodzice wprowadzili 5 domowych zasad