5 toksycznych reakcji na zachowanie dziecka. Tak rodzice niszczą więź kawałek po kawałku
Wiele dorosłych reakcji wygląda na niewinną dyscyplinę, a w rzeczywistości potrafi po cichu podcinać dziecięce poczucie bezpieczeństwa. Zaufanie i więź nie znikają nagle, raczej kruszą się w drobnych momentach, których na co dzień nawet nie uznajemy za ważne.
Na co dzień obserwuję mnóstwo różnych sytuacji, w których matki, ojcowie, babcie reagują nie do końca tak, jakby chcieli, albo na tyle dobrze, na ile umieją. W większości z nich nie ma złej woli. Jest zmęczenie, stres, czasem bezradność. I jest też dziecko, które nie tyle „sprawdza granice”, co próbuje zrozumieć świat oraz siebie w tym świecie. Kiedy reagujemy z automatu albo naszą reakcją kieruje złość, łatwo wpaść w schematy, które niszczą zaufanie. Z zewnątrz wygląda to jak „wychowanie”, ale w rzeczywistości rani dziecko jak drzazgi. Pomału, ale coraz bardziej dotkliwie. Poniżej zebrałam pięć reakcji, które słyszę najczęściej. Wszystkie da się zamienić na coś lepszego. 1. Krzyk i zawstydzanie dziecka przy innych „Przestań w końcu”, „Zobacz, jaki wstyd”, „Nie rób z siebie błazna”. Wiem, jak to jest, gdy człowiek ma w głowie tysiąc spraw, a dziecko akurat w sklepie urządza protest. Krzyk bywa odruchem. Problem w tym, że dla dziecka to nie jest lekcja zachowania, tylko lekcja mająca prosty przekaz: „Gdy jest trudno, zostajesz sam i jeszcze cię upokorzę”. Co robić zamiast? Jeśli emocje rosną, zróbcie pauzę. Powiedzcie spokojnie: „Widzę, że coś cię bardzo złości, idziemy na bok i pogadamy”. Nawet jeśli rozmowa potrwa 30 sekund, dziecko dostaje sygnał, że jest ważne, a trudne emocje można unieść bez publicznego linczu. 2. Ironia, wyśmiewanie albo etykietowanie To są te drobne „żarciki”, które wcale nie są niewinne. „Ale z ciebie beksa”, „No tak, nasz geniusz znowu nie pamięta”, „Ty zawsze przesadzasz”. Etykieta przykleja się szybciej, niż nam się wydaje. Dziecko zaczyna myśleć o sobie przez pryzmat tego, co usłyszało od najbliższych. Co robić zamiast? Opisujcie zachowanie, nie osobę. Nie mówcie „Jesteś leniwy”, tylko „Widzę, że trudno ci się zabrać za lekcje, pomogę ci zacząć”. Zamiast „Znowu histeryzujesz”, powiedzcie „To dla ciebie ważne, opowiedz mi”. To zmienia ton rozmowy i buduje poczucie bezpieczeństwa. 3. Straszenie utratą miłości albo odejściem „Jak tak będziesz robił, to przestanę cię lubić”, „Oddam cię pani”, „Zostawię cię tu”. Wiem, że to czasem pada wtedy, gdy rodzic chce natychmiast przerwać trudne zachowanie. Tyle że dziecko słyszy w tym groźbę porzucenia. A lęk nie uczy regulacji emocji, tylko uczy paniki. Co robić zamiast? Stawiajcie granice bez szantażu. „Nie pozwolę ci bić, to boli. Jeśli jesteś wściekły, możesz tupać albo ścisnąć poduszkę”. Można być stanowczym i jednocześnie dostęp­nym. Tu nie ma sprzeczności. 4. Porównywanie do innych dzieci „Zobacz, jak twoja siostra grzecznie siedzi”, „Inne dzieci potrafią”, „A u Kasi w domu tak nie ma”. To wygląda jak motywacja, a naprawdę jest cichą informacją: „Nie jesteś wystarczający”. Dziecko nie zaczyna się starać bardziej. Zaczyna się martwić, że w waszych oczach przegrywa. Co robić zamiast? Porównujcie dziecko do niego samego z wczoraj. „Pamiętasz, że tydzień temu było ci trudniej, a dziś poszło lepiej”. To buduje sprawczość. Jeśli chcecie pokazać wzór, mówcie o zachowaniu, nie o wyższości innych osób. 5. Chłód, ignorowanie i „ciche dni” „Nie krzyczę, po prostu się nie odzywam”. Dla dorosłego to chwila na ochłonięcie. Dla dziecka może to być kara w najostrzejszej formie. Brak kontaktu z bliską osobą dziecko odbiera jak odcięcie od bezpieczeństwa. Co robić zamiast? Jeśli potrzebujecie czasu, nazwijcie to. „Jestem teraz zdenerwowana, potrzebuję kilku minut i wrócę do rozmowy”. Dziecko dostaje jasną mapę sytuacji. Wie, że relacja trwa, nawet gdy emocje są duże. Chodzi o to, żebyście zauważali momenty, w których wasza reakcja wynika z napięcia, a nie z troski. Dziecko buduje zaufanie w drobiazgach: w tonie głosu, w tym, że słuchacie do końca, w tym, że nie robicie z jego emocji żartu. Zaufanie nie bierze się z wielkich przemówień o wartościach. Rodzi się przy kuchennym stole, w samochodzie, w sklepie, w chwilach, kiedy jest zwyczajnie trudno. Zobacz też: Wychowawczyni: „To brak prywatności”. Wieczorami rodzice przekraczają granice
Te dzieci są najszczęśliwsze. Ich rodzice robią 5 rzeczy codziennie rano
Poranki w domu potrafią być jak mała próba generalna przed całym dniem. Patrząc na to, co dzieje się między pierwszym „dzień dobry” a wyjściem za drzwi, można zauważyć kilka prawidłowości. To one odróżniają spokojne, pogodne dzieci od tych, które już od rana niosą w sobie napięcie.
To fascynujące, jak bardzo poranek potrafi ustawić cały dzień dziecka. Niby kilka minut, niby zwykła krzątanina między łazienką a kuchnią, a jednak to właśnie wtedy w głowie młodego człowieka zapisuje się komunikat: „Jestem ważny” albo „Muszę się dopasować do pośpiechu dorosłych”. Najszczęśliwsze dzieci nie mają wcale idealnie zaplanowanych poranków. Mają natomiast rodziców, którzy pokazują im pięć prostych rzeczy, zanim świat zacznie od nich wymagać. 1. Poranny kontakt z dzieckiem jest ważniejszy niż tempo dnia Zacznę od czegoś, co wydaje się banalne, a w praktyce jest najtrudniejsze. Kiedy w domu wszyscy jesteśmy jeszcze zaspani, a w głowie już pojawia się lista zadań, najłatwiej przejść obok dziecka „w trybie zadaniowym”. Tymczasem szczęśliwe dzieci dostają na starcie dnia mały, mocny sygnał: „Widzę cię”. To bywa uśmiech, zanim powiem „wstawaj”, krótkie przytulenie w drzwiach pokoju, kontakt wzrokowy, który trwa sekundę dłużej niż zwykle. Zauważyłam, że ta jedna chwila działa jak kotwica. Dziecko wie, że jest ważniejsze niż poranny pośpiech, nawet jeśli za pięć minut zaczną się standardowe obowiązki. Kiedy robię to świadomie, mój dom jakby od razu oddycha spokojniej. I nie chodzi o niekończące się czułości, tylko o jasny komunikat: „Najpierw ty, potem świat”. 2. Rodzinne rytuały rano budują więź i dają spokój Drugą rzeczą są małe, własne rytuały. Nic wielkiego. Wystarczy coś, po czym dziecko rozpoznaje, że to nasz wspólny początek dnia. Może to być np. spokojna muzyka w tle przy śniadaniu. Albo śniadanie zjedzone wspólnie i w spokoju, nawet jeśli trwa to tylko dziesięć minut. W tym czasie lepiej nie krążyć nerwowo po mieszkaniu, nie odpalać telefonu, nie dokładać w kółko nowych zadań do listy. Rytuały wyciszają, a jednocześnie wzmacniają więź. Dziecko nie musi zgadywać, w jakim nastroju jest dorosły, bo poranek ma swoją stałą, przewidywalną ramę. To daje mu poczucie bezpieczeństwa. Czasem jest to wspólne nakładanie płatków do misek, czasem krótki „toast” kakao, czasem piosenka, która zawsze leci w tle. Małe rzeczy, które robią wielką robotę. 3. Śmiech daje chwilę wytchnienia Najszczęśliwsze dzieci mają w poranku miejsce na śmiech. Dosłownie chwilę na głupawkę: żart przy zakładaniu skarpetek, śmieszne miny nad tostem, krótką opowieść „o niczym”. Śmiech rozładowuje napięcie, które czasem wisi w powietrzu, kiedy wszystkim się spieszy. Dziecko wchodzi w dzień lżejsze, z poczuciem, że dom jest bezpieczną bazą, a nie poligonem. 4. Rozmowa o emocjach rano wzmacnia odporność psychiczną Bardzo ważna jest chwila na zapytanie o samopoczucie. „Jak się dziś czujesz?”. „Na co dziś czekasz najbardziej?”. Staram się pytać normalnie, bez przesłuchania, raczej jak ktoś, kto naprawdę chce usłyszeć odpowiedź. Czasem dziecko mówi jedno zdanie, czasem więcej. Najważniejsze jest to, że ono słyszy, że jego emocje są zauważone i że ma prawo je mieć. Z moich obserwacji wynika, że takie poranne „sprawdzenie emocji” działa jak codzienny trening odporności psychicznej. Dziecko uczy się nazywać to, co czuje, i widzi, że dorosły to unosi. Może być sobą. 5. Pożegnanie z czułością daje dziecku poczucie bezpieczeństwa na cały dzień Na koniec zostaje pożegnanie, które w wielu domach ginie w biegu. A szkoda, bo to domknięcie poranka jest dla dziecka jak zapięcie kurtki przed wyjściem w chłód świata. Szczęśliwe dzieci są żegnane spokojnie i szczerze. Z kontaktem fizycznym. Przytulenie w przedpokoju, buziak na schodach, dotyk dłoni w aucie. Bez nerwowego „Lecimy, lecimy”, bez półsłówek rzucanych w biegu. Kiedy dziecko wychodzi z domu z takim pożegnaniem, niesie ze sobą poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego. Wie, że niezależnie od tego, co się wydarzy w szkole, na treningu albo u koleżanki, ma miejsce, do którego wraca. Poranek zamyka się ciepłem, a nie pośpiechem. Nie mam złudzeń, że każdy poranek da się przeżyć idealnie. Są dni, kiedy coś się wysypuje, ktoś zaśpi, autobus ucieknie, a mleko wykipi. To normalne. Różnica polega na tym, że w domach najszczęśliwszych dzieci te pięć rzeczy jest jak fundament. Nawet jeśli czasem wypadnie jedna cegiełka, reszta trzyma konstrukcję. I to widać w oczach dzieci, kiedy wychodzą z domu: spokojniejsze, pewniejsze siebie, pogodne. Zobacz też: Podrzucają dzieci do pustej zerówki o 7 i znikają. „Siedzą tam same bez opieki”
Rodzicu, nie wychowuj darmozjada. Tych 5 rzeczy musi robić w domu każde dziecko
W wielu domach przychodzi moment, gdy rodzice zaczynają się zastanawiać, dlaczego codzienne obowiązki spadają wyłącznie na nich. To sygnał, że warto wprowadzić kilka prostych zasad, które uczą dzieci odpowiedzialności i zmieniają domową codzienność na lepszą.
Jako mama też przerobiłam etap „ja zrobię, będzie szybciej”. No jasne, że szybciej. Tylko potem ta szybkość wraca do nas rykoszetem, bo dziecko przyzwyczaja się, że dom ogarnia się sam, a ono jest jedynie lokatorem. I nie chodzi o wychowanie małego pracownika domowego, ale o kształtowanie nawyków, które budują samodzielność, szacunek do pracy innych i zwykłą życiową zaradność. Nie lubię słowa „darmozjad”, bo brzmi ostro. Rozumiem jednak, skąd się bierze. Z bezsilności, kiedy widzicie nastolatka, który nie umie wstawić prania, nie potrafi zrobić kanapki, a brudne kubki mnożą się w pokoju jak grzyby po deszczu. Znam ten obraz. W moim domu też bywało tak, że łatwiej było mi przemilczeć chaos, niż zaczynać kolejną rozmowę. W pewnym momencie dotarło do mnie jednak, że jeśli nie nauczę dziecka podstawowych obowiązków teraz, to później zapłaci za to ono. I to nie w teorii, tylko w dorosłym życiu, w relacjach, w pracy, w codzienności. Poniżej zebrałam pięć obowiązków, które naprawdę warto dać dziecku i zrobić z tego stały rytuał. Bez wielkiej rewolucji, bez wojny o każdy okruszek. Z konsekwencją, spokojem i jasnym komunikatem: w tym domu każdy dokłada swoją cegiełkę. 1. Sprzątanie po sobie, czyli dom nie ma niewidzialnej sprzątaczki To podstawa, od której zaczynam zawsze, gdy ktoś pyta mnie o domowe obowiązki dzieci. Nie chodzi o to, żeby dziecko codziennie odkurzało cały salon. Wystarczy proste sprzątanie „po sobie”. Zjedliście, odkładacie talerz. Zrobiliście bałagan z klocków, zbieracie je do pudełka. Użyliście farb, myjecie pędzle i stół. Brzmi banalnie, ale to właśnie ta banalność tworzy nawyk. U mnie zadziałała prosta reguła: każdy sprząta miejsce, z którego korzystał. Bez gadania, bez negocjacji. Początkowo bywało różnie, wiadomo. Pomogło jednak to, że nie poprawiałam po cichu. Jeśli coś było zrobione niedbale, wracaliśmy do tematu i robiliśmy to jeszcze raz, spokojnie. Z czasem dziecko zaczyna widzieć sens, bo dom staje się wspólną przestrzenią, a nie hotelem. 2. Stały dyżur, bo obowiązki lubią rutynę Dzieci nie potrzebują listy dwudziestu zadań. Potrzebują stałego, przewidywalnego obowiązku. Raz w tygodniu wynoszenie śmieci. Codziennie karmienie zwierzaka. Chowanie umytych sztućców. To mogą być małe rzeczy, ale robione regularnie robią wielką robotę. Radzę wam wprowadzić dyżur na zasadzie „to jest twoje”. Dziecko wie, co do niego należy, nie musi pytać, przypominać sobie, negocjować. W moim domu ta regularność zmieniła wszystko. Przestałam być policjantką, a stałam się kimś, kto po prostu trzyma domowy rytm. Dziecko zyskało poczucie sprawczości, bo widziało, że bez jego udziału coś się nie wydarzy. 3. Pomoc w kuchni, bo jedzenie nie bierze się z lodówki Nie chodzi o gotowanie trzydaniowych obiadów przez ośmiolatka, tylko o udział. Wspólne obieranie warzyw, mieszanie ciasta, nakrywanie do stołu, sprzątanie po posiłku. Dziecko, które od małego ma kontakt z kuchnią, w przyszłości nie będzie bezradne. I to jest jedna z najcenniejszych umiejętności, jakie możecie mu dać. Pamiętam, jak mój syn pierwszy raz sam zrobił proste śniadanie. Duma była po obu stronach stołu. Uczycie dzieci, że posiłek to efekt pracy. Że ktoś musiał kupić produkty, przygotować je, a potem posprzątać. Taka lekcja zostaje w głowie na długo, bo jest doświadczana, a nie tylko opowiadana. 4. Porządek w swoich rzeczach, czyli szacunek do tego, co się ma Dziecko nie musi mieć idealnie poukładanego pokoju jak z katalogu. Powinno jednak umieć ogarniać swoje rzeczy. Odkładanie ubrań do szafy, segregowanie zabawek, pilnowanie szkolnych przyborów, dbanie o książki. To jest wasz codzienny trening odpowiedzialności. Jeśli mam wam coś podpowiedzieć z własnej praktyki, to jedno: nie róbcie z porządku kary. Lepiej działa podejście „sprzątasz, bo chcesz mieć łatwiej”. Uporządkowane rzeczy to mniej nerwów rano, mniej szukania, mniej poczucia chaosu. Dzieci to łapią szybciej, niż się spodziewacie, jeśli pokażecie im realny zysk. 5. Udział w domowych „sprawach dorosłych” To punkt, o którym mówi się rzadziej, a jest kluczowy. Dziecko powinno czasem zobaczyć, że dom to też planowanie, organizacja, wspólne decyzje. Dziecko może pomagać w drobnych zakupach, układać listę potrzebnych rzeczy, przypominać o ważnych dniach, podlewać rośliny, pilnować, żeby w przedpokoju był ład. Takie rzeczy budują poczucie, że dom to projekt całej rodziny. U mnie świetnie sprawdziło się włączanie dziecka w proste decyzje: co kupujemy na kolację, jak rozdzielamy obowiązki przed przyjściem gości, co trzeba zrobić, żeby weekend był spokojny. Dziecko uczy się wtedy, że życie rodzinne to współpraca, a nie obsługa. Nie musicie być idealni w tym procesie. Wystarczy, że będziecie konsekwentni. Dzieci testują granice, to normalne. Jeśli jednak spokojnie, dzień po dniu, powtarzacie te same zasady, one wchodzą w krew. I nagle orientujecie się, że nie wychowujecie „darmozjada”, tylko młodego człowieka, który umie zadbać o siebie i o innych. Zobacz też: 6 błędów wychowawczych szkoły. „Teraz muszę wszystko naprawiać w domu”
9 błędów w wychowaniu, które biorą się ze strachu o dziecko. „Będzie powoli gasło”
Znam ten rodzicielski ścisk w żołądku, który pojawia się nagle i każe działać szybciej, mocniej, bardziej. Tyle że strach bywa sprytny i potrafi przebrać się za troskę, a wtedy łatwo przeoczyć to, co naprawdę dzieje się w relacji z dzieckiem.
Kiedy niedawno rozmawiałam z psycholożką o tym, co najczęściej ciąży rodzicom, usłyszałam prostą rzecz: nie boimy się dzieci, tylko świata, o którym myślimy, że je zrani. I właśnie w tym miejscu zaczyna się cała seria drobnych, czasem niemal niewidocznych błędów wychowawczych. Nie takich z gatunku „zła wola” albo „brak serca”. Raczej takich, które rodzą się z miłości, ale podlewane są niepokojem. Sama przez to przechodziłam i do dziś łapię się na odruchach, które nie służą ani mnie, ani moim dzieciom. Zbieram je tu, bo wiem, jak wielu rodziców czuje podobnie. Błędy wychowawcze wynikające ze strachu o dziecko w codziennych sytuacjach Wyręczanie na każdym kroku. Kiedy boję się, że dziecko sobie nie poradzi, podaję mu rękę za szybko. Zawiązuję buty, kończę zadanie, dopowiadam odpowiedź. Dziecko ma wtedy wygodniej, ale uczy się, że świat jest trudny, a ono potrzebuje kogoś, kto je „uratuje”. Kontrolowanie zamiast towarzyszenia. Strach każe mi sprawdzać plecak, przeglądać zeszyty, dopytywać o każdy szczegół. Niby robię to „dla bezpieczeństwa”, a w praktyce wysyłam sygnał: nie ufam ci, sam nie ogarniesz. Zamykanie w bańce. Czasem wydaje mi się, że najlepiej będzie, jeśli dziecko nie spotka się z niczym nieprzyjemnym. Ograniczam wyjścia, unikam trudnych tematów, filtruję znajomości. Tyle że ono i tak wyfrunie z domu, a bez treningu nie będzie wiedzieć, jak się poruszać w świecie. Wieczne ostrzeganie. „Uważaj”, „nie biegnij”, „nie ruszaj”. Te słowa lecą często automatycznie. W nadmiarze działają jak klosz, pod którym wszystko jest groźne. Dziecko zamiast ciekawości ćwiczy w sobie napięcie. Trzymanie dziecka przy sobie na siłę. Zdarzało mi się przedłużać pożegnania, robić z rozstań wielką sprawę, bo we mnie siedział lęk. Dziecko czuje te emocje, przejmuje je i zaczyna myśleć, że samodzielność to coś ryzykownego. Naprawianie każdej porażki. Gdy dziecko płacze, bo coś mu nie wyszło, mam odruch natychmiastowego „odkręcania” sytuacji. Dzwonię do nauczyciela, tłumaczę, proszę, załatwiam. A ono nie dostaje szansy, żeby poczuć: upadłam, wstałam, jestem dalej w grze. Zbyt szybkie etykietowanie emocji. W strachu lubię mieć jasność, więc mówię: „jesteś zmęczony”, „jesteś zły”, „przesadziłaś”. A emocje dziecka nie zawsze są takie proste. Kiedy je nazywam za nie, odbieram mu prawo do własnego kompasu. Wybieranie za dziecko „bezpiecznych” dróg. Znam to z autopsji: lepiej niech idzie tam, gdzie będzie spokojniej, łatwiej, pewniej. Tyle że moje poczucie bezpieczeństwa nie musi pasować do jego marzeń. Dziecko potrzebuje próbować swoich ścieżek, nawet jeśli nie wszystkie są idealne. Miłość z warunkami ukrytymi w trosce. To najtrudniejsze do zauważenia. Gdy strach jest duży, potrafię chwalić tylko za „rozsądne” wybory, nagradzać spokój, zniechęcać do ryzyka. Dziecko uczy się wtedy, że moje ciepło zależy od tego, jakie jest. A przecież chcę, żeby czuło, że jest kochane także wtedy, gdy błądzi, buntuje się, próbuje. Kiedy patrzę na te błędy, widzę w nich nie brak kompetencji, tylko nadmiar napięcia. Strach jest naturalny, bo dziecko jest dla nas kimś najważniejszym. Problem pojawia się wtedy, gdy to strach zaczyna prowadzić. Wiele razy powtarzałam sobie zdanie, które usłyszałam kiedyś na warsztatach dla rodziców: „Dziecko będzie powoli gasło”. Tak właśnie dzieje się z dzieckiem, które nie ma przestrzeni na własne doświadczenia. Nie gaśnie od jednej decyzji, tylko od setek drobnych „nie mogę ci zaufać”. Co robić, gdy lęk o dziecko przejmuje stery Po pierwsze, zatrzymuję się wtedy na chwilę i pytam samą siebie, przed czym naprawdę chcę ochronić dziecko. Przed światem czy przed moim niepokojem. Po drugie, staram się robić krok w tył i oddawać odpowiedzialność tam, gdzie jej miejsce, czyli dziecku, odpowiednio do jego wieku. Po trzecie, mówię na głos o strachu, nie przerzucając go na dziecko. „Martwię się, ale wierzę, że sobie poradzisz” ma zupełnie inną moc niż „nie rób tego, bo ja się boję”. Nie chodzi o to, żeby przestać się bać. Chodzi o to, żeby wychowanie nie wynikało z tej emocji. Dziecko potrzebuje naszej uwagi, granic i czułości. Nie potrzebuje klatki zrobionej z lęku, nawet jeśli jest pozłacana miłością. Zobacz też: Nikt nie przyszedł na urodziny mojej córki. Tak rodzice uczą dzieci okrucieństwa
Zawołałam córkę na placu zabaw, a inna matka wybuchnęła śmiechem. Tak uczy się dzieci poniżania
Na placach zabaw uczymy dzieci więcej, niż nam się wydaje. Wystarczy jedno słowo, jedno spojrzenie, jeden komentarz – i młodzi obserwatorzy natychmiast wyciągają wnioski. List naszej czytelniczki pokazuje, że to nie dzieci są okrutne, ale dorośli, którzy dają im do tego narzędzia.
Szanowna Redakcjo, chcę opisać sytuację, która wydarzyła się kilka dni temu na placu zabaw i do dziś nie daje mi spokoju. Niby drobiazg, niby nic wielkiego, a jednak poczułam coś między złością a bezradnością. I im dłużej o tym myślę, tym bardziej widzę, że problem leży dużo głębiej niż jedno nieprzyjemne zachowanie. Byłam tam z moją czteroletnią córką, Hanią. Dzieci biegały, wspinały się, było gwarno i radośnie. W pewnym momencie zawołałam ją, żeby podała mi czapkę, którą zostawiła na ławce. Powiedziałam po prostu: „Haniu, chodź na chwilę”. W tej samej sekundzie obok mnie rozległ się śmiech. Głośny, szyderczy, zupełnie niepasujący do atmosfery tego miejsca. Dwie mamy, stojące z boku, spojrzały na mnie z rozbawieniem, po czym jedna z nich powiedziała szeptem-nieszeptem (tak, żeby wszyscy słyszeli): „Boże, znowu jakaś Hania, kiedy ta głupia moda się skończy. Jak można tak dzieciom robić?”. Poczułam, jakby ktoś mnie spoliczkował. Bo co właściwie miałam zrobić? Przeprosić za imię własnego dziecka? Wyjaśnić im, że wybrałam je, bo ma dla mnie i mojego męża znaczenie? Że nosiła je moja babcia, że jest dla nas ważnym fragmentem rodzinnej historii? Ale najbardziej zabolało mnie coś innego. To, że ich dzieci stały obok i wszystko słyszały. Patrzyły, jak ich mamy kpią z cudzego imienia, jak oceniają i wyśmiewają coś, co dla kogoś innego jest niezwykle ważne. Przecież właśnie tak uczy się dzieci poniżania – nie przez wielkie, dramatyczne sceny, tylko przez codzienne drobiazgi, które dorośli robią bez refleksji. Widziałam po mojej Hani, że usłyszała. Spytała później: „Mamo, dlaczego ta pani się śmiała?”. I wtedy zabrakło mi słów. Jak wytłumaczyć czterolatce, że dorosła kobieta pozwala sobie na ocenianie dziecka tylko dlatego, że nie pasuje jej jego imię? Jak przekazać jej, że nie wszyscy dorośli są przykładem, z którego warto brać przykład? Nie piszę tego, żeby robić aferę o imiona. Piszę, bo mam dość tej kultury komentowania, wyśmiewania, oceniania. Tego poczucia, że można powiedzieć wszystko, byle było „śmiesznie”. A przecież obok stoją dzieci, które chłoną to jak gąbka. A potem powtarzają. Może warto czasem ugryźć się w język. Zanim wybuchniemy śmiechem z cudzego wyboru, cudzego wyglądu, cudzych decyzji – warto pomyśleć, czy naprawdę chcemy, by nasze dzieci robiły to samo. Bo one będą robiły dokładnie to, czego je uczymy. Z poważaniem, Czytelniczka Zobacz także: „Zenek!” – usłyszałam na placu zabaw. Chwilę później rozległ się szyderczy śmiech
12 zdań, którymi nieświadomie zawstydzasz dziecko. Po tym już nie przyjdzie do ciebie z problemem
Są takie słowa, które wypowiadamy odruchowo, z troski albo ze zmęczenia, a potem dziwimy się, że w domu robi się cicho. Dziecko traci zaufanie do rodzica, bo zbyt wiele razy doświadczyło uczucia wstydu: za to, jak się czuje, co robi, co mówi, jak wygląda.
W zawstydzaniu nie chodzi o wielkie awantury. Najczęściej wszystko dzieje się mimochodem, między śniadaniem a wyjściem do szkoły, w samochodzie, w kolejce do apteki, w chwili, gdy emocje dziecka są większe niż nasza cierpliwość. Dorośli mają przewagę w słowach, tonie głosu i autorytecie. Dzieci mają tylko jedno narzędzie: wycofanie. I jeśli uznają, że przy nas jest im wstyd, to następnym razem problem zostawią dla siebie. Zdania, które zawstydzają, choć brzmią „normalnie” „Nie przesadzaj, to nic takiego.” Dla dziecka to komunikat: „twoje uczucia są bez sensu, nie pasują, są niewygodne”. Wstyd rodzi się wtedy, gdy ktoś daje nam sygnał, że reagujemy „nie tak”. Dziecko uczy się, że jego przeżycia nie mają znaczenia, więc lepiej o nich nie mówić. „Zobacz, inni sobie radzą, a ty nie.” Porównania są jak małe drzazgi. Nawet jeśli wskazujemy wzór z najlepszych intencji, dziecko słyszy, że jest „gorsze”. Wstyd miesza się z zazdrością i złością, a potem pojawia się myśl: „po co mam próbować, skoro i tak przegrywam w oczach rodzica”. To prosta droga do zamykania się albo do robienia wszystkiego na pokaz. „W twoim wieku już powinieneś to umieć.” W dorosłym świecie to brzmi jak mobilizacja, a w dziecięcym jak wyrok. Każde dziecko rozwija się w swoim rytmie i w różnych obszarach. Kiedy słyszy, że „powinno”, czuje wstyd, że nie nadąża. Zamiast dostać wsparcie, dostaje poczucie, że zawsze jest o krok w tyle. „Co z tobą jest nie tak.” To zdanie potrafi paść nawet w wersji żartobliwej, rzuconej mimochodem. Zostaje głęboko w sercu, bo dotyka tożsamości. Nie mówi: „to zachowanie mi się nie podoba”, tylko: „ty jesteś problemem”. Pamiętam znajomego chłopca, który po takim komunikacie przestał odpowiadać na pytania w klasie. Przestał, bo uznał, że z nim „jest coś nie tak”, więc każda próba może skończyć się kolejnym wstydem. „Znowu to samo.” Dla dorosłego to skrót myślowy: „jestem zmęczona tą sytuacją”. Dla dziecka to etykietka: „jestem męczące, nic się nie zmienia, nie ma sensu próbować”. Wstyd pojawia się, bo dziecko czuje się przewidywalnym problemem, a nie kimś, kto się uczy. „Nie rób ze mnie głupiej.” To zdanie zazwyczaj wynika z bezsilności, ale brzmi jak oskarżenie o złe intencje. Dziecko słyszy: „kombinujesz, manipulujesz”. Wstyd miesza się z lękiem, a potem z dystansem. „Jak ty wyglądasz.” Nawet rzucone w pośpiechu, wiąże wartość dziecka z wyglądem. W środku zostaje przekaz: „muszę zasłużyć na akceptację tym, jak się prezentuję”. To wstyd ciała, wstyd bycia „nie dość dobrym, atrakcyjnym”. „Wszystko przez ciebie.” Zwykle chodzi o konkretną sytuację, ale dziecko bierze to na siebie całościowo. Słyszy: „jestem powodem kłopotów dorosłych”. To ogromny ciężar i prosty przepis na to, żeby przestało mówić o swoich potrzebach, bo tylko „dokłada” problemów. „Masz dwie lewe ręce.” Niby żart, niby powiedzonko, a w dziecku zostaje jako definicja. Taki komunikat mówi: „nie umiesz, nie nadajesz się”. Wstyd blokuje chęć próbowania, bo po co się wychylać, skoro i tak wyjdzie źle. „Nie wiem, co z tobą zrobić.” Wypowiadane z bezradności, dla dziecka może brzmieć jak odrzucenie. Ono słyszy: „jestem za trudne, nie mam miejsca w tej relacji, mama nie daje sobie rady ze mną”. Wstyd zamienia się w wycofanie albo w bunt. „Przestań się mazgaić.” To cios w emocje. Dziecko uczy się, że smutek, łzy, żal są niemile widziane. Wstyd rodzi się z przeświadczenia, że „fajne dzieci nie płaczą”, więc maluch zaczyna chować uczucia, a nie je oswajać. „No i widzisz, mówiłam.” Dorosły chce podkreślić, że miał rację. Dziecko wysnuwa z tego wniosek: „kiedy mi nie wyjdzie, dostanę potwierdzenie, że jestem do niczego”. Wstyd wiąże się z porażką, więc następnym razem dziecko nie przyjdzie po pomoc, tylko będzie udawać, że wszystko ogarnia. Co mówić, żeby dziecko przychodziło z problemem do rodzica Nie jesteśmy robotami. Każdemu z nas zdarza się powiedzieć coś za ostro, szczególnie w biegu albo w nerwach. Ważne jest to, co robimy potem. Ja nauczyłam się trzech prostych rzeczy: Po pierwsze, uznajcie emocje, zanim zaczniecie naprawiać sytuację. Zamiast „nie przesadzaj” spróbujcie: „widzę, że to dla ciebie trudne, opowiedz mi”. Brzmi banalnie, a działa, bo daje dziecku przestrzeń na to, co czuje. Po drugie, oddzielajcie dziecko od zachowania. Zamiast „co z tobą jest nie tak” powiedzcie: „to, co zrobiłeś, nie było ok, pogadajmy, co z tym zrobimy”. Dziecko nie czuje się wtedy „zepsute”, tylko ma szansę nauczyć się czegoś nowego. Po trzecie, mówcie o sobie, nie o jego wadach. Zamiast „w twoim wieku powinieneś” wybierzcie: „martwię się, bo chcę, żebyś sobie poradził. Pomogę ci”. Taki komunikat nie zawstydza, tylko zaprasza do współpracy. Najbardziej wzrusza mnie moment, gdy dziecko po trudnej rozmowie wraca następnego dnia i mówi: „mamo, jednak chcę ci o czymś powiedzieć”. To jest dowód, że relacja działa. Nie potrzebujemy perfekcji. Potrzebujemy uważności na słowa, bo one tworzą dom bardziej niż ściany. Jeśli czasem zdarzy się wam wypalić coś, co zawstydza, wróćcie do dziecka i powiedzcie: „przepraszam, poniosło mnie. Nadal chcę cię słuchać”. Dla dziecka to sygnał, że przy was nie musi się wstydzić siebie. I wtedy naprawdę przyjdzie z problemem, nawet tym największym. Zobacz też: Metoda misia to najlepszy sposób chwalenia dziecka: natychmiast dodaje skrzydeł
6 rzeczy, które możesz powiedzieć dziecku zamiast „uspokój się”. Emocje natychmiast opadną
Każdy rodzic zna to uczucie, kiedy dziecko wybucha, a jedyne, co ciśnie się na usta, to głośne i dobitne „uspokój się”. Z czasem zobaczyłam, że są słowa, które działają dużo lepiej, choć na pierwszy rzut oka brzmią mniej „stanowczo”.
Nie ma nic bardziej ludzkiego niż chęć zatrzymania dziecięcej złości albo płaczu jednym krótkim zdaniem. Sama przez lata tak robiłam. Wydawało mi się, że mówię coś rozsądnego, w końcu zależy mi na spokoju w domu i na tym, żeby dziecko poczuło się lepiej. Tylko że „uspokój się” najczęściej działa jak dolewanie oliwy do ognia. Dziecko słyszy w tym komunikat: „to, co czujesz, jest niewłaściwe” albo „przesadzasz”. A kiedy ktoś nam mówi, że przesadzamy, rzadko łagodniejemy. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba być psycholożką ani mieć w zanadrzu długich przemówień. Wystarczy kilka prostych zdań, które pomagają dziecku nazwać to, co się z nim dzieje, i wrócić do równowagi. Poniżej podaję sześć zdań, które u mnie zrobiły największą różnicę. Nie są to złote formułki na każdy dzień, ale świetnie otwierają drzwi do rozmowy. Dlaczego „uspokój się” nie działa, a czasem wręcz szkodzi? Kiedy dziecko jest w silnej emocji, jego ciało jest w trybie alarmu. Ono nie „wybiera” złości, płaczu ani krzyku. Najpierw działa układ nerwowy, dopiero potem przychodzi myślenie. Gdy wtedy rzucam „uspokój się”, dziecko zwykle nie ma narzędzi, żeby to zrobić. Jest jak ktoś, komu w środku sztormu powiedziano by: „przestań się bać fal”. Do tego moje słowa brzmią jak rozkaz, więc emocja dostaje dodatkowy opór. W efekcie robi się głośniej, nie ciszej. Zamiast tego wolę podejść do emocji jak do sygnału. Złość oznacza potrzebę, strach oznacza potrzebę, płacz oznacza potrzebę. Moim zadaniem jest pomóc dziecku ją zauważyć, a nie ją uciszyć. 6 zdań, które pomagają dziecku opanować emocje 1. „Widzę, że jest ci trudno.” To zdanie nie rozwiązuje sytuacji od razu, ale daje dziecku coś bezcennego: poczucie, że jest widziane. Kiedy mówię spokojnie, nawet jeśli tak naprawdę mam ochotę wyjść na balkon, dziecko dostaje komunikat: „nie jesteś z tym sam”. Często już po chwili słyszę mniej krzyku, bo dziecko przestaje walczyć o uwagę. 2. „Chodź, pooddychamy razem.” Nie mówię „weź oddech, uspokój się”, tylko zapraszam do wspólnego działania. Dzieci świetnie regulują się w relacji. Siadam obok, oddycham wolniej, czasem liczę w myślach do czterech przy wdechu i do czterech przy wydechu. Dziecko wchodzi w mój rytm nawet wtedy, kiedy na początku protestuje. 3. „Powiedz mi, co cię tak zezłościło.” To jest mój ulubiony most między emocją a rozmową. Nie oceniam, nie poprawiam, tylko proszę o historię. Dziecko, opowiadając, zaczyna porządkować chaos w głowie. Nieraz byłam zaskoczona, jak prozaiczna była przyczyna wybuchu. Nie dlatego, że dziecko przesadzało. Po prostu coś dla niego było ogromne, choć dla mnie wyglądało drobno. 4. „Masz prawo tak się czuć.” To zdanie bywa trudne, bo w głowie odzywa się dorosły głos: „ale przecież nie ma powodu”. A jednak powód zawsze jest, nawet jeśli nie taki, jaki ja uznaję za ważny. Dając dziecku prawo do emocji, zdejmuję z niego presję tłumienia ich. Paradoksalnie emocja szybciej opada, gdy nie musi się bronić. 5. „Co mogę zrobić, żeby było ci łatwiej?” Nie zawsze chodzi o pomoc fizyczną. Czasem dziecko chce przytulenia, czasem chce być chwilę samo, czasem chce, żebym po prostu była obok. Pytanie uczy je także rozpoznawać własne potrzeby. To umiejętność na całe życie, nie tylko na dzisiejszą awanturę o klocki. 6. „Jestem obok, poczekam, aż to przejdzie.” To zdanie działa szczególnie wtedy, kiedy emocja jest wielka i rozmowa jeszcze nie wchodzi w grę. Nie uciekam, nie grożę, nie moralizuję. Dziecko czuje, że może „przejść przez falę” w bezpiecznej obecności. Nieraz po minucie albo dwóch przychodzi wtulenie i ciche: „już mi lepiej”. Jak mówić te zdania, żeby naprawdę wyciszały dziecko? Wiem, że w praktyce najtrudniejszy jest ton. Można powiedzieć „masz prawo tak się czuć” tak, że brzmi jak kpina. Ja pilnuję trzech rzeczy: mówię wolniej niż zwykle, ściszam głos, zamiast go podnosić i staram się stać albo siedzieć na poziomie dziecka. Nie muszę być idealnie spokojna. Wystarczy, że nie dokładam swoich emocji. Czasem te zdania nie zadziałają od razu. To normalne, bo dziecko uczy się regulacji jak chodzenia. Raz pójdzie gładko, innym razem się wywróci. Ważne, że ma obok dorosłego, który zna inną drogę niż „przestań” i „uspokój się”. Na koniec powiem coś, co sama chciałabym usłyszeć lata temu. Nie chodzi o to, żeby nigdy nie popełniać błędów. Ja je popełniam nadal. Chodzi o to, żeby mieć kilka prostych zdań ratunkowych, które prowadzą do ciszy nie przez zamrożenie emocji, tylko przez ich ukojenie. I wtedy w domu robi się spokojniej na serio, nie tylko na chwilę. Zobacz też: Ten nawyk rodzica podcina skrzydła bardziej niż docinki kolegów. Robimy to nieświadomie
Zrób te 3 rzeczy, gdy dziecko kłamie w żywe oczy. Następnym razem powie ci prawdę
Są takie chwile, kiedy słyszę jedno zdanie i od razu czuję, że coś się nie zgadza, choć dziecko patrzy mi prosto w oczy. Nagle wiem, że od mojej reakcji zależy znacznie więcej niż ta jedna sytuacja. W końcu chcę wychować prawdomównego i uczciwego człowieka, a nie kłamcę.
Kłamstwo dziecka boli bardziej, niż chcemy przyznać. Nie tylko dlatego, że czujemy się oszukani. Bardziej dlatego, że od razu pojawia się nam w głowie pytanie: „Jeśli kłamie teraz, to co będzie dalej?”. Kiedy po raz pierwszy usłyszałam od własnego dziecka kłamstwo wypowiedziane z kamienną twarzą, poczułam coś między złością a bezradnością. Dziś wiem jedno: kłamstwo u dziecka nie jest próbą manipulacji. To sposób na poradzenie sobie ze strachem, wstydem, presją albo pragnieniem, żeby wypaść dobrze w oczach rodzica. To nie znaczy jednak, że mamy je puszczać płazem. Znaczy tyle, że warto reagować tak, żeby dziecko miało po co wrócić do prawdy. Mam na to trzy sposoby, które stosuję w domu. Są proste, ale robią różnicę. Dlaczego dziecko kłamie? Dzieci kłamią z różnych powodów, ale niemal zawsze stoją za tym ich emocje. Mały człowiek może bać się konsekwencji, może nie umieć przyznać się do błędu, może wstydzić się swojej pomyłki. Czasem kłamie, bo chce uniknąć konfliktu, innym razem, bo fantazja miesza mu się z rzeczywistością. Zdarza się też takie kłamstwo „na pokaz”, kiedy dziecko próbuje zaznaczyć swoją niezależność albo sprawdzić granice. Jeśli o tym pamiętam, łatwiej mi nie atakować. Bo gdy reaguję krzykiem, dziecko dostaje prosty komunikat: prawda kończy się kłótnią. A wtedy następnym razem wybierze kłamstwo szybciej i sprytniej. Dlatego pierwsze, co robię, to zatrzymuję siebie. Dopiero potem działam według trzech kroków. Co zrobić od razu, gdy przyłapiesz dziecko na kłamstwie? 1. Nazwij fakt spokojnie, bez przesłuchania. Zamiast pytania w stylu „Na pewno tego nie zrobiłeś”, mówię krótko: „Widzę, że to nie jest prawda”. Tyle. Bez podnoszenia głosu, bez rozwijania tematu w pięciu zdaniach. Dziecko już wie, że zostało złapane. Przesłuchanie tylko podbija stres i pcha je w kolejne wersje. Ja chcę zatrzymać ten mechanizm jak najszybciej. Jeśli sytuacja jest drobna, trzymam się prostoty. „Słyszę, co mówisz, ale wiem, jak było”. Ten spokój jest ważniejszy, niż się wydaje. Dziecko widzi, że prawda nie wywołuje burzy. Zaczyna czuć, że może wyjść z tej sytuacji z twarzą. 2. Pokaż dziecku drogę powrotu do prawdy. To jest punkt, który zmienił moje podejście najbardziej. Kiedy dziecko kłamie, już jest w defensywie. Jeśli dołożę mu wstydu, zamknie się jeszcze mocniej. Dlatego mówię: „Możesz mi powiedzieć prawdę teraz. Pomogę ci to naprawić”. Czasem dodaję: „Każdemu zdarza się skłamać, gdy się boi. Ważne, co zrobimy dalej”. Nie chodzi o to, żeby udawać, że nic się nie stało. Chodzi o pokazanie, że prawda jest nadal możliwa. Dziecko musi wiedzieć, że przyznanie się nie oznacza upokorzenia. Wtedy włącza się odwaga. I bardzo często słyszę po chwili: „Bałem się, że będziesz zła”. 3. Skup się na naprawie, nie na karze. Kara za kłamstwo często uczy tylko jednego: następnym razem trzeba lepiej ukryć ślady. Ja wolę konsekwencję, która prowadzi do naprawienia sytuacji. Jeśli dziecko skłamało, że odrobiło lekcje, to nie robię wykładu o moralności. Mówię: „Ok, teraz siadamy i odrabiamy. Ja jestem obok”. Jeśli skłamało, że nie zbiło szklanki, to sprzątamy razem i rozmawiamy o tym, jak następnym razem powiedzieć od razu. Naprawa ma dwie zalety. Po pierwsze uczy odpowiedzialności, po drugie nie odcina dziecka od relacji. Ono widzi, że błąd nie przekreśla waszej więzi. A to jest fundament uczciwości. Jak budować w domu klimat, w którym opłaca się mówić prawdę? Nawet najlepsza reakcja w danej chwili nie wystarczy, jeśli na co dzień dziecko żyje w przekonaniu, że prawda oznacza wyłącznie kłopot. Dlatego pilnuję kilku rzeczy w tle. Po pierwsze, doceniam szczerość bardziej, niż idealne zachowanie. Jeśli dziecko przychodzi i mówi: „Zrobiłem głupotę”, słyszy ode mnie: „Dzięki, że mówisz prawdę. To dla mnie ważne”. Dopiero potem zajmujemy się skutkami. Po drugie, pokazuję własnym przykładem, że prawda bywa trudna, ale jest bezpieczna. Gdy się pomylę, mówię to na głos. Dzieci uczą się prawdomówności w praktyce, nie w teorii. Po trzecie, nie zawstydzam. Jeśli temat jest delikatny, rozmawiamy na osobności. Dziecko, które nie boi się o swoją godność, rzadziej ucieka w kłamstwo. Kłamstwo dziecka nie świadczy o tym, że coś zepsuliście jako rodzice. Świadczy o tym, że wasze dziecko uczy się świata, emocji i relacji, a po drodze czasem wybiera skróty. Waszą rolą jest pokazać, że prawda ma sens, bo prowadzi do bliskości, wyjścia z kłopotu i poczucia, że w domu można być sobą nawet wtedy, gdy zrobiło się coś nie tak. Jeśli zrobicie te trzy rzeczy, następnym razem droga do prawdy będzie dla dziecka po prostu łatwiejsza. Zobacz też: Ten nawyk rodzica podcina skrzydła bardziej niż docinki kolegów. Robimy to nieświadomie
„Ona chce się tylko pobawić, zaraz odda”. Czy dzieci muszą się dzielić zabawkami?
Na placach zabaw i w przedszkolach słyszymy to niemal codziennie – „podziel się”, „oddaj, bo ona też chce”, „masz się pobawić razem”. Wielu dorosłych uważa, że dzielenie się zabawkami jest obowiązkiem każdego dziecka. Ale pewna sytuacja, której byłam świadkiem, sprawiła, że zaczęłam się zastanawiać, komu właściwie ma to służyć: dzieciom czy nam, dorosłym.
Byłam z córką na placu zabaw, zwykłe popołudnie, gwar, biegające dzieci, chociaż pogoda nas nie rozpieszcza ostatnio, bo zimno. Hania bawiła się swoim wózkiem dla lalek, który ostatnio wszędzie ze sobą nosi. W pewnym momencie podeszła do niej dziewczynka, może czteroletnia, i bez słowa próbowała wyrwać jej zabawkę z rąk. Zanim zdążyłam zareagować, podbiegła mama tej dziewczynki. – Ona chce się tylko pobawić, zaraz odda – powiedziała tonem, jakby to było oczywiste, że moja córka powinna jej ten wózek oddać. Patrzyłam na nią zdezorientowana. A potem na Hanię, która ściskała zabawkę, wyraźnie przestraszona i niepewna. Jej mina mówiła wszystko: „Mamo, czy ja muszę?”. Dlaczego to właśnie nasze dzieci mają ustąpić? To zdanie – „zaraz odda” – jest jednym z najbardziej manipulacyjnych tekstów, jakie słyszę na placach zabaw. Dzieci nie muszą oddawać swoich rzeczy tylko dlatego, że inne dziecko na nie spojrzało. W dorosłym świecie to nie funkcjonuje. Gdyby obca osoba podeszła do nas na przystanku i poprosiła o telefon, bo „zaraz odda”, to nikt rozsądny by się na to nie zgodził. Dlaczego więc wymagamy tego od małych dzieci? Czy naprawdę chodzi nam o naukę dzielenia się, czy raczej o to, żeby uniknąć płaczu obcego dziecka? Żeby było „spokojniej”? Żeby nie wyglądało na to, że nasze dziecko jest egoistą? Dzielenie się to wybór, a nie przymus Problem w tym, że wpychając dzieci w obowiązek dzielenia się, uczymy je raczej uległości niż empatii. Uczymy, że czyjeś potrzeby są ważniejsze od ich własnych. Że muszą oddać swoją rzecz, żeby dorośli byli zadowoleni. Że nie mają prawa powiedzieć „nie”. A przecież prawdziwa umiejętność dzielenia się rodzi się z poczucia bezpieczeństwa – z tego, że dziecko samo zdecyduje, że chce dać coś komuś na chwilę. Że rozumie sytuację, a nie jest zmuszane do „bycia miłym”. Na placu zabaw to rodzice częściej mają problem niż dzieci. To my czujemy presję: żeby wypaść dobrze, żeby nie było awantury, żeby zadowolić innych. Dzieci działają bardziej intuicyjnie – wiedzą, czego chcą i kiedy są na to gotowe. Uczmy empatii, a nie zaspokajania cudzych potrzeb Kiedy dziewczynka stała przed Hanią i czekała na wózek, a jej mama patrzyła na mnie wyczekująco, ukucnęłam przy córce. – Haniu, jeśli chcesz, możesz się pobawić razem albo pożyczyć wózek. Jeśli nie chcesz, też możesz powiedzieć „nie”. Spojrzała na mnie z ulgą. Wybrała „nie”. I wiecie co? To też jest lekcja. Dla niej – o granicach. Dla tamtej dziewczynki – o tym, że świat nie zawsze oddaje nam wszystko, czego chcemy. Dla dorosłych – o tym, że dzieci nie są narzędziami do spełniania społecznych oczekiwań. Zobacz także: Dobrzy rodzice mają jeden, prosty nawyk. Tak wychowują silne psychicznie dzieci
Marudne i kapryśne dziecko. Pozwól mu na tę 1 rzecz, a w końcu przestanie się złościć
Są momenty, kiedy nawet najspokojniejszy rodzic czuje, że zaraz straci cierpliwość, bo ma w domu mały emocjonalny wulkan. A jednak istnieje jedna zaskakująco prosta rzecz, która potrafi odmienić codzienną walkę o spokój.
Kiedy patrzę na malucha, który jeszcze przed chwilą śmiał się na całe mieszkanie, a po chwili już leży na podłodze i krzyczy, widzę w tym coś, czego często nie dostrzegamy w codziennym ferworze: ten mały człowiek naprawdę dopiero uczy się rozumieć, co właściwie czuje. Dlaczego 3-latek tak szybko wpada w złość? Eksperci podkreślają, że tak gwałtowne reakcje są naturalną częścią rozwoju. Dr Paula Levine, psychiatra dziecięcy, w rozmowie z parents.com tłumaczy wprost, że te „wzloty i upadki” nie są złośliwością ani manipulacją, lecz zwyczajnym etapem dojrzewania układu nerwowego. W tym wieku dzieci nie tylko nie potrafią jeszcze regulować emocji, ale nie potrafią ich też nazwać. I tu zaczyna się nasza rola – nie jako strażników dyscypliny, lecz przewodników, którzy pomagają oswoić coś, co dla dorosłych jest oczywiste, a dla dziecka przytłaczające. Dlatego dbałość o regularny sen, powtarzalna rutyna i obserwowanie schematów zachowań to elementy, które mogą okazać się ważniejsze niż jakiekolwiek „sposoby na złość”, które podpowiada internet. Ale nawet one nie wystarczą, jeśli zabraknie jeszcze jednego, z pozoru kontrowersyjnego elementu. Pozwól dziecku… wpaść w złość. To naprawdę działa To zdanie brzmi jak prowokacja, ale wielu specjalistów powtarza je bez wahania: czasem najlepsze, co można zrobić, to pozwolić dziecku wybuchnąć. Bez uciszania, bez przenoszenia na kanapę „bo wstyd”, bez negocjowania pod presją krzyku. Dr Daniel Broughton, pediatra, mówi wprost: maluchy uczą się, które zachowania działają. Jeśli za każdym razem, gdy zaczynają krzyczeć, dostają to, czego chcą, szybko zrozumieją, że krzyk to droga do celu. Oczywiście nie chodzi o to, żeby zostawić dziecko samo sobie w napadzie histerii. Chodzi o zasady: spokojny ton, obecność i konsekwencję. Z doświadczenia wiem, że kiedy przestaję „ratować sytuację”, a po prostu daję dziecku czas na przeżycie emocji, cały dom zaczyna oddychać inaczej. Maluch nie musi walczyć z dorosłym o kontrolę nad sytuacją – dostaje przestrzeń na regulację. A kiedy opadnie kurz, sam przychodzi po bliskość, bo czuje, że ma do niej prawo niezależnie od tego, co właśnie przeżył. Najtrudniejsze? Utrzymanie spokoju, gdy na środku sklepu leży trzylatek, krzyczący jak syrena alarmowa. Ale im częściej pozwala się dziecku „przeżyć swoje”, tym mniej później takich sytuacji. Paradoksalnie – im bardziej akceptujemy jego emocje, tym szybciej on sam uczy się z nimi radzić. Jak wspierać małego buntownika na co dzień? Warto obserwować, kiedy napady złości pojawiają się najczęściej. Czasem to zmęczenie, czasem przebodźcowanie, czasem frustracja. Im lepiej znamy te sygnały, tym mniej sytuacji wymyka się spod kontroli. Ale nawet jeśli wymknie się któraś – nic straconego. To tylko emocje, z którymi dziecko dopiero się zaprzyjaźnia. Najważniejsze, czego się nauczyłam, to fakt, że nie każda „akcja” wymaga naszej natychmiastowej reakcji. Czasem warto zrobić krok w tył, odetchnąć i dać temu małemu człowiekowi poczuć, że emocje nie są zagrożeniem, tylko częścią jego własnej historii. Źródło: parents.com Zobacz też: 8 żelaznych zasad autorytatywnych rodziców. To oni wychowują najszczęśliwsze dzieci
4 zgubne nawyki rodziców. Ich dzieci nie nauczą się radzenia sobie ze złością
Zdarza mi się obserwować sytuacje, w których rodzic działa z najlepszych chęci, a mimo to efekt jest odwrotny do zamierzonego. Najbardziej widać to wtedy, gdy w grę wchodzi złość dziecka i reakcje, które mogą tylko utrwalić problem.
Kiedy rozmawiam z innymi rodzicami, często wraca jeden temat: dlaczego ich dzieci tak trudno uspokoić, kiedy emocje biorą górę. Wszyscy wiemy, jak ciężko zachować spokój, gdy maluch krzyczy, płacze albo rzuca się na podłogę. W takich chwilach człowiek ma ochotę zrobić wszystko, żeby tylko przerwać tę burzę. Problem w tym, że kilka „ratunkowych” zachowań potrafi nie tylko nie pomóc, ale też nauczyć dziecko, że złość to skuteczne narzędzie do osiągania celu. I właśnie te mechanizmy opisuję, bo widzę je na placach zabaw, w sklepach, a nawet u znajomych, którzy później pytają, dlaczego ich dziecko nie potrafi samodzielnie się uspokoić. Ustępowanie dziecku prowadzi do błędnego koła To reakcja, którą znamy wszyscy: dziecko wpada w złość, zaczyna krzyczeć, a my – zrezygnowani – decydujemy się spełnić jego żądanie, żeby tylko szybko zakończyć dramat. Robimy tak, bo mamy poczucie, że ważniejszy jest spokój tu i teraz niż długotrwałe wychowanie. Niestety właśnie wtedy dziecko uczy się, że złość to najskuteczniejsza metoda, by dostać to, czego chce. W efekcie napady złości stają się częstsze, bardziej intensywne i trwają dłużej. Maluch zaczyna traktować je jak stałą strategię działania – skoro raz zadziałało, dlaczego miałoby nie działać dalej. Z czasem dochodzi do sytuacji, w której nawet niewielka frustracja kończy się wybuchem, bo dziecko nie zna innej drogi. Ustępowanie chwilowo ratuje naszą psychiczną równowagę, lecz odbiera najmłodszym szansę, żeby nauczyć się radzenia sobie ze swoimi emocjami. Przekupstwo tylko pogarsza sytuację Drugi nawyk pojawia się równie często: obietnica słodyczy, nowej zabawki czy dodatkowego czasu z tabletem w zamian za natychmiastowe uspokojenie. Sama kiedyś łapałam się na takiej pokusie, zwłaszcza gdy byłam zmęczona i brakowało mi cierpliwości. Tyle że przekupstwo daje dziecku bardzo jasny komunikat: krzyk, histeria, agresja się opłaca. W dłuższej perspektywie prowadzi to do kalkulowania: „jeśli teraz wybuchnę, dostanę coś w zamian”. Zdarza się, że dzieci wręcz zaczynają inicjować konflikt, bo oczekują nagrody. To nie tylko wzmacnia niepożądane zachowanie, lecz także utrwala myślenie, że emocjami można manipulować otoczeniem. W dorosłym życiu takie osoby często mają trudności z regulacją nastroju i proszeniem o pomoc w zdrowy sposób, bo nie potrafią oddzielić emocji od korzyści. Nadmierna uwaga wzmacnia histerię, zamiast ją uspokajać Kolejny schemat to poświęcanie dziecku nadmiernej uwagi w chwili wybuchu złości. Nie chodzi tu o empatię, ale o reakcję typu: odwracanie uwagi, zabawianie – wszystko po to, żeby jak najszybciej przerwać napad. Znam rodziców, którzy w takich momentach wchodzą w długie rozmowy, negocjują lub próbują natychmiast zrekompensować frustrację dziecka. Niestety emocje malucha są wtedy tak silne, że większość tych działań nie dociera do niego. Co gorsza, dziecko szybko odkrywa, że histeria gwarantuje pełne skupienie rodzica. A ponieważ najmłodsi potrzebują uwagi bardziej niż czegokolwiek, zaczynają stosować tę metodę regularnie. W efekcie napady złości nie są „rozładowaniem”, ale narzędziem do uzyskiwania obecności i zaangażowania opiekunów. Powtarzanie ostrzeżeń bez realizowania zapowiedzi niszczy autorytet Czwarty nawyk widuję bardzo często: rodzic kilkukrotnie powtarza te same ostrzeżenia („jak jeszcze raz to zrobisz…”, „ostatni raz mówię…”, „zaraz wyjdziemy”), lecz nigdy ich nie realizuje. Dziecko szybko zauważa, że to tylko słowa – a skoro nie ma konsekwencji, można próbować dalej. Powtarzanie pustych komunikatów nie tylko osłabia autorytet dorosłego, lecz także wprowadza chaos. Maluch nie wie, co jest granicą, bo ona w praktyce nie istnieje. Z czasem dziecko przestaje reagować na jakiekolwiek słowne zapowiedzi i zaczyna testować, jak daleko może się posunąć. Co ważne: brak konsekwencji wręcz nasila napady złości, bo najmłodsi czują się zagubieni i sfrustrowani. Dzieci potrzebują jasnych zasad, a nie awaryjnych trików Wszystkie te cztery reakcje mają wspólny mianownik: powstają z chęci szybkiego rozwiązania problemu. Znam to dobrze, bo sama kiedyś reagowałam dokładnie tak samo. Dopiero po czasie zrozumiałam, że skuteczna nauka radzenia sobie ze złością wymaga czegoś zupełnie innego – spokoju, konsekwencji i jasnych granic. Dzieci nie potrzebują, żeby natychmiast wyciszać ich emocje za wszelką cenę. One potrzebują dorosłych, którzy pokażą im, że złość jest normalna, ale nie może być narzędziem do osiągania celu. A to da się zrobić tylko wtedy, gdy my – dorośli – przestaniemy działać pod wpływem impulsu i zaczniemy reagować z myślą o konsekwencjach. Zobacz też: Metoda misia to najlepszy sposób chwalenia dziecka: natychmiast dodaje skrzydeł
Stawianie dziecka do kąta to barbarzyństwo. „Nigdy nie zrobię tego mojemu synowi”
Pani Sylwia napisała do naszej redakcji list, w którym opisała scenę, jaka rozegrała się w sali zabaw. To, co zobaczyła, skłoniło ją do szczerego wyznania i refleksji o tym, jak wychowujemy dzieci.
Pani Sylwia relacjonuje sytuację, którą zaobserwowała w zwykłe popołudnie w sali zabaw. Wszystko wyglądało spokojnie, aż jedna z mam postanowiła – jak pisze autorka – „postawić dziecko do kąta za to, że wylało sok”. Chłopiec miał nie więcej niż cztery lata. „Stał z twarzą do ściany, jakby zrobił coś strasznego” „Stał z twarzą do ściany, skulony, a ja czułam, jak serce mi się łamie” – opowiada w swoim liście. Metoda „stawiania do kąta” od lat budzi emocje. Jeszcze do niedawna uznawano ją za łagodniejszą wersję kary, inną od krzyku i kar cielesnych, więc teoretycznie „bezpieczną”. Jednak coraz więcej psychologów podkreśla, że dla małego dziecka to upokarzające i niezrozumiałe doświadczenie. Ono nie łączy swoich zachowań z narzuconą karą, za to odczuwa wstyd i odrzucenie. „Czego uczą się nasze dzieci, kiedy dajemy im karę izolacji? Kara izolacyjna uczy: 'Kiedy zrobisz coś, czego nie lubię, odrzucę cię'. Uczy dzieci, że kiedy mają trudności, nie chcemy być w ich pobliżu, dopóki nie będą zachowywać się w sposób, który nam odpowiada. Psychologowie nazywają to 'warunkową pozytywną uwagą'” − pisze ekspert ds. rodzicielstwa dr Justin Coulson na łamach Insitute for Family Studies. Kara nie uczy, tylko rani W liście naszej poruszonej czytelniczki czytamy dalej: „Matka stała obok, patrzyła w telefon, a jej synek próbował odwrócić się choć na chwilę. Płakał bezgłośnie. Wtedy pomyślałam: nigdy nie zrobię tego mojemu synowi”. Autorka listu zaznacza, że nie ocenia innych rodziców, lecz ta jedna scena stała się dla niej przełomowa. „Wiem, jak trudno opanować złość. Sama mam temperament. Ale kiedy zobaczyłam jego twarz, zrozumiałam, że kara wstydu nie ma sensu” – pisze. Eksperci podkreślają, że małe dzieci nie uczą się w stresie. Wyrzuty, groźby i stawianie w kącie mogą przynieść odwrotny efekt – zamiast refleksji pojawia się poczucie bycia gorszym. A to prosta droga do utrwalania w dziecku lęku i niepewności. „Stawiając dzieci w kącie, sprawiamy, że czują się bezwartościowe, ponieważ ignorujemy ich potrzeby w chwili, gdy najbardziej nas potrzebują” − dodaje dr Coulson. Autorka listu napisała jeszcze jedno zdanie, które mocno wybrzmiało w naszej redakcji: „Jeśli chcę, żeby mój syn potrafił mówić o emocjach i ufał mi, to nie mogę go zawstydzać, kiedy sam sobie z emocjami nie radzi”. Czas na rozmowę zamiast kar Psycholodzy zauważają, że problem nie tkwi w złych intencjach rodziców, tylko w braku narzędzi. Wielu powtarza modele znane z własnych domów. Tymczasem współczesna pedagogika zachęca do innego podejścia – rozmowy, nazwania emocji i wspólnego szukania rozwiązań. Autorka listu kończy: „Każde dziecko potrzebuje kogoś, kto je wesprze, kiedy zrobi błąd. Ja chcę być właśnie taką mamą”. To jedno zdarzenie stało się dla niej impulsem, żeby inaczej patrzeć na rodzicielstwo. I choć nikt nie jest idealny, historie takie jak ta przypominają, że dzieci zasługują na szacunek i bliskość również wtedy, gdy zachowują się trudniej. Źródło: ifstudies.org Zobacz też: Toksyczni rodzice rujnują życie dziecka. Po tych 10 zdaniach trudno się podnieść
1 błąd toksycznych rodziców rani na całe życie. Te dzieci nigdy nie zbudują zdrowego związku
Czasem dorosłe życie ujawnia rany, których nie pamiętamy z dzieciństwa, ale które wciąż kierują naszymi wyborami. Niestety, jeden poważny rodzicielski błąd potrafi wpłynąć na całą przyszłość człowieka.
Z biegiem lat zauważyłam, że wiele osób nosi w sobie tę samą historię: trudność w zaufaniu, lęk przed bliskością, odsuwanie od siebie ludzi, zanim oni zdążą zrobić to samo. Gdy zaczęłam zgłębiać temat stylów przywiązania, zrozumiałam, że unikający styl przywiązania często rodzi się w dzieciństwie – zanim dziecko nauczy się mówić, a nawet zanim zacznie w pełni rozumieć świat wokół siebie. Unikający styl przywiązania zaczyna się bardzo wcześnie Unikający styl przywiązania nie powstaje znikąd. Dziecko, które próbuje przyciągnąć uwagę rodzica, ale spotyka się z chłodem, dystansem albo niespójnością, stopniowo uczy się jednej rzeczy: emocje nie są mile widziane. Kiedy opiekun nie reaguje na płacz, ignoruje sygnały, unika rozmów o uczuciach lub stosuje nadmierną krytykę, dziecko zaczyna zamykać się w sobie. Przestaje prosić o bliskość, bo intuicyjnie wyczuwa, że nie dostanie jej wtedy, kiedy naprawdę jej potrzebuje. Ten proces jest cichy, powolny i często zupełnie niezauważalny – nawet dla samych rodziców. A jednak zostawia ślad, który potrafi towarzyszyć człowiekowi przez całe życie. Toksyczny błąd rodziców, który niszczy relacje już w dzieciństwie Ten jeden błąd – emocjonalna niedostępność rodzica – sprawia, że dziecko przyjmuje strategię przetrwania polegającą na odłączaniu się od własnych emocji. Można mówić o traumie, o zaniedbaniu, o braku wsparcia – wszystko to w praktyce prowadzi do tego samego: dziecko czuje, że jego wewnętrzny świat nie jest ważny. Gdy rodzic nie zauważa przeżyć dziecka albo reaguje jedynie wtedy, gdy pojawia się zachowanie problemowe, młody człowiek uczy się, że okazywanie emocji nie ma sensu. Uczy się też, że bliskość jest ryzykiem, a inni ludzie nie zapewnią mu bezpieczeństwa. Taki dorosły później wycofuje się z relacji, nie dopuszcza nikogo zbyt blisko, a uczucia trzyma na dystans – często nawet przed samym sobą. W pracy, w przyjaźniach, w związkach… w każdym z tych miejsc osoby z unikającym stylem przywiązania mają wrażenie, że muszą radzić sobie same. Z zewnątrz wyglądają na silne, niezależne i poukładane, ale w środku bardzo często noszą w sobie lęk przed odrzuceniem i przeświadczenie, że nie zasługują na miłość. Dorosłe dzieci emocjonalnie niedostępnych rodziców boją się bliskości Dopiero po wielu rozmowach zrozumiałam, jak głęboko w dorosłe życie wchodzi dziecięce doświadczenie braku emocjonalnej obecności rodzica. Osoby z unikającym stylem przywiązania często pragną stabilnego, czułego związku, ale jednocześnie boją się odsłonić. To paradoks, który bywa dla nich źródłem ogromnej frustracji. W relacjach z partnerem mogą mieć tendencję do wycofywania się, gdy poczują emocjonalne napięcie. Czasem zamykają się w pracy, uciekają w obowiązki, unikają trudnych rozmów. Wszystko po to, żeby nie poczuć znanego już z dzieciństwa lęku – tego, że druga osoba ich nie zrozumie, nie wysłucha albo zwyczajnie nie będzie obecna. Jeśli ktoś w dzieciństwie uczy się, że jego uczucia są nieważne, to później nie wierzy, że może być kochany za to, kim jest. I to właśnie ten jeden błąd – brak emocjonalnej obecności rodzica – potrafi zaważyć na całym dorosłym życiu dziecka. Świadomość to pierwszy krok, żeby przerwać schemat i zacząć budować relacje, które karmią, a nie ranią. Jeśli ktoś wychował się w chłodzie emocjonalnym, to wcale nie znaczy, że musi być emocjonalnie nieobecnym rodzicem. To tylko znak, że potrzebuje więcej czasu, uważności na siebie i odwagi, żeby nauczyć się bliskości od nowa. Zobacz też: 8 żelaznych zasad autorytatywnych rodziców. To oni wychowują najszczęśliwsze dzieci
Te dzieci rozwijają się najlepiej i rosną bezpiecznie. Ich rodzice wprowadzili 5 domowych zasad
To zaskakujące, ale wystarczy kilka prostych reguł, żeby w domu zapanował spokój, a dzieci rozkwitały. Nie chodzi o surowe nakazy, lecz o mądre zasady, które budują bezpieczeństwo i pewność siebie najmłodszych.
Od lat obserwuję, że to nie liczba zabawek, nowoczesne gadżety ani zajęcia dodatkowe decydują o tym, jak rozwija się dziecko. Największe znaczenie mają warunki, w jakich dorasta na co dzień – to, jak rodzice reagują, jak rozmawiają, jak wyznaczają granice. W domu, w którym panuje spokój i jasne reguły, dzieci czują się pewnie, wiedzą, czego się spodziewać, i potrafią same ocenić, co jest dobre, a co nie. Nie chodzi o rygor ani o wychowanie w duchu „bo tak trzeba”. Zasady mają pomagać, a nie ograniczać. Są jak drogowskazy – pokazują kierunek, ale nie odbierają wolności. Dlatego psychologowie podkreślają, że każde dziecko potrzebuje ich tylko tyle, żeby czuć się bezpieczne, a nie przytłoczone. Oto pięć podstawowych grup zasad, które warto wprowadzić w każdym domu − potrafią zmienić codzienność nie tylko dzieci, lecz także rodziców. 1. Zasady dotyczące bezpieczeństwa – fundament spokoju Bezpieczeństwo zaczyna się od przewidywalności. Dziecko, które wie, co mu wolno, a czego nie, nie musi zgadywać, jak zareaguje rodzic. Takie poczucie stabilności daje spokój i zaufanie. W naszym domu przyjęliśmy kilka prostych zasad: nie wspinamy się na meble i nie biegamy po schodach, mówimy o swoich emocjach, zamiast krzyczeć lub trzaskać drzwiami, nie używamy obraźliwych słów, prosimy o pomoc, gdy czujemy się przestraszeni lub niepewni, dbamy o siebie nawzajem – nikt nie wyśmiewa, nie szturcha, nie lekceważy drugiej osoby. Takie reguły uczą dzieci nie tylko dbałości o ciało, lecz także o emocje. Bo prawdziwe bezpieczeństwo to świadomość, że nawet jeśli się potkniemy, ktoś poda nam rękę, zamiast krzyczeć. 2. Zasady dotyczące moralności – uczymy dobra na co dzień Moralność nie rodzi się z zakazów, lecz z doświadczenia. Dzieci uczą się poprzez obserwację – widzą, jak dorośli reagują na błędy, jak traktują innych i jak mówią o prawdzie. W naszym domu uczymy, że szczerość i odpowiedzialność są ważniejsze niż perfekcja. Przykładowe zasady, które stosujemy: mów prawdę, nawet jeśli boisz się konsekwencji, jeśli coś zniszczysz lub zrobisz źle – postaraj się to naprawić, przepraszaj, gdy kogoś skrzywdzisz, dziękuj i doceniaj wysiłek innych, nie bierz cudzych rzeczy bez pytania. Takie proste reguły budują w dziecku wewnętrzny kompas. Dzięki nim rozumie, że uczciwość nie jest obowiązkiem wobec dorosłych, tylko drogowskazem na całe życie. 3. Zasady dotyczące zdrowych nawyków – codzienny porządek, który daje równowagę Dzieci potrzebują rytmu. Powtarzalność czynności nie jest nudą – to coś, co porządkuje świat i daje poczucie bezpieczeństwa. Dzięki codziennym rytuałom dziecko wie, czego się spodziewać, a to buduje wewnętrzny spokój. U nas działają takie zasady: myj zęby po śniadaniu i przed snem, po zabawie odkładaj rzeczy na miejsce, jedz przy stole, nie przed ekranem, ubieraj się samodzielnie na miarę swoich możliwości, przed snem odkładaj telefon i książkę, by odpocząć. Te drobne rytuały uczą konsekwencji, samodzielności i dbania o siebie. W dorosłym życiu takie nawyki zamieniają się w samodyscyplinę – a to jedna z najważniejszych umiejętności, jaką możemy przekazać dzieciom. 4. Zasady dotyczące relacji społecznych – dom to pierwsza szkoła empatii Dom jest miejscem, gdzie dziecko uczy się współpracy, cierpliwości i empatii. To właśnie tam po raz pierwszy doświadcza, że inni mają prawo do swoich emocji i potrzeb. Dlatego tak ważne są zasady, które uczą odpowiedniego postępowania w relacjach. U nas wyglądają one tak: słuchamy, gdy ktoś mówi – nie przerywamy, dzielimy się zabawkami i czasem, mówimy „proszę” i „dziękuję”, pomagamy sobie w obowiązkach, nie wyśmiewamy się z błędów innych. Takie drobiazgi tworzą klimat domu, w którym dziecko czuje się częścią wspólnoty. Z czasem przekłada się to na jego relacje w szkole, w pracy i w dorosłym życiu. 5. Zasady przygotowujące do dorosłości – uczymy odpowiedzialności Dzieci, którym ufa się w codziennych sprawach, szybciej uczą się samodzielności. Nawet proste obowiązki uczą zarządzania sobą, czasem i pieniędzmi. Rodzice, którzy wprowadzają takie zasady, dają dzieciom coś bezcennego – poczucie sprawczości. W naszym domu obowiązują m.in. zasady: każdy ma swoje obowiązki (np. pakowanie zmywarki, ścielenie łóżka), planujemy wspólnie wydatki z kieszonkowego, uczymy się oszczędzać – odkładamy część pieniędzy na wybrany cel, pomagamy w prostych pracach domowych, uczymy się rozwiązywać problemy, zanim poprosimy dorosłych o pomoc. Takie zasady przygotowują dziecko do życia w świecie, w którym nie zawsze ktoś poda gotowe rozwiązanie. To pierwsze kroki do samodzielności i pewności siebie. Zasady nie są po to, żeby ograniczać dzieci, ale by pomóc im zrozumieć świat. Każda z tych pięciu grup zasad – dotyczących bezpieczeństwa, moralności, zdrowych nawyków, relacji i dorosłości – tworzy dla dziecka stabilne rusztowanie. Dzięki nim może się rozwijać bez lęku, poznawać siebie i innych, a jednocześnie czuć, że jest kochane. Najlepsze domowe zasady nie wynikają z potrzeby kontroli, lecz z troski. Zobacz też: Nie wychowuj lenia: jakie obowiązki są odpowiednie dla dzieci w różnym wieku?
7 sposobów, by skutecznie przeprosić dziecko. Tak zbudujesz jego inteligencję emocjonalną
Zdarzyło mi się podnieść głos na dziecko, a potem długo myśleć, czy powinnam je przeprosić. W końcu zrozumiałam, że szczere „przepraszam” nie odbiera autorytetu – przeciwnie, buduje między nami zaufanie.
Z perspektywy dorosłych często wydaje się, że przeprosiny wobec dziecka to znak słabości. Sama kiedyś myślałam, że jeśli powiem „przepraszam”, stracę w oczach syna i przestanie mnie słuchać. Ale z czasem zauważyłam, że dziecko, które widzi, jak dorosły potrafi wziąć odpowiedzialność za swoje słowa i czyny, staje się bardziej empatyczne. Dlaczego rodzicom tak trudno przyznać się do błędu Psycholożka dr Tovah P. Klein w rozmowie z parents.com podkreśla, że rodzice często mylą przeprosiny z utratą kontroli. Boją się, że przyznając się do błędu, osłabią swój autorytet. Tymczasem to właśnie taki gest uczy dziecko odwagi emocjonalnej – pokazuje, że każdy ma prawo do błędu, ale też obowiązek, by go naprawić. Przeprosiny nie są słabością. Są komunikatem: „Zauważyłam, że cię zraniłam, i chcę to naprawić”. To najlepsza lekcja emocjonalnej dojrzałości, jaką możemy przekazać dziecku – nie słowami, ale przykładem. 7 elementów skutecznych przeprosin wobec dziecka Przepraszanie dziecka to nie tylko jedno słowo. To proces, który uczy uważności, empatii i odpowiedzialności. Oto siedem elementów, które sprawiają, że „przepraszam” naprawdę działa: Rozpoznaj zranione uczucia dziecka Zanim powiesz „przepraszam”, zatrzymaj się i nazwij emocje dziecka. Możesz powiedzieć: „Widzę, że jesteś smutny, bo krzyknęłam”. To pierwszy krok do zrozumienia, że jego emocje są ważne. Przyjmij odpowiedzialność za to, co zrobiłaś Unikaj tłumaczeń typu „bo mnie zdenerwowałeś”. Wystarczy: „Nie powinnam była tak zareagować”. To daje dziecku poczucie bezpieczeństwa – wie, że to dorosły odpowiada za sytuację. Wyjaśnij, dlaczego tak się stało Jeśli dziecko zrozumie kontekst, łatwiej mu przebaczyć. Powiedz spokojnie: „Byłam bardzo zmęczona, ale to nie usprawiedliwia mojego krzyku”. Dziecko uczy się wtedy, że emocje można kontrolować, nawet gdy jest trudno. Pokaż, że to się nie powtórzy Dziecko potrzebuje wiedzieć, że jego granice są bezpieczne. Warto dodać: „Postaram się następnym razem wziąć głęboki oddech, zanim coś powiem”. To sygnał, że nad sobą pracujesz. Wyrażaj się jasno i zwięźle Dzieci nie potrzebują długich przemówień. Krótkie, szczere „Przepraszam, że cię zraniłam” działa mocniej niż emocjonalny monolog. Prostota w takich chwilach jest największą siłą. Zaoferuj rekompensatę Psychologowie podkreślają, że przeprosiny często potrzebują gestu – nie materialnego, ale emocjonalnego. Czasem wystarczy rozmowa przy kubku gorącej czekolady albo wspólne czytanie książki. To moment, w którym więź znów się zacieśnia. Zawsze wypowiedz słowo „przepraszam” Wielu dorosłych stara się przeprosić „naokoło”, unikając tego słowa. Ale dziecko musi je usłyszeć, bo ono nadaje sytuacji wagę i uczy, że błędy można naprawić słowem i czynem. Jak przeprosiny uczą dziecko empatii i siły Zauważyłam, że kiedy przepraszam dziecko szczerze, ono samo później potrafi to robić wobec innych. Dzieci uczą się nie z tego, co mówimy, ale z tego, jak się zachowujemy. Jeśli zobaczy, że dorosły potrafi przyznać się do błędu, nauczy się tego samego. Badania psychologów pokazują, że dzieci, które dorastają w środowisku, gdzie przeprosiny są czymś naturalnym, lepiej radzą sobie z emocjami, mają większą empatię i łatwiej budują relacje. To właśnie fundament inteligencji emocjonalnej – umiejętności, która w dorosłym życiu okazuje się ważniejsza niż oceny w szkole. W moim domu staram się, żeby przeprosiny były częścią codzienności. Nie jako rytuał, ale jako dowód, że jesteśmy ludźmi, którzy się uczą. Czasem mówię: „Wiesz, przepraszam, źle to zrobiłam, spróbujmy jeszcze raz”. I widzę w oczach dziecka coś więcej niż przebaczenie – zrozumienie. Dobre przeprosiny zmieniają więcej, niż myślisz Zrozumienie, że „przepraszam” nie umniejsza rodzica, tylko go wzmacnia, to jedna z najważniejszych lekcji, jaką dostałam od życia. Przeprosiny nie są końcem sporu, lecz początkiem rozmowy. Kiedy dziecko widzi, że dorosły potrafi naprawić swój błąd, uczy się odwagi emocjonalnej – tej, której często brakuje nawet dorosłym. I właśnie wtedy rodzi się zaufanie, które zostaje na lata. Źródło: parents.com Zobacz też: Rodzice robią tę 1 rzecz odruchowo. „Najlepszy sposób, by dziecko poczuło się bezwartościowe”
Tych 6 rzeczy nie zrobi wypoczęty rodzic. Nr 2 świadczy o totalnym wypaleniu
Wybuchasz, gdy dziecko znów nie chce założyć butów? Myślisz tylko o tym, jak przetrwać dzień? To mogą być objawy wypalenia rodzicielskiego. Poznaj 6 sygnałów, których nie warto ignorować.
Rodzicielstwo to nie sprint, to triathlon, a Twój „trener” oczekuje, że będziesz robić wszystko naraz. Masz łączyć pracę, obowiązki domowe, a przy tym tworzyć magiczne chwile dla dzieci i budować najfajniejsze budowle z klocków. Dajesz z siebie wszystko, aż w końcu zapominasz o sobie. Bo w tym wyścigu łatwo przekroczyć własne granice. Wypalony rodzic to nie mit, a Ty możesz być jednym z nich. Sprawdź, czy te sygnały nie dotyczą także Ciebie. 1. Krzyk z byle powodu Nagle zmęczenie sprawia, że drobne rzeczy bardzo irytują, a taki stan trwa dłużej niż kilka dni. Każdy rozlany sok i kolejne „mamo” lub „tato” może was wyprowadzić z równowagi. Jeśli często zdarza się, że złościcie się z byle powodu, warto się nad tym zastanowić i poszukać pomocy. Poproście o wsparcie partnera, dziadków lub specjalistę. 2. Czuje złość na swoje dziecko To trudne, ale prawdziwe. Wypalony rodzic może odczuwać niechęć, a nawet złość do własnego dziecka – za to, że ciągle czegoś chce, że nie śpi, że płacze. To nie „zły rodzic”, to przemęczony człowiek, który potrzebuje skupić się na sobie. Ten punkt to sygnał alarmowy, którego nie wolno ignorować. 3. Zapomina o sobie Nie je, nie pije, nie odpoczywa, kiedy jego organizm o to prosi. A może nawet zapomina, kiedy ostatnio wziął prysznic. Wypoczęty rodzic wie, że musi zadbać o siebie, żeby mieć siłę dla innych. Przemęczony funkcjonuje w trybie „przetrwania”, a odpoczynek często traktuje jak nagrodę za „ogarnięte” mieszkanie i kolejne odhaczone obowiązki. Kiedy w końcu usiądzie i może się zrelaksować, czuje wyrzuty sumienia. 4. Rezygnuje z przyjemności „Nie mam teraz czasu na książkę, serial ani kąpiel… zrobię to później” — myślisz. Ale „później” nigdy nie nadchodzi, bo obowiązki wciąż wydają się ważniejsze. Przemęczenie powoli odbiera apetyt na życie, a sama myśl o kolejnym tygodniu wywołuje ucisk w brzuchu jak przed ustnym egzaminem. 5. Porównuje się z innymi i zawsze przegrywa Zamiast docenić własne wysiłki, porównuje się do innych rodziców: „Inni sobie radzą, a ja nie mogę ogarnąć prania”, „inne dzieci jedzą placki ze szpinakiem, a ja znów daję płatki z mlekiem” – takie myśli nie dają spokoju. Świadomy rodzic wie, że to pułapka, a wypalony często nie potrafi tego dostrzec. 6. Życie z dziećmi już nie cieszy Poranny przytulas i lepki buziak, potem śniadanie i plac zabaw - takie rzeczy już nie cieszą. Zamiast radości pojawia się niechęć, otępienie albo obojętność. Organizm zaczyna wysyłać sygnały: bezsenność, bóle głowy, niekończące się zmęczenie. A mimo to taki rodzic nie prosi o pomoc, bo „trzeba sobie radzić samemu”, „inni mają gorzej”, „to tylko stres”. Tymczasem właśnie prośba o pomoc jest pierwszym krokiem, żeby wyjść z tego dołka. Wypalenie rodzicielskie nie dotyczy tylko mam maluszków, może pojawić się u rodziców dzieci w każdym wieku – także nastolatków. Choć najczęściej mówi się o mamach, dotyka również ojców. Wyczerpanie i frustracja nie znają płci. Od Redakcji: jeśli zmagasz się z obniżeniem nastroju albo podejrzewasz, że możesz mieć depresję powinnaś skontaktować się ze swoim lekarzem, od którego otrzymasz wskazówki co do dalszego leczenia. Zobacz też: To sekret rodziców, których dzieci słuchają. Wystarczy nie mówić tych 5 zdań Jeśli Twoje dziecko robi te 3 rzeczy, nie wysyłaj go na obóz. To zmienia wszystko To już koniec z wakacjami w czerwcu i we wrześniu. Ci wagarujący uczniowie nie zdadzą do następnej klasy
Jeśli Twoje dziecko robi te 3 rzeczy, nie wysyłaj go na obóz. To zmienia wszystko
Planujesz wysłać dziecko na obóz? Zanim to zrobisz, sprawdź, czy nie robi tych trzech rzeczy. Ta wiedza może całkowicie zmienić twoje podejście i opóźnić wyjazd na pierwsze kolonie.
Każdy rodzic marzy o tym, by jego dziecko było samodzielne, ciekawe świata i gotowe na przygody. Pierwszy obóz to często symboliczny krok w stronę niezależności. Moment, w którym dziecko staje się „duże” i zaczyna działać na własną rękę. Ale co jeśli jeszcze nie jest gotowe? Zanim klikniesz „rezerwuj” , warto spojrzeć nie tylko na atrakcje i zdjęcia z zeszłego sezonu, ale przede wszystkim na swoje dziecko. Nie wszystkie 7-, 8- czy nawet 9-latki są gotowe, żeby wyjechać na tydzień bez rodziców. I nie ma w tym nic złego. Są trzy bardzo konkretne zachowania, które powinny zapalić Ci w głowie czerwoną lampkę. To nie są dramatyczne sygnały, tylko subtelne znaki, które mogą świadczyć o tym, że lepiej dać dziecku jeszcze trochę czasu. 1. Śpi z wami lub nie potrafi zasnąć bez waszej obecności Wielu rodziców ignoruje ten temat, traktując go jako „kwestię komfortu”. Tymczasem to jeden z najważniejszych sygnałów. Jeśli Twoje dziecko nie potrafi zasnąć samo w swoim łóżku, to wyjazd z dala od was może być dla niego ogromnym emocjonalnym szokiem. Pani Kasia, mama 8-letniej Zuzi, opowiedziała mi swoją historię: „Potrafiła zasypiać sama, ale tylko w domu. Na obozie nie mogła sobie poradzić. Płakała, nie spała prawie całą noc. Przeżywałyśmy to obie i w końcu pojechałam po nią w środku nocy”. Sen to podstawa funkcjonowania, gdy dzieci mają dużo emocji i jeszcze więcej zajęć. Dziecko, które nie potrafi samo zasnąć, nie będzie wypoczęte – a to oznacza więcej stresu, marudzenia i niechęci do zabawy, która przecież jest najważniejsza na takim wyjeździe. 2. Reaguje silnym stresem lub paniką na rozstanie z rodzicami Nie mówimy tu o lekkim przytuleniu i „tęsknię za tobą, mamo” – tylko o silnym lęku separacyjnym. Płacz, złość, wycofanie, paniczne reakcje na samą myśl o wyjeździe np. do dziadków. Jeśli to znasz, to znak, że Twoje dziecko potrzebuje jeszcze czasu. „Gdy wspomnieliśmy o wyjeździe do dziadków, Marcel zaczynał płakać. Na pierwszy obóz wyruszył dopiero w 6.klasie. Ale on naprawdę nie był gotowy wcześniej” - opowiada pani Justyna. Takie dzieci potrzebują więcej krótkich, kontrolowanych prób rozstania z rodzicami. Można zacząć od nocowania u dziadków, weekendu u kuzynów czy kilku godzin spędzonych z dala od domu – bez kontaktu z mamą i tatą. Dla dzieci z silnym lękiem separacyjnym tygodniowy obóz to rzut na naprawdę głęboką wodę. 3. Nie pamięta o podstawowych czynnościach higienicznych i zdrowotnych Ten punkt rodzice ignorują najczęściej i wzruszają ramionami. „Nauczy się na miejscu” – rzucają bez namysłu. Tylko że nie zawsze to działa. Jeśli Twoje dziecko regularnie zapomina o myciu zębów, zmianie bielizny, przyjmowaniu leków (np. na alergię), to na obozie prawdopodobnie nie zacznie o tym pamiętać i nie zostanie mistrzem samodzielności. „Myślałam, że obóz to dobra szkoła życia. Ale już po dwóch dniach zadzwonili, że Antek zgubił swoje leki. Musieliśmy jechać osobiście. On po prostu nie pamiętał, że to ważne” - mówiła mama 10-letniego chłopca. Jak przygotować dziecko na kolonie? Po pierwsze nie zwlekaj z tym Dzieci rozwijają się w różnym tempie. Jeśli dziecko nie chce jechać na obóz, to nie znaczy, że „nigdy nie pojedzie”. Po prostu może jeszcze nie teraz. Czasem kilka tygodni wspólnego treningu samodzielności wystarczy, żeby było gotowe, a czasem potrzebuje nawet roku. W domu dzieci funkcjonują dzięki naszej obecności, natomiast na obozie są zdane głównie na siebie. Zróbcie razem próbę, na przykład nocowanie u babci, i obserwuj reakcje dziecka. Czasem warto poczekać chwilę dłużej, niż przeżywać wspólnie rozczarowanie i silny stres. Obóz ma być dla dziecka przygodą, nie testem na przetrwanie. Zobacz też: 7 zdań na pożegnanie, które odbiorą dziecku radość z kolonii. Przez nr 2 płacz murowany To sekret rodziców, których dzieci słuchają. Wystarczy nie mówić tych 5 zdań Koniecznie naucz tej 1 rzeczy już roczne dziecko. Inaczej będzie mieć problemy przez całe życie
To sekret rodziców, których dzieci słuchają. Wystarczy nie mówić tych 5 zdań
Gdy dziecko nie słucha, rodzic się frustruje. Wszyscy znamy to aż za dobrze. A co, gdyby wystarczyło jedynie przestać posługiwać się paroma toksycznymi zdaniami? To naprawdę zmienia wszystko − potwierdzają to rodzice, którzy nie mają problemu z niesłuchającymi ich dziećmi. Albo przynajmniej mają go o wiele rzadziej niż pozostali.
Prośby powtarzane po kilka razy, nerwy napięte jak struna, a słowa kierowane do dziecka jakby odbijały się od ściany. W takich chwilach łatwo wpaść w pułapkę automatycznych reakcji, które z pozoru mają zdyscyplinować, ale w rzeczywistości jeszcze bardziej oddalają dziecko od współpracy. A może wystarczy tylko przestać wymawiać te toksyczne zdania, które – choć powszechne – mają niszczący wpływ na relację rodzic-dziecko? Zamiast magicznych sztuczek − komunikacja pełna szacunku Tajemnicą rodziców, których dzieci słuchają, nie są magiczne sztuczki ani żelazna konsekwencja, lecz sposób komunikacji – świadomy, pełen szacunku i pozbawiony zdań, które wywołują bunt, poczucie winy lub wstydu. Oto zdania, których nie wypowiadają ci rodzice – i które warto wyeliminować z własnego słownika, jeśli chcemy, by nasze dziecko naprawdę nas słuchało: 1. „Bo tak mówię i już” To klasyczne zdanie wyraża tylko jedno: „Nie będę z tobą rozmawiać.” Odcina dziecko od dialogu i nie uczy go żadnego mechanizmu myślenia ani argumentowania. Zamiast tego warto wytłumaczyć swoją decyzję i dać dziecku poczucie sprawczości, nawet jeśli ostateczna decyzja należy do dorosłego. 2. „Jeśli nie posłuchasz, stracisz...” (jakiś przywilej) Groźby mogą działać doraźnie, ale w dłuższej perspektywie uczą dziecko, że relacja opiera się na warunkach i strachu przed karą. Lepszym rozwiązaniem jest pokazanie naturalnych konsekwencji działań, a nie wymyślanie sztucznych strat, które dziecko ma ponieść za brak posłuszeństwa. „Przestań płakać, nic się nie stało” To zdanie dewaluuje emocje dziecka. Nawet jeśli dla dorosłego problem wydaje się błahy, dla dziecka może być ogromnym przeżyciem. Zamiast zaprzeczać jego uczuciom, lepiej powiedzieć: „Widzę, że jesteś smutny. Chcesz o tym porozmawiać?” – to uczy dziecko, że emocje są w porządku i można o nich mówić. „Ile razy muszę ci powtarzać?” To wyrażenie brzmi jak wyrzut i pokazuje zniecierpliwienie. Dziecko zaczyna słyszeć komunikat: „Nie umiesz słuchać, zawodzisz mnie”, co może budować w nim frustrację i poczucie winy. Lepszym podejściem jest upewnienie się, że dziecko rozumie, o co prosimy, i dlaczego to jest ważne. „Stać cię na więcej” Choć brzmi jak motywacja, często odbierana jest jak krytyka. Dziecko słyszy: „To, co zrobiłeś, jest niewystarczające” – nawet jeśli się starało. Zamiast tego warto powiedzieć: „Jestem z ciebie dumny. Co myślisz, że moglibyśmy następnym razem zrobić inaczej?”. Te pozornie niewinne zwroty, wypowiadane w emocjach lub z przyzwyczajenia, mogą wpływać na to, jak dziecko postrzega siebie, innych i cały świat. Świadoma komunikacja nie oznacza, że dziecko zawsze będzie słuchać bez sprzeciwu – ale oznacza, że będzie czuło się szanowane, słyszane i bardziej skłonne do współpracy. A to już ogromna różnica. Zobacz też: To będzie największy lęk rodziców w te wakacje. Śmiercionośny pasożyt atakuje w parkach wodnych i basenach Szokujące dane: urazy tej 1 części ciała główną przyczyną zgonów dzieci po 3. roku życia W ten sposób wychowasz pewne siebie dziecko. Rodzice nie wiedzą, że wystarczy 1 prosty nawyk
Koniecznie naucz tej 1 rzeczy już roczne dziecko. Inaczej będzie mieć problemy przez całe życie
Współcześni rodzice wpadli w pułapkę − chcą dla dzieci jak najlepiej, ale zapominają o tej jednej ważnej umiejętności, którą powinien posiadać każdy człowiek. Jeśli nie nauczysz tego małego dziecka, konsekwencje będziesz odczuwać długo, a dziecko − być może przez całe życie.
Współcześni rodzice starają się stworzyć dzieciom bezpieczne, wspierające i komfortowe środowisko. Jednak w tym dążeniu do idealnego wychowania często zapominają o jednej niezwykle istotnej umiejętności, którą powinien mieć każdy. To fundament zdrowego funkcjonowania w społeczeństwie, radzenia sobie z trudnościami i wyzwaniami dnia codziennego. Chodzi o tolerancję frustracji – zdolność do znoszenia opóźnionej gratyfikacji, godzenia się z niepowodzeniami oraz akceptowania tego, że nie wszystko zawsze idzie po naszej myśli. Brak tolerancji frustracji u dziecka to kłopoty emocjonalne u dorosłego Jeśli nie nauczysz tego dziecka, najlepiej już około pierwszego roku życia, konsekwencje mogą być poważne i długofalowe. Dla rodzica oznacza to codzienny trud wychowawczy, narastające problemy, a dla dziecka – potencjalne trudności emocjonalne, społeczne i zawodowe, które mogą ciągnąć się za nim przez całe dorosłe życie. Zdobycie tej umiejętności jest ogromnie ważne. To ona pozwala przetrwać pierwsze dni w przedszkolu, później w szkole, a z czasem – w pracy. Bez niej nie znieślibyśmy ani jednego dnia w korporacyjnym open space, 20 minut stania w korku, czy pół godziny czekania na posiłek w restauracji. Co więcej, osoby z niską tolerancją frustracji mają skłonność do impulsywnego reagowania na przeszkody, częściej popadają w konflikty, łatwiej się zniechęcają, a nawet cierpią z powodu przewlekłego stresu czy zaburzeń nastroju. Warto przy tym podkreślić, że nikt z nas nie rodzi się z ustalonym poziomem tolerancji frustracji. Uczymy się tego w dzieciństwie, i to już ok. 8-9. miesiąca życia – twierdzi znany niemiecki psychiatra dziecięcy Michael Winterhoff. Nie można mieć wszystkiego, nawet jak się głośno krzyczy To właśnie we wczesnym dzieciństwie dziecko zaczyna doświadczać świata oraz rozumieć, że nie wszystko dzieje się „tu i teraz”. Rodzice zaczynają stopniowo pokazywać, że czasem trzeba chwilę poczekać – na jedzenie, na zmianę pieluchy, na podniesienie z łóżeczka. To wtedy buduje się pierwsze podstawy cierpliwości. Przekonujemy się powoli, że nie zdobędziemy wszystkiego – nawet głośnym krzykiem czy płaczem. Ekspert ostrzega, że jeżeli rodzice przeoczą ten moment i nie zaczną uczyć mniej więcej rocznego dziecka, że nie dostanie wszystkiego, co chce, i to natychmiast, będą zmagać się z konsekwencjami jeszcze długo − być może nawet wiele lat. Maluch, który przyzwyczai się do tego, że jego każda potrzeba jest natychmiast zaspokajana, z trudem poradzi sobie z odmową, ograniczeniem czy oczekiwaniem. Z czasem może to skutkować problemami w relacjach z rówieśnikami, trudnością w pracy zespołowej, a nawet brakiem motywacji do podejmowania wysiłku, jeśli coś nie przychodzi łatwo i szybko. Może to mieć również przełożenie na dorosłe życie dziecka – od wyzwań emocjonalnych, przez problemy z utrzymaniem relacji, po trudności w życiu zawodowym. Dlatego tak ważne jest, aby już na wczesnym etapie rozwoju uczyć dziecko radzenia sobie z frustracją, w bezpieczny i wspierający sposób. To inwestycja, która zaprocentuje. Źródło: BusinessInsider Zobacz też: To będzie największy lęk rodziców w te wakacje. Śmiercionośny pasożyt atakuje w parkach wodnych i basenach Szokujące dane: urazy tej 1 części ciała główną przyczyną zgonów dzieci po 3. roku życia W ten sposób wychowasz pewne siebie dziecko. Rodzice nie wiedzą, że wystarczy 1 prosty nawyk
7 zdań na pożegnanie, które odbiorą dziecku radość z kolonii. Przez nr 2 płacz murowany
Sama troska przed wyjazdem na obóz to za mało. Nie używaj tych zwrotów, bo inaczej od razu podetniesz dziecku skrzydła i odbierzesz pewność siebie na koloniach. Przez to zdanie o pustym domu dziecko zaleje się łzami.
Łezka w oku i gula w gardle to naturalne uczucia, gdy dziecko wyjeżdża na kolonię. Dla niego to często pierwsza samodzielna przygoda bez rodziców, a dla nas test zaufania. Czy sobie poradzi? Czy będzie pamiętać o myciu zębów? Czy zatęskni? Gdy nadchodzi moment pożegnania lub kiedy dzwoni z obozu, każde wypowiedziane słowo ma znaczenie. Może dodać mu otuchy albo podciąć skrzydła. Sprawdź, których zwrotów lepiej unikać, bo mogą osłabić jego entuzjazm i wiarę we własne siły. 1. „Mama/Tatuś tęskni za tobą, a ty?” Choć to naturalne, że rodzice tęsknią, przypominanie o tym dziecku tuż przed wyjazdem może wprowadzić niepotrzebny stres. Dziecko zaczyna się zastanawiać, czy sobie poradzi bez rodziców, zamiast cieszyć się z nadchodzącej przygody. Lepiej powiedzieć: „Będziesz mieć super czas i poznasz nowych kolegów”. 2. „Pusto będzie bez ciebie w domu”. Przez to zdanie dziecko może zalać się łzami To zdanie pokazuje dziecku, jak bardzo rodzice odczuwają jego nieobecność. A to często skutkuje poczuciem winy lub większą tęsknotą za domem. Dziecko może zacząć myśleć, że zostawia dom w złym stanie. W efekcie wyjazd zamiast przyjemnością staje się powodem smutku i niepokoju. Zamiast tego warto skupić się na pozytywach: „Czekamy na twoje opowieści, gdy wrócisz”. 3. „Już tęsknimy” Powtarzanie, że się tęskni, może sprawić, że dziecko będzie się martwić o rodziców zamiast skupiać na własnych potrzebach i zabawie na obozie. Tęsknota jest naturalna i zwykle szybko mija, ale nie warto jej podsycać. Lepiej dodać: „Zadzwoń do nas, gdy tylko będziesz chciał”. 4. „Zosia też jeździła na obozy i dała radę”, „Twój starszy brat/kolega nie robił takich problemów” To zdanie to klasyka, która może obniżyć samoocenę dziecka i wzbudzić poczucie, że jest gorsze od innych. Wsparcie powinno polegać na budowaniu pewności siebie, a nie na krytyce. Porównywanie dziecka do rówieśników, nawet jeśli rodzic ma dobre intencje, może wywołać presję i poczucie, że coś jest z nim nie tak. To my, rodzice, musimy pamiętać, że każde dziecko jest inne i rozwija się w swoim tempie. 5. „Pilnuj się opiekuna, bo łatwo o tragedię” Chociaż bezpieczeństwo jest ważne i warto o tym rozmawiać jeszcze przed wyjazdem, straszenie dziecka nie pomoże. Może wywołać niepotrzebny lęk i sprawić, że dziecko będzie bać się korzystać z atrakcji, zamiast się nimi cieszyć. Lepsze jest spokojne przypomnienie zasad bezpieczeństwa. 6. „Jak będziesz tęsknić, przyjedziemy po ciebie” Obiecywanie natychmiastowego powrotu przy pierwszych oznakach tęsknoty daje dziecku sygnał, że nie musi się starać ani radzić sobie z nową sytuacją. Warto zamiast tego pokazać, że to normalne i z czasem minie, a wyjazd to szansa na wspaniałe wspomnienia, nowe umiejętności. Przypomnijcie dziecku, że o tych wyzwaniach będzie mógł opowiedzieć w szkole już we wrześniu. 7. „Nie martw się, szybko zleci” Choć to zdanie brzmi jak pocieszenie, u dziecka może wywołać wrażenie, że wyjazd to coś trudnego, co trzeba przetrwać, a nie ekscytująca przygoda. Może zacząć się zastanawiać, czy naprawdę jest się czym martwić i czy na pewno da sobie radę. Zamiast tego lepiej powiedzieć coś bardziej pozytywnego, na przykład: „Ciesz się każdą chwilą”. Tak trzeba żegnać się z dzieckiem przed wyjazdem na obóz Pożegnanie przed kolonią to moment, kiedy dziecko najbardziej potrzebuje spokoju i otuchy. Tak samo ważne są rozmowy, gdy dzwoni z obozu. Zamiast straszyć i opowiadać o swoich uczuciach, lepiej dodać mu odwagi i przypomnieć, że czeka je fajna przygoda. Zamiast niepokoić i porównywać, warto dodawać odwagi i podkreślać pozytywne strony wyjazdu. To właśnie takie słowa budują pewność siebie, a dziecko zyskuje pozytywne wspomnienia na całe życie. Zobacz też: Straszne rzeczy, które dzieci mówią o czerwonych paskach. Po 3. zdaniu zaczniesz płakać Tak chcieli nazwać dziecko rodzice z Polski. Urzędnicy mogli tylko popukać się w czoło Dziecko dało ci swój rysunek. Powiedz te 5 zdań, a jego pewność siebie poszybuje w górę
O te 5 rzeczy dzieci martwią się najbardziej. Ostatnia to pułapka: rodzice myślą, że daje radość
Rodzice najczęściej nie mają pojęcia, że dziecko czymś się martwi, a tym bardziej nie wiedzą, co to takiego. Tymczasem poziom niepokoju u dzieci może być naprawdę wysoki. Aby pomóc, najpierw warto zrozumieć, co powoduje lęk.
Niepokój u dzieci może być silny i objawiać się na wiele subtelnych sposobów – od wycofania się z codziennych aktywności, przez problemy ze snem, po trudności w nauce. Dzieci rzadko potrafią wprost wyrazić, że coś je niepokoi, dlatego tak ważna jest uważna obserwacja ich zachowania. Aby skutecznie pomóc, najpierw warto zrozumieć, co powoduje lęk. Eksperci są zgodni – dzieci martwią się wieloma rzeczami, pozornie błahymi albo takimi, które z perspektywy dorosłych wydają się nieistotne i są lekceważone. Dla młodego człowieka jednak te troski mogą mieć ogromne znaczenie emocjonalne. Nie zostawiaj dziecka samego z jego obawami Z kolei niepokój u dzieci często przytłacza rodziców, którzy chcą działać i pomagać, ale nie wiedzą, od czego zacząć. Brak odpowiednich narzędzi i wiedzy sprawia, że reakcje opiekunów bywają niewystarczające lub nieadekwatne. W rezultacie dziecko zostaje ze swoimi obawami samo, co tylko pogłębia jego lęk i poczucie niezrozumienia. Dlatego pierwszym krokiem powinna być próba zrozumienia, czym najczęściej martwią się dzieci – i tu nie chodzi o domysły, ale o wsłuchanie się w to, co dziecko naprawdę przeżywa. Oto najczęstsze źródła dziecięcego niepokoju: Akceptacja w środowisku rówieśników Potrzeba przynależności jest jedną z podstawowych potrzeb psychologicznych. Dzieci obawiają się odrzucenia, wyśmiania, a także tego, że nie będą „dość fajne”, by być częścią grupy. To lęki, które szczególnie nasilają się w okresie szkolnym i wśród nastolatków. Przeładowany grafik dnia codziennego, nadmiar zajęć Dzieci często są przeciążone obowiązkami: szkołą, dodatkowymi zajęciami, korepetycjami, sportem, a do tego dochodzi presja osiągnięć. Brak czasu na swobodną zabawę i odpoczynek powoduje narastające napięcie i frustrację. Duże zmiany w życiu rodziny (np. przeprowadzka) Nawet pozytywne zmiany, takie jak nowy dom czy narodziny rodzeństwa, mogą być dla dziecka źródłem stresu. Zmieniają znany świat, wymagają adaptacji i często wiążą się z utratą dotychczasowego poczucia bezpieczeństwa. Nagłe zmiany planów, brak rutyny Dzieci potrzebują przewidywalności. Stały rytm dnia daje im poczucie stabilizacji i kontroli nad codziennością. Kiedy coś nagle się zmienia – np. plan dnia, miejsce pobytu czy osoby w otoczeniu – mogą reagować stresem, rozdrażnieniem lub wycofaniem. Media społecznościowe i związane z nimi poczucie własnej wartości Nawet młodsze dzieci coraz częściej mają kontakt z mediami społecznościowymi. To przestrzeń, w której łatwo porównywać się z innymi, doświadczać hejtu lub presji wyglądu, popularności i sukcesu. To z kolei może wpływać negatywnie na samoocenę i budzić niepokój o to, czy „jestem wystarczająco dobry”. Zobacz też: Hulajnogi elektryczne nie są dla dzieci. Przez ten 1 błąd dochodzi od fatalnych wypadków 6 oznak, że jesteś rodzicem pandą. Możesz być dumna, jeśli spełniasz warunek nr 2 Dziecka w tym wieku nie puszczaj na plac zabaw. Wlepiają mandaty do 5 tysięcy zł
Dziecko dało ci swój rysunek. Powiedz te 5 zdań, a jego pewność siebie poszybuje w górę
Dla ciebie to tylko rysunek, a dla dziecka – szansa na ważną lekcję. To, co powiesz, gdy z dumą wręcza ci swoje dzieło, może zbudować jego pewność. Poznaj 5 prostych zdań, które wzmacniają dziecięcą wiarę w siebie z każdym rysunkiem.
Dla ciebie to tylko kilka kresek, ale dziecko traktuje swój rysunek bardzo poważnie. Może to być jego pierwszy świadomy projekt – efekt długiego skupienia i dziecięcej wyobraźni bez granic. Kiedy więc podaje ci kartkę, ma nadzieję, że naprawdę to zauważysz. A to, co wtedy powiesz, ma ogromne znaczenie dla jego rozwoju – przekonują ekspertki. Czasem wystarczy kilka prostych zdań, by zobaczyć różnicę. Dziecko właśnie wręczyło ci rysunek. Jak mądrze chwalić? „Komplement nie jest mądrą pochwałą” – mówi psycholożka Maria Berlińska w rozmowie z Cyprianem Majcherem. Ekspertka ma do rodziców ważny przekaz i zwraca ich uwagę na to, co warto mówić, by wspierać rozwój dziecka. „Chwalimy, ale tylko za to, co rzeczywiście widzimy” – wyjaśnia ekspertka. Zauważ, co dziecko narysowało, co potrafi, jak się postarało. W ten sposób doceniasz jego pracę i zaangażowanie. Te zdania mają moc. Dziecko zapamięta je na długo Jak więc chwalić, żeby budować wartość małego artysty od najmłodszych lat? Oto 5 prostych zdań, które możesz powiedzieć zamiast klasycznego „ładnie” czy „jak pięknie narysowałeś”. Każde z nich ma moc budowania dziecięcej pewności siebie. Zamiast więc reagować odruchowo, zatrzymaj się na chwilę. Popatrz ze skupieniem, a potem powiedz: „Widzę, że naprawdę się postarałeś!” Zamiast skupiać się na efekcie, doceń wysiłek. Taka reakcja uczy dziecko, że warto wkładać serce w to, co robi. Nie chodzi o perfekcję, ale o zaangażowanie. Dziecko usłyszy: „Twoja praca ma znaczenie. Zauważyłem, że się starałeś, i to jest ważne.” „Opowiesz mi, co tu narysowałeś?” To zdanie daje dziecku przestrzeń do wyrażenia siebie. Nie zakładaj, że od razu rozumiesz, co przedstawia rysunek – zapytaj. Dzięki temu pokazujesz, że naprawdę jesteś ciekawy świata swojego dziecka. Ono poczuje, że to, co tworzy, jest warte uwagi i rozmowy. To nie tylko buduje pewność siebie, ale też pogłębia waszą relację. „Bardzo podoba mi się, jak użyłeś tych kolorów!” Dzieci kochają kolory – często intuicyjnie sięgają po barwy, które najlepiej oddają ich nastrój i emocje. Zamiast ogólnej pochwały, wskaż konkretny element: odważne połączenie kolorów, ciekawe linie, wyjątkowy pomysł. Takie szczegóły pokazują dziecku, że jego twórczość jest naprawdę przez ciebie zauważana i doceniona. „To wygląda zupełnie jak twój styl!” To zdanie daje dziecku jasny komunikat: masz coś swojego, jesteś wyjątkowy. Niezależnie od tego, czy rysuje zawsze w podobny sposób, czy ciągle eksperymentuje – uznanie jego indywidualności dodaje mu skrzydeł. Uczy, że nie musi być „jak ktoś”, że warto być sobą. „Dziękuję, że się tym ze mną podzieliłeś.” Dziecko, które wręcza ci swój rysunek, tak naprawdę mówi: „zauważ mnie”. Wdzięczność za ten gest wzmacnia w nim przekonanie, że jest ważne, że to, co robi, ma sens. Takie słowa zostaną w nim na długo. Jedna pochwała może dać dziecku siłę na całe życie Gdy dziecko daje ci swój rysunek, często traktuje to jak zaproszenie do swojego świata. Doceń tę otwartość i zareaguj z czułością. Czasem trudno to zrobić, gdy trzeba podgrzać obiad i zaraz lecieć na zajęcia dodatkowe – ale warto! W ten sposób nie tylko zadbasz bliskość i stworzysz relację, ale też wzmacniasz w dziecku coś niezwykle ważnego. Uczysz go, że ma wierzyć w siebie, a to zostanie z nim na długie lata, a może nawet na całe dorosłe życie. Zobacz też: Hulajnogi elektryczne nie są dla dzieci. Przez ten 1 błąd dochodzi od fatalnych wypadków 6 oznak, że jesteś rodzicem pandą. Możesz być dumna, jeśli spełniasz warunek nr 2 Dziecka w tym wieku nie puszczaj na plac zabaw. Wlepiają mandaty do 5 tysięcy zł
Rób tych 10 rzeczy, a będziesz mieć inteligentne dziecko. Sposób nr 1 działa nawet u niemowląt
Jest kilka rzeczy, które bardzo pomagają w rozwoju intelektualnym, a które rodzice mogą robić dosłownie od samych narodzin dziecka. Nie ma ani odrobiny przesady w tym, że inteligencję da się rozwijać już u niemowląt. Oczywiście pod warunkiem, że pamiętacie o wszystkich tych 10 zasadach. A wcale nie jest trudno ich przestrzegać.
Te sposoby sprawiają, że inteligencja dziecka ma szansę się rozwijać. Do tego są naturalne, intuicyjne i można wpleść je w codzienność każdej rodziny. Co ważne, nie wymagają wielkich nakładów finansowych ani specjalistycznej wiedzy. Wystarczy czułość, uwaga i obecność rodzica. Oto rzeczy, które wpływają na rozwój inteligencji u dziecka: 1. Kontakt z bliskimi Bliski kontakt emocjonalny i fizyczny z rodzicami odgrywa ogromną rolę już od pierwszych dni życia. Przytulanie, głaskanie, noszenie na rękach, wspólne spędzanie czasu – to wszystko buduje nie tylko więź emocjonalną, ale i fundament pod rozwój mózgu. Badania pokazują, że dzieci, które mają zapewniony stały, ciepły kontakt z opiekunami, szybciej uczą się mówić, lepiej radzą sobie z emocjami i chętniej eksplorują świat. 2. Miłość i poczucie bezpieczeństwa Dziecko, które czuje się kochane i bezpieczne, ma odwagę, by uczyć się nowych rzeczy. Spokojna, stabilna atmosfera domowa jest jak gleba, na której wyrasta ciekawość i otwartość. Maluch nie musi skupiać się na przetrwaniu, tylko może całą swoją energię kierować na poznawanie otoczenia. Dlatego codzienne słowa „kocham cię”, cierpliwość i przewidywalność w relacji z dzieckiem są kluczowe. 3. Zabawa Zabawa to podstawowy sposób, w jaki dzieci uczą się świata. Poprzez zabawę rozwijają myślenie przyczynowo-skutkowe, uczą się współpracy, rozwijają wyobraźnię i trenują koncentrację. Dla niemowląt wystarczy prosty kontakt – „akuku”, dźwięki, mimika. Starsze dzieci potrzebują już bardziej złożonych zabaw – od klocków, przez zabawy tematyczne, po gry logiczne. Im więcej swobodnej, nieskrępowanej zabawy, tym lepiej dla mózgu. 4. Zabawki Nie ilość, a jakość zabawek ma znaczenie. Proste przedmioty, które angażują zmysły, zmuszają do myślenia i działania, są najcenniejsze. Drewniane klocki, układanki, sortery, książeczki kontrastowe – to przykłady rzeczy, które stymulują rozwój intelektualny. Ważne, by zabawki nie robiły wszystkiego za dziecko, ale raczej dawały pole do kreatywnego myślenia i samodzielności. 5. Codzienne zajęcia Mycie zębów, gotowanie, zakupy – codzienne czynności to dla dziecka okazja do nauki. Można je komentować, tłumaczyć, zachęcać dziecko do udziału. Dzięki temu maluch rozwija język, uczy się logicznego myślenia, kojarzenia faktów i planowania. Już roczne dziecko może być zaangażowane w układanie prania czy podawanie łyżek do stołu – przy okazji rozwija koordynację i poczucie sprawczości. 6. Ruch Mózg rozwija się w rytmie ciała. Ruch wspomaga tworzenie się nowych połączeń neuronowych. Dlatego tak ważne są spacery, bieganie, wspinanie się, taniec, gimnastyka. Aktywność fizyczna pomaga także w koncentracji i poprawia pamięć. Maluch, który dużo się rusza, lepiej radzi sobie z zadaniami poznawczymi. Nawet bujanie w wózku czy turlanie się po dywanie mają znaczenie. 7. Zdrowe jedzenie Dieta wpływa bezpośrednio na rozwój mózgu. Kwasy omega-3, witaminy z grupy B, żelazo – to wszystko ma znaczenie w procesie myślenia, uczenia się i koncentracji. Dlatego warto dbać o zbilansowane posiłki, bogate w warzywa, owoce, ryby, kasze i pełnoziarniste produkty. Słodycze i przetworzona żywność nie tylko nie dają korzyści, ale mogą działać rozpraszająco i osłabiać zdolności poznawcze. 8. Sen W czasie snu mózg dziecka intensywnie pracuje – porządkuje zdobyte informacje, tworzy nowe połączenia, regeneruje się. Dzieci, które śpią odpowiednią liczbę godzin, lepiej się uczą, są spokojniejsze, mają lepszą pamięć. Regularność snu i odpowiednia higiena snu (ciemność, cisza, rytuały przed snem) to klucz do harmonijnego rozwoju. 9. Umiar w stymulacji rozwoju Chociaż wiele można zrobić, by wspierać dziecko, nie można przesadzić. Zbyt wiele bodźców, zajęć, gadżetów edukacyjnych może przynieść odwrotny skutek. Dziecko potrzebuje też nudy, spokoju i przestrzeni na samodzielne odkrywanie świata. Warto obserwować potrzeby dziecka i dopasowywać tempo działań do jego indywidualnych możliwości. 10. Czas, by do wszystkiego dojrzeć Nie każde dziecko rozwija się w tym samym tempie – i to jest w porządku. Największym prezentem, jaki można dać dziecku, jest cierpliwość. Nie przyspieszajmy, nie porównujmy z innymi, nie wywierajmy presji. Dziecko, które ma czas, by dojrzewać w swoim rytmie, rozwija się stabilnie i naturalnie. A to najlepszy fundament dla jego przyszłej inteligencji i samodzielności. Zobacz też: Rodzice zdradzili 8 bajek, których zakazali dzieciom. Nr 2 to hit, ale nikt nie pozwala go oglądać W ten sposób wychowasz pewne siebie dziecko. Rodzice nie wiedzą, że wystarczy 1 prosty nawyk Tych 4 zdań nigdy nie mów córce. Ona nigdy ci tego nie wybaczy
10 zdań, które dziecko musi od ciebie usłyszeć. Nr 1 powtarzaj codziennie (to wcale nie „Kocham cię”)
Te słowa zostaną z dzieckiem na całe życie. Każdy powinien je usłyszeć od rodziców chociaż raz, ale tak naprawdę najlepiej powtarzać je codziennie, zwłaszcza nr 1.
Niektóre słowa mają ogromną moc. Mogą budować pewność siebie, poczucie wartości i bezwarunkowej akceptacji – zwłaszcza jeśli są wypowiadane regularnie i z serca. To, co rodzic mówi swojemu dziecku, zostaje z nim na całe życie. Poniższe zdania powinny paść z twoich ust przynajmniej raz, ale najlepiej, jeśli będą towarzyszyć dziecku codziennie. Zwracamy szczególną uwagę na punkt 1. 1. Jestem wdzięczna, że cię mam To zdanie niesie w sobie ogromne emocje. Nie mówi jedynie o miłości, ale o docenieniu obecności dziecka w twoim życiu. To komunikat: „cieszę się, że jesteś”. Wzmacnia więź i pokazuje dziecku, że jest dla ciebie czymś więcej niż obowiązkiem – jest darem. 2. To, co mówisz, jest dla mnie ważne Dzieci, które słyszą takie słowa, czują się ważne i wysłuchane. Wiedzą, że ich głos się liczy. Taki komunikat buduje otwartość i zaufanie – również na przyszłość, kiedy rozmowy staną się trudniejsze. 3. Uwielbiam bycie twoim rodzicem To więcej niż „kocham cię”. To deklaracja, że bycie mamą lub tatą to dla ciebie radość, a nie tylko obowiązek. To przekaz: „lubię cię takim, jakim jesteś” – bezwarunkowo. 4. Jestem z ciebie dumna Nie tylko wtedy, gdy dziecko coś osiągnie. Także wtedy, gdy się stara, gdy pokazuje empatię, gdy mówi, co czuje. Dumę warto wyrażać bez względu na rezultaty, bo dziecko dzięki temu uczy się, że jest wartościowe samo w sobie. 5. Masz bardzo dobre pomysły To zdanie zachęca do kreatywności i inicjatywy. Dziecko, które słyszy, że jego pomysły są ciekawe, ma większą odwagę, by je wyrażać i rozwijać. Rodzi się w nim poczucie sprawczości. 6. Jesteś ważny / ważna Te słowa to filar bezpieczeństwa emocjonalnego. Uświadamiają dziecku, że jego istnienie ma sens i że odgrywa istotną rolę w życiu bliskich. To zdanie powinno wybrzmiewać jak najczęściej. 7. Nie musisz być idealny, żeby być fajnym W świecie, który oczekuje doskonałości, to zdanie działa jak balsam. Uczy dziecko, że może popełniać błędy, nie rezygnując z bycia wartościowym człowiekiem. To podstawa zdrowej samooceny. 8. Twoja opinia się liczy Kiedy dziecko czuje, że jego zdanie ma znaczenie, łatwiej mówi o swoich potrzebach i emocjach. Rośnie z poczuciem, że może uczestniczyć w relacjach z szacunkiem i godnością. 9. Jesteś kochany / kochana Proste, a jednak nie do przecenienia. To nie tylko wyrażenie emocji – to też zapewnienie, że uczucie nie zależy od zachowania, ocen czy wyników. Miłość bezwarunkowa to największy dar. 10. Wierzę ci Zaufanie, które rodzic okazuje dziecku, ma potężny wpływ na jego samoocenę. Kiedy dziecko słyszy, że mu się wierzy, uczy się również ufać sobie. To zdanie niesie w sobie nie tylko wsparcie, ale i autentyczne zainteresowanie. Zobacz też: Rodzice zdradzili 8 bajek, których zakazali dzieciom. Nr 2 to hit, ale nikt nie pozwala go oglądać W ten sposób wychowasz pewne siebie dziecko. Rodzice nie wiedzą, że wystarczy 1 prosty nawyk Tych 4 zdań nigdy nie mów córce. Ona nigdy ci tego nie wybaczy
Jakie są lekcje w 6. klasie? Od 1 września 2025 zniknie jeden przedmiot
Przedmioty w 6 klasie to przede wszystkim kontynuacja nauki z wcześniejszych lat, dlatego wyprawka szkolna będzie podobna do tej z poprzedniego roku. Jednak w tym roku pojawi się ważna zmiana – jeden z dotychczasowych przedmiotów zniknie, a zastąpi go nowość.
Jakie są przedmioty w 6 klasie? To pytanie często zadają uczniowie, którzy przygotowują się do nowego roku szkolnego, a także ich rodzice. Szósta klasa to moment, kiedy robi się trochę poważniej – materiału jest więcej, a lekcje bywają bardziej wymagające. To etap, gdy uczniowie nie tylko utrwalają wiedzę z poprzednich lat, ale też zaczynają zagłębiać się w nowe, bardziej szczegółowe zagadnienia. Sprawdź, ile przedmiotów i jakie zmiany czekają szóstoklasistów już od września. Spis treści: Ile zajęć mają szóstoklasiści? Jakie są przedmioty w 6 klasie? Jakie trzeba kupić zeszyty do 6 klasy? Czego uczą się dzieci w 6 klasie? Ile zajęć mają szóstoklasiści? W 6 klasie szkoły podstawowej nie pojawiają się nowe przedmioty. Uczniowie kontynuują te same lekcje, co w klasie piątej – z tą różnicą, że materiał staje się bardziej szczegółowy i wymagający. Jedyną zmianą jest to, że zamiast wychowania do życia w rodzinie pojawia się edukacja zdrowotna. Tyle przedmiotów dzieci będą miały w 6 klasie W 6 klasie jest 14-15 przedmiotów. Dzieci mają najwięcej zajęć z języka polskiego (czytania jest więc sporo, mimo okrojonej liczby obowiązkowych lektur do 6 klasy) a w następnej kolejności: matematyki i wychowania fizycznego. Liczba przedmiotów zależy od liczby języków obcych nauczanych w danej szkole. Niektórzy spędzą w szkole więcej czasu Osobną kwestią są lekcje religii i etyki – udział w nich jest dobrowolny. Obecnie te zajęcia nie są obowiązkowe, a od 1 września 2024 roku oceny z religii i etyki nie będą wliczane do średniej – ani na półrocze, ani na koniec roku. Nieobowiązkowe są również zajęcia z wychowania do życia w rodzinie. Od 1 września 2025 roku przedmiot ten ma zniknąć z planu lekcji, a jego miejsce zajmie edukacja zdrowotna – także w wymiarze jednej godziny tygodniowo i również jako zajęcia dla chętnych. Jakie są przedmioty w 6 klasie? W roku szkolnym 2025/2026 uczniowie 6 klasy szkoły podstawowej mają 32 godziny lekcyjne tygodniowo. Większość przedmiotów to kontynuacja z wcześniejszych lat, ale materiał staje się bardziej szczegółowy. Oto pełna lista przedmiotów, z jakimi szóstoklasiści spotkają się w nadchodzącym roku szkolnym: język polski; matematyka; zajęcia wychowania fizycznego; historia; geografia (doszła w 5 klasie); biologia; muzyka; plastyka; technika; informatyka; język nowożytny (zwykle język angielski lub język niemiecki); godzina wychowawcza (podczas niej w 6 klasie uczniowie będą mieli zajęcia z udzielania pierwszej pomocy) religia lub etyka; wychowanie do życia w rodzinie. Jakie trzeba kupić zeszyty do 6 klasy? Przed początkiem każdego roku szkolnego rodzice kompletują wyprawkę szkolną. Na szczęście dzieci otrzymują książki w szkole. Rodzice nie muszą za nie płacić, o ile dziecko nie zgubi podręcznika lub nie odda na koniec roku zniszczonego egzemplarza (wyjątkiem jest zakup podręcznika do religii). Do kupienia zostają więc zeszyty i ewentualnie inne pomoce dydaktyczne, które wyczerpały się w poprzednich latach. W szóstej klasie potrzebne będą grubsze zeszyty. Najlepiej 60-kartkowe i z miękkimi oprawami, bo są zdecydowanie lżejsze od tych w twardych okładkach. zeszyty w kratkę – do matematyki, przyrody, historii, geografii, plastyki, techniki, informatyki, religii (czyli na początek — potrzebnych będzie minimum 5-6 zeszytów); zeszyty w szeroką linię – do języka polskiego i języków obcych (najlepiej od razu kupić ich 3-4); zeszyt nutowy (z pięciolinią) – do muzyki (z reguły wystarczy 1). Sprawdź, czy szkoła, do której uczęszcza dziecko, nie wywiesiła listy rzeczy, które są wymagane od uczniów. W każdej szkole na pewno jednak przydadzą się: plecak, piórnik, długopisy, ołówki, kredki, farby, temperówka, gumka do ścierania, korektor, przybory do geometrii, nożyczki, blok rysunkowy i techniczny, taśma klejąca, teczki, a także buty na zmianę, na WF i strój gimnastyczny oraz wspomniane wyżej zeszyty. Czego uczą się dzieci w 6 klasie? Najwięcej jest lekcji języka polskiego, bo aż 5 godzin w tygodniu. Po 4 godziny lekcyjne przypadają na matematykę i WF. W 6 klasie podczas zajęć uczniowie utrwalają materiał, który przerabiali już w poprzednich klasach, ale także dowiadują się zupełnie nowych rzeczy. Na lekcjach języka polskiego omawiane są nowe lektury, uczeń uczy się także o środkach stylistycznych i słowotwórstwie. Na matematyce uczniowie nabywają wiedzę z zakresu wyrażeń algebraicznych, uczą się obliczać objętości figur, porównują ułamki zwykłe i dziesiętne, a także dodają, odejmują, mnożą i dzielą liczby wymierne. Na zajęciach z języka angielskiego szóstoklasista nabywa wiedzę w zakresie stopniowania przymiotników, uczy się nowych słówek i czasów (są szkoły, w których dzieci w 6 klasie uczą się co najmniej dwóch języków nowożytnych). Podczas nauki historii uczeń nabywa wiedzę historyczną z zakresu XVIII wieku, poznaje przyczyny i skutki trzech rozbiorów Polski. Na lekcjach geografii szóstoklasista uczy się charakteryzować ruchy Ziemi, opisywać środowisko geograficzne Polski na tle Europy, opisywać gospodarkę Polski, poznaje geografię regionalną poszczególnych kontynentów. W trakcie zajęć z biologii uczeń nabywa wiedzę o anatomii człowieka i zwierząt. Lekcje techniki pozwalają szóstoklasiście nauczyć się rozwiązać proste problemy techniczne, a także sprawnie i bezpiecznie posługiwać się sprzętem technicznym. Na zajęciach z informatyki szóstoklasista uczy się obsługi programów typu Word, Power Point, Excel oraz tworzenia prostych animacji. Dzięki zajęciom z plastyki w klasie szóstej uczeń nauczy się operować światłem w pracach plastycznych, interpretować wybrane dzieła sztuki, poznaje także rodzaje druku i rolę mediów w sztuce. Podczas zajęć z muzyki uczeń nauczy się tworzyć proste struktury dźwiękowe i układy ruchowo-taneczne, a także przedstawiać cechy i charakter wykonywanych utworów werbalnie i pozawerbalnie, rozwijając swoje zdolności i umiejętności muzyczne. Materiał został zaktualizowany przez redakcję w 2025 roku. Zobacz też: Wyprawka do 6. klasy – lista rzeczy niezbędnych szóstoklasiście W 5. klasie nie będzie lekko. Tym razem dojdą aż 3 nowe przedmioty Zaskakujące zmiany w 4 klasie. Te przedmioty pojawią się po raz pierwszy