Oto co robić, gdy dziecko jest rozregulowane emocjonalne. Psycholog poleca metodę „na brudno”
Napad złości w sklepie (albo innym miejscu publicznym!) potrafi wyprowadzić z równowagi nawet najbardziej cierpliwego rodzica. A gdyby można było przygotować dziecko na taką sytuację... jeszcze zanim do niej dojdzie? Psychologowie przekonują, że właśnie tak działa metoda „na brudno”.
Napad złości w sklepie, płacz przy wyłączaniu bajki czy awantura przed wyjściem do szkoły – wielu rodziców zna te sytuacje aż za dobrze. Najczęściej próbujemy reagować dopiero wtedy, gdy emocje dziecka sięgają zenitu. Psychologowie przekonują jednak, że istnieje znacznie skuteczniejszy sposób. Roboczo możemy nazwać tę metodę: „na brudno”. Na czym polega? Rozregulowanie emocjonalne to nie „złe zachowanie” Każde dziecko od czasu do czasu wybucha złością. Jednak jeśli napady gniewu, impulsywne reakcje czy trudności z radzeniem sobie z frustracją utrzymują się także u starszego dziecka, mogą świadczyć o problemach z samoregulacją emocjonalną. Samoregulacja to umiejętność panowania nad emocjami i zachowaniem nawet wtedy, gdy sytuacja jest trudna. Dzięki niej dziecko potrafi poradzić sobie z rozczarowaniem, zaakceptować zmianę planów czy wytrzymać frustrację bez wybuchu. Jak wyjaśnia psycholog kliniczny dr Matthew Rouse, jedne dzieci reagują natychmiast – ich emocje eksplodują bez ostrzeżenia. U innych napięcie narasta stopniowo, aż w końcu dochodzi do wybuchu. W obu przypadkach celem nie jest tłumienie emocji, ale nauczenie dziecka, jak przeżywać je w bezpieczny sposób. Metoda „na brudno” uczy emocji bez presji Większość rodziców ćwiczy... dopiero podczas kryzysu. To naturalny odruch. Dziecko zaczyna krzyczeć w sklepie, więc rodzic próbuje je uspokoić. Nie chce wyłączyć konsoli? Rozpoczyna się długa dyskusja. Problem polega na tym, że w chwili silnego pobudzenia mózg dziecka nie jest gotowy do nauki nowych umiejętności. Dlatego psychologowie proponują zupełnie inne rozwiązanie. Eksperci nazywają ją practice runs, czyli próbami generalnymi lub treningiem „na brudno”. Zasada jest prosta: zamiast czekać na prawdziwy kryzys, ćwiczymy trudną sytuację wcześniej, kiedy dziecko jest spokojne. Dr Rouse podaje prosty przykład. Jeśli dziecko regularnie urządza awantury podczas zakupów, nie warto ćwiczyć tego podczas dużych, stresujących zakupów przed świętami. Znacznie lepiej wybrać się do sklepu tylko na kilka minut i potraktować wizytę jak trening. Dziecko może ćwiczyć: chodzenie obok rodzica, niesięganie po produkty z półek, spokojne czekanie przy kasie, zaakceptowanie odmowy zakupu zabawki. Dzięki temu dziecko uczy się właściwej reakcji w spokojnych warunkach, zanim emocje przejmą kontrolę. Trening można wykorzystać niemal wszędzie To właśnie sprawia, że metoda jest tak ciekawa. Jeśli problemem jest poranne wychodzenie z domu, nie trzeba czekać do poniedziałkowego poranka. Można urządzić próbę w sobotę. Najpierw ćwiczyć samo ubieranie. Potem dodawać kolejne elementy: śniadanie, mycie zębów, spakowanie plecaka. Podobnie z wyłączaniem tabletu. Zamiast ćwiczyć wtedy, gdy dziecko od godziny gra w ulubioną grę, warto umówić się na krótką, dwu- lub trzyminutową zabawę. Następnie spokojnie poprosić o oddanie urządzenia i pochwalić dziecko za współpracę. Dr Rouse podkreśla, że nauka samoregulacji wygląda podobnie jak nauka czytania czy jazdy na rowerze. Najpierw ćwiczy się łatwiejsze sytuacje, a dopiero później stopniowo zwiększa poziom trudności. Nie wyręczaj, ale wspieraj Psycholog zwraca uwagę również na jeszcze jeden błąd rodziców. Chcąc uniknąć wybuchu, często przejmują kontrolę nad sytuacją. Pomagają przy każdym zadaniu, rozwiązują każdy problem albo uspokajają dziecko, zanim zdąży ono samo spróbować poradzić sobie z emocjami. Eksperci określają to jako „scaffolding”, czyli tworzenie dziecku bezpiecznego rusztowania. Nie chodzi o wyręczanie, ale o udzielenie dokładnie takiego wsparcia, jakiego dziecko potrzebuje na danym etapie. Przykład? Rodzic pomaga rozwiązać pierwsze zadanie z matematyki, a kolejne dziecko wykonuje już samodzielnie. Jeśli pojawia się frustracja, może zrobić krótką przerwę, napić się wody i wrócić do pracy. Z czasem wsparcia jest coraz mniej, a odpowiedzialności po stronie dziecka – coraz więcej. Najważniejsza wiadomość dla rodziców jest taka, że samoregulacja nie jest cechą, z którą dziecko się rodzi. To umiejętność rozwijana latami. Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na gaszeniu kolejnych pożarów, warto stworzyć dziecku okazję do ćwiczeń wtedy, gdy jest spokojne. Kilka minut „na brudno” może sprawić, że podczas prawdziwego kryzysu maluch będzie wiedział, jak zareagować. Źródło: childmind.org Zobacz także: 10 przykazań Montessori. Powtarzaj je jak mantrę, a wychowasz silne psychicznie dziecko „Antosiu, widzę Twoją złość. Czy możemy dojść do konsensusu?”. Współcześni rodzice stali się zakładnikami własnych dzieci Te 3 zdania Duńczycy i Finowie powtarzają jak mantrę. Dlatego ich dzieci są najszczęśliwsze
3-letnia córeczka zagrodziła mu drogę i nie wypuszczała z domu. „Szepnęła słowa, po których pękło mi serce”
W codziennym pędzie między domowymi obowiązkami, pracą a próbą zapanowania nad rodzicielskim chaosem, często gubimy to, co w relacji z dzieckiem jest absolutnie najważniejsze. Choć z pozoru wydaje nam się, że zabezpieczamy przyszłość naszych pociech, zapewniając im najlepsze zabawki, ubrania czy zajęcia dodatkowe, to brutalna prawda o dziecięcych potrzebach potrafi uderzyć w nas w najmniej oczekiwanym momencie i całkowicie zrewidować dotychczasowe priorytety.
Każdy z nas doskonale zna ten scenariusz, gdy zegarek nieubłaganie tyka, w głowie wiruje długa lista zadań do zrobienia na wczoraj, a wyjście z domu zamienia się w logistyczny maraton. W dokładnie takim momencie potężnego, dorosłego pośpiechu znalazł się autor poruszającego wpisu na Instagramie z profilu @poprostublisko, którego szczere wyznanie błyskawicznie stało się hitem sieci i wywołało ogromną lawinę komentarzy wzruszonych rodziców. Poruszająca historia ojca i jego trzyletniej córeczki Mężczyzna stał już w przedpokoju, gotowy do wyjścia, z głową pełną zawodowych projektów i terminów, gdy nagle jego trzyletnia córeczka zagrodziła mu drogę i nie wypuszczała z domu. Mała dziewczynka zablokowała swoim drobnym, dziecięcym ciałem drzwi wyjściowe, patrząc tacie prosto w oczy z determinacją, jakiej trudno oczekiwać od tak małego człowieka. Ojciec próbował delikatnie załagodzić sytuację, tłumacząc ze zniecierpliwieniem, że bardzo mu się spieszy i musi już iść, jednak maluch, zamiast odpuścić, mocno wtulił się w jego nogi. Kiedy tata zrezygnowany kucnął przy niej, by ją uspokoić i wreszcie utorować sobie przejście, stało się coś, co całkowicie zatrzymało czas. Dziewczynka zbliżyła się do jego twarzy i szepnęła słowa, po których pękło mu serce. Malutka trzylatka wyszeptała tacie wprost do ucha prośbę: „Tato, nigdy nie puszczaj mnie pierwszy”, obnażając tym samym największy głód emocjonalny współczesnych dzieci. W tamtej jednej, niezwykłej sekundzie cały dorosły pośpiech, stres związany z pracą i spóźnieniem po prostu wyparował, ustępując miejsca ogromnym wyrzutom sumienia, które zna chyba każda współczesna matka i ojciec. Autor wpisu ze smutkiem uświadomił sobie, że w pogoni za zapewnieniem dziecku wszystkiego, co materialne, nieświadomie odmawiał mu tego, czego najbardziej potrzebowało: swojej pełnej, niczym niezakłóconej obecności i uwagi. „Nigdy nie puszczaj mnie pierwszy”. Czego uczy nas ta niezwykła zasada? Wtedy właśnie, na podłodze w przedpokoju, ten młody tata podjął przełomową decyzję, której wielu wiecznie zabieganych dorosłych na początku może zupełnie nie zrozumieć ani nie docenić. Zamiast tradycyjnego, szybkiego buziaka na do widzenia i nerwowego oswobodzenia się z dziecięcych rączek, odłożył na bok torbę, zapomniał o uciekającym czasie i przez pełne trzy minuty klęczał na ziemi, mocno trzymając swoją córeczkę w ramionach. Postanowił, że tym razem nie zrobi tego, co robi większość z nas każdego dnia: nie puści dziecka jako pierwszy, pozwalając maluchowi decydować o tym, kiedy nasyci się tą bliskością. Ta prosta, a zarazem genialna w swojej prostocie zasada ma potężną moc terapeutyczną dla rozchwianego układu nerwowego małego człowieka, który w ten sposób uczy się zaufania do świata. Kiedy tulimy malucha i czekamy, aż to on sam rozluźni uścisk i odejdzie do swoich spraw, dajemy mu najpiękniejszy możliwy komunikat o bezwarunkowej miłości i akceptacji. Dziewczynka trzymała tatę mocno tak długo, jak tego potrzebowała, by napełnić swój wewnętrzny zbiornik bezpieczeństwa, po czym ze spokojem i uśmiechem sama otworzyła drzwi i pozwoliła mu wyjść. Poczuła się w pełni wysłuchana, zauważona i ważna, a jej lęk przed rozłąką z rodzicem naturalnie wygasł w bezpiecznych, stabilnych objęciach dorosłego. Ta historia pokazuje, że dzieci nie potrzebują idealnych, idealnie zorganizowanych rodziców, ale ludzi z krwi i kości, którzy potrafią w kryzysowym momencie porzucić swoje dorosłe plany na rzecz uspokojenia dziecięcego serca. Jak budować poczucie bezpieczeństwa u małego dziecka? Nasze rodzicielskie ramiona są dla dzieci jak magiczne schronienie, jedyny stały i bezpieczny punkt w tym wielkim, często przerażającym i niezrozumiałym dla nich świecie. Stosując w codziennym życiu zasadę świadomego, cierpliwego przytulania, wysyłamy dziecku jasny sygnał, że może od nas dostać dokładnie tyle miłości, wsparcia i uwagi, ile w danym momencie potrzebuje. Mała bohaterka internetowego wpisu dzięki mądrej i natychmiastowej reakcji swojego taty dowiedziała się, że dla niej on zawsze ma czas, nawet wtedy, gdy cały świat dokoła każe mu gonić przed siebie. To właśnie z takich drobnych, z pozoru błahych gestów buduje się trwały fundament pod przyszłą pewność siebie młodego człowieka oraz jego poczucie własnej wartości. Warto choć raz dziennie zatrzymać się w tym szalonym pędzie, kucnąć przy swoim dziecku, zamknąć oczy i po prostu trwać w uścisku tak długo, aż małe rączki same nas puszczą. Te trzy minuty spędzone na podłodze mogą przynieść więcej korzyści dla rozwoju emocjonalnego malucha niż najdroższe zabawki świata, a nam, rodzicom, pozwolą odzyskać właściwą perspektywę na to, co w życiu naprawdę ma znaczenie. Zobacz też: Te dzieci przestają się złościć i krzyczeć w 3 minuty. Wystarczy zadać 2 krótkie pytania
To już plaga wśród rodziców: zabierają na wakacje darmową „nianię” i mają spokój. Po co w ogóle mieć dzieci?
Rodzice lenią się przy hotelowym basenie albo na plaży, a dziecko siedzi obok ze smartfonem w rączkach. Ekran daje chwilę wytchnienia: maluch nie marudzi, nie mówi co pięć minut, że mu się nudzi, nie domaga się uwagi. Jest darmową „nianią”, którą można zabrać ze sobą wszędzie. Tylko czy właśnie tak powinien wyglądać rodzinny odpoczynek?
Na wstępie zaznaczę: nie chodzi o to, by demonizować tablety i telefony. Każdy rodzic wie, że są sytuacje, w których ekran naprawdę staje się wybawieniem: w przychodni, gdy przestraszone dziecko zanosi się płaczem, podczas długiej podróży, gdy ulubione zabawki, kolorowanki i książeczki zawodzą, gdy trzeba pilnie coś zrobić podczas pracy zdalnej... To się zdarza, w końcu rodzice są tylko ludźmi, nawet jeśli niektórzy próbują z nich zrobić superbohaterów. Problem pojawia się wtedy, gdy urządzenie przestaje być narzędziem wsparcia, a zaczyna zastępować rodzica, z którym dziecko spędza wolny czas. Na wakacjach rodzice często rezygnują z zasad Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii przez biuro podróży Thomas Cook pokazuje, że aż 64 proc. rodziców nie ustala żadnych zasad dotyczących korzystania z urządzeń podczas wakacji. Ograniczenia wprowadza jedynie 36 proc. Dla wielu rodzin jest to zrozumiałe. Wakacje mają być przecież odpoczynkiem od codziennej rutyny, obowiązków i nieustannych negocjacji. Rodzice nie chcą kolejny raz słyszeć: „Jeszcze pięć minut”, a dzieci oczekują większej swobody. Podobny trend widać w Polsce. Z badania przeprowadzonego przez Komputronik wynika, że 46 proc. rodziców na wakacjach całkowicie znosi limity grania albo wyraźnie je zwiększa. Kolejne 27 proc. przyznaje, że zasady są wprawdzie nadal obecne, ale znacznie łagodniejsze. Tylko co piąty rodzic utrzymuje wakacyjne reguły na takim samym poziomie jak w ciągu roku. Jedna z najbardziej niepokojących danych dotyczy czasu spędzonego przed ekranem. Średnio dziecko poniżej 10. roku życia spędza przed ekranem 93 minuty dziennie. Najwięcej czasu korzystają z urządzeń sześciolatki – średnio 104 minuty. Nawet dzieci poniżej pierwszego roku życia spędzają przed ekranami około godziny dziennie. Problemem nie zawsze jest liczba minut Łatwo powiedzieć: „Moje dziecko korzysta z tabletu tylko godzinę dziennie”. Trudniej odpowiedzieć na pytanie, co w tym czasie zostało przez ekran zastąpione. Specjaliści z Child Mind Institute podkreślają, że nie zawsze najważniejsze jest samo liczenie minut spędzonych przed ekranem. Warto spojrzeć szerzej: czy dziecko dobrze sypia? Czy jest aktywne fizycznie? Czy spędza czas z rodziną i rówieśnikami? Czy ma zainteresowania, które nie wymagają ekranu? Jeśli odpowiedzi są twierdzące, dodatkowy odcinek bajki podczas wakacji prawdopodobnie nie będzie powodem do niepokoju. Jeśli jednak telefon wypiera sen, ruch, wspólne posiłki, zabawę lub relacje, wtedy warto przyjrzeć się zasadom. Jak podkreślają eksperci, nie chodzi wyłącznie o to, ile czasu dziecko spędza przed ekranem, ale o to, co przez ten ekran traci. Jak postawić granice bez codziennej wojny? Wakacyjne zasady nie muszą być surowe. Zamiast całkowicie zakazywać korzystania z urządzeń, można ustalić konkretne momenty, kiedy dziecko ma czas na telefon lub tablet. Na przykład pół godziny po obiedzie albo podczas odpoczynku w hotelu. Dziecko wie wtedy, czego się spodziewać, i rzadziej pyta o ekran przez cały dzień. Rodzice mogą też wspólnie z nim przygotować „wakacyjne menu” aktywności bez telefonu. Mogą znaleźć się na nim gry planszowe, czytanie, rysowanie, budowanie z piasku, pływanie czy zabawa z rodzeństwem. Specjaliści zwracają również uwagę, że samo odebranie urządzenia nie wystarczy. Jeśli mówimy dziecku: „Nie możesz teraz korzystać z tabletu”, warto jednocześnie podpowiedzieć, co może zrobić zamiast tego. Nuda nie musi być czymś złym, ale dzieci potrzebują czasu, by nauczyć się samodzielnie wymyślać zajęcia. Ważna jest też postawa rodziców. Trudno oczekiwać, że dziecko odłoży telefon, jeśli dorosły przez cały dzień przegląda media społecznościowe. Wspólne momenty bez ekranów mogą dotyczyć wszystkich – na przykład posiłków, wyjścia na plażę czy wieczornego spaceru. Ekran może pomagać. Nie powinien jednak zastępować rodzica Nowe zasady często wywołują protest. Dziecko może się złościć, negocjować albo wielokrotnie prosić o wyjątek. Eksperci podkreślają, że jest to normalna reakcja na zmianę. Najważniejsza jest konsekwencja – szczególnie na początku. Dzieci zwykle potrzebują czasu, by przyzwyczaić się do nowych granic. Jednocześnie rodzice nie muszą dążyć do perfekcji. Jeśli tablet pozwoli dorosłemu spokojnie zjeść posiłek, odpocząć albo przez chwilę zadbać o własne potrzeby, pojedynczy wyjątek nie przekreśla wszystkich zasad. Elastyczność czasem pomaga obniżyć napięcie w całej rodzinie. Może więc problem nie polega na tym, że rodzice zabierają tablet na wakacje. Problem zaczyna się wtedy, gdy urządzenie staje się głównym sposobem na zajęcie dziecka, a wspólny wyjazd zamienia się w kilka równoległych wakacji – rodzice odpoczywają, dzieci oglądają, a rodzinne chwile przechodzą obok. Bo ekran może być pomocnikiem. Nie powinien jednak stać się kimś, kto przeżywa wakacje z dzieckiem za rodziców. Źródła: childmind.org, thomascook.com, wp.pl Zobacz także: 5-punktowy plan, by odkleić przedszkolaka od ekranu. Zacznij dziś, bo będzie tylko gorzej
5 kroków, by postawić dziecku granice. Psycholożka: Współcześni rodzice boją się mówić dzieciom „nie”
„Jeszcze pięć minut!” – krzyczy dziecko, gdy prosisz je o wyłączenie bajki. Za chwilę pojawiają się łzy, złość, a może nawet rzucanie się na podłogę. W takich momentach wielu rodziców zaczyna się zastanawiać: odpuścić, żeby uniknąć awantury, czy postawić na swoim? Choć pokusa, by dla świętego spokoju powiedzieć „dobrze”, bywa ogromna, psychologowie przekonują, że właśnie wtedy dziecko najbardziej potrzebuje jasnych granic.
„Stawianie dzieciom granic wydaje się czymś oczywistym – w końcu to my jesteśmy dorosłymi, nieprawdaż? Każdy rodzic wie jednak, że w praktyce wygląda to zupełnie inaczej. Wychowujemy dzieci w czasach, gdy z każdej strony słyszymy, jak powinniśmy postępować. Media społecznościowe i książki dla rodziców pełne są porad, przez które wielu z nas zaczyna wierzyć, że powiedzenie 'nie' może zaszkodzić naszym dzieciom” – pisze kanadyjska psycholożka kliniczna dr Zia Lakdawalla. Paradoks polega jednak na tym, jak wyjaśnia ekspertka, że dzieci potrzebują granic, wręcz o nie błagają – nawet jeśli wydaje nam się, że się im sprzeciwiają. Przecież to granice dają dzieciom poczucie bezpieczeństwa i pomagają im zrozumieć świat. Granica to nie kara. To decyzja rodzica Jednym z najczęstszych błędów jest mylenie granic z karami albo konsekwencjami. Dr Lakdawalla podkreśla, że granica nie polega na wymyślaniu sankcji dla dziecka. To przede wszystkim jasna decyzja rodzica dotycząca własnego działania. To subtelna, ale bardzo ważna różnica. Zamiast mówić: „Jeśli tego nie zrobisz, zabiorę ci tablet”, warto skupić się na tym, co zależy od dorosłego. Na przykład: „Nie ruszę samochodem, dopóki wszyscy nie zapną pasów”. Albo: „Po kolacji nie podaję już słodyczy” zamiast „Po kolacji nie dostaniesz słodyczy”. Takie granice są przewidywalne. Nie zmieniają się pod wpływem płaczu czy negocjacji, dzięki czemu dziecko wie, czego może się spodziewać. Dlaczego dziecko testuje granice? Wielu rodziców odbiera sprzeciw dziecka jako złośliwość albo próbę przejęcia kontroli. Tymczasem psycholożka uspokaja – testowanie granic jest naturalnym etapem rozwoju. Każde dziecko musi nauczyć się, że nie zawsze dostanie to, czego chce i dokładnie wtedy, kiedy chce. To trudna lekcja, dlatego często towarzyszą jej silne emocje. Płacz, złość czy frustracja nie oznaczają, że rodzic zrobił coś źle. Wręcz przeciwnie. To właśnie w takich momentach dziecko uczy się radzić sobie z rozczarowaniem, regulować emocje i stopniowo akceptować fakt, że świat ma swoje ograniczenia. Zdaniem dr Lakdawalli te doświadczenia są niezwykle cenne. Dzięki nim dzieci w przyszłości łatwiej radzą sobie z odmową, czekaniem na swoją kolej czy porażkami w szkole, pracy i relacjach z innymi ludźmi. To jeden z fundamentów odporności psychicznej. Dlaczego rodzicom jest dziś tak trudno powiedzieć „nie”? Współczesnym rodzicom nie brakuje wiedzy. Problem w tym, że czasami jest jej... zbyt dużo. Poradniki, media społecznościowe i dziesiątki ekspertów sprawiają, że wielu mamom i tatom trudno zaufać własnej intuicji. Pojawia się obawa, że każda odmowa może zranić dziecko albo wpłynąć na jego rozwój. Do tego dochodzi jeszcze jedna trudność. Gdy dziecko płacze lub krzyczy, dyskomfort odczuwa nie tylko ono. Rodzic również przeżywa silne emocje i często chce jak najszybciej zakończyć konflikt. Najprostszym sposobem wydaje się ustąpienie. Psycholożka zwraca jednak uwagę, że chwilowa ulga nie uczy dziecka radzenia sobie z frustracją. To właśnie spokojne i konsekwentne trzymanie granicy przynosi najlepsze efekty. Jak mądrze stawiać dziecku granice? Ekspertka podkreśla, że stawianie granic to umiejętność, której uczą się zarówno dzieci, jak i rodzice. Nie trzeba być idealnym. Znacznie ważniejsza jest konsekwencja i gotowość do dalszych prób. Jej najważniejsze wskazówki to: Zacznij od małych rzeczy. Nie próbuj zmieniać wszystkiego naraz. Łatwiej zacząć od prostych zasad, np. braku przekąsek tuż przed kolacją albo ustalenia, ile książek czytacie przed snem. Bądź konsekwentna. Jeśli raz ustalisz granicę, staraj się jej trzymać. To właśnie przewidywalność daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Zachowaj spokój. Krzyk nie wzmacnia granicy. Kiedy dziecko przeżywa silne emocje, warto wziąć głęboki oddech i spokojnie pozostać przy swojej decyzji. Nie zostawiaj dziecka samego z emocjami. Możesz powiedzieć: „Widzę, że jest ci przykro” albo „Rozumiem, że jesteś zły”. Empatia nie oznacza rezygnacji z granicy. Szukaj wsparcia. Rozmowa z innymi rodzicami pomaga spojrzeć na trudne sytuacje z większym spokojem i przypomina, że niemal każdy mierzy się z podobnymi wyzwaniami. Choć dziecko często protestuje, gdy słyszy „nie”, w rzeczywistości właśnie wtedy uczy się jednej z najważniejszych umiejętności na całe życie – radzenia sobie z rozczarowaniem i akceptowania, że nie wszystko zależy od niego. Granice nie są przeciwieństwem ciepła i bliskości. Przeciwnie – pomagają stworzyć dziecku bezpieczne ramy, w których może rozwijać samodzielność, odporność psychiczną i zaufanie do rodzica. A to zaprocentuje nie tylko w dzieciństwie, ale również wtedy, gdy będzie już dorosłym człowiekiem. Źródło: ffew.ca Zobacz także: 10 przykazań Montessori. Powtarzaj je jak mantrę, a wychowasz silne psychicznie dziecko
Niemowlę je pałeczkami i nie pluje warzywami. Ten azjatycki sposób na wychowanie małego smakosza to prawdziwe złoto
Kiedy polskie mamy zmagają się z wiecznym wypluwaniem brokułów, na drugim końcu świata istnieje kultura, w której problem niejadków praktycznie nie istnieje. Tamtejsze podejście do rozszerzania diety niemowląt opiera się na rytuałach, które zakorzeniają w małym człowieku miłość do jedzenia od pierwszych miesięcy życia.
Kultura jedzenia w Japonii to nie jest kwestia genów, ale genialnego systemu edukacji, który sprawia, że warzywa i owoce stają się dla dziecka najbardziej naturalnym wyborem. Ten azjatycki sposób na wychowanie małego smakosza to prawdziwe złoto i warto przenieść te nawyki do własnego domu. Rozszerzanie diety niemowlaka po japońsku − sekret tkwi w celebracji W Japonii moment, w którym niemowlę zaczyna swoją przygodę ze stałym pokarmem, nie jest zwykłym, technicznym etapem zapisanym w kalendarzu przez pediatrę. To wielkie święto rodzinne nazywane Okuziome, celebrowane zazwyczaj około setnego dnia życia dziecka. Choć maluch nie potrafi jeszcze wtedy samodzielnie gryźć, rytuał polega na symbolicznym podsuwaniu pod jego rączki i usta tradycyjnych potraw, takich jak ryż, ryba czy zupa miso. Ta wczesna celebracja ma zakodować w podświadomości dziecka, że jedzenie to radość, święto i element budowania bliskości z całą rodziną, a nie przykry obowiązek wciśnięcia w siebie kilku łyżek papki. Prawdziwa rewolucja zaczyna się jednak kilka miesięcy później, kiedy następuje realne rozszerzanie diety niemowlaka. Japońskie mamy całkowicie rezygnują z mdłych, słoiczkowych przecierów o trudnym do zidentyfikowania smaku i kolorze. Zamiast tego stawiają na różnorodność i tak zwaną zasadę pięciu kolorów, w której na talerzu dziecka muszą pojawić się produkty białe, czarne, czerwone, żółte i zielone. Każdy posiłek to małe dzieło sztuki, podane w pięknych, miniaturowych naczyniach. Dziecko od samego początku uczy się jeść oczami, a warzywa nie są przemycane w sosie, tylko eksponowane jako najatrakcyjniejszy element posiłku, co budzi w małym człowieku naturalną ciekawość. Pierwsze sztućce dla dziecka − dlaczego pałeczki treningowe robią furorę Widok rocznego malucha, który w miarę sprawnie operuje pałeczkami i zjada kawałki gotowanej marchewki, potrafi wprawić w osłupienie niejednego europejskiego turystę. W azjatyckiej kulturze nauka samodzielnego jedzenia idzie w parze z genialnym treningiem motoryki małej. Bardzo wcześnie wprowadza się tak zwane pałeczki treningowe, czyli specjalne, plastikowe sztućce połączone u góry elastycznym elementem i wyposażone w silikonowe kółeczka na paluszki dziecka. Dzięki temu dziecko nie ma problemu z utrzymaniem narzędzia, a ruch potrzebny do schwytania kawałka jedzenia wymaga niesamowitej koncentracji i precyzji. Ten prosty gadżet całkowicie zmienia dynamikę posiłku. Kiedy dziecko je tradycyjną łyżeczką, często bezwiednie otwiera buzię i połyka to, co wsuwa mu rodzic. Używając pałeczek, maluch staje się absolutnym panem sytuacji. Musi namierzyć wzrokiem konkretny kawałek warzywa, skoordynować ruch dłoni, chwycić go, utrzymać i precyzyjnie trafić do buzi. To sprawia, że jedzenie staje się fascynującą grą zręcznościową. Maluch skupia się na procesie chwytania, przez co zapomina o marudzeniu, a każdy zjedzony kawałek pieczonej dyni czy fasolki szparagowej traktuje jak osobisty sukces. Cały ten proces dostarcza ogromnej satysfakcji. Jak wychować małego smakosza − japońskie zasady, które warto wdrożyć już dziś Przeniesienie japońskich nawyków do polskiej kuchni wcale nie wymaga gotowania skomplikowanych potraw kuchni azjatyckiej. Chodzi przede wszystkim o zmianę nastawienia i rezygnację z presji, która tak często towarzyszy rodzicom przy rodzinnym stole. Kluczem do sukcesu jest podawanie dziecku jedzenia o wyrazistych fakturach i naturalnych smakach. Japończycy uwielbiają buliony pełne umami (po japońsku to „przyjemny smak” opisywany jako mięsny), naturalne wodorosty, delikatne ryby i warzywa gotowane na parze w taki sposób, by wciąż pozostały lekko chrupkie. Dziecko, które od małego poznaje bogactwo prawdziwych struktur jedzenia, w przyszłości znacznie rzadziej cierpi na neofobię żywieniową i z chęcią testuje kulinarne nowości. Równie ważna jest kultura wspólnego biesiadowania. W Japonii posiłek to czas absolutnego spokoju. Przy stole nie ma miejsca na włączony w tle telewizor, grające zabawki czy próby zabawiania dziecka bajką na telefonie, żeby tylko zjadło jeszcze jedną łyżeczkę. Maluch obserwuje dorosłych, którzy z apetytem zajadają te same potrawy, i naturalnie próbuje ich naśladować. Jeśli chcesz, aby Twoje dziecko pokochało warzywa, zacznij traktować rozszerzanie diety jak piękną, sensoryczną przygodę, zainwestuj w bezpieczne pałeczki treningowe i pozwól dziecku na pełną samodzielność, nawet jeśli z początku będzie to oznaczało mały bałagan wokół krzesełka do karmienia. Zobacz też: Psycholog wskazuje 8 zakazanych zwrotów do dziecka. Większość rodziców mówi je codziennie
Japońskie 6-latki same jeżdżą metrem i sprzątają szkoły. Dlaczego w Tokio nie ma helikopterowych rodziców?
Podczas gdy większość z nas drży na samą myśl o wypuszczeniu siedmiolatka po bułki do osiedlowego sklepiku, na drugim końcu świata rozgrywa się rodzicielska rzeczywistość, która w europejskich warunkach mogłaby uchodzić za totalne szaleństwo. Choć na pierwszy rzut oka te metody mogą budzić sprzeciw, to kryje się za nimi genialnie przemyślany system budowania odpowiedzialności i niezależności od najmłodszych lat.
Wyobraźcie sobie gigantyczne, tętniące życiem Tokio, wielomilionową aglomerację, w której dorosły człowiek bez nawigacji potrafi zgubić się w trzy minuty. To właśnie tam, pośród rzeki spieszących się urzędników, każdego poranka można dostrzec niezwykły widok: maleńkie dzieci w charakterystycznych, kolorowych czapkach i z wielkimi plecakami, które zupełnie same maszerują chodnikami, wsiadają do wagonów metra i bez cienia strachu przemierzają miasto w drodze do szkoły. Niezwykła samodzielność dzieci na ulicach Tokio Japońskie 6-latki same jeżdżą metrem i sprzątają szkolne korytarze, co dla przeciętnego rodzica w Polsce brzmi jak gotowy scenariusz na film grozy lub interwencję opieki społecznej. U nas normą stało się podwożenie pociech pod same drzwi placówki, niemalże pod samą ławkę, i niesienie za nie plecaka, który rzekomo jest zbyt ciężki dla młodego kręgosłupa. Tymczasem w Kraju Kwitnącej Wiśni nikogo nie dziwi widok pierwszoklasisty, który z pełną powagą kasuje bilet, pilnuje swojej stacji docelowej i ze spokojem radzi sobie w miejskiej dżungli. To nie jest kwestia braku serca czy rodzicielskiej obojętności, lecz głęboko zakorzeniona filozofia oparta na zaufaniu do młodego człowieka oraz do całego otaczającego go społeczeństwa. Ta niesamowita samodzielność nie ogranicza się jednak wyłącznie do bezpiecznego pokonania drogi z punktu A do punktu B, ponieważ prawdziwy sprawdzian dojrzałości zaczyna się po przekroczeniu progu szkolnej klasy. W japońskich szkołach na próżno szukać tradycyjnych firm sprzątających czy pań woźnych, które z mopem w ręku biegają po korytarzach i zacierają ślady dziecięcej beztroski. Od czyszczenia podłóg, przez mycie okien, aż po szorowanie toalet i serwowanie codziennych posiłków w porze lunchu odpowiedzialni są wyłącznie uczniowie, nawet ci najmłodsi. Dzieci dzielą się na grupy, zakładają białe fartuchy oraz chustki na głowy i z ogromnym zaangażowaniem dbają o swoją wspólną przestrzeń, ucząc się przy tym szacunku do pracy własnej oraz cudzej. W Japonii nie ma helikopterowych rodziców Żeby zrozumieć ten fenomen, trzeba przyjrzeć się temu, jak bardzo różni się azjatyckie podejście do wychowania od naszego zachodniego kultu nieustannej ochrony. Dlaczego w Tokio nie ma helikopterowych rodziców, którzy krążą nad dzieckiem przez całą dobę i usuwają z jego drogi każdą, nawet najmniejszą kłodę? Odpowiedź kryje się w japońskim pojęciu omoiyari, które oznacza specyficzny rodzaj empatii, altruizmu oraz brania pełnej odpowiedzialności za dobrostan całej wspólnoty. W Japonii od najmłodszych lat wpaja się dzieciom, że nie są pępkiem świata, wokół którego kręci się cała galaktyka, ale ważną częścią skomplikowanego organizmu społecznego. Zamiast uczyć maluchy chorobliwej rywalizacji i skupienia wyłącznie na własnym sukcesie, system edukacyjny oraz domowy promują współpracę i wzajemną pomoc w każdej dziedzinie życia. Helikopterowe rodzicielstwo, tak popularne w Europie czy Stanach Zjednoczonych, w japońskiej kulturze byłoby postrzegane jako ogromna krzywda wyrządzana własnemu dziecku. Nadopiekuńczość jest tam traktowana jako odbieranie młodemu człowiekowi szansy na naukę życia, radzenia sobie z porażkami oraz budowania wewnętrznej siły. Japończycy głęboko wierzą, że pozwalając dziecku na popełnianie błędów, na zgubienie się w drodze czy na samodzielne rozwiązanie rówieśniczego konfliktu, dają mu najlepszy możliwy kapitał na dorosłość. Rodzice w Tokio nie czują potrzeby ciągłego kontrolowania i sprawdzania lokalizacji w telefonie, ponieważ wiedzą, że całe miasto jest urządzone tak, by chronić najmłodszych. Istnieje tam niepisana zasada, że każdy dorosły na ulicy staje się opiekunem dziecka, które podróżuje samotnie, a kierowcy autobusów czy motorniczy metra są wyczuleni na punkcie małych pasażerów. Czego polskie matki mogą nauczyć się od Japonek? Choć przeniesienie japońskiego modelu jeden do jednego na polskie realia jest technicznie i kulturowo niemożliwe, to lekcja płynąca z Tokio może całkowicie odmienić nasze podejście do macierzyństwa. Nie musimy od razu wypuszczać sześcioletniego malucha do warszawskiego czy krakowskiego tramwaju w godzinach szczytu, ale możemy zacząć od małych kroków w zaciszu własnego domu. Pozwólmy dzieciom na więcej swobody, przestańmy wyręczać je w wiązaniu butów, sprzątaniu pokoju czy pakowaniu szkolnego piórnika tylko dlatego, że zrobimy to szybciej i dokładniej. Kiedy nieustannie kontrolujemy i poprawiamy każdy ruch naszego dziecka, wysyłamy mu podświadomy, niezwykle toksyczny komunikat, że samo nie jest wystarczająco dobre ani mądre, by sobie poradzić. Warto zainspirować się tą azjatycką mądrością i zamiast budować wokół dziecka złote klatki, zacząć mądrze wyposażać je w narzędzia potrzebne do samodzielnego życia. Zamiast nieustannego lęku i czarnowidztwa, zaszczepmy w naszych głowach odrobinę japońskiego zaufania do dziecięcych możliwości, które bardzo często przewyższają nasze dorosłe oczekiwania. Sześciolatek, który potrafi sam zadbać o porządek wokół siebie i nie boi się wyzwań, w przyszłości wyrośnie na dorosłego, który z podniesioną głową i bez lęku przejdzie przez każdą życiową burzę. Zmiana naszych nawyków oraz zachowań to najlepszy prezent, jaki możemy podarować swoim pociechom, uwalniając je od ciężaru naszej własnej rodzicielskiej kontroli. Zobacz też: Japońskie dzieci są wrażliwe i zawsze słuchają dorosłych. Sekret tkwi w zasadzie „smutnego wzroku”
Grzecznie pouczyła obcą matkę w galerii. „Paskudnie mi się dostało. Nie mam dziecka, to nie mogę się wtrącać?”
Jeszcze długo po powrocie do domu nie mogłam się uspokoić. Ręce wciąż lekko mi drżały, a w głowie raz po raz wracał obraz małej dziewczynki stojącej pośrodku galerii. Nie potrafiłam przestać myśleć o jej wielkich, zapłakanych oczach.
Weekendowe zakupy w centrum handlowym. Szukałam lnianej sukienki na wakacje. Nagle usłyszałam płacz. Głośny, rozpaczliwy, taki, którego nie da się pomylić ze zwykłym dziecięcym marudzeniem. Kilka metrów dalej stała kilkuletnia dziewczynka. Twarz miała czerwoną, niemal purpurową, a po policzkach spływały jej wielkie łzy. O coś prosiła mamę, ale nie wiem o co. Właściwie nie było to najważniejsze. Widziałam przede wszystkim dziecko, które nie radziło sobie z ogromnymi emocjami. Jej mama wyglądała na zmęczoną i rozdrażnioną. Zamiast przytulić córkę lub spróbować ją uspokoić, zaczęła jej grozić. Padły słowa, że jeśli dziewczynka natychmiast się nie uspokoi, „dostanie”. Poczułam niepokój. Pomyślałam, że ta mała potrzebuje teraz przede wszystkim bliskości i poczucia bezpieczeństwa. Nie chciałam pouczać, chciałam zareagować Podeszłam spokojnie. Powiedziałam, że dziewczynka najwyraźniej potrzebuje teraz zrozumienia i empatii. Dodałam też, że straszenie laniem nie pomoże, a podniesienie ręki na dziecko jest po prostu przemocą. Bałam się reagować, ale czułam, że nie mogę postąpić inaczej. Nie liczyłam na podziękowania, ale nie spodziewałam się takiej reakcji. Matka od razu zaatakowała mnie słowami, że nie mam prawa oceniać tego, jak wychowuje córkę, i że powinnam zająć się własnymi dziećmi. Zgodnie z prawdą odpowiedziałam, że ich nie mam. To rozwścieczyło ją jeszcze bardziej. Jakby brak własnych dzieci odbierał człowiekowi prawo do troski o cudze. Czy tylko rodzice mogą stanąć po stronie dziecka? Od tamtej chwili często wracam myślami do tej sceny. Zastanawiam się, skąd bierze się przekonanie, że o dzieciach mogą wypowiadać się wyłącznie rodzice. Czy naprawdę trzeba mieć własne potomstwo, by wiedzieć, że przestraszone dziecko potrzebuje wsparcia? Czy trzeba być mamą lub tatą, by rozumieć, że groźby i strach nie uczą szacunku? Nie uważam, że każdy przechodzień powinien komentować każdą decyzję rodzica. Każdy ma prawo do gorszego dnia, zmęczenia czy błędów. Są jednak sytuacje, w których milczenie staje się cichą zgodą. Odpowiedzialność nas wszystkich Być może moje słowa niczego wtedy nie zmieniły. Wierzę jednak, że warto reagować spokojnie i z szacunkiem, gdy widzimy dziecko, które doświadcza strachu lub upokorzenia. Dobro dzieci nie jest wyłącznie sprawą rodziny. To odpowiedzialność, którą wszyscy w pewnym stopniu ponosimy. Nie trzeba być rodzicem, by to dostrzec. Wystarczy pozostać uważnym człowiekiem. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Kłopotliwa scena na plaży w Międzyzdrojach: matka myślała, że nikt nie zauważy? „Ludzie odwracali wzrok”
Wstyd w pijalni wód w słynnym uzdrowisku. „Ludzie nie mogli uwierzyć, na co rodzice pozwalają 3-letniej córce”
Zawsze wydawało mi się, że uzdrowiska takie jak Krynica-Zdrój to oazy świętego spokoju, do których człowiek ucieka, żeby naładować baterie, pospacerować po deptaku i w kulturalnych warunkach podreperować zdrowie. Sama jestem mamą dwójki dzieci, więc doskonale wiem, że podróżowanie z nimi to nie rurki z kremem i trzeba mieć oczy dookoła głowy. Rozumiem pot, łzy i nagłe zwroty akcji, ale to, co zobaczyłam podczas ostatniego weekendu w pijalni wód, po prostu zwaliło mnie z nóg. Do teraz czuję wstyd za to, jak niektórzy współcześni rodzice interpretują wolność i bezstresowe wychowanie. Przekroczono granicę, do której absolutnie nikt o zdrowych zmysłach nie powinien się nawet zbliżać.
Wszystko zaczęło się bardzo niewinnie. Weszliśmy do pijalni, w środku panował ten specyficzny, elegancki klimat. Ludzie w ciszy sączyli wodę leczniczą ze szklanych pijałek, starsze panie rozmawiały półgłosem, a wokół rozchodziła się kojąca muzyka. Obok nas usiadło młode małżeństwo z córeczką, na oko trzyletnią. Dziewczynka od początku była dość żywiołowa, biegała między stolikami, ale umówmy się, to wciąż tylko dziecko. Prawdziwy dramat zaczął się w momencie, gdy mała nagle zastygła i głośno zakomunikowała, że natychmiast musi zrobić siku. Kultura osobista w miejscach publicznych a dzieci Każdy rodzic, który przechodził etap odpieluchowania, wie, że tu liczy się każda sekunda. Spodziewałam się, że matka albo ojciec porwą małą na ręce i popędzą do toalety, która w pijalni jest przecież świetnie oznaczona i ogólnodostępna. To, co wydarzyło się sekundę później, sprawiło, że wszystkim obecnym w pijalni dosłownie opadły szczęki. Matka dziewczynki bez cienia żenady wyciągnęła z wielkiej torby podręcznej plastikowy, rozkładany nocnik turystyczny. Zamiast wziąć małą na bok, pójść do łazienki czy chociaż wyjść na zewnątrz w ustronne miejsce, rozłożyła ten gadżet na samym środku eleganckiej sali, tuż obok stolików, przy których ludzie pili wodę. Ojciec jak gdyby nigdy nic posadził ją na tym plastiku, prosto przed oczami kilkudziesięciu zszokowanych kuracjuszy. Konflikt pokoleń w polskim uzdrowisku W tym momencie w pijalni zapadła taka cisza, że słychać było dosłownie szum kranu z wodą Jan. Starsze panie, które siedziały przy stoliku obok, aż zamarły z pijałkami w dłoniach. Widziałam ich miny, to było totalne niedowierzanie wymieszane z niesmakiem. Ludzie zaczęli ostentacyjnie odwracać wzrok, niektórzy zaczęli nerwowo chrząkać. Najgorsza w tym wszystkim była absolutna obojętność rodziców. Oni zachowywali się tak, jakby korzystanie z nocnika przez ich córkę na środku zabytkowego obiektu uzdrowiskowego było najbardziej naturalną rzeczą na świecie. Matka z uśmiechem podawała małej chrupki, a ojciec scrollował telefon. Jedna ze starszych, eleganckich kuracjuszek nie wytrzymała. Podeszła do tej pary i bardzo cicho, ale stanowczo zwróciła uwagę, że pijalnia wód to nie jest publiczna toaleta i takie rzeczy powinno się załatwiać w łazience, szanując innych ludzi, którzy tutaj odpoczywają. Reakcja matki dziewczynki była podręcznikowym przykładem totalnego braku wychowania. Naskoczyła na tę starszą kobietę, że to jest małe dziecko, a jak się starszej pani nie podoba, to może wyjść. Granice bezstresowego wychowania i komfort innych Jako matka czułam, jak oblewa mnie gorący pot ze wstydu za tamtych rodziców. To nie jest żadna wygoda ani nowoczesne rodzicielstwo, to jest po prostu zwyczajne chamstwo i brak podstawowych manier. Kupując rozkładany nocnik, dostajemy genialne narzędzie na sytuacje awaryjne w lesie, w samochodzie na autostradzie czy na dzikiej plaży, a nie glejt na załatwianie potrzeb fizjologicznych dziecka w kawiarniach, restauracjach czy pijalniach wód. Ucząc dziecko, że może siusiać w każdym miejscu, bez względu na obecność innych ludzi, wychowujemy kogoś, kto w przyszłości nie będzie szanował żadnych barier społecznych. To wydarzenie zepsuło nam cały wieczór. Pijalnia wód w Krynicy straciła dla mnie swój urok, a w głowie została mi tylko ta żenująca scena. Mam wrażenie, że jako rodzice zaczynamy mocno błądzić. Chcemy, żeby świat był wyrozumiały dla naszych dzieci, ale sami nie dajemy światu ani odrobiny szacunku. Jeśli nie zaczniemy stawiać granic sobie i swoim maluchom w miejscach publicznych, to niedługo nikt nie będzie chciał nas nigdzie wpuszczać. I wcale się temu nie dziwię. Zobacz też: Podrzucanie dzieci znajomym w wakacje. „Wyprosiłam córkę sąsiadki, bo pchała się nawet na kolację”
Miał być raj, jest krzyk na plaży. Jak przetrwać wakacyjną histerię dziecka i nie zwariować?
Słońce, szum fal, zapach gofrów i... nagły, przeszywający krzyk na środku pełnej ludzi plaży lub w restauracji, w której właśnie podano obiad. Scenariusz, który zna niemal każdy rodzic. Zamiast wymarzonych wakacji - nagłe zderzenie z dziecięcą histerią, poczucie bezradności i ten paraliżujący wzrok innych urlopowiczów na plecach. Podpowiadamy, jak w pierwszej minucie wyciszyć wakacyjny wybuch dziecka i skutecznie odciąć się od oceniających spojrzeń gapiów.
Sezon urlopowy w pełni, a wraz z nim na zamkniętych grupach dla rodziców w mediach społecznościowych rusza lawina postów. Dramatyczne wpisy: „Dziewczyny, pomóżcie. Jesteśmy trzeci dzień we Włoszech, a mój 4-latek urządza takie sceny, że mam ochotę spakować walizki i wracać. Krzyczy o wszystko, kładzie się na chodniku, a ludzie w restauracjach patrzą na nas jak na patologię. Co robię źle?”. Pod takimi postami natychmiast pojawiają się setki komentarzy - od słów otuchy, przez złote rady o „bezkarnym wychowaniu”, aż po chłodne oceny. Wakacje, które miały być nagrodą za miesiące ciężkiej pracy, dla wielu rodzin zamieniają się w emocjonalny poligon. Dlaczego na urlopie, kiedy teoretycznie wszyscy powinniśmy być zrelaksowani, dzieci „wybuchają” częściej? I jak przetrwać ten krytyczny moment bez poczucia, że jako rodzice ponieśliśmy porażkę? Historia Katarzyny: „Czułam na sobie wzrok całej plaży” Katarzyna, mama 5-letniego Tymka, planowała zeszłoroczny urlop w Hiszpanii przez pół roku. Wybrała kameralny hotel, spakowała ulubione zabawki syna i nastawiła się na idealny, rodzinny czas. Rzeczywistość zweryfikowała te plany już drugiego dnia. - Tymek dostał ataku histerii na środku zatłoczonej plaży, bo... piasek za bardzo przykleił mu się do stóp” - wspomina Katarzyna. - Zaczął przeraźliwie krzyczeć, rzucać zabawkami i uciekać w stronę wydm. Próbowałam go uspokoić, brać na ręce, przekupić gofrem - nic nie działało. Wokół nas natychmiast zapadła cisza. Ludzie na leżakach odwracali głowy, starsze małżeństwo obok zaczęło głośno komentować, że dzisiejsze pokolenie rodziców nie ma żadnego autorytetu. Czułam, jak krew napływa mi do twarzy. Miałam ochotę zapaść się pod ziemię i po prostu zacząć płakać razem z nim. To, co spotkało Katarzynę, to klasyczny scenariusz, w którym zderzają się dwa światy: przeciążony układ nerwowy dziecka i ogromna presja społeczna, jaką czuje rodzic. Pierwsza minuta, czyli gaszenie pożaru Kiedy maluch kładzie się na ziemi w restauracji albo krzyczy wniebogłosy na plaży, w głowie rodzica natychmiast odpala się alarm. Chcemy to wyciszyć - tu i teraz, za wszelką cenę. Tymczasem kluczem do sukcesu nie jest uciszenie dziecka siłą, ale zrozumienie, co właśnie dzieje się w jego organizmie. - Kiedy dziecko wpada w silny szał, płacz lub złość w miejscu publicznym, najważniejsze jest zrozumienie, że w tym momencie nie zachowuje się ono ,,na złość'” - wyjaśnia mgr Paulina Urbanowicz, psycholożka dziecięca z Urbann Clinic w Warszawie. - Jego układ nerwowy jest po prostu przeciążony. Wakacje to dla malucha potężna zmiana rutyny: nowe miejsce, upał, inny rytm snu, nadmiar bodźców, obce smaki. Pierwsza minuta takiego wybuchu ma kluczowe znaczenie. Jak przetrwać tę pierwszą minutę? 3 zasady ratunkowe: Zadbaj o własny spokój: Dzieci działają jak emocjonalne Wi-Fi - błyskawicznie podłączają się pod nasz stan. Jeśli zaczniesz krzyczeć, zawstydzać je lub grozić karami, napięcie tylko wzrośnie. Mów szeptem lub niskim głosem: Zamiast potoku słów i tłumaczeń („Dlaczego znowu to robisz?”, „Uspokój się, bo wracamy!”), ogranicz komunikaty do minimum. Powiedz spokojnie: „Widzę, że jest Ci teraz bardzo trudno. Jestem przy Tobie”. Zmień kadr (ewakuacja): Jeśli to możliwe, weź dziecko na ręce lub odprowadź w ustronne miejsce. Z dala od muzyki, tłumu, słońca i ciekawskich spojrzeń. - Nie jest to nagradzanie złego zachowania ani ucieczka w poczuciu porażki. To stworzenie warunków, w których układ nerwowy dziecka ma szansę w ogóle się wyregulować. Dopiero gdy emocje opadną, przyjdzie czas na spokojną rozmowę o tym, co się wydarzyło i jak poradzić sobie następnym razem” - tłumaczy psycholożka. Widownia na urlopie, czyli jak odciąć się od „dobrych rad” Dla wielu rodziców to nie sam płacz dziecka jest najtrudniejszy, ale publiczność. Karcące spojrzenia zza sąsiedniego parawanu, wymowne westchnienia w kolejce po lody i słynne: „Moje dzieci...” rzucane przez przechodniów potrafią odebrać resztki pewności siebie. Przede wszystkim warto uświadomić sobie prosty fakt: ludzie dookoła nie mają pojęcia o Waszym życiu. - Przypadkowi obserwatorzy widzą jedynie kilkuminutowy wycinek z życia rodziny - zauważa mgr Paulina Urbanowicz. - Nie znają temperamentu dziecka, jego wieku, wcześniejszego przebiegu dnia ani realnych przyczyn wybuchu emocji. Ich ocena opiera się na skrajnie ograniczonych informacjach. Zamiast pytać siebie w panice: „Co oni o mnie pomyślą?”, przekieruj całą swoją uwagę na jedyną osobę, która naprawdę Cię teraz potrzebuje. Zadaj sobie pytanie: „Czego moje dziecko potrzebuje w tej sekundzie, aby odzyskać poczucie bezpieczeństwa?” - radzi psycholog. Jak kulturalnie (i z klasą) postawić granicę wścibskim gapiom? Nie musisz znosić uwag obcych ludzi ani tłumaczyć się ze swoich metod wychowawczych. Masz pełne prawo chronić przestrzeń swoją i dziecka. Jak to zrobić bez wchodzenia w niepotrzebne dyskusje? Przygotuj sobie wcześniej dwa proste, gotowe zdania-tarczę: „Dziękuję za troskę, poradzimy sobie.” „Potrzebujemy teraz z dzieckiem chwili spokoju.” Wypowiedziane spokojnym, stanowczym głosem zazwyczaj ucinają wszelkie komentarze. - Warto pamiętać, że dzieci uczą się przez modelowanie - podglądają nas w kryzysowych momentach - podsumowuje mgr Paulina Urbanowicz. - Gdy widzą, że rodzic zachowuje spokój, stawia granice obcym ludziom z szacunkiem i koncentruje się na ich potrzebach zamiast na opinii tłumu, dostają niezwykle ważną lekcję regulacji emocji. I to jest prawdziwy fundament ich poczucia bezpieczeństwa. O ekspertce: mgr Paulina Urbanowicz – psycholożka i psycholożka dziecięca, specjalizująca się we wspieraniu dzieci, młodzieży oraz ich rodziców. W swojej pracy łączy rzetelną wiedzę naukową z praktycznym, pełnym empatii podejściem do codziennych wyzwań wychowawczych. Jest założycielką sieci nowoczesnych poradni psychologicznych Urbann Clinic w Warszawie.
Jeden styl wychowania pomaga dzieciom z ADHD. Szkoda, że rodzice nie mają o tym pojęcia
Długie, prawie 20-letnie badanie opisane w „Research in Child and Adolescent Psychopathology”, śledziło losy dzieci od 4. miesiąca życia i wskazało, że u bardzo energicznych dzieci łagodniejsze objawy wiązały się z „dyrektywnym”, wspierającym stylem wychowania.
W prawie 20-letnim badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Research in Child and Adolescent Psychopathology” naukowcy przyjrzeli się temu, jak temperament dziecka i styl wychowania mogą wiązać się z nasileniem objawów ADHD. Obserwacja zaczęła się, gdy dzieci miały 4 miesiące: oceniano ich reakcje na nowość, takie jak nowe dźwięki i obrazy, a później śledzono rozwój aż do 15. roku życia, opierając się m.in. na opisach rodziców i analizie relacji rodzic-dziecko. Temperament to sygnał, nie wyrok W rozmowach rodziców temat wraca regularnie: dziecko jest bardzo aktywne, szybko się ekscytuje, silnie reaguje emocjonalnie i łatwo się rozprasza. Badania pokazują, że taki zestaw cech może korelować z nasileniem objawów ADHD. Ważne jest jednak jedno doprecyzowanie: temperament sam w sobie nie jest jednoznacznym wyznacznikiem ADHD. Na to, jak dziecko funkcjonuje w kolejnych latach, wpływają też czynniki genetyczne i środowiskowe, w tym ich wzajemne oddziaływania. To oznacza, że nawet jeśli niemowlę od początku jest „na wysokich obrotach”, nie da się na tej podstawie przesądzać o rozwoju trudności. Można natomiast uważniej obserwować, w jakich sytuacjach dziecko traci regulację i jakie wsparcie pomaga mu wrócić do równowagi. W opisywanym badaniu szczególną uwagę zwrócono na dzieci z tzw. profilem pełnym energii (określanym też jako „wybujały”) – takie, które mają dużo energii i podekscytowania. Naukowcy analizowali konsekwencje rozwojowe tej wczesnej cechy, zestawiając ją z późniejszymi zachowaniami zgłaszanymi przez rodziców, obserwowanymi interakcjami rodzic–dziecko oraz objawami ADHD (zaznaczanymi w badaniu jako niediagnostyczne). Dyrektywność, która wspiera, a nie kontroluje Najmocniejszy wniosek dotyczył tego, co działo się w dłuższym czasie. U dzieci o wysokiej energii łagodniejsze objawy ADHD w kolejnych latach wiązały się z dyrektywnym stylem wychowania. Brzmi ostro? W tym ujęciu „dyrektywność” nie oznaczała jednak kontroli ani sztywnego reżimu, tylko konkretne, wspierające prowadzenie dziecka wtedy, gdy najbardziej tego potrzebuje. Dyrektywność korelowała z tym, że rodzic daje jasne, fizyczne i werbalne wskazówki, szczególnie gdy dziecko jest rozregulowane. W praktyce chodzi o krótkie podpowiedzi i pomoc w „złapaniu oddechu”, uspokojeniu się i odnalezieniu w sytuacji. To podejście jest bliskie codzienności wielu rodzin: dziecko ma energię i pomysły, ale czasem potrzebuje kogoś, kto pomoże mu zatrzymać się na moment, uporządkować emocje i wrócić do zadania. Warto też pamiętać o szerszym tle: nie ma jednego uniwersalnego stylu, który „powstrzyma” ADHD. Celem jest raczej wspieranie samoregulacji, zwłaszcza w obszarach takich jak impulsywność, nieuwaga i nadpobudliwość. U jednych dzieci więcej da spokojna struktura i rytm dnia, u innych kluczowe okaże się szybkie wychwytywanie momentu przeciążenia i trafna, krótka pomoc. Rusztowanie w praktyce: struktura na start, samodzielność z czasem W badaniu pojawia się też nadrzędna idea rusztowania w rodzicielstwie. To podejście, w którym rodzic na początku daje więcej struktury i podpowiedzi, a potem stopniowo wycofuje wsparcie, gdy dziecko nabiera kompetencji i pewności siebie. Sens jest prosty: dziecko uczy się nowych umiejętności w bezpiecznych warunkach, a dorosły nie wyręcza go bez końca. Rusztowanie może dotyczyć bardzo zwyczajnych spraw, na przykład sytuacji społecznych. Na początku rodzic pomaga dziecku nazwać zasady rozmowy: jak zacząć, jak poczekać na swoją kolej, jak nie przerywać. Z czasem oddaje stery dziecku, zostając w pobliżu jako „punkt wsparcia”, gdy pojawi się trudność. Wśród podejść spójnych z rusztowaniem wymieniane są m.in. wychowanie w duchu latarni morskiej oraz wychowanie wspierające autonomię. Z kolei style takie jak helikopterowe rodzicielstwo i pobłażliwe rodzicielstwo mogą utrudniać dziecku ćwiczenie samodzielnego radzenia sobie: albo dlatego, że dorosły stale przejmuje stery, albo dlatego, że brakuje czytelnych granic. W obu wariantach dziecku trudniej budować pewność siebie i umiejętności regulowania emocji oraz zachowań, które bywają szczególnie wymagające przy objawach ADHD. Współautorką badania była Heather Henderson, psycholog rozwojowa oraz profesor i kierownik katedry psychologii na Uniwersytecie Waterloo. Jej zespół pokazał, że u dzieci bardzo „żywiołowych” różnicę może robić nie surowość, ale uważne, konkretne prowadzenie i stopniowe uczenie samodzielności. Dla rodzica to cenna wskazówka: zamiast szukać jednego idealnego stylu, można skupić się na tym, by codziennie dokładać dziecku narzędzi do regulacji i krok po kroku oddawać mu więcej sprawczości. Źródło: parents.com Zobacz też: Te dzieci przestają się złościć i krzyczeć w 3 minuty. Wystarczy zadać 2 krótkie pytania
„Cudze dzieci zrujnowały mi urlop. Ich matka chyba myślała, że nikt nie widzi”. To wina „bezstresowego wychowania”
Jak co roku kilka dni wakacji spędziłam nad Bałtykiem, w Trójmieście. Słońce (chociaż czasem za chmurami), szum fal i ten moment, kiedy człowiek w końcu zwalnia. A potem wystarczyło kilkanaście minut, żebym zrozumiała, dlaczego coraz więcej osób mówi, że na wakacjach najbardziej męczą ich... dzieci. Tylko czy to na pewno chodzi o nie?
Plaża była pełna ludzi. Rodziny z maluchami, seniorzy, młodzi, grupy znajomych. Typowy letni dzień nad morzem. Kilka metrów ode mnie bawiło się rodzeństwo – dzieciaki miały nie więcej niż 7 lat. Początkowo nie zwracałam na nie większej uwagi. Dzieci, jak to dzieci, korzystały z wakacji. Nawet trochę im zazdrościłam tej beztroski! Problem zaczął się chwilę później. Najpierw zaczęły przebiegać przez rozłożone ręczniki, sypiąc ludzi piaskiem. Potem jedno z nich kilka razy prawie nadepnęło na czyjeś rzeczy. Po chwili piłka, którą się bawiły, trafiła w książkę starszej pani na leżaku. Te dzieci były dosłownie wszędzie. Ich mama siedziała kilka metrów dalej. Przeglądała telefon. Od czasu do czasu podnosiła głowę, rzucała krótkie: „Uważajcie” i po sekundzie znowu znikała w wirtualnym świecie. Inni plażowicze zaczęli wymieniać między sobą porozumiewawcze spojrzenia, a ta kobieta zachowywała się tak, jakby nic się nie działo. Jakby naprawdę wierzyła, że nikt nie widzi tego, co robią jej dzieci. A przecież widzieli wszyscy. Dzieci, którym dorośli nie stawiają granic Kiedy słyszę, że „dzisiejsze dzieci są niewychowane”, zawsze mam mieszane uczucia. Bo czy naprawdę kilkuletnie dziecko samo z siebie wie, że nie powinno przebiegać przez cudzy ręcznik? Że piasek wsypany komuś do torby nie jest śmiesznym żartem? Że obca osoba też ma prawo spokojnie odpocząć? Nie. Dziecko dopiero poznaje świat. Uczy się, że nie kręci się on wokół niego. Że jego wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się komfort drugiego człowieka. Ale tego nie nauczy się samo. To zadanie rodzica. Mam wrażenie, że gdzieś po drodze zaczęliśmy mylić bezstresowe wychowanie i szacunek do autonomii i emocji dziecka z całkowitym brakiem granic. Jakby zwrócenie dziecku uwagi było czymś złym. Jakby konkretne powiedzenie: „Nie rób tak” i wyjaśnienie powodu oznaczało odbieranie mu dzieciństwa. A przecież można wychowywać z szacunkiem i jednocześnie uczyć zasad. Jedno drugiego naprawdę nie wyklucza, o czym rodzice zdają się zapominać. Może źle kierujemy swoją złość? Słyszymy o restauracjach, hotelach czy strefach przeznaczonych wyłącznie dla dorosłych. W internecie regularnie wybuchają dyskusje o płaczących dzieciach w samolotach, hałasie na plażach czy bieganiu po restauracjach. Mam wrażenie, że bardzo łatwo obwiniamy dzieci. Za łatwo. Jasne: to dzieciaki krzyczą, biegają i, co tu dużo mówić, przeszkadzają. Sęk w tym, że dzieci zachowują się tak, jak pozwalają im dorośli. To rodzic decyduje, czy zareaguje, gdy jego dziecko obsypuje piaskiem obcych ludzi. To rodzic pokazuje, że po nieudanej zabawie warto przeprosić. To rodzic tłumaczy, że plaża jest wspólna i każdy ma prawo czuć się na niej dobrze. Nie oczekuję, że dzieci będą siedzieć nieruchomo pod parasolem i przez osiem godzin czytać książki. Wakacje są od zabawy, śmiechu i biegania. Dzieci mają do tego pełne prawo. Ale jednocześnie rodzice mają obowiązek uczyć je, że wokół są inni ludzie. Chyba właśnie tego najbardziej mi zabrakło tamtego dnia nad Bałtykiem. Nie ciszy. Nie spokoju. Tylko jednego dorosłego, który na chwilę odłoży telefon, spojrzy na swoje dzieci i da im lekcję uważności na drugiego człowieka. Czytaj także: Kłopotliwa scena na plaży w Międzyzdrojach: matka myślała, że nikt nie zauważy? „Ludzie odwracali wzrok” Matka obwinia „bezczelną nauczycielkę”. „Syn całe wakacje siedzi z nosem w lekturze, a przecież wystarczy zobaczyć film” „To miały być włoskie wakacje życia i urlop od dzieci. Gdy mąż zamiast zabytków zaczął podziwiać wdzięki animatorki, odpłaciłam mu z nawiązką”
Twoje dziecko wie, kim jest. Czy ty też to wiesz?
Mają po dziewięć lat, trenują boks i golf, mówią w trzech językach i nie pytają o pozwolenie na bycie sobą. Generacja Alfa wchodzi w świat z energią, jakiej nie widzieliśmy u poprzednich pokoleń. I właśnie dlatego tak bardzo potrzebuje naszej uwagi - nie kontroli, ale prawdziwego towarzyszenia.
Wyobraź sobie dziewczynkę stojącą na wybiegu w Monako. Ma na sobie suknię z czarnobiałymi, trójwymiarowymi aplikacjami, które wyglądają jak żywe kwiaty. Wokół niej siedzą dziennikarze, fotografowie, projektanci. Reflektory. Szum. Napięcie. Ona idzie. Spokojnie. Pewnie. Z lekkim uśmiechem, który mówi: wiem, gdzie jestem i wiem, po co tu przyszłam. Ta dziewczynka ma dziewięć lat. Nazywa się Elsa Kołtyś. I nie - nie jest córką żadnego projektanta ani gwiazdą reality show. Jest dzieckiem, które bardzo wcześnie odkryło, kim jest. I to odkrycie zmienia wszystko. Generacja, która nie pyta o pozwolenie Psychologowie nazywają ich Generacją Alfa - dzieci urodzone po 2010 roku, które dorastają w świecie nieprzerwanego dostępu do informacji, globalnych wzorców i mediów społecznościowych. Brzmi jak przepis na katastrofę? Niekoniecznie. Coraz więcej badań pokazuje, że część tej generacji wykształca coś, o czym my - ich rodzice - marzyliśmy przez całe dorosłe życie: głęboko zakorzenioną tożsamość własną. Nie chodzi o arogancję. Chodzi o coś znacznie cenniejszego - o wewnętrzny kompas, który mówi dziecku: wiem, co lubię, wiem, co czuję, wiem, czego chcę. I co równie ważne: wiem, czego nie chcę. Psycholog dziecięcy dr Stuart Ablon z Massachusetts General Hospital podkreśla, że dzieci, które rozwijają silne poczucie tożsamości we wczesnym wieku, są statystycznie bardziej odporne na presję rówieśniczą, mniej podatne na manipulację i lepiej radzą sobie z porażkami. Tożsamość to nie luksus. To fundament zdrowia psychicznego. Elsa Kołtyś jest tego żywym przykładem. Na co dzień mieszka w Marbelli, gdzie uczęszcza do amerykańskiej szkoły. Mówi płynnie po polsku, angielsku i hiszpańsku, a w wolnym czasie uczy się francuskiego i rosyjskiego. Trenuje golf i boks. Regularnie wraca do Warszawy, bo - jak mówią jej bliscy - to miasto jest częścią jej DNA. Bierze udział w pokazach mody promujących niezależnych europejskich projektantów, a jej wizerunek pojawia się w relacjach takich tytułów jak L’Officiel, Harper’s Bazaar czy ELLE Baltic. Ale to nie lista osiągnięć robi z niej kogoś wyjątkowego. To jej podejście do siebie samej. Moda jako pierwszy język tożsamości Dla wielu dorosłych moda to powierzchowność. Dla dzieci takich jak Elsa - to jeden z pierwszych języków, w których uczą się mówić o sobie. Wybór ubrania, koloru, kroju, faktury to nie kaprys. To komunikat: oto, kim jestem dziś. Oto, jak chcę być widziana. Badania z zakresu psychologii rozwojowej konsekwentnie potwierdzają, że ekspresja przez ubiór jest dla dzieci w wieku 7-12 lat jednym z kluczowych mechanizmów budowania autonomii. Kiedy dziecko ma przestrzeń do decydowania o tym, jak wygląda - uczy się, że jego zdanie ma znaczenie. Że ono samo ma znaczenie. Elsa kocha modę właśnie dlatego, że pozwala jej wyrażać siebie w sposób natychmiastowy i precyzyjny. Nie naśladuje cudzego stylu. Nie ubiera się tak jak wszyscy. Nosi to, co ją wyraża - i robi to z pełną świadomością. Ta umiejętność - nazywania własnych upodobań i odwagi, by je pokazać - jest fundamentem czegoś znacznie ważniejszego niż dobry gust. Jest fundamentem odporności psychicznej. Co więcej, Elsa traktuje modę jako misję. Jej celem jest inspirowanie rówieśników do stawiania sobie wysokich celów i nieograniczania się cudzymi wyobrażeniami o tym, co jest możliwe. Kiedy dziewięciolatka staje na wybiegu i mówi całym sobą: marzę i działam - to jest komunikat, który dociera do innych dzieci znacznie głębiej niż jakakolwiek szkolna pogadanka o pewności siebie. Wszechstronność jako supermoc Jedną z cech, która najbardziej uderza w obserwowaniu Elsy, jest jej wszechstronność. Wybieg i boks. Moda i golf. Marbella i Warszawa. Angielski, polski, hiszpański - i jeszcze francuski z rosyjskim w drodze. Dla wielu rodziców taka różnorodność zainteresowań może być źródłem niepokoju: czy nie za dużo naraz? Czy nie lepiej skupić się na jednej rzeczy? Psychologowie odpowiadają jednoznacznie: nie. Dzieci, które rozwijają się w wielu kierunkach jednocześnie, budują bogatszą sieć kompetencji i - co kluczowe - uczą się, że ich wartość nie zależy od jednej umiejętności. Jeśli nie wyjdzie im na wybiegu, mają golf. Jeśli nie pójdzie im w szkole, mają boks. To nie rozproszenie - to zabezpieczenie tożsamości. Boks, który trenuje Elsa, zasługuje tu na osobną chwilę uwagi. To dyscyplina, która w świadomości społecznej wciąż bywa kojarzona z agresją, a tymczasem psychologowie sportu wskazują ją jako jedno z najskuteczniejszych narzędzi budowania pewności siebie u dzieci - szczególnie dziewcząt. Uczy granic. Uczy, że można przyjąć cios i wstać. Uczy, że siła nie jest zagrożeniem, lecz zasobem. Połączenie wrażliwości estetycznej - wyrażanej przez modę - z fizyczną i mentalną siłą, którą daje sport, tworzy profil dziecka, które jest gotowe na świat. Nie dlatego, że nie będzie się bać. Ale dlatego, że będzie wiedzieć, jak sobie z tym strachem poradzić. Hejt w sieci. Dlaczego jedne dzieci się łamią, a inne - nie Tu dochodzimy do tematu, który spędza sen z powiek niemal każdemu rodzicowi. Internet jest dziś nieodłączną częścią życia dzieci. A tam, gdzie są dzieci widoczne publicznie - czy to na Instagramie, TikToku, czy w komentarzach pod szkolnym filmem - jest też hejt. Dane są bezlitosne. Według raportu NASK z 2024 roku ponad 40 procent polskich dzieci w wieku szkolnym doświadczyło jakiejś formy agresji online. Część z nich milczy. Część się wycofuje. Ale część - i to jest ta część, o której warto rozmawiać - po prostu idzie dalej. Co sprawia, że jedne dzieci są na hejt odporne, a inne nie? Odpowiedź, którą dają psychologowie, jest zaskakująco prosta: tożsamość. Dziecko, które wie, kim jest, ma wewnętrzny bufor. Kiedy ktoś w internecie mówi mu, że jest „za małe”, „za głośne”, „za bardzo się stara” - ma się do czego odwołać. Ma własną narrację o sobie, która jest silniejsza niż cudza opinia. Dr Brené Brown, badaczka odporności psychicznej i autorka bestsellerowych książek o wrażliwości, pisze wprost: „Ludzie, którzy mają silne poczucie miłości i przynależności, wierzą, że są jej warci. To jest fundament. Bez niego każda krytyka staje się wyrokiem.” Dzieci nie różnią się tu od dorosłych - a może są nawet bardziej narażone, bo nie mają jeszcze lat doświadczeń, które pozwalają relatywizować. Elsa Kołtyś żyje według filozofii, którą jej pokolenie nazywa „main character energy” - bycia główną bohaterką własnego życia. Nie dlatego, że jest najlepsza. Ale dlatego, że jest swoja. I to „bycie swoim” jest dziś jedną z najważniejszych rzeczy, jakie możemy dać dziecku - zanim internet zdąży mu powiedzieć, że powinno być kimś innym. Dziecko między dwoma światami Jest jeszcze jeden wymiar historii Elsy, który warto zatrzymać się i przemyśleć. Elsa żyje dosłownie między dwoma światami: słoneczną, kosmopolityczną Marbellą a tętniącą energią, zakorzenioną w tradycji Warszawą. Dwa języki, dwie kultury, dwa rytmy życia. Dla wielu dzieci taka sytuacja byłaby źródłem zagubienia. Dla Elsy stała się źródłem siły. Dlaczego? Bo nauczyła się, że tożsamość nie jest miejscem. Nie jest paszportem ani językiem, którym mówisz. Jest tym, co nosisz w sobie - niezależnie od tego, gdzie akurat jesteś. Badania nad dziećmi wychowującymi się w środowiskach wielokulturowych (tzw. Third Culture Kids) pokazują, że te, które potrafią zintegrować różne aspekty swojej tożsamości - zamiast traktować je jako sprzeczności - rozwijają wyjątkową elastyczność emocjonalną i społeczną. Uczą się szybciej. Adaptują się sprawniej. I - co najważniejsze - rzadziej szukają potwierdzenia swojej wartości w oczach innych. Elsa wraca do Warszawy nie dlatego, że musi. Wraca, bo chce. Bo rozumie, że korzenie nie ograniczają - dają siłę do lotu. Co możemy zrobić jako rodzice? Obserwując dzieci takie jak Elsa, warto zadać sobie pytanie: co sprawia, że w tak młodym wieku mają tak mocno ugruntowane poczucie własnej wartości? Odpowiedź rzadko leży w genach. Leży w środowisku, które pozwoliło im to poczucie zbudować. Pozwól dziecku mieć zdanie o sobie. Nie tylko o tym, co lubi jeść albo jaki film chce obejrzeć - ale o tym, jak chce wyglądać, jak chce spędzać czas, co go pasjonuje. Nawet jeśli to boks i wybieg w jednym. Szczególnie jeśli to boks i wybieg w jednym. Nie gaś pasji, bo nie rozumiesz jej kontekstu. Moda, gaming, taniec, modelarstwo - każda pasja, w którą dziecko wchodzi z pełnym zaangażowaniem, buduje jego tożsamość. Uczy, że jest coś, w czym jest dobre. Że warto się starać. Że wysiłek ma sens. Rozmawiaj o hejcie, zanim się pojawi. Dzieci, które wiedzą, że hejt istnieje i że nie definiuje ich wartości, są na niego znacznie lepiej przygotowane. Pytaj: „Co byś zrobiła, gdyby ktoś napisał coś złego o twoim zdjęciu?” Odpowiedź wiele powie ci o tym, jak dziecko postrzega siebie. Ucz, że różnorodność to zasób, nie problem. Dziecko, które mówi w trzech językach, trenuje dwie dyscypliny sportu i interesuje się modą oraz matematyką jednocześnie - nie jest zdezorientowane. Jest bogate. Pomóż mu to zobaczyć. Bądź świadkiem, nie reżyserem. Największym darem, jaki możemy dać dziecku budującemu własną tożsamość, jest nasza obecność bez oceniania. Nie: „po co ci to?“, ale: „opowiedz mi o tym więcej.” Nie: „czy to mądre?“, ale: „jak się przy tym czujesz?” Elsa Kołtyś nie jest wyjątkiem. Jest zapowiedzią. Zapowiedzią pokolenia, które będzie od nas wymagać czegoś, do czego nie zawsze jesteśmy przyzwyczajeni - żebyśmy traktowali je poważnie. Żebyśmy widzieli w nim nie „jeszcze dzieci”, ale ludzi, którzy już teraz mają coś do powiedzenia. Dzieci, które wiedzą, kim są, nie potrzebują naszej zgody na istnienie. Potrzebują naszego towarzyszenia. I może właśnie to jest najważniejsza lekcja, jaką możemy od nich dostać - my, dorośli, którzy wciąż szukamy siebie.
Psycholog wskazuje 8 zakazanych zwrotów do dziecka. Większość rodziców mówi je codziennie
Choć padają z naszych ust z troski lub bezsilności, mogą wyrządzić w dziecięcej psychice szkody, których konsekwencje będą ciągnąć się latami. Niepozorne zwroty, powtarzane niemal w każdym domu, niosą za sobą ukryty przekaz, który zamiast wspierać, buduje między nami a dziećmi niewidzialny mur.
Wychowanie to sztuka balansowania między miłością a cierpliwością, jednak w pośpiechu rzadko analizujemy głębsze znaczenie powtarzanych dzieciom komunikatów. Niby zwykłe, codzienne słowa potrafią mocno ranić, dlatego warto przyjrzeć się konkretnym błędom, jakie popełniamy w rozmowach z najmłodszymi. Toksyczne zwroty w codziennej komunikacji z dzieckiem Oto lista zwrotów, które zdaniem ekspertki niszczą dziecięcy świat i powinny jak najszybciej zniknąć z naszego słownika. Uspokój się. Te dwa słowa działają na malucha wprost przeciwnie, wywołując jeszcze większą frustrację. Dziecko nie posiada jeszcze w pełni wykształconego układu nerwowego, by natychmiast wyciszyć burzę emocjonalną na zawołanie dorosłego. Przestań płakać. Łzy są naturalnym wentylem bezpieczeństwa i blokowanie ich sprawia, że najmłodsi zaczynają tłumić w sobie trudne emocje. W przyszłości może to skutkować problemami z wyrażaniem jakichkolwiek uczuć. Nic się nie stało. Dla rodzica rozlana woda czy rozbita zabawka to błahostka, ale dla kilkulatka to prawdziwy koniec świata. Pozbawianie go prawa do smutku buduje mur niezrozumienia oraz poczucie osamotnienia. Nie przesadzaj. Kryje się za tym jasny sygnał, że reakcje młodego człowieka są nieadekwatne, co skutecznie niszczy jego rodzące się poczucie własnej wartości, a także intuicję i wiarę we własne osądy. Bo ja tak powiedziałam. Ten komunikat całkowicie zamyka przestrzeń do dyskusji, nie uczy logicznego myślenia ani wyciągania wniosków, a jedynie ślepego posłuszeństwa opartego na przewadze i sile dorosłego. Zobacz, inne dzieci potrafią. To prosty przepis na zaszczepienie w maluchu permanentnego poczucia bycia gorszym, wywołanie chorobliwej zazdrości oraz zmuszenie do wiecznej, niszczącej rywalizacji z rówieśnikami. Ile razy mam ci to powtarzać. Poza oczywistym wyrazem zniecierpliwienia i złości dorosłego, takie pytanie nie niesie żadnej wartości edukacyjnej ani jasnej instrukcji, jak dziecko ma naprawić swój błąd. Nie ma się czego bać. Choć intencją jest dodanie otuchy, w rzeczywistości maluch czuje, że jego lęk przed ciemnością czy psem jest czymś niewłaściwym, przez co zamyka się w sobie i traci zaufanie do własnych odczuć. Zakazane słowa: jak mądrze wspierać rozwój dziecka? Analizując głębiej internetowy wpis terapeutki, trudno nie odnieść wrażenia, że często bezwiednie powielamy schematy naszych własnych rodziców. Większość z nas słyszała te same zdania we własnym dzieciństwie, dlatego dziś tak naturalnie i bezrefleksyjnie przechodzą nam one przez gardło. Psycholog Karolina Martin przypomina jednak, że za każdym z tych pozoru niewinnych haseł kryje się komunikat, którego wcale nie chcieliśmy przekazać. Zamiast wsparcia i miłości, dziecko słyszy ukryty przekaz, że jego emocje są nieważne, niewłaściwe i że z całym tym wewnętrznym chaosem musi poradzić sobie zupełnie samo. A emocje i silne przeżycia nigdy nie znikają tylko dlatego, że ktoś dorosły wyda im kategoryczny rozkaz zniknięcia. Co ważne, to właśnie z tych drobnych, codziennych komunikatów buduje się fundament pod przyszłą pewność siebie lub... głębokie kompleksy młodego człowieka. Zrozumienie destrukcyjnej siły tych słów to pierwszy, najważniejszy krok do tego, by zacząć budować relację opartą na szacunku. Dziecko uspokaja się nie od szorstkich nakazów, ale od fizycznej i psychicznej obecności stabilnego, spokojnego dorosłego, który potrafi przytulić i nazwać trudne emocje. Nie chodzi o popadanie w perfekcjonizm, bo każdy ma prawo do gorszego dnia czy momentu bezsilności po nieprzespanej nocy. Istotą świadomego rodzicielstwa jest systematyczna praca nad tym, by krok po kroku zastępować surową ocenę głębokim zrozumieniem, rozkazy realnym wsparciem, a uciszanie dziecięcego krzyku jego uważnym zauważeniem. Słowa, które zaszczepiamy w głowach naszych dzieci, z biegiem czasu ukształtują ich wewnętrzny głos, jakim będą mówiły do samych siebie w dorosłym życiu. Zobacz też: „Antosiu, widzę Twoją złość. Czy możemy dojść do konsensusu?”. Współcześni rodzice stali się zakładnikami własnych dzieci
Kłopotliwa scena na plaży w Międzyzdrojach: matka myślała, że nikt nie zauważy? „Ludzie odwracali wzrok”
Łapałam rzadkie chwile relaksu, aż nagle ten błogi spokój zrujnował wrzask, od którego wszystkim wokół zjeżyły się włosy na głowie. Parę metrów od nas rozegrała się scena, która dosłownie zamurowała całą plażę.
W zeszłym tygodniu byłam z moją córką na plaży w Międzyzdrojach. Pogoda niby dopisywała, słońce grzało, ale każdy, kto choć raz był nad naszym polskim morzem, ten wie, jak to jest. Wiatr momentami urywał głowę, a woda w Bałtyku była tak lodowata, że po zanurzeniu stóp człowiek miał ochotę natychmiast uciekać na kocyk. Skandaliczne zachowanie rodziców nad morzem Obok nas rozłożyła się rodzina z małym, może czteroletnim chłopcem. Na początku wszystko wyglądało normalnie, ot, kolejna rodzinka na wakacjach. Problem zaczął się, gdy matka tego malucha uznała, że czas na kąpiel. Chłopczyk podszedł do brzegu, dotknął stopą wody i natychmiast się cofnął, mocno protestując. Zaczął płakać, że woda jest za zimna i on się boi. Normalny rodzic w tym momencie odpuściłby, zaproponował zabawę w zamki z piasku albo chociaż dał dziecku czas na oswojenie się z temperaturą. Ale nie ona. Ta kobieta dostała jakiegoś szału i zaczęła ciągnąć synka za sobą w stronę fal. Maluch potykał się o piach, zanosił się od płaczu, a ona parła przed siebie. Byłam w głębokim szoku, jak można tak traktować własną pociechę, i to na oczach dziesiątek obcych ludzi. Najgorsze były jednak słowa, które ta kobieta kierowała do chłopca. Zamiast go przytulić i uspokoić, zaczęła na niego okropnie wrzeszczeć, żeby przestał się wreszcie mazgaić, że przyszedł nad morze się hartować, a nie histeryzować z powodu odrobiny zimnej wody. Jej mąż w tym czasie stał z boku, gapił się w telefon i kompletnie nie reagował na to, co jego żona funduje jego własnemu synowi. Reakcja świadków nie była wcale lepsza Wokół nas zapadła absolutna cisza. Ludzie na kocach obok po prostu zamarli. Niektórzy ostentacyjnie odwracali wzrok, udając, że nagle bardzo interesuje ich horyzont albo książka, bo czuli potworne zażenowanie i nie wiedzieli, jak się zachować. Inni szeptali między sobą, posyłając kobiecie pełne potępienia spojrzenia. Widziałam, że starsze małżeństwo parę parawanów dalej zaczęło nerwowo pakować swoje rzeczy, jakby nie mogli znieść tego widoku. To było straszne, ta bezradność otoczenia i totalna znieczulica z jednej strony, a z drugiej strach przed wejściem w bezsensowną dyskusję z tą matką. Sama poczułam, jak wzbiera we mnie gigantyczna złość i żal do tej kobiety. W końcu nie wytrzymałam. Wstałam z ręcznika, podeszłam bliżej i zapytała głośno, czy uważa, że to jest normalne zachowanie i czy nie widzi, że dziecko nie chce wchodzić do wody. Kobieta odwróciła się do mnie i warknęła, żebym pilnowała swojego nosa. Machnęła ręką, puściła zapłakanego malucha, który natychmiast uciekł na ręcznik i zwinął się w kłębek, i sama poszła pływać, jakby nigdy nic się nie stało. Skutki przekraczania granic dziecka Do końca dnia nie mogłam zebrać myśli. Zastanawiam się, co siedzi w głowach takich rodziców. Przecież ten chłopiec przez najbliższe lata będzie omijał każdą wodę szerokim łukiem, a plaża będzie mu się kojarzyć wyłącznie z upokorzeniem i strachem. Gdzie podziała się zwykła, ludzka empatia i wrażliwość na sygnały, które wysyła nam własne dziecko? Drodzy rodzice, odpuśćcie te chore ambicje. Jeśli dziecko nie chce wejść do wody, to niech nie wchodzi. Świat się od tego nie zawali, a wakacje mają być przyjemnością i budowaniem bezpiecznych wspomnień, a nie szkołą przetrwania. Nie bądźmy też obojętni jako świadkowie. Czasem jedno zwrócenie uwagi, nawet jeśli skończy się chamską pyskówką, może sprawić, że taki rodzic chociaż na chwilę się zreflektuje i odpuści swojemu dziecku. Zobacz też: Podrzucanie dzieci znajomym w wakacje. „Wyprosiłam córkę sąsiadki, bo pchała się nawet na kolację” „Na rodzinnym all inclusive w Egipcie czułam się jak gość drugiej kategorii. Dopiero inna mama z Polski zdradziła mi, dlaczego patrzą na mnie z pogardą” „Dziadkowie zabrali Julkę do Krynicy Morskiej, a wrócili sami”. Mama nie może wybaczyć teściom tego, co się wydarzyło
Jeśli chcesz wychować pewne siebie dziecko, zastosuj formułę ABC. Psycholożka: „To zostanie z nim na lata”
Lęk u dzieci to nie „usterka”, którą rodzic ma natychmiast naprawić. Ceniona amerykańska psycholożka dziecięca dr Kathryn Hecht przekonuje, że dopiero konfrontacja z lękiem, bez wyręczania, daje dziecku odwagę i buduje trwałą pewność siebie.
Dr Kathryn Hecht, kliniczna psycholog dziecięca z Anxiety Treatment Resources Center w Bloomington (Minnesota w USA), zwraca uwagę na rzecz, która bywa dla rodziców niewygodna: lęk u dzieci nie jest czymś, co da się „wyłączyć” jednym ruchem. To emocja, która pojawia się, gdy dziecko mierzy się z czymś nowym albo staje przed jakimś wyzwaniem. Jeśli celem jest wychowanie pewnego siebie dziecka, kluczowe staje się nie tyle usuwanie lęku, ile stworzenie warunków, w których dziecko może bezpiecznie go poczuć i zrobić mimo niego mały krok. W tym podejściu pojawia się prosta zależność, którą dr Hecht nazywa formułą ABC, czyli: „Anxiety + Bravery = Confidence”, co można przetłumaczyć na polski jako: Lęk + Odwaga = Pewność siebie. Najpierw dziecko zauważa, że się boi. Potem dostaje przestrzeń, żeby spróbować, wykazać się odwagą. A kiedy widzi, że dało radę bez „ratunku” w ostatniej sekundzie, buduje realne przekonanie: potrafię. Wyręczanie daje ulgę na chwilę, a dziecku zabiera sprawczość Gdy dziecko się stresuje, rodzic naturalnie chce działać: dopowiedzieć za nie, podejść do obcej osoby, załatwić sprawę w sklepie, odwołać trudną aktywność. Dr Hecht podkreśla jednak, że takie automatyczne wchodzenie w rolę wybawcy może niechcący odebrać dziecku ważną informację: że sytuacja jest do przeżycia i że dziecko samo może znaleźć sposób, żeby sobie z nią poradzić. W praktyce chodzi o uważne towarzyszenie. Lęk jest odczuwalny, ale bywa też tymczasowy i możliwy do zniesienia. Jeśli dziecko ma szansę go doświadczyć w bezpiecznej ramie, uczy się, że nieprzyjemne emocje nie muszą zatrzymywać działania. To jest fundament odwagi, a dopiero na niej buduje się pewność siebie. Jednocześnie dr Hecht ostrzega przed skrajnością w drugą stronę. Przepychanie dziecka „na siłę” nie wzmacnia, bo odbiera mu poczucie, że to ono podjęło decyzję. Odwaga, która ma budować pewność siebie, powinna wynikać z motywacji dziecka i jego kroku w stronę trudnej rzeczy, nawet jeśli to krok naprawdę mały. Małe „okazje do odwagi” można wplatać w zwykły dzień Rodzice mogą budować codzienną rutynę tak, by pojawiały się w niej proste sytuacje do ćwiczenia odwagi. Chodzi o takie zadania, które są trochę stresujące, ale nadal możliwe do uniesienia. Przykłady, które podaje psycholożka, są bardzo „życiowe”: Jeśli dziecko mierzy się z lękiem społecznym: w restauracji może spróbować zamówić deser dla całej rodziny. To krótki kontakt z obcą osobą, jasna rola, a dziecko doświadcza sprawczości. Jeśli rodzic sam czegoś się boi (np. pszczół): może pokazać spokojną reakcję i w obecności dziecka bezpiecznie wygonić pszczołę przez okno. To modelowanie zachowania bez nakręcania napięcia. Ważnym elementem jest wzmacnianie postępów. Dr Hecht zachęca, by zauważać nawet drobne ruchy w stronę trudnej sytuacji: podejście bliżej, zadanie jednego pytania, zgłoszenie się raz na lekcji. Takie kroki warto docenić, bo odwaga często rośnie właśnie dzięki temu, że dziecko widzi sens w próbowaniu. Zabawa potrafi rozbroić napięcie i dać dziecku ster Do „oswajania” lęku dr Hecht proponuje też podejście oparte na zabawie. Nie chodzi o żartowanie z emocji dziecka, tylko o nadanie całej sytuacji lżejszej formy i oddanie mu prowadzenia. Wtedy dziecko nie ma poczucia, że jest przepytywane czy testowane. Przykładowo: jeśli dziecko interesuje się matematyką, można zamienić trudny moment w zadanie do wykonania, np. policzyć pszczoły i nadać im zabawne imiona. Jeśli obawia się nowych znajomości, może spróbować prostego „mini-projektu” w klasie albo grupie w przedszkolu, np. sprawdzić, ile osób lubi ten sam program telewizyjny. Takie działania nie kasują lęku, ale przesuwają uwagę na coś wykonalnego. Ekspertka podkreśla, że ten zestaw narzędzi nie jest tylko dla małych dzieci. Zabawa jako sposób podejścia do trudnych emocji i uczenia się odwagi może działać w różnym wieku, również później w dorosłości. A to ma znaczenie, bo wiele ważnych celów wiąże się z niepewnością lub ryzykiem porażki. Dziecko, które uczy się radzić sobie z lękiem krok po kroku, z czasem częściej widzi w przyszłości nie tylko zagrożenie, ale też możliwość działania. Źródło: cnbc.com Zobacz także: „Antosiu, widzę Twoją złość. Czy możemy dojść do konsensusu?”. Współcześni rodzice stali się zakładnikami własnych dzieci Rodzice nagminnie łamią złotą zasadę 3-6-9-12 i są z siebie dumni. Ich dzieci słono za to zapłacą 3 kary, które niszczą w dziecku pewność siebie. Dziadkowie uwielbiają stosować nr 2
„Szlag by mnie trafił, jakbym stała w kolejce, a dziecko przede mną kasowałoby zakupy”. Rodzice nazywają to lekcją życia
Niespełna 2-letnie dziecko stoi przy kasie samoobsługowej i powoli, swoimi małymi, jeszcze nieporadnymi rączkami, kasuje produkty i wkłada je do strefy pakowania. Kolejka się wydłuża, czas mija...
Polacy dzielą się na dwie grupy: tych, którzy na widok dziecka samodzielnie wykładającego albo pakującego zakupy przy kasie z uśmiechem przyglądają się poczynaniom malca oraz tych, którzy na samą myśl, że będą w domu dwie minuty później, zaczynają przypominać Gniew z animacji „W głowie się nie mieści”. Wiecie: policzki robią się czerwone, na twarzy pojawia się grymas wściekłości, pięści zaczynają się zaciskać... Trening samodzielności w supermarkecie Iza i Patryk Węgierkiewicz, rodzice, którzy prowadzą na Instagramie profil @qualitytestpl, opublikowali fantastyczną rolkę przedstawiającą scenkę, której wielu Polaków szczerze nienawidzi. Zresztą podpis na filmie to właśnie: „Wiemy, że nienawidzisz nas w kolejce do kasy. A on ma 1,5 roku i właśnie uczy się życia”. W ciągu kilku dni film zdobył ponad milion wyświetleń, skomentowano go tysiąc razy. Przyznam szczerze, że choć daleko mi do oazy spokoju, widok Olisia wkładającego rzeczy do „strefy pakowania” uznałam za... uroczy. Być może to dlatego, że ta scenka rozgrywa się jedynie na ekranie mojego telefonu, a nie w prawdziwym życiu. Bo jak pokazują komentarze, Polacy raczej należą do tej drugiej grupy. Tej, która uważa, że sklep czy inne miejsca publiczne, w których panują określone zasady, to nie miejsca na trening samodzielności. Patryk i Iza sami zrobili krótką ankietę i poprosili o głosy, w którym teamie są internauci: team „pełna wyrozumiałość” czy team „litości, spieszę się do domu”. Nauka życia czy robienie z dziecka pępka świata? Rolka wzbudziła aż takie emocje, że jej twórcy musieli doprecyzować: „Zakupy z Olisiem robimy najczęściej w tygodniu rano, kiedy kas jest kilkanaście i większość świeci pustkami, więc nikt za nami nie czeka. Dla nas to nie nauka kasowania, bo to akurat najmniej ważne. Chodzi o to, żeby mógł być uczestnikiem zwykłego rodzinnego dnia i poznawał produkty wcześniej niż dopiero na talerzu. Umiejętności przyjdą same, my po prostu nie chcemy go z tego życia wyłączać i nie zgadzamy się na jego bycie biernym uczestnikiem, kiedy nim być nie musi”. Ten komentarz był potrzebny, bo głosy pod filmem pokazują, że ich metoda spotkała się ogromnym niezrozumieniem i krytyką. Oto kilka z komentarzy (te, które zdobyły najwięcej polubień internautów): „Jestem mamą dwójki i zdecydowanie team: litości! Jasne, że prawo tego nie zabrania, jasne, że dzieci muszą się uczyć, ale taki trening samodzielności zaplanowałabym, tylko wtedy gdy nie ma kolejki. My i nasze dzieci nie jesteśmy pępkiem Świata”. „Nie, nie uczy się życia. Dziecko nie musi umieć kasować towaru w sklepie w wieku niecałych dwóch lat. Zamiast tego możesz je nauczyć, że nie jest samo na świecie – taka lekcja w tym wieku przyda mu się bardziej”. „Mam dwulatka i szlag by mnie trafił, jakbym stała w kolejce, spiesząc się, a dziecko przede mną kasowałoby zakupy. Jeszcze ma dużo lat przed sobą, żeby się tego nauczyć”. A Wy, w której grupie jesteście? Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl albo bezpośrednio do mnie: hanna.szczesiak@burdamedia.pl Czytaj też: Pracownica Biedronki: „Jest jeden typ rodzica, którego boimy się najbardziej. Widzę go codziennie”. Spektakl zaczyna się przy kasie
Gdy dziecko wyje na chodniku, otwórz szeroko buzię. „Gapili się na mnie jak na głupią, ale po minucie zapadła kompletna cisza”
Każda mama doskonale zna ten moment, kiedy niewinny spacer w ułamku sekundy zamienia się w publiczny pokaz najdzikszych emocji, a cała ulica zamiera w oczekiwaniu na reakcję rodzica. Zamiast jednak wpadać w panikę pod ostrzałem krytycznych spojrzeń przechodniów, warto sięgnąć po metodę, która choć z boku wygląda na totalne szaleństwo, niesie ze sobą genialne i natychmiastowe rezultaty.
Scenariusz zazwyczaj wygląda bardzo podobnie, niezależnie od tego, czy powodem buntu staje się odmowa kupna kolejnej zabawki, zmęczenie, czy po prostu gorszy dzień malucha. Dziecko nagle zatrzymuje się na samym środku ruchliwego chodnika, napina całe ciało, a z jego gardła wydobywa się dźwięk, który potrafi postawić na nogi całą okolicę. W takich chwilach czas zaczyna płynąć zupełnie inaczej, a zdezorientowany rodzic czuje na sobie palący wzrok obcych osób, z których każda w duchu natychmiast wystawia mu ocenę. Tradycyjne metody, takie jak spokojne tłumaczenie, próby odwrócenia uwagi czy nawet stanowczy ton, bardzo często zawodzą, ponieważ maluch znajduje się w stanie tak silnego pobudzenia emocjonalnego, że żadne racjonalne argumenty do niego nie docierają. Sama znalazłam się kiedyś w identycznej sytuacji, kiedy mój syn postanowił zaprotestować przeciwko powrotowi do domu i urządził prawdziwy koncert na oczach tłumu ludzi czekających na przystanku autobusowym. Położył się plackiem na betonowych płytach, zaczął uderzać nogami o ziemię i wyć tak głośno, jakby działa się mu największa krzywda. Przechodnie natychmiast zwolnili kroku, niektórzy zaczęli ostentacyjnie kręcić głowami z dezaprobatą, a inni patrzyli na mnie z wyczekiwaniem, co teraz zrobię. W ułamku sekundy poczułam, jak wzbiera we mnie fala bezsilności i wstydu, jednak zamiast zacząć go szarpać lub przekupywać słodyczami, postanowiłam zaryzykować i przetestować psychologiczny trik, o którym czytałam w jednej z parentingowych grup. Zaskakująca metoda na wyciszenie płaczącego malucha w minutę Mój plan wymagał ode mnie schowania dumy głęboko do kieszeni i zrobienia czegoś, co dla większości dorosłych jest kompletnie nienaturalne w miejscu publicznym. Podeszłam do leżącego syna, kucnęłam tuż obok niego, a następnie otworzyłam szeroko buzię i zaczęłam naśladować jego zachowanie, wydając z siebie dokładnie takie same, głośne dźwięki. Zaczęłam po prostu krzyczeć razem z nim, idealnie kopiując każdą zmianę tonu jego głosu i nie zwracając uwagi na to, że w tym momencie stałam się główną atrakcją turystyczną całej ulicy. Ludzie stojący na przystanku dosłownie zamarli z wrażenia, a na ich twarzach malowało się totalne osłupienie, zmieszane z lekkim przerażeniem. Gapili się na mnie jak na wariatkę lub kompletnie głupią kobietę, która straciła panowanie nad sobą, ale ten pokaz kontrolowanego szaleństwa miał bardzo konkretny cel terapeutyczny. Kluczem do sukcesu okazał się element totalnego zaskoczenia, który natychmiast wybił moje dziecko z transu złości, w jakim się znajdowało. Syn usłyszał, że obok niego dzieje się coś dziwnego, nagle przerwał swój płacz, otworzył szeroko oczy i zaczął mi się przyglądać z niedowierzaniem. Gdy zobaczył, że dorosła mama siedzi na chodniku i krzyczy dokładnie tak jak on, jego system nerwowy otrzymał tak silny i niespodziewany bodziec, że mechanizm histerii po prostu się zresetował. Po dosłownie jednej minucie na ruchliwej ulicy zapadła kompletna, upragniona cisza, a maluch, zamiast płakać, zaczął się uśmiechać. Psychologiczny reset emocji, czyli dlaczego warto zniżyć się do poziomu dziecka Ta nietypowa technika, choć dla wielu osób postronnych może wydawać się kontrowersyjna lub wręcz niedopuszczalna, ma swoje bardzo mocne uzasadnienie w psychologii dziecięcej. Kiedy mały człowiek wpada w szał, jego logicznie myślący mózg zostaje całkowicie odcięty przez emocje, a próby rozmawiania z nim z pozycji autorytetu tylko pogarszają sprawę. Zniżenie się do fizycznego i emocjonalnego poziomu dziecka, połączone z lustrzanym odbiciem jego zachowania, wysyła do jego podświadomości bardzo mocny komunikat, że rodzic widzi i rozumie jego frustrację. Zamiast budować mur zakazów i nakazów, wchodzimy na chwilę do świata malucha, co pozwala na błyskawiczne rozładowanie nagromadzonego napięcia. Oczywiście stosowanie tego patentu wymaga od nas, rodziców, ogromnego dystansu do samych siebie i kompletnego ignorowania tego, co pomyślą sobie o nas obcy ludzie za ścianą czy na ulicy. Często to właśnie nasz własny lęk przed oceną społeczną sprawia, że reagujemy agresją lub uległością, co tylko nakręca spiralę dziecięcego buntu. Przetestowanie tego prostego triku z otwarciem buzi i wspólnym krzykiem pokazuje, że najlepsze rozwiązania bywają najbardziej nieoczywiste. Czasami warto na minutę stać się tą zwariowaną mamą, na którą wszyscy patrzą z ukosa, byle tylko w bezpieczny i bezstresowy sposób przywrócić spokój swojemu dziecku i uratować resztę wspólnego dnia. Zobacz też: 5-latek urządził histerię w lodziarni na Helu. Reakcja matki zażenowała klientów: „Kompletna porażka”
Hiszpańskie dzieci wiedzą, że to nie one rządzą w domu. Ich rodzice od maleńkości przestrzegają 1 zasady
Hiszpańskie dzieci od pierwszych lat życia dorastają w przekonaniu: „Jesteś ważny, ale nie jesteś najważniejszy”. Panujący w Hiszpanii kult rodziny uczy dzieciaki szacunku do starszych, niezależności, a przy tym zapewnia im bezpieczeństwo na poziomie emocjonalnym.
Hiszpańskie dzieci często towarzyszą rodzicom niemal wszędzie – podczas rodzinnych obiadów, wieczornych spacerów czy spotkań ze znajomymi. Nie oznacza to jednak, że to one wyznaczają rytm życia całej rodziny. Od najmłodszych lat uczą się, że są ważną częścią wspólnoty, ale nie jej centrum. W Hiszpanii rodzina jest traktowana jak zgrany zespół (przy okazji mundialu to szczególnie trafne porównanie ;)). Każdy ma w nim swoje miejsce, potrzeby i obowiązki. Dzieci dorastają w przekonaniu, że trzeba brać pod uwagę komfort innych, poczekać na swoją kolej i dostosować się do wspólnych planów. Dzięki temu szybciej uczą się cierpliwości, współpracy i szacunku dla starszych. Najpierw wspólnota, potem jednostka Jakiś czas temu na łamach „The Guardian” pojawił się krótki artykuł – a właściwie list do redakcji – z perspektywy czytelnika, którego wnuki wychowywane są różnych kulturach: angielskiej i hiszpańskiej. „Mam wyjątkową możliwość obserwowania z bliska dwóch zupełnie różnych stylów wychowania jako członek patchworkowej rodziny. Moje wnuki wychowywane w tym kraju (Anglii – przyp. red.) dorastają pod opieką zaangażowanych rodziców skupionych przede wszystkim na dziecku, natomiast wnuki wychowywane w Hiszpanii doświadczają stylu wychowania, który nazwałbym skoncentrowanym na rodzinie. I jeśli wydaje ci się, że to dokładnie to samo, jesteś w błędzie” – czytamy. Jak zauważa autor, hiszpańskie dzieci „od chwili narodzin uczą się, że przede wszystkim są członkami rodziny”, a styl wychowania odzwierciedla pierwszeństwo grupy nad indywidualnymi potrzebami dziecka. W jego ocenie dzieci wychowywane w kulturze skoncentrowanej na rodzinie są zwykle mniej skłonne do zabiegania o uwagę, mniej wymagające wobec rodziców i cechują się większym poczuciem bezpieczeństwa emocjonalnego. W praktyce oznacza to, że hiszpańscy rodzice nie podporządkowują całego dnia zachciankom dziecka. Rodzinny obiad nie kończy się dlatego, że maluch się nudzi, a dorośli nie rezygnują z własnych rozmów czy zainteresowań. Dziecko uczestniczy w życiu rodziny takim, jakie ono jest, i stopniowo uczy się funkcjonowania w grupie. Co ważne, nie oznacza to braku ciepła czy bliskości. Wręcz przeciwnie – hiszpańskie rodziny słyną z serdeczności i silnych więzi. Dzieci otrzymują dużo uwagi, ale jednocześnie wiedzą, że inni członkowie rodziny również mają swoje potrzeby. Dzięki temu łatwiej akceptują granice i uczą się szacunku wobec starszych. Czego mogą nauczyć się polscy rodzice? Warto zacząć od kilku prostych zmian w codziennym życiu: Pielęgnuj rodzinne rytuały, takie jak wspólne posiłki i rozmowy. Zachęcaj dziecko do uczestniczenia w życiu dorosłych, zamiast organizować wszystko wyłącznie pod jego potrzeby. Jasno i spokojnie wyznaczaj granice oraz konsekwentnie ich przestrzegaj. Pokazuj własnym przykładem, że potrzeby wszystkich członków rodziny są równie ważne. Ucz dziecko cierpliwości i czekania na swoją kolej. To właśnie codzienne doświadczenie bycia częścią wspólnoty pomaga wychować dziecko, które szanuje innych, respektuje granice i czuje się bezpieczne wśród bliskich. Czytaj też: Japońskie dzieci nie grymaszą i szanują innych. Ich rodzice przestrzegają tych 5 zasad Holenderskie dzieci są samodzielne, bo ich rodzice przestrzegają zasady 3R. Polacy mogliby się uczyć Ta niemiecka zasada budzi kontrowersje wśród polskich rodziców. To dlatego dzieci są tak samodzielne
Cudowne lata 90.? 5 zasad wychowawczych z tamtych czasów, przed którymi musimy chronić pokolenie Alfa
Wspomnienia o dzieciństwie na przełomie wieków zazwyczaj wywołują na naszych twarzach ciepły uśmiech, przywołując obrazy całych dni spędzonych na podwórku i smak gumy balonowej. Kiedy jednak zdejmiemy z oczu różowe okulary i przyjrzymy się bliżej ówczesnej codzienności, szybko zrozumiemy, że współczesny świat wymaga od nas zupełnie innych narzędzi opiekuńczych.
Nasze dzieciństwo miało swój urok, ale pod płaszczykiem dawnej swobody kryły się mechanizmy, które z dzisiejszej perspektywy są po prostu niedopuszczalne. Ciemne strony dawnych metod wychowawczych Pokolenie Alfa dorasta w zupełnie innej rzeczywistości, przez co kopiowanie dawnych nawyków rodzicielskich może wyrządzić im ogromną krzywdę emocjonalną. Zasada 1: Dzieci i ryby głosu nie mają W latach dziewięćdziesiątych najlepszym dzieckiem było to, którego nie było widać ani słychać. Dorośli, zmęczeni pracą i budowaniem nowego ładu gospodarczego, oczekiwali od najmłodszych absolutnego podporządkowania i nierzucania się w oczy. Zgłaszanie problemów rówieśniczych czy szkolnych lęków kończyło się najczęściej krótkim komunikatem, żeby nie marudzić i nie zawracać głowy bzdurami. Taki brak uwagi uczył nas, że nasze emocje są nieważne, co dziś skutkuje trudnościami w dorosłym życiu. Z kolei pokolenie Alfa żyje w świecie ogromnego przebodźcowania i potrzebuje rodzica obecnego, gotowego do wysłuchania nawet najmniejszych trosk. Zasada 2: Publiczne zawstydzanie i wieczne porównywanie Każdy z nas pamięta z dzieciństwa te toksyczne pytania o to, dlaczego Kasia z naprzeciwka dostała piątkę, a my tylko czwórkę, albo dlaczego syn sąsiadki potrafi grzecznie siedzieć, a my wiecznie się wiercimy. Wtedy wierzono, że stawianie innych za wzór podziała na malucha motywująco i zmusi go do większego wysiłku. W rzeczywistości ta metoda skutecznie niszczyła poczucie własnej wartości na długie dekady, rodząc potężne kompleksy. Dzisiejsze dzieci zdecydowanie częściej dorastają w atmosferze akceptacji dla ich własnego tempa rozwoju, unikalnych talentów oraz słabości. Swoboda bez barier i granic osobistych Druga strona medalu to legendarne podwórkowe życie, które choć brzmi pięknie w opowieściach, często ocierało się o skrajną lekkomyślność ze strony dorosłych opiekunów. Granice bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego praktycznie wtedy nie istniały, co dzisiaj budzi słuszny opór świadomych rodziców. Zasada 3: Podwórkowa samowolka zamiast realnej opieki Klucz na szyi, kanapka z cukrem w dłoni i mgliste przykazanie, żeby wrócić do domu, kiedy zaczną palić się latarnie, to romantyczny mit lat dziewięćdziesiątych. Dzieciaki spędzały całe dnie na placach zabaw przypominających tory przeszkód, biegały po niebezpiecznych budowach, skakały po dachach garaży i nikt nie miał pojęcia, gdzie dokładnie się znajdują. Współczesna wiedza nie pozostawia złudzeń, że tamten brak nadzoru nie był dobrą szkołą życia, lecz ogromnym ryzykiem. Dzisiejsze zagrożenia są zupełnie inne, dlatego pokolenie Alfa wymaga mądrego monitorowania ich aktywności, a nie całkowitego puszczenia samopas. Zasada 4: Całkowite ignorowanie granic Normą tamtych lat było zmuszanie kilkulatków do całowania i przytulania ciotek, których prawie nie znały, zjadania wszystkiego z talerza do ostatniego okruszka mimo płaczu, czy znoszenia grubiańskich żartów. Ciało dziecka traktowane było niemal jak własność rodziców, a jakiekolwiek próby mówienia głośnego „nie” były natychmiast piętnowane jako brak szacunku. Chroniąc pokolenie Alfa, powinniśmy od pierwszych miesięcy życia uczyć maluchy, że ich ciało należy wyłącznie do nich i mają pełne prawo o nim decydować. Nowoczesne rodzicielstwo to budowanie relacji, a nie strachu Ostatni punkt na liście grzechów minionej epoki dotyczy sposobu egzekwowania posłuszeństwa i podejścia do dziecięcej złości. Zasada 5: Autorytarny model oparty na karach i lęku Słynne i przerażające hasło, że „ma być tak, jak ja mówię, i koniec”, zamykało w tamtych czasach jakąkolwiek dyskusję z młodym człowiekiem. Płacz, złość, frustracja czy smutek były traktowane jako bunt, histeria lub zwykłe niegrzeczne zachowanie, które należało jak najszybciej stłumić za pomocą szlabanów czy izolacji. Współczesny świat pokolenia Alfa wymaga od nas budowania relacji opartej na szacunku i partnerstwie, gdzie autorytet rodzica wynika z mądrości i empatii, a nie ze stosowania siły i wzbudzania lęku. Odcinając się od toksycznych nawyków naszych własnych rodziców, nie krytykujemy ich, lecz po prostu wybieramy lepszą, bezpieczniejszą ścieżkę dla przyszłych pokoleń. Zobacz też: Japońskie dzieci są wrażliwe i zawsze słuchają dorosłych. Sekret tkwi w zasadzie „smutnego wzroku”
5-latek urządził histerię w lodziarni na Helu. Reakcja matki zażenowała klientów: „Kompletna porażka”
Droga Redakcjo, cała sytuacja trwała kilka minut, a ja poczułam tak ogromne zażenowanie i złość, że po prostu muszę się tym z Wami podzielić. Może ta mama to przeczyta i następnym razem puknie się w głowę, zanim zafunduje swojemu dziecku taki publiczny cyrk.
Piszę do was, bo do teraz trzęsą mi się ręce, kiedy myślę o tym, co zobaczyłam wczoraj podczas spaceru. Sama jestem mamą dwójki urwisów i doskonale wiem, co to znaczy bunt dwulatka, trzylatka czy nagły atak szału w miejscu publicznym. Każdy, kto ma dzieci, chociaż raz przeżył ten moment, kiedy ziemia zapada się pod nogami, a obcy ludzie gapią się na ciebie jak na najgorszego przegrywa. Ale to, co wydarzyło się w jednej z popularnych lodziarni na Helu, przekroczyło wszelkie granice. Myślałam, że matka przytuli synka Wszystko zaczęło się niewinnie. Kolejka po lody rzemieślnicze ciągnęła się prawie na ulicę, upał niesamowity, słońce paliło, w środku tłum ludzi. Przede mną stała modnie ubrana kobieta z chłopcem na oko pięcioletnim. Mały od początku marudził, wiercił się, widać było, że jest już po prostu potwornie zmęczony tym całym urlopowym zgiełkiem. Kiedy w końcu podeszli do lady, chłopak dostał wielką kulkę czekoladowych lodów. Zjadł ją w tempie ekspresowym i natychmiast zaczął domagać się kolejnej. Mama powiedziała twarde „nie” i w tym momencie odpaliła się prawdziwa histeria. Maluch dostał takiego szału, że aż zrobił się siny na twarzy. Zaczął tupać, krzyczeć wniebogłosy, a w pewnym momencie po prostu rzucił się na brudną podłogę, rycząc i machając rękami. Normalna sprawa, pomyślałam. Klasyczny spadek cukru, zmęczenie, dziecko nie radzi sobie z emocjami. Czekałam na to, co zrobi jego mama. Myślałam, że kucnie, przytuli go, spróbuje odwrócić uwagę albo po prostu weźmie pod pachę i wyprowadzi na świeże powietrze, żeby mały ochłonął z dala od gapiów. Ale to, co zrobiła, wgniotło mnie w ziemię. Wszyscy w lodziarni zamarli Zamiast jakiejkolwiek próby uspokojenia syna, kobieta z lodowatym spokojem wyciągnęła z torebki najnowszego smartfona. Stanęła nad rzucającym się na ziemi dzieckiem, wycelowała w niego obiektyw i włączyła nagrywanie. Zaczęła mówić do telefonu przesłodzonym, nienaturalnym głosem, że oto widzowie mogą zobaczyć, jak jej aniołek zachowuje się, kiedy nie dostanie tego, czego chce. Mówiła to prosto do kamery, kompletnie ignorując fakt, że ten mały człowiek przeżywa właśnie emocjonalny koniec świata i potrzebuje wsparcia rodzica, a nie publicznego upokorzenia. Ludzie w kolejce zamarli. Zapanowała absolutna cisza, słychać było tylko ten przeraźliwy płacz pięciolatka i monolog matki-influencerki. Wszyscy patrzyliśmy po sobie z totalnym niedowierzaniem. Starsza pani stojąca za mną aż złapała się za głowę i szepnęła pod nosem, że to jest jakaś kompletna porażka wychowawcza. I miała sto procent racji. Ta kobieta stała tam przez dobre dwie minuty, kręcąc filmik z różnych ujęć, podczas gdy jej własne dziecko dławiło się łzami i krzykiem na oczach kilkunastu obcych osób. Chłopczyk tylko zasłaniał się rączkami Dla mnie ta sytuacja to był totalny upadek macierzyństwa i brak jakiejkolwiek empatii. Jak można robić filmik do mediów społecznościowych z dramatu własnego dziecka? Przecież ten maluch nie płakał dla zabawy, on był przebodźcowany, zmęczony i nieszczęśliwy. Potrzebował matki, która pomoże mu nazwać te emocje i bezpiecznie przez nie przejść, a dostał w zamian obiektyw aparatu i matkę, która uznała jego płacz za świetny materiał na nową rolkę czy vloga. Wszyscy klienci w lodziarni byli tak zażenowani, że nikt nie wiedział, gdzie podziać wzrok. Sprzedawca za ladą stał zszokowany z gałkownicą w ręku. Kiedy chłopiec w końcu zorientował się, co się dzieje, zaczął zasłaniać twarz rączkami i krzyczeć, żeby mama schowała telefon. Dopiero wtedy paniusia łaskawie wyłączyła nagrywanie, fuknęła na niego, złapała go mocno za rękę i bez słowa wyciągnęła na zewnątrz, zostawiając za sobą niesmak, który czuję do teraz. Apeluję do wszystkich rodziców: media społecznościowe to nie miejsce na obnażanie słabości naszych dzieci. One też mają swoją godność. Pozdrawiam, stała czytelniczka Karolina Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Mieszkamy nad morzem, więc znajomi traktują mój dom jak darmowe all inclusive. A do chrześnicy nawet z życzeniami nie zadzwonią”
„Znajomi na wakacjach karmią 7-latka łyżeczką. Gdy zobaczyłam, co robią z parówkami, aż usiadłam”
Wspólne wakacje ze znajomymi to zawsze spory sprawdzian dla relacji, ale to, co przeżywam na obecnym wyjeździe, przechodzi moje najśmielsze oczekiwania. Daliśmy się z mężem namówić na tygodniowy urlop z Kaśką, Markiem i ich siedmioletnim synem, Igorem. Nasz syn ma tyle samo lat, więc byłam święcie przekonana, że chłopcy będą się świetnie bawić, a my złapiemy chwilę oddechu. Nic z tego.
Wiedziałam, że Kaśka ma bzika na punkcie dogadzania swojemu synkowi, ale to, co zobaczyłam podczas hotelowego śniadania, dosłownie ścięło mnie z nóg. Gwarantuję, że po przeczytaniu tego listu wiele mam złapie się za głowę. Nadopiekuńczość rodziców potrafi zrobić z dziecka życiową niedojdę Wszystko zaczęło się rano w hotelowej restauracji, kiedy umówiliśmy się przy wspólnym stole na posiłek. Mój syn biegał jak szalony od stolika do szwedzkiego stołu, sam nakładał sobie płatki z mlekiem i dumnie niósł talerz, mimo że połowę mleka rozlał po drodze na podłogę. Ot, normalna sprawa u siedmiolatka, który uczy się samodzielności. Tymczasem Igor siedział naprzeciwko rozwalony na krześle, podpierając się łokciami o stół, i od niechcenia dłubał widelcem w talerzu. Kaśka z Markiem krążyli wokół niego jak osobista służba, pozwalając mu dosłownie na wszystko i tolerując kompletny brak jakichkolwiek manier w imię źle pojętej miłości. Igor bezczelnie rozmazywał jedzenie po obrusie i grzebał palcami w jajecznicy, a jego rodzice patrzyli na to z zachwytem, jakby dokonywał jakiegoś odkrycia naukowego. Totalny szok przeżyłam jednak chwilę później, gdy chłopak skrzywił się i rzucił w stronę matki rozkazującym tonem: „Za gorące, nakarm mnie!”. I Kaśka, zamiast zwrócić mu uwagę, wzięła małą łyżeczkę, nabrała porcję i zaczęła karmić swojego siedmioletniego, w pełni zdrowego syna prosto do buzi. Myślałam, że mi gałki oczne wyjdą na wierzch z wrażenia, ale najgorsza, najbardziej absurdalna scena była dopiero przed nami. Tresura rodziców trwała w najlepsze! Marek przyniósł ze szwedzkiego stołu talerz z dwiema klasycznymi, ugotowanymi parówkami. Igor skrzywił się na ich widok, popchnął talerz i fuknął: „Nie będę gryzł, pokrój mi!”. W tym samym ułamku sekundy Kaśka i Marek rzucili się do pomocy, jakby chłopak wydał im jakąś pilną komendę. Marek chwycił za nóż i zaczął kroić tę parówkę na mikroskopijne kawałeczki, a Kaśka w tym czasie rozgniatała widelcem resztę jedzenia na jednolitą papkę, żeby synek przypadkiem nie musiał się przemęczać przy przeżuwaniu. Zaledwie kilka minut później młody uznał, że parówki mu się znudziły. „Chcę bułeczkę z miodem i serek, już!” − burknął, nawet nie patrząc na rodziców. Marek w ułamku sekundy zerwał się od stołu i pognał na drugi koniec sali do szwedzkiego bufetu, żeby przynieść paniczowi dokładnie to, na co ma ochotę. Chwilę później Kaśka biegła po kolejny serek, bo pierwszy miał zły kolor. Oni oboje dawali się po prostu bezczelnie tresować! Tak rodzice wychowują bezradną ofiarę losu Siedziałam naprzeciwko nich z otwartymi ustami, kompletnie ignorując moją stygnącą kawę i własne śniadanie. Igor doskonale wiedział, że ma nad nimi absolutną władzę. Rodzice na własne życzenie, ze źle pojętej troski, robią z niego bezradną i roszczeniową ofiarę losu, która w wieku siedmiu lat nie potrafi zjeść posiłku bez asysty dwojga dorosłych. Rozumiem miłość do dziecka, ale usługiwanie sprawnemu chłopakowi na każde skinienie palca to jest skrajna przesada. Ci ludzie w imię zapewnienia mu bezstresowego dzieciństwa odbierają swojemu synowi jakąkolwiek autonomię i podstawowe wychowanie. Igor w tym wieku powinien uczyć się samodzielności, kultury przy stole i szacunku do starszych. Syndrom rodzica helikoptera w ich wydaniu po prostu niszczy rozwój emocjonalny tego chłopca. Po tym śniadaniu nie wytrzymałam i wieczorem spróbowałam delikatnie porozmawiać z Kaśką o stawianiu granic, ale usłyszałam tylko, że Igor jest jeszcze „taki malutki”. Reszta wakacji minie pewnie w lodowatej atmosferze, a ja jeszcze długo nie wyjdę z szoku. Musiałam to z siebie wyrzucić, bo ciekawa jestem, czy tylko ja uważam takie zachowanie rodziców za czyste szaleństwo. Pozdrawiam całą redakcję i czytelniczki, Iza Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Japońskie dzieci są wrażliwe i zawsze słuchają dorosłych. Sekret tkwi w zasadzie „smutnego wzroku”
Oburzająca scena na plaży w Ustroniu. „Rodzice tej dziewczynki chyba myśleli, że nikt nie patrzy”
Brak kultury i podstawowej higieny u niektórych po prostu przechodzi ludzkie pojęcie. Wczoraj byłam świadkiem sytuacji, która dosłownie odebrała mi apetyt na resztę wyjazdu. Rodzice tamtej dziewczynki chyba myśleli, że nikt nie widzi, albo po prostu mają za nic jakiekolwiek zasady.
Wszystko wydarzyło się wczoraj około południa, kiedy na plaży panował gigantyczny ścisk. Parawan stał przy parawanie, wokół biegały dziesiątki dzieciaków, a dorośli relaksowali się w pełnym słońcu. Tuż obok nas rozłożyło się małżeństwo na oko przed czterdziestką z córeczką, małą dziewczynką w wieku około czterech lat. Kultura na plaży i higiena dzieci nad Bałtykiem to totalna fikcja Od samego początku rzuciło mi się w oczy, że rodzice małej są potwornie wygodni − leżeli plackiem na kocyku, sączyli zimne napoje i rozmawiali w najlepsze, kompletnie nie przejmując się otoczeniem. W pewnym momencie mała podeszła do matki i zaczęła pociągać ją za rękę, mówiąc głośno, że bardzo chce jej się siusiu. Byłam pewna, że matka wstanie, założy dziecku klapki i pójdzie z nią do publicznej toalety, która znajdowała się tuż przy zejściu z plaży, jakieś pięćdziesiąt metrów od naszych parawanów. To, co wydarzyło się chwilę później, całkowicie mnie jednak zszokowało. Kultura na plaży w wykonaniu tych ludzi okazała się totalną fikcją. Kobieta nawet nie podniosła się z ręcznika. Machnęła tylko ręką w stronę brzegu i powiedziała do małej na cały głos, żeby poszła do wody i tam zrobiła siusiu, bo morze jest wielkie i nikt nie zauważy. Dlaczego rodzice pozwalają dzieciom sikać do morza i do piasku? Słuchałam tego z szeroko otwartymi ustami, nie wierząc własnym uszom. Dziewczynka, posłuszna poleceniu matki, pogoniła do brzegu, weszła do wody po kolana, tuż obok grupy innych maluchów, które radosne pluskały się w falach, i po prostu załatwiła swoją potrzebę fizjologiczną. I jeszcze ojciec małej patrzył na całą sytuację z głupkowatym uśmieszkiem, jakby to było najnormalniejsze zachowanie pod słońcem. Dlaczego rodzice pozwalają dzieciom sikać do morza i udają, że problemu nie ma? Przecież to jest szczyt bezczelności i kompletny brak szacunku do innych plażowiczów. Kilka metrów dalej bawił się mój syn, który co chwilę nurkował w wodzie i głośno się śmiał. Na samą myśl o tym, co pływa w tej wodzie przez taką skrajną ignorancję dorosłych ludzi, zrobiło mi się autentycznie niedobrze. Kiedy dziewczynka wróciła pod parawan, nie wytrzymałam. Zwróciłam matce uwagę, mówiąc spokojnie, ale stanowczo, że toaleta jest tuż obok i robienie z Bałtyku publicznego szamba jest po prostu nie w porządku wobec nas wszystkich. Kobieta zmierzyła mnie lodowatym wzrokiem od stóp do głów i fuknęła, że mam się zająć swoim dzieckiem, a nie pilnować cudzych, bo to przecież tylko małe dziecko i naturalna sprawa. Brak wstydu i podstawowych manier na urlopie Ta sytuacja idealnie pokazuje potworny problem, z jakim mierzymy się co roku w polskich kurortach. Ludzie wchodzą w tryb pełnego luzu i wydaje im się, że na wakacjach wszystkie zasady kultury przestają obowiązywać. Pozwalanie dzieciom na załatwianie potrzeb do wody, w której kąpią się dziesiątki innych osób, to nie jest bezstresowe wychowanie − to jest zwykłe, prymitywne niechlujstwo i brak wstydu. Najbardziej przeraża mnie fakt, że tacy rodzice od najmłodszych lat uczą swoje dzieci, że mogą robić co chcą, gdzie chcą i mają głęboko w nosie komfort i zdrowie innych ludzi wokół. Czy naprawdę tak ciężko jest założyć dziecku te nieszczęsne klapki i przejść kilka metrów do toalety, zamiast fundować wszystkim wokół pokaz totalnej wiochy? Ja po wczorajszym dniu mam po prostu potworny niesmak i za każdym razem, gdy mój syn chce wejść do wody, mam ochotę zabronić mu kąpieli. Z poważaniem, zniesmaczona mama Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Moja rodzina stała się pośmiewiskiem na all inclusive w Turcji. Najpierw nałożyłam na talerz kawałek baklawy. Po chwili podszedł kelner”
Metoda „niksen” to nowy trend z Holandii. Tamtejsi rodzice odkryli sekret wiecznie szczęśliwych dzieci
Współczesna codzienność dorastających maluchów i nastolatków coraz częściej przypomina grafik menedżera wysokiego szczebla, w którym brakuje wolnego miejsca na oddech. Na szczęście z Europy Zachodniej nadchodzi fascynujący, niezwykle odświeżający trend wychowawczy, który wywraca do góry nogami dotychczasowe myślenie o idealnym rozwoju najmłodszych.
Żyjemy w kulturze, która niemal od narodzin dziecka programuje nas na permanentną produktywność, nieustanny rozwój i bezwzględne zdobywanie kolejnych, unikalnych kompetencji. Jako nowoczesne, niezwykle ambitne mamy chcemy dać swoim pociechom absolutnie wszystko, co najlepsze, przez co z ogromnym zaangażowaniem zapisujemy je na kolejne lekcje języków obcych, warsztaty z programowania, zajęcia sportowe czy rozwijające pasje artystyczne. W tym całym rodzicielskim maratonie, napędzanym lękiem o przyszłość maluchów, bardzo często zapominamy jednak o jednej, fundamentalnej prawdzie dotyczącej ludzkiej psychiki i fizjologii. Młody, intensywnie rozwijający się mózg nie potrafi funkcjonować w stanie wiecznego przebodźcowania, a nadmiar zorganizowanych aktywności rodzi w dzieciach frustrację, zmęczenie i narastające stany lękowe. Na szczęście w sercu Europy, a dokładniej w malowniczej i spokojnej Holandii, tamtejsi rodzice odnaleźli genialny, a zarazem banalnie prosty lek na tę cywilizacyjną przypadłość współczesnego pokolenia. Ich unikalna filozofia życia, ukryta pod tajemniczo brzmiącą nazwą niksen, błyskawicznie podbija serca zagranicznych psychologów i staje się absolutnym hitem na parentingowych blogach oraz forach dyskusyjnych. Słowo niksen w dosłownym tłumaczeniu z języka holenderskiego oznacza po prostu robienie niczego i polega na świadomym, regularnym pozwalaniu sobie na chwile całkowitej bierności bez żadnego poczucia winy. W świecie rządzonym przez presję sukcesu ta koncepcja brzmi niemal rewolucyjnie, a wdrożenie jej do codziennego grafiku polskiej rodziny może przynieść spektakularne, niezwykle uzdrawiające rezultaty dla dzieci, jak i ich przemęczonych opiekunów. Czym jest filozofia niksen i jak wdrożyć ją do dziecięcej codzienności? Aby prawidłowo zrozumieć fenomen tego holenderskiego trendu, musimy wyraźnie oddzielić go od tradycyjnego nudzenia się, które u dzieci często kończy się marudzeniem, domaganiem się uwagi rodziców lub natychmiastowym sięganiem po smartfon czy tablet. Niksen to nie jest bezmyślne scrollowanie ekranu, oglądanie kolejnych filmików w internecie czy granie w gry komputerowe, ponieważ te czynności wbrew pozorom potężnie stymulują i męczą układ nerwowy małego człowieka. Holenderska metoda opiera się na bezcelowej, naturalnej bierności, podczas której dziecko ma pełne prawo do snucia się po domu, wyglądania przez okno, leżenia na dywanie i patrzenia w sufit czy po prostu bezrefleksyjnego głaskania psa lub kota. Wprowadzenie tej filozofii do domowej codzienności wymaga od nas, rodziców, sporej odwagi i całkowitej zmiany dotychczasowych nawyków myślowych dotyczących organizacji wolnego czasu. Musimy stworzyć w planie dnia bezpieczną, świętą przestrzeń, w której nie ma żadnych zadań do wykonania, żadnych celów do osiągnięcia i żadnych oczekiwań z naszej strony. Oto proste sposoby na codzienne praktykowanie tego holenderskiego sekretu w swoim domu: Zapewnienie czasu wolnego od technologii i zorganizowanych zabaw, w którym maluch nie ma narzuconego żadnego scenariusza. Stworzenie przytulnego kącika do relaksu z miękkimi poduszkami, gdzie można po prostu leżeć i marzyć o niebieskich migdałach. Akceptacja chwil bezczynności dziecka bez natychmiastowego podsuwania mu kreatywnych zabawek, kolorowanek czy książeczek. Początkowo dzieci przyzwyczajone do wiecznej stymulacji mogą czuć się zagubione w tej nowej rzeczywistości, jednak z czasem naturalnie uczą się czerpać ogromną radość i spokój z tych leniwych, niczym nieskrępowanych chwil. Dlaczego bezcelowe lenistwo to najlepszy motor dla dziecięcej kreatywności? Wielu rodziców podświadomie obawia się, że pozwalanie dziecku na regularne robienie niczego doprowadzi do jego intelektualnego zastoju i sprawi, że maluch zacznie odstawać od rówieśników w szkole czy przedszkolu. Badania neurologiczne pokazują jednak coś całkowicie odwrotnego − to właśnie w momentach pozornej bierności w mózgu aktywuje się tak zwana sieć neuronalna stanu spoczynkowego, która odpowiada za najgłębsze procesy twórcze i konsolidację pamięci. Kiedy dajemy dziecku czas na nudę, jego umysł zaczyna pracować na zupełnie innych, niezwykle kreatywnych obrotach, generując genialne pomysły, oryginalne rozwiązania problemów oraz budując silne poczucie niezależności intelektualnej. Dziecko, które nie ma wiecznie podpowiadanych gotowych scenariuszy zabawy przez animatorów, nauczycieli czy aplikacje w telefonie, musi wreszcie zajrzeć w głąb własnej wyobraźni. To właśnie z tych leniwych chwil na dywanie rodzą się najwspanialsze, autorskie zabawy, niesamowite rysunki i genialne historie, które maluch zaczyna tworzyć zupełnie samodzielnie. Co więcej, metoda niksen uczy najmłodszych niezwykle ważnej w dorosłym życiu sztuki samoregulacji emocjonalnej oraz radzenia sobie ze stresem bez konieczności uciekania w natychmiastową gratyfikację i cyfrowe uzależnienia. Holenderski luz kontra polska presja, czyli czas na wielki reset rodzicielski Porównując styl wychowania w Polsce, gdzie wciąż pokutuje kult ciężkiej pracy, wiecznej zajętości i dumy z przeładowanego planu lekcji, z holenderskim podejściem do życia, możemy poczuć ogromną potrzebę zmian. Holendrzy doskonale rozumieją, że szczęśliwe dzieciństwo to nie jest wyścig szczurów po najlepsze oceny i prestiżowe certyfikaty, ale czas na budowanie silnych więzi, poznawanie świata we własnym, naturalnym tempie i radosną beztroskę. Przywrócenie do łask prawa do odpoczynku i bezczynności to pierwszy, najważniejszy krok do wychowania pokolenia ludzi wolnych od lęków i syndromu wypalenia, który coraz częściej dotyka już uczniów szkół podstawowych. Czas odrzucić destrukcyjne poczucie winy, które towarzyszy nam zawsze wtedy, gdy nasze dziecko nie robi akurat niczego pożytecznego w naszych dorosłych oczach. Pozwólmy maluchom na słodkie, holenderskie lenistwo, na snucie się w piżamie przez całe sobotnie przedpołudnie i na bezmyślne obserwowanie chmur na niebie podczas spaceru w parku. Zamiast gonić za kolejnymi punktami w rankingu idealnego rodzicielstwa, usiądźmy na kanapie razem z naszymi dziećmi, wyłączmy telefony i wspólnie oddajmy się błogiej sztuce niksen, bo to właśnie w tych najprostszych, spokojnych momentach ukryty jest prawdziwy sekret szczęśliwej, zrelaksowanej i pełnej autentycznej miłości rodziny. Zobacz też: Hiszpańskie dzieci są pewne siebie i radosne. Rodzice pozwalają im na 1 rzecz, która w Polsce by nie przeszła
Matka pozwoliła dziecku robić miny w kościele, a babcia się wściekła: „Niunianie zamiast wychowania”
Nowoczesne metody wychowania coraz częściej wywołują ostry konflikt pokoleniowy z dziadkami. Jedna z babć napisała do nas pełen żalu list o tym, jak zachowanie wnuka podczas niedzielnej mszy obnażyło całkowity brak granic i zasad.
Do naszej redakcji napisała pani Teresa, babcia sześcioletniego Kacperka, która po ostatniej niedzielnej mszy świętej przeżyła prawdziwy kryzys i postanowiła podzielić się swoim głębokim rozgoryczeniem. W swoim poruszającym liście opisuje, jak zachowanie jej własnej córki doprowadziło ją na skraj wytrzymałości psychicznej. Sytuacja z kościoła stała się dla niej bolesnym symbolem tego, jak współcześni rodzice rezygnują z realnego wychowania na rzecz bezmyślnego „niuniania” i pobłażania każdemu, nawet najbardziej nieodpowiedniemu kaprysowi kilkulatka. Pani Teresa opisuje sytuację, która dla wielu nowoczesnych matek mogłaby wydać się błaha, jednak z perspektywy starszego pokolenia jest sygnałem alarmowym. Podczas gdy cała rodzina stała w ławce, sześcioletni chłopiec zaczął ostentacyjnie nudzić się, kucać na podłodze, a w kulminacyjnym momencie odwrócił się tyłem do ołtarza i zaczął robić obraźliwe miny do siedzących z tyłu starszych ludzi. Najbardziej bolesna dla autorki listu okazała się jednak totalna bierność jej córki, która zamiast natychmiast przywołać dziecko do porządku, jedynie uśmiechała się pobłażliwie i głaskała syna po głowie. To zderzenie dwóch skrajnie różnych światów wartości pokazuje, jak trudna bywa dziś komunikacja między matkami a babciami, które zupełnie inaczej definiują szacunek dla miejsc publicznych oraz granice dziecięcej swobody. Konflikt pokoleniowy w ławce kościelnej, czyli zderzenie dwóch światów W swoim liście pani Teresa bez ogródek opisuje moment, w którym poczuła, że zalewa ją fala potężnego wstydu za zachowanie własnej rodziny na oczach całej parafii. Starsza pani pisze, że przez całe życie uczyła swoje dzieci, iż w kościele obowiązuje powaga, skupienie i szacunek dla innych modlących się ludzi. Tymczasem jej wnuczek traktował świętą przestrzeń jak plac zabaw, na którym mógł bezkarnie testować cierpliwość otoczenia. Autorka listu ze szczegółami wspomina bolesne chwile: „Kacper zaczął głośno tupać, a potem odwrócił się i zaczął wystawiać język do starszej kobiety siedzącej za nami, która z przerażeniem patrzyła na to, co się dzieje. Moja córka na moje nerwowe szeptanie odpowiedziała tylko, że dziecko ma prawo wyrażać swoje emocje i nie będzie go stresować. Myślałam, że zapadnę się pod ziemię ze wstydu, widząc, że matka woli pozwalać na jawną bezczelność, niż wyznaczyć synowi jakiekolwiek granice kulturalnego zachowania”. Te słowa idealnie obrazują istotę współczesnego problemu, w którym rodzice bardzo często mylą podążanie za potrzebami dziecka z całkowitym brakiem reakcji na zachowania aspołeczne. Dla pani Teresy i jej rówieśników kościół to przestrzeń, w której od najmłodszych lat uczyło się dyscypliny i rozumienia, że nie każde miejsce jest odpowiednie do zabawy i robienia głupich min. Bierność młodej matki została przez nią odebrana jako jawną kapitulację wychowawczą i przyzwolenie na to, by mały człowiek wyrastał w poczuciu, że jego egoizm stoi zawsze ponad komfortem i spokojem innych ludzi. Niunianie zamiast wychowania, czyli ostra krytyka nowoczesnego rodzicielstwa W dalszej części swojej niezwykle emocjonalnej opowieści pani Teresa przechodzi do ogólnej oceny metod, jakie jej córka stosuje na co dzień wobec sześcioletniego Kacpra. Starsza pani ubolewa nad tym, że współczesne wychowanie bliskości w wielu domach zamieniło się w bezstresową anarchię, w której słowo „nie” wolno stało się terminem zakazanym i rzekomo raniącym psychikę malucha. Autorka listu zauważa, że ciągłe tłumaczenie każdego, nawet najbardziej złośliwego wybryku dziecka niedojrzałością układu nerwowego to droga donikąd, która rodzi domowych tyranów. W liście czytamy bolesne podsumowanie tej domowej codzienności: „To ciągłe niunianie, kucanie przy nim i proszenie o to, by łaskawie przestał kopać w fotel czy krzyczeć, doprowadza mnie do szału. Moja córka zachowuje się, jakby była służącą własnego syna, a nie jego matką, która ma obowiązek nauczyć go podstaw życia w społeczeństwie. Jeśli teraz, w wieku sześciu lat, on nie rozumie, że w kościele czy w kinie siedzi się spokojnie, to co będzie, gdy stanie się zbuntowanym nastolatkiem? Boję się myśleć o przyszłości tego chłopca, którego matka dla własnego świętego spokoju odcina od jakichkolwiek realnych konsekwencji”. Z perspektywy redakcyjnej warto zauważyć, że pani Teresa dotyka problemu, o którym coraz częściej alarmują również psychologowie dziecięcy. Skrajny permisywizm i lęk rodziców przed postawieniem twardej, stabilnej granicy sprawiają, że dzieci czują się zagubione w świecie pozbawionym jasnych reguł. Autorka listu ma pełne prawo czuć niepokój, ponieważ u podstaw zdrowego rozwoju leży umiejętność radzenia sobie z frustracją oraz respektowanie zasad panujących w miejscach publicznych, niezależnie od tego, czy jest to kościół, muzeum czy osiedlowy sklep. Szacunek do emocji dziecka to fundament, ale co z szacunkiem do innych? Po powrocie ze mszy świętej pani Teresa nie wytrzymała i podczas obiadu wygłosiła tyradę na temat braku szacunku i fatalnych metod wychowawczych swojej córki. W odpowiedzi usłyszała, że jest toksyczną, staroświecką babcią, która zatrzymała się w poprzednim stuleciu i chce wychowywać dzieci metodami opartymi na tresurze i zastraszaniu. Córka spakowała dziecko, trzasnęła drzwiami i od tygodnia nie odbiera telefonów. Pani Teresa kończy swój list rozpaczliwym pytaniem o to, czy w dzisiejszym świecie wymaganie od sześcioletniego dziecka szacunku dla starszych osób i powagi w kościele to naprawdę jest grzech nadopiekuńczości, z którego trzeba się tłumaczyć. Ta historia pokazuje, jak bardzo potrzebujemy dziś wyważonej dyskusji na temat złotego środka w rodzicielstwie − przestrzeni, w której miłość i bliskość nie wykluczają mądrego, stanowczego stawiania granic. Szacunek do emocji dziecka jest fundamentem, ale nauka szacunku do innych ludzi to najważniejszy drogowskaz, jaki możemy podarować młodemu pokoleniu na całe życie. Zobacz też: Nie bierze się dzieci do kościoła. Babcia się wściekła: „Spojrzałam na tą smarkulę i aż mną zatrzęsło”
„Żadnych nocowanek u koleżanek i wielogodzinna nauka”. Czy rygorystyczna metoda „Tiger Mom” z Azji to przepis na sukces dziecka?
Współczesny świat stawia przed młodym pokoleniem ogromne wymagania, zmuszając rodziców do ciągłego poszukiwania idealnej strategii na przyszłość dla swoich pociech. Okazuje się jednak, że zderzenie zachodniej swobody z bezwzględną, azjatycką dyscypliną rodzi pytania o realną cenę, jaką dzieci płacą za dorosły sukces.
W dobie wszechobecnego rodzicielstwa bliskości, w którym skupiamy się na emocjach, unikalnej wrażliwości i dawaniu dziecku maksymalnej przestrzeni, z drugiej strony globu docierają do nas zupełnie inne sygnały. Każda z nas marzy, by jej pociecha odniosła w dorosłym życiu spektakularny sukces. Jednak metody, jakimi próbujemy ten cel osiągnąć, różnią się drastycznie w zależności od szerokości geograficznej. Podczas gdy na zachodnich placach zabaw króluje wolność i unikanie jakiejkolwiek presji, w krajach azjatyckich od pokoleń triumfy święci model wychowawczy Tiger Mom (Tygrysia Mama). Stawia on przed kilkulatkami wymagania, które dla przeciętnego ucznia brzmią jak scenariusz z filmu grozy, a nie normalne, szczęśliwe dzieciństwo. Zasady rządzące tym skrajnie wymagającym systemem są proste, jasne i pozbawione sentymentów. Tygrysia mama nie bawi się w negocjacje z kilkulatkiem, nie pyta go o zdanie i nie rozczula się nad jego chwilowym zmęczeniem. W tym świecie nie ma miejsca na bezcelowe zbijanie bąków, wielogodzinne oglądanie bajek czy bezproduktywne błąkanie się z rówieśnikami po podwórkach. Każda minuta dnia jest zoptymalizowana i nastawiona na jeden nadrzędny cel − bycie absolutnym numerem jeden w każdej możliwej dziedzinie. Bezwzględne przykazania tygrysiej mamy, czyli zakazy, które budzą kontrowersje Metoda ta, spopularyzowana na całym świecie przez Amy Chua − autorkę głośnej książki „Bojowa pieśń Tygrysicy. Dlaczego chińskie matki są lepsze?” (oryg. „Battle Hymn of the Tiger Mother”), opiera się na żelaznej dyscyplinie i całkowitym odrzuceniu zachodnich standardów swobody. Tygrysia mama uważa, że tradycyjne dzieciństwo pełne zabawy to marnowanie cennego potencjału, który należy przekuć w życiowy sukces. W tym systemie wychowawczym obowiązują rygorystyczne wytyczne, z których rodzice nigdy nie rezygnują: Zakaz nocowanek oraz jakichkolwiek innych spotkań towarzyskich z rówieśnikami po lekcjach. Wielogodzinna nauka i wyśrubowane wymagania dotyczące ocen, gdzie każda nota poniżej najwyższej oznacza porażkę. Wybór instrumentów klasycznych (wyłącznie fortepian lub skrzypce) i ćwiczenie gry na nich na poziomie mistrzowskim. Dla dzieci wychowywanych w tym reżimie dzień nie kończy się wraz z ostatnim dzwonkiem. Powrót do domu oznacza natychmiastowe rozpoczęcie maratonu nad książkami, który często trwa do późnych godzin nocnych. Cenny dyplom z Harvardu i... emocjonalne braki na całe życie Patrząc na wyniki, jakie azjatyccy uczniowie osiągają w testach wiedzy, trudno odmówić tej metodzie skuteczności. Doskonałym przykładem są córki samej Amy Chua − Sophia i Louisa. Wychowane w rygorze, odniosły spektakularny sukces akademicki i zawodowy, kończąc prestiżowy Uniwersytet Harvarda. Sukces na papierze to jednak tylko jedna strona medalu. Druga, znacznie ciemniejsza, rodzi pytania o realną cenę, jaką młody człowiek płaci za ambicje swoich opiekunów. Psychologowie dziecięcy alarmują, że metoda oparta na rygorze i braku przestrzeni na naturalne dziecięce potrzeby niesie ze sobą ogromne ryzyko emocjonalne. Młody człowiek, którego wartość zależy wyłącznie od miejsca na podium, rozwija w sobie toksyczny perfekcjonizm. W kuluarach tych wielkich karier bardzo często kryją się stany lękowe oraz potworna samotność ludzi, którzy nigdy nie nauczyli się odpoczywać. Bez prawa do błędu i radosnej beztroski, dzieci te wchodzą w dorosłość z potężnym niedoborem kompetencji miękkich. Stają się robotami do wygrywania konkursów, które kompletnie nie potrafią budować ciepłych i trwałych relacji partnerskich czy przyjacielskich. Poszukiwanie złotego środka między dyscypliną a totalnym luzem Kiedy zestawimy ten surowy rygor z obecną modą na polskim podwórku, gdzie wychowanie bez zasad często rodzi roszczeniowych dorosłych, dociera do nas bolesna prawda. Żaden ze skrajnych modeli nie jest dobry dla młodego człowieka. Całkowity brak wymagań i pobłażanie każdemu kaprysowi to taka sama krzywda, jak zmuszanie dziecka do katorżniczej pracy bez prawa do bycia po prostu dzieckiem. Kluczem do sukcesu wychowawczego jest poszukiwanie mądrego balansu między dyscypliną a emocjonalnym wsparciem, co pozwala uniknąć potężnej traumy. Dyscyplina, systematyczność i szacunek do pracy są ważnymi wartościami, ale nigdy nie mogą być wdrażane kosztem zdrowia psychicznego. Pozwólmy naszym dzieciom zdobywać szczyty i rozwijać talenty, ale dajmy im też święte prawo do popełniania błędów, do brudnych kolan na placu zabaw i do radosnych nocowanek z przyjaciółmi. Sukces zawodowy jest piękny, ale o wiele ważniejsza jest świadomość, że wychowało się człowieka po prostu szczęśliwego. Zobacz też: Ta niemiecka zasada budzi kontrowersje wśród polskich rodziców. To dlatego dzieci są tak samodzielne