meningokoki zakażenie
fot. Adobe Stock

Meningokoki – zakażenie śmiertelnie niebezpieczne dla małych dzieci

Meningokoki to bakterie wywołujące bardzo niebezpieczną dla zdrowia i życia inwazyjną chorobę meningokokową. Sygnałem zakażenia meningokokami może być gorączka, wymioty i biegunka, ale nierozpoznana na czas może błyskawicznie w ciągu kilku godzin przekształcić się w sepsę. Najskuteczniejszym sposobem obrony przed meningokokami jest szczepienie.
Katarzyna Pinkosz
Konsultacja: dr Paweł Grzesiowski
meningokoki zakażenie
fot. Adobe Stock
Na zakażenie meningokokami narażeni są wszyscy, jednak najczęściej chorują dzieci w wieku od 3 miesięcy do 5 lat oraz osoby między 11. a 19. rokiem życia. Najwięcej zachorowań notuje się w pierwszych miesiącach roku. To podstępna choroba, gdyż z początku przypomina zwykłe przeziębienie. Zakażenie meningokokowe może mieć bardzo dramatyczny przebieg i w krótkim czasie doprowadzić do zakażenia organizmu, grożącego śmiercią. Jak niebezpieczne dla dziecka są meningokoki i w jaki sposób chronić się przed nimi wyjaśnia epidemiolog, dr n.med. Paweł Grzesiowski.

Meningokoki:

Co to są meningokoki

Meningokoki to bakterie – dwoinki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (z łac. Neisseria meningitidis). Mogą być obecne w nosie i gardle osób zdrowych osób (tzw. nosicieli), nie powodując żadnych dolegliwości ani choroby.

Ciężkie zakażenia meningokokami wywołuje inwazyjną chorobę meningokokową, która najczęściej przebiega jako:
Naukowcy wyodrębnili dwanaście grup serologicznych meningokoków (A, B, C, 29E, H, I, K, L, W135, X, Y i Z). W Polsce inwazyjną chorobę meningokokową wywołują meningokoki serogrup B i C.
Wiele przypadków piorunującej sepsy (uogólnione zakażenie organizmu) jest spowodowanych zakażeniem właśnie meningokokami. W ciągu kilkunastu godzin od zakażenia może dojść do zgonu.

Objawy zakażenia meningokokowego

U małych dzieci najczęściej pojawia się:
  • gorączka,
  • zimne dłonie i stopy,
  • brak apetytu,
  • wymioty,
  • biegunka,
  • rozpaczliwy płacz lub kwilenie,
  • senność lub drażliwość,
  • odchylenie głowy do tyłu,
  • osłupienie,
  • pulsujące ciemiączko (jeżeli nie jest jeszcze zarośnięte),
  • wybroczyny na skórze.

Wysypka (wybroczyny) to plamki na skórze całego ciała: drobne, czerwone punkciki zlewające się później w duże plamy, które nie bledną pod uciskiem. Można to sprawdzić, przyciskając do wysypki wybroczynowej dno szklanki i zaobserwować, co się dzieje ze zmianami pod wpływem nacisku. Jeśli nie bledną, nie zmieniają się, istnieje prawdopodobieństwo, że jest to objaw infekcji wywołanej meningokokami.
Inwazyjną chorobę meningokokową, występującą w postaci sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych rozpoznaje się w Polsce co roku u ok. 200 osób rocznie.

Przyczyny zakażenia meningokokami

Do zakażenia meningokokami dochodzi na skutek:
  • kontaktu podatnej osoby z bezobjawowym nosicielem lub chorą osobą,
  • drogą kropelkową – kichanie, kaszel, pocałunek, korzystanie z tych samych naczyń i sztućców.

Zachorowania spowodowane meningokokami nie zdarzają się często, gdyż bakterie te występują rzadko. Jeżeli jednak dojdzie do infekcji, może mieć bardzo poważne konsekwencje dla zdrowia dziecka.

Leczenie zakażenia meningokokowego

W leczeniu zakażenia meningokokowego najważniejsze jest jak najszybsze postawienie diagnozy. W tym celu konieczne jest wyhodowanie bakterii z krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego lub z wymazu z nosogardła.

Infekcja meningokokowa wywołująca groźną inwazyjną chorobę meningokokową przebiega najczęściej jako:
W przypadku podejrzenia ciężkiego przebiegu zakażenia w postaci m.in. sepsy, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia płuc konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja chorego dziecka, poddanie go intensywnej opiece medycznej i jak najszybsze włączenie do leczenia antybiotykoterapii dożylnej, głównie w postaci penicyliny.

Zapobieganie zakażeniu meningokokami

Najskuteczniejszą forma zapobiegania zakażeniu meningokokami jest:
  • szczepienie,
  • przestrzeganie zasad higieny osobistej, niedopuszczanie do używania wspólnych szklanek i sztućców, picia z tej samej butelki, dzielenia się jedzeniem.

Szczepienia przeciw meningokokom

Szczepionki przeciw meningokokom nie chronią przed wszystkimi serotypami meningokoków, ale przed tymi, którymi zakażenie może powodować najgroźniejsze powikłania i które najczęściej występują w Polsce.

Szczepionka przeciw meningokokom znajduje się w kalendarzu szczepień zalecanych i w związku z tym jest płatna. Szczepić można już niemowlęta od 2. miesiąca życia.

W Polsce są dostępne skojarzone szczepionki przeciw:
  • meningokokom grupy C – szczepionkę można podawać już niemowlętom od 2. miesiąca życia, młodzieży i dorosłym,
  • meningokokom grupy B – szczepionkę można aplikować już niemowlętom po ukończeniu 2. miesiąca życia, młodzieży i dorosłym,
  • meningokokom grup A,C,W,Y – można podawać dzieciom powyżej 1-2 roku życia w zależności od preparatu.

Szczepionkę przeciw meningokokom grupy B można podawać z innymi szczepieniami z kalendarza szczepień. Nie chroni ona jednak przed meningokokami typu C, przeciw którym można zaszczepić dzieci inną szczepionką.

O tym, czy zaszczepić dziecko przeciw meningokokom (oraz o tym, czy podać jedną, czy dwie szczepionki: przeciw meningokokom grupy B oraz przeciw meningokokom grupy C), najlepiej porozmawiać i zdecydować wspólnie z pediatrą.

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepień przeciw meningokokom jest reakcja anafilaktyczna, występująca po wcześniejszej dawce szczepionki oraz nadwrażliwość na którykolwiek ze składników preparatu. Nie powinno się podawać szczepionki, jeżeli dziecko jest chore, gorączkuje.

Tak jak po każdej szczepionce, także po szczepionkach przeciw meningokokom, mogą wystąpić niepożądane odczyny poszczepienne (NOP). O każdym NOP trzeba jak najszybciej powiedzieć lekarzowi. Najczęściej pojawiają się miejscowe odczyny poszczepienne, takie jak zaczerwienienie i bolesność w miejscu ukłucia.

Mogą też pojawić się odczyny ogólne w postaci: bólu głowy, płaczu i drażliwości, wymiotów, nudności, biegunki, utrata apetytu, wysypki, gorączki i bólów mięśni.

Są też możliwe poważniejsze NOP, ale występują niezwykle rzadko takie jak: zaburzenia ze strony układu immunologicznego, reakcja anafilaktyczna, reakcje nadwrażliwości (skurcz oskrzeli, obrzęk twarzy, obrzęk naczynioruchowy), zawroty głowy, drgawki, w tym gorączkowe, omdlenia, zaburzenia czucia oraz hipotonia u niemowląt.

Powikłania po meningokokach

Najgroźniejszym skutkiem powikłania po infekcji meningokokami jest sepsa, czyli uogólnione zakażenie organizmu. Może ona spowodować niewydolność wielonarządową organizmu i śmierć dziecka.

U części osób, które przebyły zakażenie meningokokowe, pozostają trwałe lub czasowe powikłania takie jak:
  • różnego stopnia niedosłuch,
  • uszkodzenia mózgu,
  • ataki epileptyczne,
  • amputacje palców,
  • zaburzenia emocjonalne,
  • zaburzenia pamięci.

Zobacz także:
dr Paweł  Grzesiowski
Konsultacja: dr Paweł Grzesiowski

Pediatra, immunolog, ekspert ds szczepień, kieruje Fundacją "Instytut Profilaktyki Zakażeń" oraz punktem konsultacyjnym szczepień w Centrum Medycznym "ŻELAZNA" w Warszawie.

Oceń artykuł

Ocena 4 na 5 głosy

Zobacz także

Popularne tematy