GRY

Encyklopedia zdrowia dziecka

Mononukleoza

Mononukleoza jest ostrą infekcją wirusową. Najczęściej zakażają się nią dzieci powyżej trzeciego roku życia. U niemowląt może przebiegać niezauważalnie, choć w pierwszym roku życia dzieci chorują na nią rzadko.

Przyczyny mononukleozy

Mononukleozę powoduje wirus Epsteina-Barra, który należy do grupy wirusów opryszczkowych (podobnie jak wirus ospy wietrznej i opryszczki). Ten drobnoustrój przenosi się drogą kropelkową lub przez ślinę. Atakuje głównie migdałki, węzły chłonne i śledzionę, która podczas choroby może się powiększyć do znacznych rozmiarów.

Najczęstsze objawy mononukleozy

  • złe samopoczucie
  • ból głowy
  • ból gardła
  • ropny katar
  • gorączka
  • powiększenie węzłów chłonnych
  • ropny nalot na migdałkach
Symptomy są różne, ale żaden nie jest typowy dla mononukleozy. Wylęganie choroby trwa długo: 2-7 tygodni. Jej początek przypomina zwykłe przeziębienie lub grypę. Dziecko wyraźnie źle się czuje, jest zmęczone, senne, skarży się na ból głowy. Później pojawia się ból gardła utrudniający mówienie i połykanie oraz katar z obfitą ropną wydzieliną. Dziecko gorączkuje wysoko – temperatura dochodzi do 38–39 st. C – lub ma jedynie stan podgorączkowy, który może utrzymywać się przez tydzień lub dłużej. U chorego powiększają się węzły chłonne, głównie szyjne, zaś na migdałkach występują naloty ropne. Charakterystyczne są obrzęki powiek, które jednak nie zawsze wsytępują. Objawy miewają różne nasilenie, więc choroba może nie być rozpoznana od razu.  

Możliwe objawy mononukleozy

  • ból brzucha
  • brak apetytu
  • wysypka
  • obrzęk powiek
Oprócz objawów przypominających przeziębienie lub grypę, mogą wystąpić objawy ze strony układu pokarmowego. Dziecko zwykle zupełnie nie ma apetytu, czasami dołącza się także ból brzucha. Na skórze może także pojawić się plamisto-grudkowa wysypka przypominająca odrę lub różyczkę. Występuje ona na całym ciele, najobficiej na tułowiu i pośladkach. Mononukleoza niekiedy rozpoczyna się pojawieniem się obrzęków na górnych powiekach oczu, które powodują, że spojrzenie dziecka sprawia wrażenie, że jest ono senne. Zdarza się tak zwłaszcza u kilkuletnich dzieci. Lekarz może wtedy podejrzewać zapalenia kłębków nerkowych. Wątpliwości rozwiewa zwykłe badanie moczu, które pozwala wykluczyć chorobę nerek. Przy mononukleozie w jego wynikach nie ma zmian.

Kiedy do lekarza

Objawów nie wolno lekceważyć. Koniecznie należy zgłosić się z dzieckiem do lekarza. Jeśli dziecko ma silne bóle w lewym górnym kwadracie brzucha, konieczna jest szybka wizyta u lekarza. Każdy przypadek długotrwałej lub nawracającej gorączki może świadczyć o tym, że dziecko zaraziło się mononukleozą.
Pediatra na początku może rozpoznać anginę, która mimo leczenia antybiotykami nie ustępuje. U większości chorych dzieci powiększa się wątroba i śledziona. W postawieniu prawidłowej diagnozy pomaga badanie krwi, w którym pojawiają się charakterystyczne zmiany w postaci tzw. wirocytów, czyli limfocytów o nieprawidłowej budowie. Podwyższone mogą być też transaminazy, co świadczy, że wirus zaatakował wątrobę. Objawy mononukleozy w pewnej fazie mogą przypominać białaczkę. Rozpoznanie mogą potwierdzić specjalne testy serologiczne wykrywające odpowiedź układu immunologicznego dziecka na zakażenie wirusem mononukleozy zakaźnej (test Paull-Bunella).

Zobacz też: Jak wybrać pediatrę?

Leczenie i pielęgnacja dziecka z mononukleozą

Mononukleozę leczy się wyłącznie objawowo. Leczenie polega na łagodzeniu objawów: obniżaniu gorączki, podawaniu leków przeciwkaszlowych. Nie stosuje się antybiotyków. Podczas choroby dziecko powinno leżeć w łóżku, a gdy minie ostra faza, pozostać w domu przez co najmniej miesiąc. Po przechorowaniu mononukleozy u dziecka często utrzymuje się przez jakiś okres tzw. zespół przewlekłego zmęczenia. Konieczny jest wtedy oszczędzający tryb życia.
Chore dziecko powinno:
  • dużo odpoczywać
  • pić wiele płynów w małych porcjach
  • być na lekkostrawnej diecie
  • w razie znacznie podwyższonej temperatury otrzymywać leki przeciwgorączkowe.

Powikłania mononukleozy

U około 10 proc. dzieci bakterie usadawiają się na uprzednio uszkodzonych przez wirusa migdałkach i wywołują dodatkowo anginę bakteryjną. Największym zagrożeniem jest pęknięcie mocno powiększonej śledziony – ale zdarza się to tylko w skrajnych przypadkach.

Zapobieganie mononukleozie

Przeciwko mononukleozie nie ma szczepionki. Nie jest też możliwe zapobieganie chorobie w jakikolwiek inny sposób, gdyż zarazki są właściwie wszędzie. Jednak jednorazowe jej przechorowanie pozostawia trwałą odporność.

Tekst: Aleksandra Sobieraj
Konsultacja: prof. dr n. med. Maria Korzon, pediatra