naczyniak u dziecka
fot. Fotolia

Naczyniaki i wady naczyniowe u dzieci: jak je rozpoznać i leczyć?

Naczyniaki to skupiska nieprawidłowych naczyń krwionośnych, które pojawiają się u wielu noworodków i niemowląt. Zobacz, jak wyglądają i dowiedz się, czy są groźne i kiedy trzeba je leczyć.
naczyniak u dziecka
fot. Fotolia

Naczyniak to skupisko nieprawidłowo zbudowanych naczyń krwionośnych, które w Polsce rozpoznaje się u ok. 40 tys. dzieci rocznie. Większość naczyniaków jest niewielkich rozmiarów i zanika samoistnie, jednak w 5-10 proc. przypadków mogą wywoływać poważne skutki, łącznie z zagrażaniem życiu dziecka. Naczyniak wczesnodziecięcy to jeden z rodzajów guzów naczyniowych, oprócz tego istnieją też inne rodzaje nieprawidłowości, które są wadami naczyniowymi.

Rodzaje naczyniaków

Naczyniaki u dzieci (inaczej guzy naczyniowe) to zwykle niezłośliwe guzy, szybko rosnące, a następnie powoli zanikające. Wśród naczyniaków rozróżnić możemy:

  • naczyniaki wczesnodziecięce
  • naczyniaki wrodzone

- szybko zanikające (RICH)
- niezanikające (NICH)

  • zrazikowe naczyniaki włosowate
  • inne rzadkie skórne nabyte guzy naczyniowe
  • angioblastoma (TA)
  • naczyniakośródbłoniaki o typie mięsaka Kaposiego (KHE)
  • naczyniakośródbłoniaki wrzecionowatokomórkowy
  • inne rzadkie naczyniakośródbłoniaki
Redakcja poleca: Darmowe, bo domowe sposoby na kurzajki, brodawki - film
Zamiast wydawać pieniądze na drogie leki, idź na spacer i znajdź rośliny pokazane na filmie. Poznaj leczniczą moc popularnych roślin, które znajdziesz wokół domu.

Charakterystyka naczyniaków

Lekarz może rozpoznać u dziecka rodzaj naczyniaka wg poniższych kryteriów:

  • Naczyniaki wczesnodziecięce – najczęściej nie są widoczne po urodzeniu. W miejscu powstania takiego naczyniaka pojawia się białawe przebarwienie lub zmiana przypominająca ukłucie, zadrapanie. W ciągu 2–4 tygodni od urodzenia się dziecka zmiana ta powiększa się, robi się napięta i wypukła, zmienia kolor na sino-czerwony. Średnica naczyniaka może mieć od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Na początku nie można przewidzieć, jak naczyniak będzie się rozwijał. Zazwyczaj naczyniak rośnie szybko przez kilka miesięcy, a potem jego wzrost staje się wolniejszy i zatrzymuje się (po kilku tygodniach lub nawet do roku). W fazie wzrostu najczęściej występują powikłania, np. owrzodzenia, stan zapalny, ból, krwawienie. Kolejna faza to proces zanikania, który może trwać nawet do 10-12 urodzin dziecka.
  • naczyniaki wczesnodziecięce położone głębiej – nie zajmują skóry, pojawiają się po 2 miesiącu życia, mogą być widoczne tylko jako sine lub niebieskawe przeświecanie przez skórę. Rosną dłużej niż naczyniaki skórne.
  • naczyniaki segmentalne – nie występują w jednym punkcie, tylko pokrywają większy obszar skóry. Są to zmiany rozległe, najczęściej zlokalizowane na głowie i szyi. Ten typ naczyniaka częściej prowadzi do owrzodzeń, a u dzieci z takimi naczyniakami częściej występują wady ośrodkowego układu nerwowego, oczu i serca (zespół PHACES).
  [content:0_26371,0_26142,0_22237:CMNews]  
  • naczyniaki wrodzone – dotyczą około 10 proc. guzów naczyniowych. Dziecko rodzi się z w pełni wykształconym, dojrzałym naczyniakiem. Wygląd naczyniaka wrodzonego nie różni się od typowego naczyniaka wczesnodziecięcego, jednak jego rozwój przebiega inaczej. Niektóre naczyniaki wrodzone znikają szybko i gwałtownie (to tzw. naczyniaki RICH) i pozostawiają bliznę, inne pozostają (tzw. NICH).
  • zrazikowy naczyniak włosowaty- niewielka, punktowa, niezłośliwa, szybko rosnąca zmiana, której średnica rzadko przekracza 1–3 mm. Towarzyszą jej niewielkie, nawracające krwawienia. Znajduje się zwykle na twarzy, ale może też występować na innych częściach ciała dziecka. Najczęściej pojawia się u dzieci w wieku przedszkolnym.
  • angioblastoma (TA) - rzadki guz naczyniowy, występujący najczęściej u niemowląt. Zwykle umiejscowiony jest w okolicy głowy i szyi. Jest czerwono-fioletowy, twardy i ciepły, w okresie wzrostu i podczas infekcji może boleć, zwłaszcza przy szybkim powiększaniu się i w przebiegu infekcji.
  • naczyniakośródbłoniak o typie mięsaka Kaposiego (KHE) - występuje bardzo rzadko, najczęściej spotykany jest u niemowląt. Guz jest czerwono-fioletowy, twardy, ciepły, pokryty napiętą, błyszczącą skórą, może być bolesny.

Jak wygląda naczyniak u dziecka? ZDJĘCIA

Naczyniaki i wady naczyniowe mogą różnić się między sobą wyglądem. Na tych zdjęciach zobaczysz przykłady różnych naczyniaków wczesnodziecięcych:
naczyniak u niemowlaka
Naczyniak na rączce niemowlęcia
naczyniak na twarzy dziecka
naczyniak na twarzy
naczyniak na głowie
naczyniak na głowie niemowlaka
naczyniak na nodze
naczyniak na nóżce niemowlaka
naczyniak u niemowlaka
zbliżenie: naczyniak na brzuszku niemowlaka

Rozpoznanie naczyniaków

Do rozpoznania naczyniaka zazwyczaj wystarczy zwykłe badanie. W przypadku naczyniaków podskórnych należy sprawdzić, czy jest to guz złośliwy, czy niezłośliwy. USG pozwala stwierdzić, czy mamy do czynienia z naczyniakiem, czy wadą naczyniową. W przypadku guzów TA i KHE niezbędna może się okazać biopsja chirurgiczna.




Naczyniaki wczesnodziecięce

Naczyniaki wczesnodziecięce są najczęściej spotykanymi niezłośliwymi guzami u dzieci. Występują u 10 proc. niemowląt i u 30 proc. wcześniaków. Guzy naczyniowe zdarzają się częściej u dziewczynek niż u chłopców. Najczęstsza lokalizacja naczyniaka to:

  • głowa – 60 proc. guzów naczyniowych
  • tułów – 25 proc.
  • kończyny – 15 proc.

Może się zdarzyć, że oprócz naczyniaków na skórze dziecko będzie miało także naczyniaki w narządach wewnętrznych (zwłaszcza w wątrobie). Naczyniaki zwykle pojawiają się z czasem, ale 10 proc. wszystkich guzów naczyniowych to guzy wrodzone, widoczne już przy urodzeniu.

Czy naczyniak znika?

Naczyniak wczesnodziecięcy zaczyna zanikać po zahamowaniu wzrostu. Objawy zanikania naczyniaka:

  • blednięcie powierzchni,
  • zmniejszenie powierzchni,
  • mięknięcie,
  • spłaszczenie zmiany.

Szacuje się, że proces zanikania naczyniaków może trwać nawet do momentu, kiedy dziecko ukończy 10–12 lat. Rzadko się zdarza, aby naczyniak zniknął bez śladu. Najczęściej pozostaje blizna, skóra w miejscu naczyniaka jest cieńsza, może być przebarwiona.

Czy naczyniak jest groźny?

Na 40 tysięcy dzieci, u których wystąpią nieprawidłowości naczyniowe, 4-6 tys. ma poważne zaburzenia. Możliwe powikłania z powodu naczyniaków:

  • owrzodzenie — występuje u 5–16 proc. dzieci z naczyniakami wczesnodziecięcymi, najczęściej w okresie wzrostu zmiany. Najpierw w miejscu zmiany pojawiają się drobne strupki, które powiększają się z czasem, prowadząc do stanu zapalnego i wywołując ból. Krwawienia z naczyniaka najczęściej jest niewielkie, chociaż przy dużych owrzodzeniach może być intensywne. Po zagojeniu w miejscu owrzodzenia zostaje blizna. Ważna jest też odpowiednia, delikatna pielęgnacja niemowlaka, by nie zadrapać zmiany i nie doprowadzić do krwawienia.
  • zaburzenia widzenia — zez, niedowidzenie, wady refrakcji, wytrzeszcz. Mogą pojawić się w przypadku naczyniaków powiek i oczodołów (np. tzw. znamię truskawkowe), przesłaniających pole widzenia lub uciskających i przemieszczających gałkę oczną. Zagrożenie dla prawidłowego rozwoju dziecka stanowią nawet niewielkie naczyniaki umiejscowione w okolicy oczu.
  • niedosłuch – może wystąpić w przypadku naczyniaków okolicy przewodu słuchowego.
  • niewydolność oddechowa – to najpoważniejsze powikłanie zagraża dzieciom z rzadko występującym naczyniakiem krtani. Problem dotyczy szczególnie małych niemowląt w początkowej fazie wzrostu naczyniaka.
  • niewydolność krążenia – może wystąpić przy naczyniaku wątroby.
  • nasilone krwawienia i ból – powikłanie, które występuje przy guzach TA i KHE

Leczenie naczyniaków

Najczęściej nie trzeba leczyć naczyniaków wczesnodziecięcych, wymagają one tylko obserwacji. Te zmiany są zazwyczaj niewielkie i nie prowadzą do powikłań. Leczenia wymagają naczyniaki zagrażające życiu (prowadzące do zaburzeń krążenia, obturacji dróg oddechowych, zaburzeń odżywiania, widzenia itp.). Także naczyniaki, które stanowią duży defekt estetyczny są wskazaniem do leczenia. Sposoby leczenia naczyniaków:

 

  • farmakoterapia — najczęściej stosuje się propranolol lub kortykosteroidy.
  • farmakoterapia miejscowa – maści z kortykosteroidami stosowane w przypadku owrzodzenia, maści z antybiotykiem, leki przeciwgrzybiczne.
  • leczenie operacyjne – stosuje się je w przypadku:

- leczenia zmian zagrażających życiu
- naczyniaków, których usunięcie jest możliwe bez okaleczenia dziecka, gdy dziecko nie może przyjmować leków,
- guzów NICH

  • fotokoagulacja laserowa – stosowana w miejscowym leczeniu owrzodziałych, krwawiących naczyniaków oraz usuwaniu blizn po zaniknięciu naczyniaka.

Rodzaje wad naczyniowych

Oprócz naczyniaków, u dziecka mogą wystąpić wady naczyniowe, często błędnie nazywane naczyniakami. Występują rzadziej niż naczyniaki. Wady naczyniowe to struktury zbudowane z jednego lub więcej typów nieprawidłowo wykształconych naczyń, nie rosną ani nie zanikają samoistnie. Wady naczyniowe występują także w niektórych zespołach wad wrodzonych, np. zespole Sturge’a i Webera, zespole Klippla i Trenaunaya, zespole Maffucciego, zespole Salomona.

Rodzaje wad naczyniowych

Wady naczyniowe możemy podzielić na:

  • wady naczyniowe o powolnym przepływie krwi:

- wada naczyń włosowatych
- wada naczyń chłonnych
- wada naczyń żylnych

  • wady naczyniowe o szybkim przepływie krwi:

- wada naczyń tętniczych
- przetoka tętniczo-żylna

  • wady naczyniowe mieszane:

- włosowato-limfatyczna
- włosowato-żylna
- limfatyczno-żylna
- tętniczo-żylna

Charakterystyka wad naczyniowych

Wady naczyń włosowatych:

  • znamię winnej plamy (nazywane nieprawidłowo naczyniakiem płaskim) - wyraźna plamista zmiana, płaska, może przybierać kolor od bladego różu do ciemnej czerwieni.
  • malformacja kapilarno-limfatyczna (kiedyś nazywana naczyniakiem brodawkowatym, znamieniem hipertroficznym lub angiokeratoma) - bordowo-czerwona zmiana, brodawkowata, zajmuje skórę i powierzchnię podskórną.
  • teleangiektazja — występuje pojedynczo, jako składnik rzadkich, dziedzicznych zespołów zagrażających życiu: zespół Louis-Bar (ataksja-teleangiektazja) i zespół Rendu, Oslera i Webera (wrodzona teleangiektazja krwotoczna).
  • wrodzona teleangiektatyczna skóra marmurkowa – widoczna po urodzeniu. Skóra dziecka ma wyraźnie widoczną siatkę żył, najczęściej na nogach.
  • wady naczyń żylnych (kiedyś: naczyniaki jamiste) mogą mieć postać poszerzonych naczyń skórnych albo miękkich guzów. Może mieć niebieskie zabarwienie, jeśli znajduje się pod skórą lub czerwono-fioletowe (i wtedy bywa mylona z naczyniakiem)
  • wady naczyniowe o szybkim przepływie: przetoki tętniczo-żylne i malformacje tętniczo-żylne. Te zmiany mogą objawiać się niewydolnością krążenia oraz deformacjami tkanek miękkich i kości.
  • wady naczyń chłonnych (kiedyś: naczyniaki limfatyczne lub torbiele chłonne) - miękkie, gładkie, torbielowate lub gąbczaste twory, pokryte niezmienioną skórą. Najczęściej występują w okolicy szyi, bocznej i dolnej części twarzy, okolicy obojczyka i pach. U połowy chorych wada pojawia się w wieku noworodkowym, u niektórych dzieci już w momencie urodzenia, a nawet w okresie życia płodowego. Może się jednak zdarzyć, że wada ta ujawni się dopiero u nastolatka. Wady naczyń chłonnych są groźne, mogą bowiem utrudniać oddychanie.

Leczenie wad naczyniowych

To, jakiego rodzaju leczenie zostanie zastosowane w przypadku wad naczyniowych, zależy od rodzaju wady. W ramach leczenia stosowane są:

  • fotokoagulacja laserowa (wady naczyń włosowatych, wady naczyń żylnych)
  • skleroterapia przezskórna (wady naczyń chłonnych, wady naczyń żylnych)
  • leczenie operacyjne (wady naczyń chłonnych, wady naczyń żylnych)
  • antybiotykoterapia (wady naczyń chłonnych, wady naczyń żylnych)
  • kompresjoterapia, leczenie uciskiem (wady naczyń żylnych)
  • leczenie przeciwzakrzepowe (wady naczyń żylnych)

Skąd się biorą naczyniaki?

Przyczyna powstawania naczyniaków oraz wad naczyniowych nie jest do końca znana. Badacze przypuszczają, że proces powstawania naczyniaków może zaczynać się od mutacji genu lub genów odpowiedzialnych za proliferację komórek między 6-10 tygodniem życia płodowego. W grupie ryzyka są także wcześniaki, dzieci z ciąży mnogiej oraz z rodzin, w których naczyniaki występują w wywiadzie.

na podstawie: Nieprawidłowości naczyniowe u dzieci, dr n. med. A. Taczanowska-Niemczuk,  dr n. med. S. Szymik-Kantorowicz,  prof. dr hab. n. med. A.I. Prokurat, Medycyna Praktyczna, mp.pl

Oceń artykuł

Ocena 4 na 16 głosy

Zobacz także

Popularne tematy