szczepienie przeciw gruźlicy szczepionka bcg
Zdrowie

Szczepienie BCG noworodka – przed czym chroni, czy pojawia się odczyn?

Szczepienie BCG jest obowiązkowo przeprowadzane u wszystkich noworodków w Polsce. Jesteśmy jednym z nielicznych krajów w Europie, w których szczepienie to jest stosowane powszechnie, co czasem budzi kontrowersje. Wyjaśniamy, przed czym chroni szczepionka BCG, kiedy dzieci ją przyjmują, w ilu dawkach i jaki ma związek z COVID-19.
Edyta Brala
Edyta Brala
Konsultacja merytoryczna

Szczepienie BCG chroni przed zachorowaniem na gruźlicę. Nazwa BCG (Bacillus Calmette-Guérin) pochodzi od nazwisk francuskich twórców szczepionki przeciwgruźliczej – Alberta Calmette i Camille Guérin. Szczepienie przeciwko gruźlicy jest w Polsce obowiązkowe. Szczepionkę otrzymują noworodki w pierwszych dobach życia.

Spis treści:

Odra w Europie! A czy szczepionka przeciw odrze jest bezpieczna? [WIDEO]

Kiedy szczepi się dzieci przeciw gruźlicy?

Zgodnie z polskim Programem Szczepień Obowiązkowych, noworodki są szczepione przeciwko gruźlicy tuż po narodzinach, przed opuszczeniem szpitala. Dzieci szczepi się na tak wczesnym etapie życia ze względu na istniejące ryzyko zakażenia po powrocie do domu. Dzieci mogą zakazić się nawet w pierwszych tygodniach życia (np. od przypadkowych osób, które będą pochylać się nad wózkiem). Zachorowanie może być bardzo niebezpieczne.

Szczepienie BCG – ile dawek?

Od 2006 roku szczepione są wyłącznie noworodki. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca podanie jednej dawki szczepionki BCG noworodkom w krajach o wysokim ryzyku zakażenia i zachorowania na gruźlicę. Kiedyś starsze dzieci i młodzież otrzymywały również dawki przypominające. Dzisiejsi dorośli byli szczepieni przeciwko gruźlicy kilka razy w ciągu swojego dzieciństwa.

Jakie szczepionki przeciw gruźlicy są dostępne w Polsce? 

W Polsce zarejestrowana jest jedna szczepionka przeciwko gruźlicy (BCG). To szczepionka żywa, która zawiera prątki bydlęce – Mycobacterium bovis BCG. Wykazuje ona dość niską skuteczność w zapobieganiu najczęstszej, płucnej postaci gruźlicy. Ma jednak znacznie wyższą skuteczność w zapobieganiu ostrym, ogólnoustrojowym postaciom gruźlicy, takim jak gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Szczep bakterii o nazwie Moreau wykorzystany w szczepionce jest nieprzerwanie używany do szczepień od 1955 roku. Zdaniem producenta uchodzi za najbezpieczniejszy na świecie. 

Przeciwwskazania do podania szczepionki BCG

Wśród przeciwwskazań do szczepienia przeciw gruźlicy wymienia się:

  • ciężkie niedobory odporności – u noworodka trudno je zdiagnozować, dlatego lepiej odroczyć szczepienie, jeśli niedobory odporności występują w najbliższej rodzinie.
  • skrajne wcześniactwo – przeciw gruźlicy nie szczepi się również wcześniaków urodzonych z wagą mniejszą niż 2000 g,
  • gruźlica u matki – nie szczepi się noworodków, których matka jest chora na gruźlicę
Jeżeli dziecko nie było szczepione w wieku niemowlęcym i nie ma przeciwwskazań do szczepienia, powinno jak najszybciej zostać zaszczepione. Wbrew utartym mitom – na gruźlicę chorują także ludzie młodzi i dobrze wykształceni. Chociaż dziś ryzyko zarażenia się tą chorobą jest znacznie mniejsze niż 30 lat temu, nadal istnieje.

Niepożądany odczyn po szczepieniu na gruźlicę

Po szczepieniu przeciw gruźlicy może pojawić się nieznaczne powiększenie węzłów chłonnych znajdujących się w pobliżu miejsca szczepienia. Nie jest to jednak niepożądany odczyn poszczepienny (NOP), tylko prawidłowy proces związany z powstaniem tzw. poszczepiennego zespołu pierwotnego.

Najczęściej występujący niepożądany odczyn poszczepienny po podaniu szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) to:

  • krosta o średnicy większej niż 10 mm u noworodków (większej niż 20 mm u starszych dzieci) lub podskórny ropień,
  • powiększenie węzłów chłonnych lub ropne zapalenie węzłów chłonnych


Bardzo rzadki NOP po szczepionce BCG:

  • zapalenie kości wywołane BCG,
  • zmiany w narządach i tkankach (np. zapalenie ucha środkowego),
  • ropień pozagardłowy, zmiany w stawach, uszkodzenie układu moczowo-płciowego, zmiany węzłowe,
  • keloid (bliznowiec)
  • toczeń
  • rumień guzowaty.

Objawy po szczepieniu BCG wymagające konsultacji u lekarza

Umów się z dzieckiem do pediatry, jeśli u noworodka po szczepieniu BCG pojawia się:

  • wysoka gorączka,
  • obfity wyciek ropy w miejscu wstrzyknięcia,
  • duży obrzęk lub guz w miejscu podania szczepionki z wyczuwalnym w środku płynem,
  • duży obrzęk lub guz pod pachą po stronie szczepienia (węzły chłonne), zwłaszcza z płynem.  

Czy szczepienie przeciwko gruźlicy rzeczywiście jest potrzebne?

​Szczepienie przeciw gruźlicy znajduje się w kalendarzu szczepień obowiązkowych od 1955 roku. Często podnoszą się głosy krytyki i sugestie, zgodnie z którymi wzorem innych krajów europejskich szczepienie powinno zostać usunięte z kalendarza. Eksperci argumentują jednak, że w Polsce nadal mamy o wiele więcej przypadków gruźlicy niż np. w państwach Europy Zachodniej. Dużo zachorowań notuje się również u naszych wschodnich sąsiadów, stąd potrzeba ochrony dzieci poprzez szczepienie. Przyjmuje się, że odstąpienie od szczepienia będzie możliwe, gdy zachorowalność spadnie poniżej 5 przypadków na 100 000 mieszkańców.

BCG a COVID-19 – jaki związek?

Choć gruźlica jest chorobą wywołaną przez bakterie (tzw. prątki gruźlicy), a COVID-19 przez wirusa, badacze podejrzewali, że szczepionka może pomóc w łagodzeniu przebiegu choroby. Przyjęcie jej może skutkować tym, że system immunologiczny lepiej radzi sobie z różnymi patogenami. Hipotezę o tym, że szczepionka przeciwko gruźlicy może chronić przed ciężkim przebiegiem COVID-19, postawili naukowcy z New York Institute of Technology. W zawiązku z pandemią koronawirusa eksperci zauważyli, że w krajach, w których szczepienia na gruźlicę nie są powszechne, liczba zgonów z powodu COVID-19 jest większa w przeliczeniu na milion mieszkańców. Do takich państw należą np. Włochy i Stany Zjednoczone. 

Analizy dotyczące ochronnego wpływu szczepionki na zakażenie koronawirusem są wstępne i wymagają potwierdzenia badaniami. Do czasu ogłoszenia ich wyników nie można wyciągać pochopnych wniosków.

Zdaniem badaczy, szczepienie BCG może zmniejszać ryzyko zachorowania na infekcję koronawirusową oraz łagodzi przebieg choroby, jeśli do niej dojdzie. Badania nad potwierdzeniem wpływu szczepionki przeciwko gruźlicy na wzmocnienie układu odporności w walce z koronawirusem SARS-CoV-2 rozpoczęła już m.in. Wielka Brytania, Holandia, Grecja czy Australia i Polska (preparat do badań udostępnia firma Biomed Lublin, która jest jednym z nielicznych producentów szczepionki BCG na świecie). 

Zobacz też:

niemowlę szczepienie
Fotolia
Zdrowie
Szczepienie przeciw gruźlicy: potrzebne czy nie
Słyszałaś pewnie, że w Europie Zachodniej szczepienie dziecka przeciw gruźlicy nie jest obowiązkowe. W Polsce mamy jednak nieco inną sytuację. Sprawdź, dlaczego polskie noworodki obowiązkowo szczepi się przeciwko gruźlicy.

Zachorowania na gruźlicę dziś nie zdarzają się często. To prawda. Nie słyszymy o epidemii gruźlicy , nie ma też wielkiego strachu związanego z tą chorobą m.in. dzięki temu, że istnieją antybiotyki, którymi można ją wyleczyć. Mimo wszystko, nie należy zapominać o jej istnieniu i ryzyku, jakie niesie. A przede wszystkim chronić przed nią dzieci. Wszystkie noworodki, które rodzą się w Polsce w pierwszej dobie po narodzinach powinny być zaszczepione przeciw gruźlicy . Jest to istotne z kilku powodów. Czytaj też: Jak odróżnić sapkę noworodka od przeziębienia?   W Polsce na gruźlicę choruje nadal więcej osób niż wynosi średnia w krajach Unii Europejskiej.  Od wschodu graniczymy z krajami, w których zapadalność na gruźlicę (także lekooporną , czyli nie poddającą się leczeniu) jest znacznie wyższa. Należą do nich Rosja, Litwa, Białoruś czy Ukraina. Zachorowania na gruźlicę stanowią też problem dla mieszkańców Łotwy, Estonii, Bułgarii czy Rumunii.  Najwięcej przypadków gruźlicy w Polsce wykrywa się u osób starszych, szczególnie mężczyzn, którzy mogli się nią zarazić w młodym wieku (np. w latach 50. XX wieku), gdy choroba ta była dużym problemem. Dochodzi u nich do reaktywacji zakażenia . Prątek gruźlicy może w organizmie przetrwać w stanie uśpionym i ujawnić się dopiero przy spadku odporności. Ryzyko zakażenia gruźlicą rośnie, ponieważ niektóre osoby chore przerywają leczenie. Bardziej zgrożeni zachorowaniem na gruźlicę  są mieszkańcy miast. To nowe zjawisko obserwowane przez specjalistów od leczenia gruźlicy w ciągu dwóch ostatnich lat. Polecamy: Na co szczepi się noworodki?   Kiedy ze szczepieniem noworodka przeciwko gruźlicy trzeba poczekać? Istnieją sytuacje, w których ze względu na stan zdrowia dziecka szczepienia trzeba odłożyć, np. gdy podczas...

niepożądane odczyny poszczepienne
Adobe Stock
O szczepieniach
Niepożądane odczyny poszczepienne [NOP] – uboczna reakcja organizmu na szczepionkę
Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) to niepożądana reakcja organizmu na otrzymaną szczepionkę. W zdecydowanej większości są to łagodne przypadki, w postaci zaczerwienia, opuchlizny, obrzęku w miejscu ukłucia. Może wystąpić także poważniejsza reakcja: omdlenie lub bardzo wysoka gorączka. Bardzo poważne NOP, np. w postaci poszczepiennego zapalenia opon mózgowych, zdarzają się bardzo rzadko, raz na setki tysięcy szczepień. W Polsce prowadzi się rejestrację przypadków NOP.

Zdarza się, że rodzice odmawiają szczepień, gdyż boją się niepożądanych odczynów poszczepiennych. W bardzo potocznej opinii są one utożsamiane z poważnymi powikłaniami, zagrażającymi zdrowiu dziecka. To w żaden sposób nie odpowiada stanowi faktycznemu opartemu na wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Wyjaśniamy co to są NOP, jak je odróżnić od zwykłej reakcji po szczepieniu, a także, kiedy są niebezpieczne i co wtedy robić. Niepożądane odczyny poszczepienne: co to są NOP łagodne objawy poszczepienne poważne objawy NOP NOP po szczepionce MMR postępowanie w przypadku NOP zgłoszenie NOP zapobieganie NOP czytanie ulotek   Co to są niepożądane odczyny poszczepienne (NOP)? Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP od ang. adverse event following immunization – AEFI) to reakcje organizmu, które mogą pojawić się po każdym szczepieniu. Mogą być one spowodowane samą szczepionką, niewłaściwym jej podaniem lub nietypową reakcją układu odpornościowego dziecka, której wcześniej nie da się przewidzieć. Ale zaliczamy do nich także przypadkowo występujące objawy zaburzenia zdrowia występujące w tym samym czasie co szczepienie. Za niepożądany odczyn poszczepienny może być uznana każda reakcja organizmu, która pojawi się w czasie do  4 tygodni od  podania szczepionki, a w przypadku szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) – w ciągu 12 miesięcy od jej podania. W przypadku znakomitej większości szczepień nie występują żadne działania uboczne, a jeśli się pojawią jakieś niepożądane objawy poszczepienne, utrzymują się do  3-4 dni,  są lekkie i przemijające. Zdarza się, że reakcja występująca po szczepieniu nie jest niepożądanym odczynem poszczepiennym, tylko zwykłą fizjologiczną reakcją po szczepieniu, która ma prawo się wydarzyć. Dobrym przykładem jest zmiana w postaci...

powikłania po śwince
Adobe Stock
Zdrowie
Powikłania po śwince: zapalenie mięśnia sercowego, problemy z tarczycą, niepłodność i inne
Powikłania po śwince to między innymi: utrata słuchu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Powikłania po śwince u mężczyzn mogą prowadzić nawet do niepłodności. Dlatego właśnie warto zaszczepić dziecko.

Powikłania po śwince mogą być naprawdę groźne, są nimi między innymi: zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, tarczycy. Mogą one nawet prowadzić do niedosłuchu lub trwałej głuchoty. Świnka jest chorobą nieprzewidywalną. Może mieć przebieg łagodny, bezobjawowy. Może jednak też powodować poważne powikłania. Od 2004 roku szczepienie przeciw śwince jest w Polsce obowiązkowe. Od tej pory liczba zachorowań znacznie spadła. Przed wprowadzeniem szczepionek na świnkę chorowało nawet ponad 200 tysięcy dzieci rocznie. Spis treści:  Jakie mogą być powikłania świnki? Powikłania po śwince u mężczyzn Co to jest świnka? Jakie są objawy świnki? Jaka szczepionka przeciw śwince? Jakie są przeciwwskazania do szczepienia przeciw śwince? N iepożądane odczyny poszczepienne po szczepionce przeciw śwince Jakie mogą być powikłania świnki? Powikłaniami świnki może być świnkowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zapalenie trzustki. Do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych może dojść u 1 na 10 chorych. Inne powikłania świnki to: zapalenie jądra i najądrza, zapalenie trzustki, zapalenie jajników, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie tarczycy, zapalenie ucha środkowego , zapalenie nerwu słuchowego, które może prowadzić do niedosłuchu lub trwałej głuchoty, zapalenie stawów, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie oka. Nie ma skutecznego leku przeciw śwince. Jedynym sposobem zapobiegania tej chorobie jest szczepienie. Powikłania po śwince u mężczyzn Świnkowe zapalenie jąder jest powikłaniem świnki, dotykającym 20-30 % mężczyzn, którzy chorują w okresie dojrzewania. Konsekwencją świnkowego zapalenia jąder może być zbyt mała liczba plemników w nasieniu lub całkowity ich brak. Aż u 50% chorych mężczyzn dochodzi do zaburzenia funkcji plemników. Stan...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj