chlopiec- zaplakany-szukal-mamy
fot. Fotolia

Spokojnie, to tylko taki etap

chlopiec- zaplakany-szukal-mamy
fot. Fotolia
Niegdyś panowało przekonanie, że podczas przejścia od zdziczałego noworodka do komunikatywnego starszaka, następuje stopniowe, lecz sukcesywne cywilizowanie się zachowań, a wszelkie odstępstwa od tego procesu zwalano na kark rodzicielskiej niekompetencji. Dziś wiemy, że rozwój dziecka nie jest stabilny, niczym ruch jednostajnie przyśpieszony, lecz składa się naprzemiennie z okresów lepszych i gorszych. Raz za razem następują po sobie okresy wewnętrznej równowagi i niestabilności. Zupełnie tak, jakby za każdym razem stary porządek musiał ulec kompletnemu zniszczeniu, by po jakimś czasie odbudować się na nowo, na wyższym stopniu organizacji.



Każdy kolejny etap rozwoju malucha rządzi się swoimi prawami. Jak dziecko pokona dany okres - zależy od jego wewnętrznych predyspozycji, charakteru, środowiska, wychowania. Nie mniej jednak można zaobserwować pewne behawioralne prawidłowości w każdej z grup wiekowych. Ramy wiekowe nie są sztywne, i odnoszą się do tzw. "przeciętnego dziecka". Twoje dziecko nie musi być przeciętne, i dany okres rozwoju może zaliczać nieco wcześniej, lub nieco później, niż wskazywałaby na to statystyka. Nie u wszystkich dzieci okresy lepsze i gorsze będą przebiegać z równą intensywności. Niektóre maluszki, zwane potocznie aniołkami, mogą zupełnie łagodnie przeżywać okresy "niestabilności". W przypadku trudniejszych dzieci nawet okresy równowagi są tylko niewielką ulgą dla rodziców:


 

WIEK

CHARAKTERYSTYKA

4 tygodnie

Dziecko 4-tygodniowe dobrze śpi i jest aktywne po przebudzeniu. Posiada swoją ulubioną pozycję podczas okresów aktywności. Zaczyna nawiązywać kontakt ze światem: zatrzymuje wzrok na twarzy mamy, reaguje pozytywnie, gdy mu się dogadza i negatywnie, gdy nikt się nim nie zajmuje.

12 tygodni

Jest to okres nierównowagi. Pojawiają się problemy z karmieniem i zasypianiem. Dzieci 12-tygodniowe dużo płaczą, szczególnie wieczorami. Są nieporadne i niezdarne.

16 tygodni

Ten okres charakteryzuje stabilność. Łatwiej przebiega karmienie (w przypadku dzieci karmionych butelką, w tym właśnie okresie mama najprawdopodobniej stwierdzi, że znalazła odpowiednią mieszanką). Niemowlę lepiej śpi i znakomicie sobie radzi z nawiązywaniem kontaktu ze światem: uśmiecha się, gaworzy, zaś jego śmiech potrafi rozmiękczyć najtwardsze serce. Odnosi sukcesy w sferze rozwoju motorycznego, ładnie sobie radząc z operacjami podejmowanymi w pozycji leżącej.

20 tygodni

Dziecko targane jest frustracjami. Próbuje nauczyć się nowych rzeczy, lecz mu to nie wychodzi (np. samodzielne siadanie, sięganie po przedmioty). Denerwuje się, gdy mama wychodzi z pokoju. Zaczyna odróżniać bliskich od obcych.

28 tygodni

Niemowlę osiąga pewną samodzielność: potrafi już chwycić zabawkę, manipulować nią, przekładać z rączki do rączki. To stwarza możliwość samodzielnej zabawy. Jest radosne i towarzyskie. Chętnie wsłuchuje się w głos członków rodziny, testuje też własne możliwości wokalne.

32 tygodnie

Dziecko staje się bardziej świadome, a co za tym idzie - wrażliwsze. Reaguje płaczem na obcych. Ma potrzebę ruchu, jednak niezgrabne ciało nie pozwala mu na nic innego, poza nieporadnym pełzaniem, co może prowadzić do frustracji. U malucha można zaobserwować stan nierównowagi - niejednokrotnie płacz i śmiech mieszają się ze sobą.

38 tygodni

Okres równowagi. Dziecko staje się sprawne ruchowo: potrafi już samo usiąść, pełzać, podciąga się do pozycji stojącej. Nowe umiejętności motoryczne zwiększają możliwości operowania przedmiotami. Nawiązuje kontakt z bliskimi, potrafi zrobić papa, kosi-kosi, zaczyna porozumiewać się słownie. Jest usatysfakcjonowane.

44 tygodni

Okres nierównowagi - dziecko staje się "dzikie" względem obcych.

12 miesięcy

Dziecko świetnie raczkuje, zaczyna także poruszać się na stojąco. W stosunku do innych ludzi ponownie staje się pogodne i chętne do kontaktów. Uwielbia mieć widownię, bijącą brawo i reagującą na wyczyny maluszka. Mimo rosnącej aktywności dziecka, na ogół udaje się zachować stały porządek dnia.

15 miesięcy

Maluch zaczyna tracić równowagę, jaka charakteryzowała go w wieku 12 miesięcy. Jest niezwykle aktywny i brakuje mu zahamowań. Biega, wariuje, rzuca przedmiotami. Rodzic musi włożyć mnóstwo energii, by zapewnić mu bezpieczeństwo. Zwykłe "nie" przestaje już wystarczać - na szczęście w przypadku dziecka 15-miesięcznego łatwo jeszcze o odwrócenie uwagi.

18 miesięcy

Dziecko ma skłonność do robienia wszystkiego "na przekór". To trudny okres dla rodzica, i wie o tym każdy, kto przez to przechodził. Wyciągnij rękę po kubeczek, który właśnie opróżniło - to najprawdopodobniej rzuci nim o ziemie. Gdy zauważy, że zależy ci na założeniu mu rękawiczek, będzie je uparcie ściągało. Nie stosuje się do żadnych poleceń, nie reaguje na wołanie, a jego ulubionym słowem jest "nie". Zasób słów, jaki rozumie, jest stosunkowo niewielki, a słowa nie skłaniają go do działania (tu pojawia się wskazówka dla rodziców: skoro słowa nie działają, trzeba odnieść się do trików nie wymagających użycia języka mówionego). Traktuje ludzi przedmiotowo, jest nastawione na branie. Charakteryzuje je niezwykła ruchliwość, uwielbia biegać, wspinać się (także po schodach).

2 lata

Wbrew potocznemu określeniu "bunt dwulatka", wiek ten jest okresem upragnionej stabilności. Dziecko jest sprawniejsze, mniej uwagi musi skupiać na utrzymywaniu równowagi czy unikaniu zderzenia. Na ogół wymaga mniejszej uwagi ze strony rodziców. Nieźle porozumiewa się i sporo rozumie, co czyni je szczęśliwym. Dziecko staje się nieco skłonniejsze do ustępstw, jest w stanie chwilkę poczekać, zaczyna traktować innych "po ludzku".

2,5 roku

To etap silnej nierównowagi. Dziecko staje się niezwykle uparte, do tego stopnia, że wydaje się dla rodziców "nie do wytrzymania". Nie czeka, nie dostosowuje się, ma ogromne wymagania. Ma swoje "wizje" na pewne sprawy i z wielkim uporem je przeforsowuje. Jednocześnie często samo nie wie, czego chce, nerwowo szamoce się między skrajnymi rozwiązaniami (np. pójdę-nie pójdę). Miewa rytualne nawyki, np. domaga się stale tego samego jedzenia, tych samych książeczek na dobranoc, tych samych spodenek.

3 lata

3-latek, w odróżnieniu od siebie sprzed pół roku, uczy się uległości. Staje się zdolny do używania słowa "tak", i czyni to z prawdziwą lubością. Nie potrzebuje już tak rozpaczliwie rytuałów i nawyków, wraz z rosnącą sprawnością (na wielu płaszczyznach) zaczyna czuć się bezpiecznie sam ze sobą. Dziecko zaczyna współpracować, zawierać przyjaźnie.

3,5 roku

Cały ład i uległość 3-latka obracają się stopniowo w ruinę. Niespodziewanie obniża się dziecku koordynacja ruchowa: zaczyna się potykać, może bać się wysokości, mniej pewnie rysować czy układać klocki. Spadek sprawności może objawiać się także w sferze zmysłów: maluch może zacząć się jąkać, zezować. Może wystąpić obgryzanie paznokci, dłubanie w nosie, tiki. Spada wyraźnie poczucie bezpieczeństwa, czego efektem jest nieustanne pojękiwanie, marudzenie, upewnianie się co do rodzicielskich uczuć. Dziecko 3,5-letnie miewa różne dziwne wymagania, typu "nie patrz", "nie śmiej się". Jednocześnie bardzo silnie rozwija się wyobraźnia, co ma swoje odzwierciedlenie we wspaniałych, samodzielnych zabawach, ale także w tworzeniu wyimaginowanych przyjaciół.

4 lata

Dziecko w tym wieku staje się nie do opanowania. Bije, kopie, biega, ucieka, niszczy przedmioty. Jest niezwykle pewny siebie. Raz się złości, by po chwili głupkowato się śmiać. Uwielbia używać brzydkich wyrazów. Bujna fantazja sprawia, że 4-latki mają niezwykłą tendencję do mieszania prawdy z fikcją. Wcielają się w różne postaci (np. w kota). Rodzica może opanowywać uczucie beznadziejności, podczas gdy teraz, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, dziecko potrzebuje ich stanowczości.

4,5 roku

Dziecko zaczyna się stopniowo uspokajać. W tym wieku coraz lepiej rozróżnia rzeczywistość od fikcji. Rośnie konsekwencja, szkrab jest w stanie dokończyć to, co zaczął. Dziecko coraz lepiej panuje nad sobą. 4,5-latek ma bogate słownictwo i sporą wiedzę, co czyni go dobrym kompanem do rozmów. Podczas zdobywania wiedzy wgłębiają się w szczegóły. Do łask powraca rysowanie, wiele dzieci zaczyna interesować się cyframi i literami. To okres szybkiego rozwoju intelektualnego.

5 lat

Okres niezwykłej wprost równowagi. Dziecko jest stabilne, przyjacielskie, pogodzone ze sobą i swoimi możliwościami. Lubi przebywać w towarzystwie mamy, naśladując ją i czekając na polecenia. 5-latek jest niezwykle posłuszny i układny, wydaje się, że jego największą ambicją jest bycie "grzecznym dzieckiem".

6 lat

Dziecko znów staje się "trudne", przypominając swoim zachowaniem 2,5-latka. Szarpią nim skrajne emocje, teraz kocha, by za sekundę nienawidzić. Bardzo wiele wymaga od innych, trwa nieustępliwie w swoich żądaniach. Nie dostosowuje się, to świat ma się dostosować do niego. Wszystko jest na nie, z założenia - przy czym, w odróżnieniu od 2,5-latków, potrafią godzinami w krnąbrny sposób roztrząsać wydane przez rodzica polecenie. 6-latki są jednocześnie otwarte na nowe doświadczenia, mają mnóstwo energii i chęć na wszystko. Źle znoszą krytykę i porażkę, są bezzasadnie pewne siebie. Mają skłonność do drobnych kradzieży i potrafią kłamać, szczególnie w sytuacji, gdy muszą przyznać się do winy.

7 lat

Dziecko staje się spokojniejsze i łatwiejsze we współżyciu, ale jednocześnie bardziej skryte, markotne, osowiałe. Wycofuje się, stroni od walki, od kontaktu z innymi ludźmi, wtapiając się w świat telewizji czy książek. Zaczyna chronić swoją prywatność. Niezwykła sprawność dotyczy dłoni, co objawia się między innymi wyraźnymi, dokładnymi rysunkami. Miewa gorsze dni, kiedy jest rozkojarzone, zdarza się także, że zaczyna "smucić"(np. marudzić, że nikt go nie kocha).

8 lat

Wzrasta pewność siebie. Dziecko 8-letnie jest ciekawe świata, chętnie podejmuje się nowych wyzwań. Gdy coś mu nie wyjdzie, poddaje się samoocenie, stwierdzając, że "nic mi nie wychodzi", może także płakać, załamywać się - przed czym warto je chronić. 8-latek lubi wymyślać preteksty, ale wykonuje rodzicielskie polecenia - głównie wtedy, gdy wiąże się to z szybkim "zyskiem" (nie z samej chęci niesienia pomocy).

9 lat

Dla dziecka w tym wieku niezwykle istotni stają się koledzy i ich zdanie. Rodzice schodzą na dalszy plan, zdarza się także bunt przeciwko autorytetom i zasadom. Lubi rodzinne wycieczki, zajęcia, ale tylko dlatego, że są "fajne" - nie interesuje go natomiast więź. 9-latek odczuwa swoją samowystarczalność. Jednocześnie jest to okres ogólnego "biadolenia". Boli brzuch, rączki - czasem akurat wtedy, gdy trzeba się zabrać do nauki czy odkurzyć mieszkanie.

10 lat

Dziecko w tym wieku chce być dobre, posłuszeństwem zyskuje nawet we własnych oczach. Szanuje słowa rodzica i nauczycieli, zachowując je w pamięci i starając się im sprostać. Jest dumne ze swojej rodziny - akceptuje ją tak bardzo, jak już nigdy później. Jest przyjacielskie, pogodzone ze sobą i światem. Potrafi się cieszyć codziennością.


Fakt, że pewne naganne zachowanie jest "normalne" dla danego wieku, nie znaczy, że mamy przejść z nim do porządku dziennego, zostawiając sprawy samym sobie. Znajomość kolejnych etapów rozwoju psychicznego dziecka może okazać się jednak niezwykle pomocna w zrozumieniu malucha, jego uczuć, ograniczeń, słabych punktów - a tym samym pomóc w znalezieniu rozwiązania problemu w sposób satysfakcjonujący dla całej rodziny. Wiedza ta pozwoli także odetchnąć z ulgą rodzicom, którzy każde złe zachowanie dziecka odczytują jako oznakę swojej rodzicielskiej niekompetencji.

Literatura:
Frances L. Ilg, Louise Bates Ames, Sidney M. Baker "Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat", Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005.

Redakcja poleca: Kiedy dziecko zaczyna chodzić - film
Zobacz, jak dziecko stawia pierwsze kroki. Nasz ekspert tłumaczy, przez jakie etapy w nauce chodzenia dziecko powinno przejść.
Oceń artykuł

Ocena 4 na 5 głosy

Zobacz także

Popularne tematy