odczulanie
fot. Adobe Stock

Odczulanie u dzieci: na czym polega i jakie daje efekty

Odczulanie można rozpocząć dopiero u kilkulatka, u którego stwierdzono alergię. Terapia polega na podawaniu coraz większych dawek alergenu. Dzięki temu organizm uodparnia się na niego, a objawy alergii maleją lub zanikają.
odczulanie
fot. Adobe Stock
Odczulanie można przeprowadzać u dzieci i dorosłych. Łagodzenie objawów alergii za pomocą leków nie likwiduje problemu, a jedynie czyni życie alergika znośniejszym. Najlepiej jest usunąć przyczynę alergii, czyli niewłaściwą reakcję organizmu na czynniki takie jak pyłki traw, roztocza i inne alergeny wywołujące katar, alergiczne zapalenie spojówek, wysypkę, świąd, kaszel lub astmę. Odczulanie jest jedyną metodą, która może rozwiązać problem.

Odczulanie:

Co daje odczulanie

Nie tylko przynosi ono ulgę w czasie, gdy dziecko ma dolegliwości alergiczne, ale także daje nadzieję na wieloletnie uniknięcie dokuczliwych objawów. Pozwala na odstawienie leków, które dotąd trzeba było przyjmować przewlekle. Co więcej, w niektórych przypadkach odczulanie chroni przed groźnym dla życia objawem, np. uczuleniem na jad owadów.
Redakcja poleca: Sterydy wziewne: czy jest się czego bać? Dr Feleszko tłumaczy [WIDEO]
W leczeniu alergii wziewnej używa się sterydów, także u małych dzieci. To powoduje niepokój u rodziców, którzy obawiają się skutków ubocznych leczenia sterydami. Czy słusznie? Zobacz, co mówi dr Wojciech Feleszko.

Na czym polega odczulanie alergiczne

Odczulanie (czyli immunoterapia swoista) polega na podawaniu przez dłuższy czas coraz większych dawek alergenu. Takie postępowanie ma na celu wytworzenie tolerancji na alergen i zmniejszenie dolegliwości, a często nawet całkowite ich ustąpienie. Maluch, który przez cały rok miał uciążliwy katar z powodu uczulenia na kurz, może po odczulaniu przestać brać leki i czuje się dobrze.

Jak przebiega odczulanie

Alergen najczęściej podaje się w podskórnych zastrzykach. Igiełka jest cieniutka, krótka, sam zastrzyk niebolesny i dzieci szybko się do kolejnych wizyt przyzwyczajają. Odczulanie drogą podjęzykową stosuje się rzadziej.

Odczulanie: jak często podaje się alergen

Jedna seria odczulania trwa ok. trzech miesięcy. W tym czasie co 7-14 dni podaje się dawkę alergenu. Serie powtarzać powinno się przez pięć lat, a następnie w kolejnych latach warto robić krótsze kuracje „przypominające’’. W zależności od szczepionki uodparniającej leczenie prowadzi się niezależnie od sezonu (np. odczulanie na roztocza) lub w czasie poprzedzającym sezon alergiczny (np. w przypadku alergii na pyłki roślin).

Kiedy odczulanie jest wskazane

Do leczenia tą metodą kwalifikują się dzieci, które mają dokuczliwe dolegliwości w kontakcie z alergenem i u których uczulenie zostało potwierdzone testami skórnymi lub testami z krwi (bada się obecność przeciwciał swoistych na alergen podejrzewany o wywołanie uczulenia). Informacje te pozwalają na dobranie odpowiedniej szczepionki. Jednak sam dodatni wynik testu nie kwalifikuje do odczulania. Niezbędnym warunkiem jest zaobserwowanie, czy objawy uczulenia pojawiają się w okresie największej aktywności danego alergenu.

Odczulanie doustne

Szczepionki podjęzykowe podaje się codziennie rano, na czczo. Określoną dawkę kropli lub tabletkę wystarczy umieścić pod językiem. Po około 2 minutach dziecko może ją połknąć. Szczepionkę należy przechowywać w lodówce w temp. 2-8°C. 

Metodą odczulania doustnego można leczyć alergie na pyłki, sierść zwierząt, roztocza, grzyby i pleśnie. Terapia trwa 3-5 lat, bywa że dłużej. Jednak osiągane tą metodą efekty są bardzo dobre, a na dodatek dziecko nie jest narażone zastrzyki i na częste wizyty w przychodni.

Szczepionki doustnej nie podaje się w przypadku wystąpienia zakażenia gardła lub jamy ustnej, nieżytu żołądka i jelit oraz przy zaostrzeniu astmy.

Koszt doustnej szczepionki odczulającej w kroplach lub tabletkach wynosi  300-400 zł (a nawet więcej) za opakowanie. Nie sposób powiedzieć, na ile czasu wystarczy jedno opakowanie, gdyż dawki ustala się indywidualnie dla każdego dziecka.

Czy odczulanie jest refundowane

Odczulanie (leki i wykonanie zastrzyków) może być refundowane przez NFZ. Potrzebne jest skierowanie od specjalisty alergologa. Nie wszystkie szczepionki są jednak darmowe – niektóre z nich pacjent musi wykupić sam, a ceny wynoszą od kilku złotych do ponad 200 zł za opakowanie. Jedna seria odczulania wymaga dwóch opakowań leku.
Odczulanie podjęzykowe nie jest refundowane przez NFZ.

Odczulanie – kiedy zacząć

Immunoterapię swoistą najlepiej stosować u dzieci powyżej piątego roku życia, bo wtedy układ odpornościowy jest już ukształtowany. Niektórzy lekarze odczulają jednak młodsze, np. trzyletnie maluchy, podając im szczepionkę podjęzykowo.

Ile trwa odczulanie

Najkrócej trzy lata, ale najlepiej cztery, pięć lat, a nawet dłużej, bowiem wtedy rezultaty są najkorzystniejsze i najtrwalsze. Odczulać można sezonowo, trzy, cztery miesiące przed okresem pylenia roślin, lub podczas całego roku (dzieci z alergią na roztocza albo grzyby pleśniowe). Początkowo małe dawki alergenu podawane są często, aż dochodzi się do maksymalnej dla danego pacjenta i tę maksymalną dawkę podaje się co cztery, pięć tygodni.

Odczulanie – czy pomaga na wszystkie alergie?

W przypadku niektórych alergii to naprawdę skuteczny sposób pozbycia się problemu. Najważniejszym wskazaniem jest uczulenie na jad owadów (samo spuchnięcie miejsca po użądleniu przez osę lub pszczołę nie kwalifikuje do odczulania). U dzieci ciężkie objawy po użądleniach, np. wstrząs anafilaktyczny, występują dużo rzadziej niż u dorosłych. Następne ważne wskazanie to alergiczny nieżyt nosa i spojówek, astma atopowa łagodna i umiarkowana.

Nie odczula się dzieci z atopowym zapaleniem skóry, bowiem w tym przypadku oprócz alergii atopowej w grę wchodzą również inne czynniki. W poznańskiej klinice dermatologicznej w wybranych przypadkach z dobrym skutkiem odczula się jednak niektóre dzieci z AZS.

W zasadzie dzieci nie odczula się też na alergeny zwierząt z wyjątkiem szczególnych sytuacji, np. dziecko ma tatę lub mamę weterynarza. Najlepszy efekt daje eliminacja alergenu, podobnie jak w przypadku alergii pokarmowej.

Czy odczulanie jest bezpieczne

Tak, ale musi być prowadzone w specjalistycznej poradni albo na oddziale dziecięcym – w miejscach dobrze przygotowanych i gotowych w każdej chwili do udzielenia pomocy. Przed każdym zastrzykiem dziecko powinno być zbadane przez lekarza (niektórzy zalecają jedną tabletkę leku przeciwhistaminowego parę godzin przed szczepieniem). Po każdym podaniu alergenu dziecko musi przynajmniej pół godziny pozostać w poradni.

Odczulanie doustne odbywa się w domu. Po podjęzykowym podaniu leku także mogą wystąpić działania niepożądane, dlatego pierwsza dawkę najczęściej podaje się w przychodni i przy tej okazji edukuje rodziców o sposobie postępowania w przypadku wystąpienia działań niepożądanych.

Skutki uboczne odczulania

Miejscowe niepożądane objawy poszczepienne (np. zaczerwienienie, spuchnięcie w miejscu zastrzyku) przeważnie nie wymagają zmniejszenia następnej dawki alergenu. Robi się to, gdy po odczulaniu pojawia się np. nasilony katar, kichanie czy napadowy kaszel. Ciężka postać poszczepiennych objawów ogólnych (szybkie bicie serca, obniżenie ciśnienia, zaburzenia albo utrata przytomności), czyli wstrząs anafilaktyczny, zdarza się bardzo rzadko. Wtedy trzeba natychmiast udzielić fachowej pomocy, m.in. zrobić zastrzyk z adrenaliny.

Kiedy odczulanie zacznie dawać efekty

Wyraźne złagodzenie objawów przeważnie następuje już w pierwszym roku odczulania. Na ugruntowaną poprawę trzeba czekać dłużej, ale jest ona na ogół długotrwała. Warto pamiętać, że odczulanie nieregularne i trwające krócej niż trzy lata nie daje trwałego rezultatu. Wynik odczulania zależy od całościowej dawki podanego alergenu (skuteczne są duże, podawane regularnie), a także od systematyczności i konsekwencji w leczeniu. Wczesne rozpoczęcie odczulania daje lepszy efekt. Zabezpiecza też dziecko przed dalszym rozwojem choroby, zwłaszcza przed astmą.
Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)
Leczenie alergii powinno być kompleksowe i składać się z czterech elementów:
1. Unikania alergenów – to najprostszy sposób poprawy stanu zdrowia.
2. Edukacji pacjenta, a w przypadku małego dziecka – jego rodziców.
3. Leczenia farmakologicznego dostosowanego do rodzaju alergii i nasilenia objawów.
4. Odczulania, które w przypadku dzieci jest bardziej skuteczne niż u dorosłych.

Konsultacja: prof. dr hab. Danuta Chmielewska-Szewczyk, pediatra, alergolog, pulmonolog, pracuje w Centrum Medycznym LIM i przychodni Falck Medycyna.

Więcej o alergii u dzieci:
Oceń artykuł

Ocena 6 na 4 głosy

Zobacz także

Popularne tematy