Odmiana przez przypadki

Odmiana przez przypadki? Deklinacja może być prosta!

Odmiana przez przypadki – to brzmi groźnie. Ale w rzeczywistości deklinacja jest całkiem prosta. Wystarczy znać przypadki i ich pytania oraz zerknąć na kilka przykładów wyrazów odmienionych przez siedem przypadków.
Odmiana przez przypadki
Jeśli uważasz, że siedem przypadków to  zdecydowanie za dużo – pomyśl, że w uczniowie na Węgrzech muszą opanować ich aż 20. W tej sytuacji naprawdę nie ma na co narzekać, prawda? Odmiana przez przypadki, nazywana również deklinacją, wcale nie jest taka trudna. Oswajamy się z nią od dziecka.

Po co stosuje się odmianę przez przypadki?

Zanim przejdziemy do odczarowania odmiany przez przypadki, kilka słów o tym, po co się ją stosuje. Zacznijmy od tego, że większość tajników deklinacji opanowujemy, jeszcze zanim zaczniemy naukę w szkole. Odmianę przez przypadki stosują już dzieci w wieku przedszkolnym. Robią to za każdym razem, kiedy mówią, że mają ochotę na pizzę, szarlotkę, pączka, itd. (a nie, że mają ochotę na: pizza, szarlotka, pączek, itd.). Nawet młodsze dzieci, kiedy zamiast „mama”, zaczynają mówić „mamo” – stosują już deklinację (używając formy wołacza).

Dzięki deklinacji język polski jest bogatszy. A opanowanie zasad odmiany przez przypadki sprawia, że nie brzmimy jak obcokrajowcy, którzy dopiero uczą się mówić po polsku. I jeszcze jedno – znajomość deklinacji pomaga odróżnić od siebie części zdania (np. dopełnienie od przydawki).

Przypadki i ich pytania (plus przykłady)

W języku polskim stosujemy odmianę przez 7 przypadków: To: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz. Każdy z przypadków odpowiada na określone pytania.

Przypadki w języku polskim i pytania na które odpowiadają – liczba pojedyncza:
 
  • Mianownik – kto? co? – gruszka
  • Dopełniacz: – kogo? czego? (kogo/czego nie ma?) –  gruszki
  • Celownik – komu? czemu? (np. komu/czemu się przyglądam?) – gruszce
  • Biernik – kogo? co? (kogo/co widzę?) – gruszkę
  • Narzędnik – (z) kim? (z) czym? – gruszką
  • Miejscownik – (o) kim? (o) czym? – (o) gruszce
  • Wołacz – o! – (np. o przepyszna) gruszko!

Przypadki w języku polskim i pytania na które odpowiadają – liczba mnoga:
 
  • Mianownik – kto? co? – gruszki
  • Dopełniacz: – kogo? czego? (kogo/czego nie ma?) –  gruszek
  • Celownik – komu? czemu? (np. komu/czemu się przyglądam?) – gruszkom
  • Biernik – kogo? co? (knp. ogo/co widzę?) – gruszki
  • Narzędnik – (z) kim? (z) czym? – gruszkami
  • Miejscownik – (o) kim? (o) czym? – (o) gruszkach
  • Wołacz – o! – (np. o przepyszne) gruszki!

Znając pytania poszczególnych przypadków, odmiana przez przypadki rzeczownika „gruszka” nie powinna sprawiać kłopotu – zarówno jeśli chodzi o liczbę pojedynczą (gruszka), jak i mnogą (gruszki). W ramach ćwiczenia można sobie teraz odmienić przez przypadki swój ulubiony owoc lub warzywo. Opcja dla leniwych to deklinacja „awokado” lub „liczi” (wyrazów, które są rzeczownikami, lecz nie odmieniają się przez przypadki, jest dużo więcej). Dla ambitnych – borówka amerykańska lub topinambur.

Co się odmienia przez przypadki? [plus przykłady]

Rzeczowniki (zarówno te w liczbie pojedynczej jak i mnogiej) to nie jedyna grupa wyrazów, która podlega deklinacji. Prócz rzeczowników, przez przypadki odmieniają się:
 
  • Przymiotniki (np. ciepły, ciepła, ciepła),
  • Liczebniki (np. jeden, tysiąc, milionowy),
  • Zaimki (np. ja, ty, my, on, ona, ono, wy),
  • Imiesłowy (np. czarujący, upieczony)

Poniżej – przykłady odmienionych przez wszystkie przypadki form.

Odmiana przez przypadki przymiotnika ciepły w liczbie pojedynczej i mnogiej
 
  • Mianownik: ciepły (koc), ciepłe (kluchy)
  • Dopełniacz: ciepłego (koca), ciepłych (kluch)
  • Celownik: ciepłemu (kocu), ciepłym (kluchom)
  • Biernik: ciepły (koc), ciepłe (kluchy)
  • Narzędnik: (z) ciepłym (kocem), ciepłymi (kluchami)
  • Miejscownik: (o) ciepłym (kocu), (o) ciepłych (kluchach)
  • Wołacz: ciepły (kocu)! Ciepłe (kluchy)!
 
Odmiana przez przypadki liczebnika tysiąc w liczbie pojedynczej i mnogiej
 
  • Mianownik: tysiąc (róż), tysiące (twarzy)
  • Dopełniacz: tysiąca (róż) , tysięcy (twarzy)
  • Celownik: tysiącu (róż), tysiącom (twarzy)
  • Biernik: tysiąc (róż), tysiące (twarzy)
  • Narzędnik: tysiącem (róż), tysiącami (twarzy)
  • Miejscownik: (o) tysiącu (róż), (o) tysiącach (twarzy)
  • Wołacz: tysiącu (róż)! tysiące (twarzy)!
 
Odmiana przez przypadki zaimka ja w liczbie pojedynczej i mnogiej
 
  • Mianownik: ja
  • Dopełniacz: mnie
  • Celownik: mnie, mi
  • Biernik: mnie
  • Narzędnik: mną
  • Miejscownik: mnie
  • Wołacz: ja!
 
Odmiana przez przypadki imiesłowu czarujący w liczbie pojedynczej i mnogiej
 
  • Mianownik: czarujący, czarujący
  • Dopełniacz: czarującego, czarujących
  • Celownik: czarującemu, czarującym,
  • Biernik: czarującego, czarujących,
  • Narzędnik: czarującym, czarującymi,
  • Miejscownik: czarującym, czarujących,
  • Wołacz: czarujący

Jak widać, deklinacja wcale nie jest taka trudna. Choć owszem, są wyrazy, których odmiana przez przypadki sprawia kłopot nawet niektórym nauczycielom (choć niekoniecznie nauczycielom języka polskiego). Przykłady takich wyrazów to: perfumy, kisiel, manna lub logo.

Zobacz także:
Redakcja poleca: Czy dziecko może nie chodzić do szkoły, tylko uczyć się w domu? - film
Nie podoba ci się klasyczny model edukacji? Wolałabyś, by twoje dziecko było traktowane indywidualnie? Masz dość szkolnych skostniałych zasad? Chciałabyś mieć większy wpływ na to, jaką wiedzę zdobywa dziecko? Zastanów się nad domową edukacją i obejrzyj film, na czym ona polega.
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy