próchnica u dzieci
fot. Adobe Stock

Próchnica u dzieci: jak ją leczyć i jak jej zapobiegać

Próchnica u dzieci to bakteryjna choroba zakaźna, powodująca demineralizację szkliwa zęba i powstanie w nim ubytku. Zostawia na zębach charakterystyczne czarne plamy, jednak pierwsze jej sygnały często są niezauważalne. Nieleczona powoduje choroby układu oddechowego dziecka, wady zgryzu i wymowy. Dotknięte próchnicą mleczaki zagrażają także zawiązkom stałych zębów.
Małgorzata Malinowska
próchnica u dzieci
fot. Adobe Stock
Próchnica u dzieci to ogromny problem zdrowotny w naszym kraju. Niestety rodzice często wychodzą z założenia, że o zęby mleczne nie trzeba dbać skoro i tak szybko wypadną maluchowi. To błędne myślenie – w ten sposób dziecko ma nie tylko chore mleczaki, ale i stałe zęby, które są atakowane przez bakterie w trakcie wyrzynania. Efekt takiego podejścia jest zatrważający – Polska należy do czołówki krajów, w których próchnica dotyka najwięcej dzieci. Dane mówią, że nawet 90 procent polskich dzieci ma próchnicę.

Próchnica u dzieci:

Na czym polega próchnica u dzieci

Próchnica (z łac. caries dentium) to choroba bakteryjna i zakaźna wywołana głównie przez bakterie Streptococcus mutans. Ich obecność w jamie ustnej powoduje powstanie tzw. płytki nazębnej w postaci lepkiej substancji osadzającej się na zębach i dziąsłach.

Jeżeli nie usuwa się jej regularnie, bakterie zaczynają produkować kwasy (głównie kwas mlekowy) z zawartych w resztkach pokarmów cukrów. Zakwaszone środowisko jamy ustnej sprzyja demineralizacji szkliwa. W ten sposób dochodzi do uszkodzenia zębów i powstania w nich ubytków próchnicowych.

Próchnica zębów mlecznych wygląda tak samo, jak zębów stałych, ale rozwija się szybciej, na co wpływ ma delikatniejsza budowa dziecięcych zębów (są mniej zmineralizowane, mają cieńsze szkliwo i warstwę zębiny).

Wyróżniamy kilka rodzajów próchnicy, m.in.:
  • próchnicę kwitnącą – szybko postępuje, atakuje w krótkim czasie kilka zębów,
  • próchnicę wczesną – dotyczy zębów mlecznych, pojawia się szybko po ich wyrżnięciu, lokalizuje się w okolicy szyjki zęba, przy dziąśle,
  • próchnicę butelkową – jest jedną z odmian próchnicy wczesnej, przyczyną jej powstania jest przedłużone karmienie butelką dziecka, szczególnie podawanie dosładzanych płynów,
  • próchnicę ostrą – ma jasny kolor oraz miękką, mazistą konsystencję,
  • próchnicę przewlekłą – występuje najczęściej u osób dorosłych i starszych.

Próchnica zębów mlecznych, jak i stałych wymaga leczenia. Zaniedbanie powoduje rozwój choroby, co wymaga później długotrwałego leczenia, często kanałowego (głównie w przypadku zębów stałych). Podjęte zbyt późno może doprowadzić do usunięcia zęba.
Redakcja poleca: Stare imiona – dla dziewczynek i dla chłopców, najpopularniejsze 100 lat temu i nadal modne [WIDEO]
Mamy dla was zestaw starych imion, które były najpopularniejsze w czasach naszych dziadków i pradziadków. Niektóre z nich nadal są bardzo modne i biją rekordy popularności!

Objawy próchnicy u dzieci

Próchnica rozwija się u dzieci stopniowo i na początku jest mało widoczna.

Objawy próchnicy u dzieci:
  • lepki, biało-żółty nalot ściśle przylegający do zębów,
  • następnie pojawia się matowa, szorstka biała plama lub smuga widoczna na błyszczącej zdrowej powierzchni zęba,
  • odwapniona warstwa szkliwa zaczyna ciemnieć (ma kolor czarny lub brązowy), załamuje się, powodując powstanie ubytku próchnicowego,
  • stan zapalny powodujący ból zęba.

Przyczyny próchnicy u dzieci

Próchnica u dzieci powstaje na skutek:

Próchnica u dzieci – próchnica butelkowa

Nazywana jest także próchnicą początkową, smoczkową lub niemowlęcą. Dotyczy głównie niemowląt i dzieci do trzeciego roku życia. Występuje u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym, jak i naturalnie. Trzeba jednak podkreślić, że dzieci karmione piersią znacznie rzadziej zapadają na tego typu próchnicę.

W próchnicy butelkowej zmiany próchnicze dotyczą głównie zębów przednich, często powodują również zapalenie dziąseł. Próchnica u bardzo małych dzieci jest niebezpieczna, gdyż może dotyczyć także zalążków zębów stałych.

Powstaniu próchnicy butelkowej sprzyjają:
  • cukry – sacharoza, fruktoza i glukoza zawarte w napojach i sztucznym mleku (zalegają w miejscu kontaktu smoczka z ząbkami),
  • podawanie dziecku słodzonych soków i herbat z kubków-niekapków (sztuczne tworzywa, z których wykonane są kubki i butelki są pożywką dla bakterii).
Próchnica lubi atakować nocą, podczas snu, gdyż zmniejsza się wówczas wydzielanie śliny obmywającej zęby, a przez to spada poziom zakwaszenia w jamie ustnej. Stąd warto u starszych dzieci eliminować karmienia nocne, nie pozwalać dziecku na zasypianie przy butelce.

Leczenie próchnicy u dzieci

Metoda leczenia stomatologicznego zależy od stopnia zaawansowania ubytku próchniczego w zębie dziecka. Stosuje się:
  • zabieg fluoryzacji oraz mycie zębów pastą z fluorem – chroni szkliwo przed bakteriami, wykonuje się je wtedy, gdy szkliwo zęba pokrywa jedynie plamka,
  • usunięcie chorych tkanek i wypełnienie zęba plombą – stosuje się w przypadku zaawansowanej próchnicy u dzieci, z widocznymi ubytkami; w przypadku dzieci używane są kolorowe materiały wypełniające tzw. Twinky Star; jeżeli doszło do stanu zapalnego miazgi zęba, konieczne jest jego leczenie kanałowe (oczyszcza się zębinę i miazgę z próchnicy oraz zakłada pastę powodującą obumarcie nerwu, następnie czyści ząb i wkłada lekarstwo bakteriobójcze, po czym  ząb zostaje zamknięty i zaplombowany),
  • lapisowanie – impregnacja polegająca na przesyceniu zębów dotkniętych próchnicą specjalnymi środkami chemicznymi o działaniu mineralizującym i bakteriobójczym, co zwiększa odporność zębów na działanie bakterii; niestety dużą wadą metody jest zabarwienie białego zęba na ciemny kolor,
  • usunięcie zęba – w przypadku bardzo zaawansowanej próchnicy (stomatolodzy są raczej niechętni do ich usuwania, gdyż niesie to ze sobą ryzyko prawidłowego wykształcenia się zębów stałych i wad zgryzu w przyszłości).

Powikłania próchnicy u dzieci

Nieleczona próchnica może doprowadzić do zakażenia organizmu. Bakterie mogą przedostać się z jamy ustnej do nosogardła, płuc i spowodować infekcje dolnych dróg oddechowych i problemy z układem pokarmowym. Patogeny mogą także przedostać się do krwiobiegu i spowodować zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie nerek czy nawet sepsę.

Wśród powikłań próchnicy należy wymienić:
  • zakażenia błony śluzowej jamy ustnej – afty i pleśniawki,
  • przewlekłe stany zapalne tkanek okołowierzchołkowych,
  • ropnie okołoszczękowe,
  • zapalenie mózgu,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zakrzepowe zapalenie naczyń mózgowych.

Zaawansowana próchnica u dzieci skutkująca utratą zębów mlecznych powoduje problem z prawidłowym wykształceniem się narządu żucia, co sprzyja powstaniu wady zgryzu, a co za tym idzie zaburzeniom mowy.

Zapobieganie próchnicy u dzieci

Najważniejsze jest regularne, codzienne usuwanie z zębów płytki nazębnej. Już od pierwszych dni życia dziecka trzeba dbać o higienę jego jamy ustnej:
  • przemywać niemowlakom dziąsła i język gazikiem namoczonym w przegotowanej wodzie (rano i wieczorem),
  • dziecko mające już pierwsze ząbki mleczne powinno dwa razy dziennie mieć myte zęby pastą i szczoteczką do zębów odpowiednią do jego wieku (na początek możemy używać samej szczoteczki zwilżonej wodą).

Według rekomendacji dentystycznych towarzystw naukowych już od pojawienia się pierwszego ząbka u dziecka można stosować pastę z fluorem o stężeniu 500 ppm fluoru (dla dzieci 6-24 miesięcy). U dwuletnich dzieci można nałożyć na szczoteczkę pastę o stężeniu 1000 ppm fluoru, wielkości ziarna grochu.
 

Mamy dla was propozycje szczoteczek do zębów dla najmłodszych, z delikatnym włosiem, w atrakcyjnych wzorach i cenach:

 

Należy zadbać, by dziecko nie podjadało między stałymi posiłkami, nie pozwalać maluchowi na zasypianie z butelką w ustach oraz uczyć go, że po wieczornym myciu zębów nic się już nie je.

Należy także pilnować czystości smoczka, butelek, kubków i plastikowych sztućców. Trzeba je regularnie myć. Nie wolno ich oblizywać, gdyż w ten sposób bardzo łatwo można przekazać dziecku bakterie wywołujące próchnicę. Z tego samego powodu nie powinno się całować dziecka bezpośrednio w usta.
W zapobieganiu próchnicy u dzieci bardzo ważną role odgrywają regularne kontrolne wizyty u stomatologa. Pierwsza wizyta zalecana jest około pierwszego roku życia. Następne powinny odbywać się raz na pół roku.

Próchnica u dzieci a dieta

W zapobieganiu próchnicy u dzieci ważną rolę odgrywa również ich dieta:
  • unikanie produktów zawierających węglowodany proste, które są pożywką dla bakterii, czyli m.in. białego pieczywa, słodyczy, ciastek,
  • niepodawanie do picia słodkich napojów – najbardziej wskazana jest woda,
  • dziecko powinno jeść warzywa i owoce w formie kawałków, np. marchewkę, jabłko (ścierają z zębów osad, a żucie zwiększa wydzielanie śliny),
Ograniczenie spożywania cukrów ma fundamentalne znaczenie w profilaktyce próchnicy - w krajach skandynawskich dzieci mają tylko słodkie weekendy, podczas których mogę jeść słodycze, ciastka, jogurty owocowe i pić soki.
Źródło: Elżbieta Pels, Izabela Tkacz-Ciebiera „Próchnica wczesnego dzieciństwa w odniesieniu do liczebności bakterii Streptococcus mutans i Lactobacillus spp. w ślinie", Wyd. Nowa Stomatologia 2017.

Zobacz także:
Oceń artykuł

Ocena 6 na 2 głosy

Zobacz także

Popularne tematy