GRY
 
 

Jak karać i nagradzać dziecko - wywiad z psychologiem

Czy dzieci należy karać, czy może tylko nagradzać? Czy nagrodą jest zwykła pochwała, czy może jednak prezent? Który rodzic nie ma podobnych wąpliwości? O to, co robić, by karząc lub nagradzając, nie unieszczęśliwić dziecka, ani go nie rozpuścić, pytamy psychologa.

nieznośny, bunt, dwulatek, dziecko

Gdyby dzieci zawsze robiły to, czego oczekują rodzice, temat kar i nagród pewnie by nie istniał. Nie istniałyby też wątpliwości, czy kary nie unieszczęśliwiają, a nagrody nie rozpuszczają i czy stosując jedne i drugie, zasługujemy na miano dobrego rodzica, a może raczej tresera. O tym, czy karać i nagradzać, a jeśli tak, to w jaki sposób, rozmawiamy z psychologiem, dr Aleksandrą Jasielską. 

Przed Gwiazdką wiele dzieci słyszy słynne zdanie: „Jak będziesz się źle zachowywać, Mikołaj przyniesie ci rózgę". Co o tym sądzi psycholog? 

Należy sobie zadać pytanie, co chcemy uzyskać, mówiąc do dziecka w ten sposób. Jeśli zmianę zachowania, to straszenie rózgą nie jest dobrym pomysłem. Bo zarówno kary, jak i nagrody powinny pojawić się od razu, gdy dziecko zrobi coś źle lub dobrze. Opowiadanie o tym, co będzie za miesiąc czy dwa tygodnie, to dla malucha abstrakcja. Lepiej powiedzieć, że Mikołaj czy Gwiazdor, jak mówimy w Wielkopolsce, zastanawia się, jaki prezent dziecko może dostać, gdy np. nie będzie biło młodszej siostry albo pozwoli mamie dokończyć rozmowę telefoniczną. Rodzice straszą rózgą, ponieważ najczęściej nie mają żadnego repertuaru kar ani nagród. (sprawdź też: Jak zapobiec kłótniom między rodzeństwem).

A może dałoby się wychowywać dzieci bez ich stosowania?

Nasze pociechy nie zawsze zachowują się tak, jakbyśmy chcieli, jak jest to akceptowane społecznie. Małe dziecko jest z natury ruchliwe, żywiołowe, głośne i niektóre jego zachowania są niewłaściwe w pewnych okolicznościach, np. kiedy rozrywa opakowania prezentów na imprezie urodzinowej kolegi lub niszczy przygotowane tam dekoracje. Jeśli chcemy, by tak nie postępowało, możemy pokazywać dobry wzorzec, ale niekiedy nie da się tego zrobić i potrzebna jest kara.

Na przykład jaka?

Wymyślenie kary odpowiedniej dla swojej pociechy to największy problem dla każdego rodzica. Żeby określić, co dla dziecka jest karą, a co nagrodą, trzeba znać jego upodobania, wiedzieć, co może być dla niego przykre. Dla jednego karą będzie zakaz oglądania bajki na dobranoc, dla innego – wprost przeciwnie. Jedno poczuje się ukarane, gdy nie może wyjść na dwór i bawić się z kolegą, a inne się tym nie przejmie. Najlepszą karą jest zwykle pozbawianie przyjemności. Niestety, nie spotkałam podręcznika psychologicznego, który mówiłby, jak taka idealna kara ma wyglądać. 

A gdybyśmy tylko nagradzali dobre zachowanie, a złe ignorowali?

Nie wydaje mi się, że przy żywiołowości małego dziecka stosowanie samych nagród jest możliwe. Wymagałoby to przemyślanego, spójnego systemu nagradzania, który stosują i rodzice, i dziadkowie. Psychologia proponuje tzw. system żetonowy – dziecko za każde dobre zachowanie, które akceptujemy, dostaje punkt, fasolkę albo uśmieszek, a po zebraniu całej puli – otrzymuje nagrodę. Za zachowanie nieodpowiednie żetony są ujmowane. To dobra metoda, pod warunkiem że dziecko jasno wie, za co punkty są przyznawane i do czego prowadzą. 

Czy nagroda zawsze musi być materialna? Może wystarczy tylko pochwała?

Zwróćmy uwagę, że my, dorośli, też jesteśmy nagradzani. Pochwała szefa to jedno, ale jest też coś takiego jak premia... Wprowadziliśmy takie symboliczne nagrody i kary i jakoś się w tym odnajdujemy. Nie widzę niczego złego w nagrodach materialnych, pod warunkiem że są przyznawane konsekwentnie – nie mogą być wręczane za nic, nie mogą pojawiać się zawsze lub dlatego że dziecko ich zażądało. Dużo zależy również od wieku dziecka i relacji, jaką z nim zbudowaliśmy. Jeśli jest dobra, głęboka, niezadowolona mina rodzica, gdy maluch szczypie czy hałasuje, może być wystarczającym sygnałem dla niego, że źle postępuje. 

Dziecku wiele można wytłumaczyć, np. "Jeśli nie sprzątniesz klocków z podłogi, nadepniesz na nie i będzie bolało". Takie wyjaśnienia nie są lepsze od kar i nagród?

Rodzice, którzy doskonale znają swoją pociechę, nie muszą często sięgać po takie środki, bo dziecko przejawia mniej zachowań, które chcieliby zmienić. Powinniśmy dążyć do tego, by nagrodą dla dziecka było poczucie zadowolenia, bo zachowało się tak, jak uczą rodzice. A wracając do przykładu z klockami – jeśli chcemy coś osiągnąć, musimy konsekwentnie stosować dwie proste zasady.
 
Redakcja poleca: 10 najczęściej popełnianych błędów wychowawczych
Starasz się być świetnym rodzicem, a twój maluch nadal jest niegrzeczny? Czasem warto spojrzeć na siebie, by odkryć, gdzie leży problem...

Ocena (15 ocen)

5.0
Więcej:
Doładuj
Przeładuj