rak jajnika
fot. Adobe Stock

Rak jajnika: trzeci najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet

Jest bardzo trudny do wykrycia w początkowym stadium rozwoju. Bywa diagnozowany przy okazji innych badań. Jego sygnałem mogą być różne dolegliwości gastryczne jak mdłości, wzdęcia i zaparcia. Wykryty odpowiednio wcześnie i leczony daje szanse wyzdrowienia. Nie przekreśla również nadziei na urodzenie zdrowego dziecka.
Agnieszka Majchrzak
rak jajnika
fot. Adobe Stock
Rak jajnika: mówi się o nim cichy zabójca, gdyż długo nie daje żadnych objawów. Kiedy w końcu kobieta zaczyna odczuwać dolegliwości, bywa, że rak jest już w zaawansowanym stadium. Stąd tak ważne jest regularne badanie się, aby wykryć go w porę. Zwłaszcza jeżeli jesteś w grupie ryzyka.

Rak jajnika:
Jak powstaje rak jajnika?

Rak jajnika tworzy się w wyniku nieprawidłowych podziałów komórek nabłonkowych, które zaczynają mnożyć się w sposób niekontrolowany. Efektem tego jest powstawanie guzów w jednym lub w dwóch jajnikach jednocześnie i powstawanie nacieków upośledzających ich pracę. Narastające komórki nowotworowe odrywają się od tkanki macierzystej i wędrują układem krwionośnym do innych organów. W ten sposób tworzą się przerzuty.

Nowotwór jajnika najczęściej dotyka kobiet powyżej 50. roku życia - ponad połowa chorych diagnozowana jest w wieku 50-60 lat. Jednak mogą również zachorować kobiety młodsze, również kilkunastoletnie, jak i w wieku starszym. Do rzadkości należy zachorowanie w wieku powyżej 75. roku życia.

Szacuje się, że co roku ponad 3 tysiące kobiet w Polsce otrzymuje diagnozę tej choroby. To trzeci – po raku szyjki macicy i raku trzonu macicy najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet. Pod względem śmiertelności zajmuje czwarte miejsce pośród wszystkich nowotworów.

Wieloletnie badania pokazują, że są czynniki sprzyjające ryzyku zachorowaniu na raka jajnika. Należą do nich:
  • bezdzietność - ryzyko zmniejsza się wraz z liczbą porodów; każda kolejna ciąża oddala groźbę zachorowania o 10–15 procent,
  • wczesne wystąpienie miesiączki,
  • późny wiek okresu przekwitania,
  • niepłodność,
  • niekarmienie piersią,
  • późna menopauza,
  • mutacja genów BRCA1 lub BRCA2 - u nosicielek wrodzonej mutacji genu BRCA1 rak jajnika występuje nawet dwudziestokrotnie częściej,
  • leczenie niepłodności lekami stymulującymi owulację,
  • u kobiet z wrodzonym zespołem Lyncha szanse na zachorowanie na raka jajnika są dziesięciokrotnie wyższe niż u kobiet zdrowych,
  • występowanie raka piersi lub raka jajnika w rodzinie np. u matki, siostry,
  • dieta z dużą zawartością mleka, masła, jaj, tłuszczów roślinnych i zwierzęcych.

Do czynników zmniejszających ryzyko zachorowania należą:
  • brak owulacji (w przypadku stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej) zmniejsza ryzyko powstania torbieli jajnika,
  • operacje ginekologiczne - wycięcie macicy, jednostronne wycięcie przydatków,
  • dieta bogata w warzywa, ryby oraz ciemne pieczywo.

Rodzaje raka jajnika

Wyróżnia się dwa typy raka jajnika, które różnią się pomiędzy sobą przyczynami powstania, typem wzrostu i rokowaniem leczenia:
  • typ I raka jajnika - rozwija się na podłożu łagodnych nowotworów jajnika lub nowotworów o małej złośliwości; rośnie w postaci wyraźnego guza w jajniku i dopiero po jakimś czasie zaczyna rozprzestrzeniać się w jamie otrzewnowej; rozpoznawany w I i II stadium rozwoju,
  • typ II raka jajnika - częściej występuje i od samego początku rozwija się jako złośliwy nowotwór; często nie obserwuje się wyraźnego guza w jajniku, ale choroba nowotworowa dosyć szybko rozprzestrzenia się w jamie otrzewnowej; ten typ raka rozpoznaje się zazwyczaj zbyt późno, bo nawet w III i IV stopniu zaawansowania.
Redakcja poleca: Jak zrobić ducha na Halloween? [WIDEO]
Zrobienie ducha na Halloween z naszą instrukcją i filmikiem pokazowym jest banalnie proste. Potrzebne są 4 talerzyki papierowe, markery, sznurek, taśma dwustronna, stare reklamówki i kilka minut, by połączyć je tak, by powstał dekoracyjny duszek.

Objawy raka jajnika

Rak jajnika rozwija się powoli i przez długi czas może nie dawać żadnych objawów lub są one mało charakterystyczne. Mogą to być np.
  • mdłości,
  • wzdęcia,
  • zaparcia,
  • przedłużająca się niestrawność,
  • brak apetytu,
  • uczucie pełności w brzuchu.

Odczuwalne dolegliwości pojawiają się dopiero wtedy, gdy nowotwór zaczyna się rozwijać przy sąsiadujących z jajnikami narządach - pęcherzu moczowym, macicy lub pochwie. Mogą pojawić się:
  • ból w okolicach miednicy,
  • zwiększenie obwodu brzucha,
  • szybkie uczucie pełności podczas jedzenia,
  • obrzęk nóg,
  • wymioty,
  • zmiana częstotliwości oddawania moczu.
Brak wyraźnych objawów choroby powoduje, że u niemal 80 proc. kobiet rak jajnika wykrywany jest w III lub IV stadium zaawansowania – czyli wtedy, kiedy guz ma ponad 5 cm średnicy. Dopiero gdy osiągnie 11-15 cm kobieta zaczyna go odczuwać i idzie do lekarza.

Jak wykryć raka jajnika?

Nierzadko rak jajnika zostaje rozpoznany dopiero przy okazji operacji ginekologicznych przeprowadzonych z innych powodów. We wczesnej jego diagnostyce stosuje się:
  • badanie ginekologiczne - przez pochwę i przez odbyt; pozwala określić wielkość zmiany, jej strukturę, ruchomość; nie jest dokładną metodą w przypadku małych guzów jajnika,
  • badanie USG - przez powłoki brzuszne oraz transwaginalne; pozwala ustalić obecność guza, jego średnicę, strukturę, naciekanie narządów sąsiednich, obecność płynu i przerzutów do innych narządów jamy brzusznej,
  • tomografię komputerową - można wykryć guzy jajnika o średnicy ok. 1 cm,
  • markery nowotworowe - najczęściej oznaczane są markery takie jak: CA 15-3, CA 72.4, CA 125, CA 19-9, COX-1, katepsyna L, tetanektyna, TPS, CASA, TAG,
  • oznaczanie hormonów,
  • laparoskopię - używa się jej zarówno w rozpoznaniu choroby, jak i w leczeniu; pozwala określić lokalizację guza, jego charakter, stopień zaawansowania oraz pobrać materiał do badania histopatologicznego.

Rak jajnika bardzo szybko daje przerzuty do:
  • otrzewnej i brzucha,
  • macicy,
  • pochwy,
  • klatki piersiowej,
  • wątroby,
  • płuc,
  • kości.
Aby wykryć raka jajnika w jak najwcześniejszym stadium, każda kobieta powinna raz w roku poddać się profilaktycznemu badaniu ginekologicznemu.

Jak leczyć raka jajnika?

Raka jajnika leczy się:
  • chirurgicznie – usuwa się jajnik wraz ze wszystkimi zmianami nowotworowymi,
  • chemioterapią, zazwyczaj dożylną i/lub radioterapią,
  • leczeniem celowanym - uszkadza się określone funkcje komórek nowotworowych,
  • leczenie cytostatykami – na bazie wyciągu z cisu zachodniego oraz w oparciu o związki platyny.

W przypadku nowotworów łagodnych wycina się zmiany, pozostawiając zdrową część jajnika, co ma znacznie u młodych kobiet lub usuwa się przydatki, na których znajdują się guzy. 

W przypadku złośliwych nowotworów jajnika należy całkowicie usunąć cały narząd rodny wraz z:
  • węzłami chłonnymi,
  • wyrostkiem robaczkowym,
  • ogniskami przerzutowymi.

O szansach na pokonanie choroby decyduje moment, w jakim zostanie ona wykryta. Całkowite usunięcie jajników nie daje 100-procentowej gwarancji niezachorowania na raka, gdyż może się on rozwinąć z komórek nabłonka otrzewnej, pierwotnych komórek z jajnika, jajowodu i otrzewnej, a także endometriozy jajników, pozostałych po ich usunięciu. U młodszych kobiet usunięcie jajników oznacza przyspieszoną menopauzę.
 
Rak jajnika w zaawansowanym stadium rozwoju (III i IV grupa) daje od 15 do 25 procent szans na przeżycie do 5 lat. Jeżeli choroba ograniczona jest do jednego jajnika, to szanse na wyleczenie rosną do 80–95 procent. 

Czy rak jajnika jest dziedziczny?

Większość przypadków raka jajnika to tzw. rak sporadyczny, na który mają wpływ czynniki środowiskowe, jednak szacuje się, że 5–10 procent chorych ma do niego predyspozycje genetyczne. Aby doszło do jego przekazania, muszą na niego chorować przynajmniej dwie osoby w rodzinie (w pierwszym lub w drugim stopniu pokrewieństwa).

Rak jajnika w ciąży

Niestety, ciąża nie chroni przed nowotworem. Raka jajnika dotyka 3 proc. kobiet w ciąży. Na szczęście, dzięki częstemu wykonywaniu badania USG w ciąży, jest szansa na wczesne rozpoznanie guza. Podczas leczenia przyszła mama powinna pozostawać zarówno pod opieką ginekologa-położnika, jak i ośrodka onkologicznego.

Stosuje się takie leczenie, które nie szkodzi dziecku. Można usunąć guz za pomocą techniki operacyjnej – laparoskopowej. Można też stosować niektóre chemioterapeutyki, które nie działają szkodliwie na płód. Dzięki temu kobieta może ocalić życie, a dziecko urodzi się zdrowe.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej w sprawie leczenia raka jajnika

Pandemia koronawirusa i związane z nią obostrzenia sanitarne bardzo utrudniają leczenie chorych onkologicznie. W związku z tym Towarzystwo wydało specjalne wytyczne, które mają być pomocą dla lekarzy zaangażowanych w leczenie kobiet z rakiem jajnika.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej w obecnej sytuacji należy rozważyć w leczeniu raka jajnika:
  • zastosowanie w pierwszym rządzie chemioterapii (w przypadku zaawansowanego raka jajnika zastosowanie zabiegu chirurgicznego bez potencjalnego zabezpieczenia OIOM i krwi może być bardzo niebezpieczne),
  • celowość kontynuacji chemioterapii po 3 kursach i jej odroczenie w związku z pandemią,
  • stosowanie cyklu chemioterapii co 3 tygodnie, unikając leczenia ze zwiększoną gęstością dawki leku.

W przypadku leczenia pooperacyjnego raka jajnika Towarzystwo zaleca rozważenie leczenia hormonalnego w przypadku niezaawansowanego guza. W sytuacji zaawansowanego nowotworu jajnika proponuje rozważyć leczenie uzupełniające nie wcześniej niż 4 tygodnie po operacji.

Zobacz także:
Oceń artykuł

Ocena 6 na 2 głosy

Zobacz także

Popularne tematy