bliźniaki jednojajowe
fot. Adobe Stock

Skąd się biorą bliźniaki jednojajowe i dlaczego są wyjątkowe?

Bliźniaki jednojajowe rodzą się raz na 3000 porodów, jednak poczęte metodą in vitro – dwa razy częściej. Choć mają identyczne DNA i wyglądają bardzo podobnie, nie są takie same.
Ewa Janczak-Cwil
bliźniaki jednojajowe
fot. Adobe Stock
Bliźniaki jednojajowe mogą urodzić się z ciąży bliźniaczej, w ramach trojaczków, czworaczków i każdej innej ciąży mnogiej. Mają wspólny początek – jedną komórkę jajową i jeden plemnik. To dlatego ich DNA na samym początku ciąży jest identyczne. Jednak jak pokazują badania, tak bliźniaki jednojajowe mogą różnić się między sobą nie tylko charakterem, zainteresowaniami, ale i subtelnymi różnicami w genach.

Bliźniaki jednojajowe:

Skąd się biorą bliźniaki jednojajowe

Jedna trzecia ciąż bliźniaczych to bliźnięta jednojajowe. Powstają, gdy zapłodniona komórka jajowa dzieli się na dwa oddzielne zarodki. Podział ten może zajść po różnym czasie od zapłodnienia i od momentu, w którym do niego dojdzie, wyróżnia się cztery typy ciąży bliźniaczej jednojajowej:
  • podział w 1-3 dniu po zapłodnieniu (30 proc. ciąż bliźniąt jednojajowych) – ciąża dwuowodniowa, dwukosmówkowa.
  • podział w 4-8 dniu po zapłodnieniu (68 proc. ciąż bliźniaków jednojajowych) – ciąża dwuowodniowa, jednokosmówkowa,
  • podział w 8-13 dniu (2 proc. ciąż bliźniąt jednojajowych) – ciąża jednokosmówkowa, jednoowodniowa,
  • podział w 13-15 dniu (0,3-0,5 proc. ciąż bliźniaków jednojajowych) – ciąża z bliźniętami syjamskimi, jednoowodniowa, jednokosmówkowa.

Ciąża dwukosmówkowa i dwuowodniowa – każde z dzieci ma własne łożysko i własny worek owodniowy.

Ciążą jednokosmówkowa i jednoowodniowa – dzieci mają wspólny worek owodniowy i wspólne łożysko.

Każda ciąża bliźniacza jest ciążą podwyższonego ryzyka – dotyczy to także bliźniąt jednojajowych. Im później następuje podział zarodka, tym ryzyko śmierci bliźnią jest większe. W przypadku podziału w 1-3 dniu po zapłodnieniu wynosi 9 proc, a w przypadku podziału w 8-13 dniu – aż 50 proc.
Redakcja poleca: HIV a ciąża - jakie jest ryzyko zakażenia dziecka? Wywiad z ekspertem
HIV w ciąży to nie wyrok! Dr Ernest Kuchar wyjaśnia, że odpowiednio wykryty i leczony wirus HIV zmniejsza niemalże całkowicie ryzyko przeniesienia się wirusa na dziecko.

Cechy charakterystyczne bliźniaków jednojajowych

W przeciwieństwie do bliźniąt dwujajowych te wyjątkowe bliźnięta zawsze są tej samej płci – wynika to z faktu, że pochodzą od jednej komórki jajowej i jednego plemnika, zatem mają taki sam zestaw genów determinujących płeć. Są też zwykle bardzo do siebie podobne, gdyż de facto są własnymi klonami, a więc mają też identyczny zestaw genów decydujących o wyglądzie. Z upływem czasu mogą pojawiać się drobne różnice w wyglądzie – to dlatego trudniej odróżnić od siebie bliźnięta jednojajowe, gdy są dziećmi i nieco łatwiej, gdy są już dorosłe.
Co ciekawe, komputerowe systemy analizujące wygląd ludzkich twarzy potrafią odnaleźć różnice między identycznymi bliźniakami. Czasami jest to nieco inna krzywizna brwi, inny rozkład piegów czy porów w skórze.

Bliźnięta jednojajowe nie mają takich samych linii papilarnych. Ich odciski palców są bardzo podobne, ale nie takie same. Wynika to z faktu, że linie papilarne kształtują się w życiu płodowym, a każde z bliźniaków jednojajowych ma w tym czasie minimalnie różne warunki.

Wychowywane w tej samej rodzinie bliźniaki jednojajowe często mają podobne zainteresowania. Nie jest to jednak regułą. Takie bliźnięta mogą wykazywać różnice w charakterze – jedno może być bardziej otwarte na ludzi, drugie bardziej skryte. Dla osób z zewnątrz bliźnięta jednojajowe wydają się identyczne, jednak najbliżsi – matka i ojciec, bardzo często widzą różnice między nimi, zarówno te fizyczne, jak i psychiczne.

Bliźniaki jednojajowe – takie same, ale nie identyczne

Naukowcy odkryli, że nie wszystkie bliźnięta jednojajowe mają identyczne geny. U części takich bliźniąt, jedno z nich ma inną liczbę kopii danego genu. Te różnice mogą polegać na tym, że u jednego z bliźniąt danego genu brakuje albo występuje on w zmultiplikowanej liczbie – nawet do 14 kopii. Dzieje się tak dlatego, że od momentu podziału zapłodnionego jajeczka na dwa zarodki, każdy z nich rozwija się samodzielnie. Zatem kolejne podziały komórkowe mogą prowadzić do „błędów’’, które skutkują wypadnięciem genu lub jego nadmiernym kopiowaniem.

Ciekawostki o bliźniętach jednojajowych

Choć bliźnięta jednojajowe mają identyczne DNA, psy tropiące potrafią rozróżnić ich zapach.
Najwięcej bliźniaków, także jednojajowych rodzi się w Nigerii. Być może jest to wpływ diety bogatej w dużą dawkę substancji podobnej do progesteronu.
Aż 2/3 wszystkich bliźniąt jednojajowych tworzy własny język.

Bliźnięta syjamskie

Bliźnięta syjamskie to nie do końca rozdzielone bliźniaki jednojajowe. Zwykle są złączone klatkami piersiowymi, czasem mają wspólne serce oraz inne organy wewnętrzne. Zawsze są tej samej płci. Częściej rodzą się syjamskie dziewczynki.

Niestety, nie można zapobiec powstawaniu tego typu ciąż. Niemożliwe jest również ich wczesne zdiagnozowanie, gdyż badanie USG w ciąży na początku pozwala jedynie wykryć istnienie ciąży mnogiej. Na ekranie USG rozwój bliźniąt syjamskich można obserwować aż do porodu.

W niektórych przypadkach operacje rozdzielenia bliźniąt syjamskich kończą się niepowodzeniem lub też w ogóle nie można ich przeprowadzić, gdyż stanowiłyby olbrzymie zagrożenie dla życia jednego lub obydwojga dzieci. Dzieci są wówczas nierozłączne do końca swoich dni.

Więcej o ciąży bliźniaczej i bliźniętach:
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy