Encyklopedia zdrowia dziecka

Stres

Nie tylko dorośli mają kłopoty z dostosowaniem się do trudnych sytuacji. Również dziecko staje wobec wyzwań, które wymagają od niego nadmiernego wysiłku, i przez to mogą stać się przyczyną stresu.

Czym jest stres?
Stres to jakakolwiek nowa sytuacja, zmuszająca nas do przystosowania się, która może być przyczyną napięcia, jeśli taki wysiłek przerasta nasze możliwości. Dzieci również nie są wolne od stresów. Od chwili, kiedy dziecko się rodzi, stale doświadcza nowych, często trudnych do zaakceptowania doznań. Na tym etapie jego możliwości przystosowawcze są żadne, dlatego tym bardziej powinniśmy uszanować jego potrzeby i umiejętności.

Zestresowane niemowlę
W pierwszych dniach życia noworodek jest pod stałą obserwacją rodziny i znajomych rodziców, którzy chcą go zobaczyć, dotknąć, wyrazić swój zachwyt. Zdaniem psychologów dziecięcych niemowlę dostrzega wszelkie zmiany otoczenia. Jeśli przerwiemy mu odpoczynek, mogą pojawić się trudności ze snem i zaburzenia żołądkowe.
Czasami sama mama przekazuje mu niepokój i zdenerwowanie. Na przykład w sytuacji, kiedy karmi maleństwo piersią w miejscu publicznym i czuje się niezręcznie.

Rosnę i uczę się
Mija czas, rozwijają się umiejętności dziecka i zdolność do przystosowania się do nowych sytuacji. Jego otoczenie stale dostarcza mu nowych niespodzianek, którym musi stawić czoło. Zmienia się sposób odżywiania, zmieniają się nianie, zaczyna się okres przedszkolny, maluch poznaje swoich rówieśników. To wszystko stanowi dla niego wielką nowość, a dodatkowo może się jeszcze stać przyczyną niepokoju czy nawet lęku.
Rodzice mogą pomóc swojemu dziecku, jeśli przygotują je do nowej sytuacji. W jaki sposób to zrobić? Mówić i tłumaczyć, co nowego je spotka.. Jeśli po raz pierwszy idzie do przedszkola czy z wizytą do lekarza, nie oszukujmy go, powiedzmy szczerze, co go czeka, aby mogło się przyzwyczaić do tej nowej sytuacji, a w ten sposób nad nią zapanować. Pozwólcie dziecku idącemu na spotkanie „z nieznanym” zabrać ulubioną maskotkę. Będzie ona dla niego „przedmiotem przejścia” między oswojonym domem a nieznanym miejscem.

Zbyt wiele bodźców
Przyjęcie urodzinowe, długo oczekiwana wycieczka, wyprawa do wesołego miasteczka są źródłem wielu bodźców, które pozytywnie wpływają na samopoczucie malca. Jednocześnie przynoszą uczucie zmęczenia, co kończy się rozdrażnieniem i buntem. W takich przypadkach pojawia się nadpobudliwość, a wraz z nią trudności z zaśnięciem. Dzieci potrzebują trochę czasu, aby się odprężyć. Jeśli będziemy zmuszać dziecko do zaśnięcia, nie pozwalając mu na chwilę odprężenia, niepotrzebnie je tylko zestresujemy.
Każde dziecko ma swój własny próg wytrzymałości. Wydarzenie, wysiłek, które dla jednego dziecka nie są wcale męczące, dla innego mogą być przyczyną stresu.

Jak stwierdzić, czy dziecko przeżywa stres?
Stres zmniejsza odporność fizyczną dziecka. Stan niepokoju wywołuje u dziecka pewne zaburzenia, takie jak zmiany metaboliczne, wzrost poziomu cholesterolu, dolegliwości żołądkowe i napięcie mięśniowe. System odpornościowy dziecka nie jest jeszcze wystarczająco ukształtowany, przez co w wyniku stresu malec jest bardziej narażony na wszelkie zaburzenia organiczne. Takie objawy, jak brak apetytu, płacz bez powodu czy trudności z zasypianiem są odpowiedzią dziecka na napięcie, jakie odczuwa.

5 sposobów na uniknięcie stresu:
- Dziecko potrzebuje zabaw i kontaktów z rówieśnikami, ale również potrzebny jest mu odpoczynek. Dlatego lepiej nie wydłużać zbytnio pobytu w przedszkolu. Jeśli rodzice są jeszcze w pracy i dziecko odbiera inna osoba, najlepiej gdy malec wróci do własnego domu, a nie do domu dziadków czy niani.
- Nie obciążaj dziecka. Malec bawi się, potrzebuje ruchu, ale nie można od niego oczekiwać zbyt wiele. Nie należy go również pospieszać.
- Osoba zajmująca się dzieckiem w czasie waszej nieobecności musi być cierpliwa, spokojna, pogodna i zrównoważona. Jeśli tak nie jest, trzeba zmienić nianię.
- Jeśli dziecko jest senne, przemęczone albo rozdrażnione, lepiej unikać sytuacji, które wymagają koncentracji uwagi. Udzielanie upomnień i pouczeń, domaganie się dobrego zachowania w supermarkecie, czy też zakaz wtrącania się do Twojej rozmowy z przyjaciółką będzie nieskuteczny, jeśli dziecko jest zmęczone.
- Unikaj porannego pośpiechu. Nerwowe rozpoczęcie dnia wprawi was w zły humor. Dlatego też przygotuj wszystko poprzedniego dnia, aby rano nie trzeba było biec z dzieckiem do przedszkola.
- Wieczorem zgaś telewizor, włącz łagodną muzykę, zapal nocną lampkę, opowiedz malcowi bajkę i pogłaszcz go po małej, dzielnej główce.

Konsultacja: lekarz medycyny Lucyna Michalska, pediatra