symbole wielkanocne
fot. Adobe Stock

Symbole wielkanocne – tak wyjaśnisz dziecku ich znaczenie

Symboli wielkanocnych jest całkiem sporo. Większość znajduje się w tradycyjnej święconce – każda obecna w niej potrawa ma swoją symbolikę. Jednak nie tylko święcone pokarmy mają w Wielkanoc konkretne znaczenie. Oto kompendium symboliki wielkanocnej dla dzieci.
Ewa Janczak-Cwil
symbole wielkanocne
fot. Adobe Stock
Symbole wielkanocne to nie tylko jajka, kurczaki i baranki. Także potrawy, które spożywamy w te święta, są pełne znaczeń. Na wielkanocny stół, a zwłaszcza na wielkanocne śniadanie, podaje się we wszystkich polskich domach ten sam zestaw pokarmów, które dzień wcześniej święci się w kościele. Oczywiście mogą im towarzyszyć dodatkowe smakołyki, ale zestaw, jaki trafia do ozdobnego koszyczka, niemal w każdej rodzinie wygląda tak samo. I to od symboliki pokarmów rozpoczniemy wyjaśnianie znaczenia symboli wielkanocnych.

Spis treści:

Symbole wielkanocne w święconce

Jeśli przyjrzycie się zawartości koszyczków wielkanocnych, zauważycie, że niemal każdy zawiera to samo. Wszystko dlatego, że każdy ze święconych pokarmów ma symboliczne znaczenie:
  • jajka – w skorupkach lub bez, pisanki; symbolizują nowe życie, a także płodność,
  • chleb – jest symbolem ciała Chrystusa, symbolizuje też dostatek, gościnność i sytość,
  • sól – symbol prostoty życia i dostatku, oczyszczenia, nieśmiertelności i prawdy, ma chronić przed zepsuciem,
  • kiełbasa – symbol baranka paschalnego, dostatku oraz końca postu,
  • przyprawy: chrzan i pieprz – symbol goryczy męki Chrystusa,
  • baba wielkanocna – symbol wzrastania wiary, nadziei i miłości, ale też związku człowieka z przyrodą,
  • zielone gałązki – symbol zmartwychwstania, odrodzenia i życia wiecznego,
  • baranek – symbolizuje zmartwychwstałego Chrystusa.

Nie bez powodu pokarmy nosi się w wiklinowym koszyczku, gdyż wiklina też jest symbolem: zdolności do odradzania się, wytrwałości oraz nieśmiertelnej duszy.

Inne symbole wielkanocne

Zgodnie z tradycją na wielkanocnym stole nie powinno zabraknąć następujących elementów:
  • kurczaczka, który symbolizuje nowe życie, odrodzenie i radość.
  • zajączka wielkanocnego – symbol przemijania, zmartwychwstania, płodności i pokory. Mówi się, że zając śpi z otwartymi oczyma, więc pierwszy zobaczył zmartwychwstałego Jezusa.
  • młodej pszenicy/owsa/rzeżuchy – symbol życia, odrodzenia, zmartwychwstania. Zwyczajowo w centralnym miejscu stołu na młodej pszenicy lub owsie stawiało się figurkę baranka.

W kościołach znajdują się chrześcijańskie symbole wielkanocne. Należą do nich: paschał, woda i olej. Paschał jest świecą, która rozjaśnia mrok i wskazuje drogę. Jest to znak Chrystusa i symbol życia, miłości i nadziei. Woda symbolizuje oczyszczenie i źródło życia oraz odrodzenie ducha i ciała. Z kolei olej symbolizuje odpowiedzialność i błogosławieństwa boże.

Święcona przed Wielkanocą palma jest znakiem zwycięstwa nad grzechem, tryumfu i nieśmiertelności. Przypomina o wjeździe Jezusa do Jerozolimy.

Nie każdy wie, że kolory pisanek także mają swoją symbolikę. Odrodzenie symbolizują kolory: żółty, zielony i różowy. Czerwień symbolizuje mękę Chrystusa, brąz – ziemię, czerń z bielą – szacunek i pamięć o zmarłych, niebieski – zdrowie i czystość, a fioletowy – wielki post. Oczywiście najpiękniejsze są pisanki robione w domu, np. tradycyjne kraszanki.

Zwyczaje wielkanocne w Polsce

O wielu na pewno słyszeliście, ale kilka z nich może was zaskoczyć. Zacznijmy od Niedzieli Palmowej. Tego dnia należało iść do kościoła z palemką zrobioną z nadrzecznych roślin, które zdążyły już zacząć budzić się do życia – stąd tradycja robienia palemek z wierzby (bazie) i traw. Poświęconymi palemkami okładano się nawzajem i klepano nimi zwierzęta gospodarskie, aby zapewnić im zdrowie. Wniesioną do domu palemkę zatykano za obraz, co miało chronić dom przed gromami, a jego mieszkańców przed złymi mocami i chorobami. Podobno połknięcie jednej bazi z palemki wyjątkowo skutecznie zapewniało zdrowie. W niektórych regionach kraju zakopywano pod progiem domu poświęcone pisanki, które miały bronić domostwa przed nieczystymi siłami.

W Wielki Czwartek chłopcy wyganiali Wielki Post, biegając po wsiach i kołacząc kołatkami. W Wielki Piątek w kościołach zjawiali się grzesznicy odziani w worki. Kładli się krzyżem na podłodze świątyni i błagali o wybaczenie grzechów. W Wielką Sobotę w kościołach święcono ogień, wodę i ciernie. Ludzie spalali tego dnia leszczynę, a uzyskany z niej popiół rozsypywali na polach w dniu pierwszej orki, co miało zapewniać szczęście, dostatek i urodzaj. Poświęconą wodą opryskiwano dom, aby przez cały rok panował w nim spokój. Tego dnia święcono też w ozdobionych koszyczkach pokarmy, które zjadano w Niedzielę Wielkanocną przy stole nakrytym białym obrusem. Z kolei w Poniedziałek Wielkanocny, zwany śmigusem-dyngusem okładano witkami łydki dziewczyn (śmigus), a śpiewami i życzeniami pomyślności wykupowali (dyngus) pisanki, słodycze, pieniądze. Noszono przy tym po wsiach koguta, który symbolizował siły witalne i urodzaj. Tego dnia święcono też pola, skrapiając je wodą z nasączonych nią palm wielkanocnych.

Dzisiaj wiele z tych tradycji nie jest już podtrzymywanych. Przetrwały głównie zwyczaje związane z zabawami dla dzieci: szukanie jajek albo słodyczy ukrytych w domu lub ogrodzie, obdarowywanie dzieci słodkościami od zajączka, stukanie się jajkami (czyja skorupka nie pęknie, ten będzie miał szczęśliwy rok), polewanie się wodą w śmigus-dyngus.

Zobacz także:
Redakcja poleca: Święconka - symbolika pokarmów w koszyczku wielkanocnym [WIDEO]
Symbolika święconki współcześnie zaczyna być zapominana. Wiesz, co symbolizują potrawy w koszyczku wielkanocnym? Dla naszych dziadków były to oczywiste. A dla nas? No właśnie! Zobacz, jakie produkty włożyć do koszyczka i dlaczego właśnie te. Co symbolizuje chleb wielkanocny, baranek, sól? Sprawdź i opowiedz o tym dziecku, w trakcie przygotowywania święconki.
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy