szczepienie przeciw gruźlicy szczepionka bcg

Szczepienie BCG noworodka – przed czym chroni, czy pojawia się odczyn?

Szczepienie BCG jest obowiązkowo przeprowadzane u wszystkich noworodków w Polsce. Jesteśmy jednym z nielicznych krajów w Europie, w których szczepienie to jest stosowane powszechnie, co czasem budzi kontrowersje. Wyjaśniamy, przed czym chroni szczepionka BCG, kiedy dzieci ją przyjmują, w ilu dawkach i jaki ma związek z COVID-19.
szczepienie przeciw gruźlicy szczepionka bcg
Szczepienie BCG chroni przed zachorowaniem na gruźlicę. Nazwa BCG (Bacillus Calmette-Guérin) pochodzi od nazwisk francuskich twórców szczepionki przeciwgruźliczej – Alberta Calmette i Camille Guérin. Szczepienie przeciwko gruźlicy jest w Polsce obowiązkowe. Szczepionkę otrzymują noworodki w pierwszych dobach życia.

Spis treści:
  1. Kiedy szczepi się dzieci przeciwko gruźlicy?
  2. Szczepienie BCG – dawka przypominająca
  3. Jakie szczepionki przeciw gruźlicy są dostępne w Polsce?
  4. Przeciwwskazania do szczepienia BCG
  5. Niepożądany odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy
  6. Objawy po szczepionce BCG wymagające konsultacji u pediatry
  7. Czy szczepienie przeciwko gruźlicy jest potrzebne?
  8. Związek między szczepionka BCG a COVID-19

Kiedy szczepi się dzieci przeciw gruźlicy?

Zgodnie z polskim Programem Szczepień Obowiązkowych, noworodki są szczepione przeciwko gruźlicy tuż po narodzinach, przed opuszczeniem szpitala. Dzieci szczepi się na tak wczesnym etapie życia ze względu na istniejące ryzyko zakażenia po powrocie do domu. Dzieci mogą zakazić się nawet w pierwszych tygodniach życia (np. od przypadkowych osób, które będą pochylać się nad wózkiem). Zachorowanie może być bardzo niebezpieczne.

Szczepienie BCG – ile dawek?

Od 2006 roku szczepione są wyłącznie noworodki. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca podanie jednej dawki szczepionki BCG noworodkom w krajach o wysokim ryzyku zakażenia i zachorowania na gruźlicę. Kiedyś starsze dzieci i młodzież otrzymywały również dawki przypominające. Dzisiejsi dorośli byli szczepieni przeciwko gruźlicy kilka razy w ciągu swojego dzieciństwa.

Jakie szczepionki przeciw gruźlicy są dostępne w Polsce? 

W Polsce zarejestrowana jest jedna szczepionka przeciwko gruźlicy (BCG). To szczepionka żywa, która zawiera prątki bydlęce – Mycobacterium bovis BCG. Wykazuje ona dość niską skuteczność w zapobieganiu najczęstszej, płucnej postaci gruźlicy. Ma jednak znacznie wyższą skuteczność w zapobieganiu ostrym, ogólnoustrojowym postaciom gruźlicy, takim jak gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Szczep bakterii o nazwie Moreau wykorzystany w szczepionce jest nieprzerwanie używany do szczepień od 1955 roku. Zdaniem producenta uchodzi za najbezpieczniejszy na świecie. 

Przeciwwskazania do podania szczepionki BCG

Wśród przeciwwskazań do szczepienia przeciw gruźlicy wymienia się:
  • ciężkie niedobory odporności – u noworodka trudno je zdiagnozować, dlatego lepiej odroczyć szczepienie, jeśli niedobory odporności występują w najbliższej rodzinie.
  • skrajne wcześniactwo – przeciw gruźlicy nie szczepi się również wcześniaków urodzonych z wagą mniejszą niż 2000 g,
  • gruźlica u matki – nie szczepi się noworodków, których matka jest chora na gruźlicę
Jeżeli dziecko nie było szczepione w wieku niemowlęcym i nie ma przeciwwskazań do szczepienia, powinno jak najszybciej zostać zaszczepione. Wbrew utartym mitom – na gruźlicę chorują także ludzie młodzi i dobrze wykształceni. Chociaż dziś ryzyko zarażenia się tą chorobą jest znacznie mniejsze niż 30 lat temu, nadal istnieje.

Niepożądany odczyn po szczepieniu na gruźlicę

Po szczepieniu przeciw gruźlicy może pojawić się nieznaczne powiększenie węzłów chłonnych znajdujących się w pobliżu miejsca szczepienia. Nie jest to jednak niepożądany odczyn poszczepienny (NOP), tylko prawidłowy proces związany z powstaniem tzw. poszczepiennego zespołu pierwotnego.

Najczęściej występujący niepożądany odczyn poszczepienny po podaniu szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) to:
  • krosta o średnicy większej niż 10 mm u noworodków (większej niż 20 mm u starszych dzieci) lub podskórny ropień,
  • powiększenie węzłów chłonnych lub ropne zapalenie węzłów chłonnych

Bardzo rzadki NOP po szczepionce BCG:
  • zapalenie kości wywołane BCG,
  • zmiany w narządach i tkankach (np. zapalenie ucha środkowego),
  • ropień pozagardłowy, zmiany w stawach, uszkodzenie układu moczowo-płciowego, zmiany węzłowe,
  • keloid (bliznowiec)
  • toczeń
  • rumień guzowaty.

Objawy po szczepieniu BCG wymagające konsultacji u lekarza

Umów się z dzieckiem do pediatry, jeśli u noworodka po szczepieniu BCG pojawia się:
  • wysoka gorączka,
  • obfity wyciek ropy w miejscu wstrzyknięcia,
  • duży obrzęk lub guz w miejscu podania szczepionki z wyczuwalnym w środku płynem,
  • duży obrzęk lub guz pod pachą po stronie szczepienia (węzły chłonne), zwłaszcza z płynem.  

Czy szczepienie przeciwko gruźlicy rzeczywiście jest potrzebne?

​Szczepienie przeciw gruźlicy znajduje się w kalendarzu szczepień obowiązkowych od 1955 roku. Często podnoszą się głosy krytyki i sugestie, zgodnie z którymi wzorem innych krajów europejskich szczepienie powinno zostać usunięte z kalendarza. Eksperci argumentują jednak, że w Polsce nadal mamy o wiele więcej przypadków gruźlicy niż np. w państwach Europy Zachodniej. Dużo zachorowań notuje się również u naszych wschodnich sąsiadów, stąd potrzeba ochrony dzieci poprzez szczepienie. Przyjmuje się, że odstąpienie od szczepienia będzie możliwe, gdy zachorowalność spadnie poniżej 5 przypadków na 100 000 mieszkańców.

BCG a COVID-19 – jaki związek?

Choć gruźlica jest chorobą wywołaną przez bakterie (tzw. prątki gruźlicy), a COVID-19 przez wirusa, badacze podejrzewają, że szczepionka może pomóc w łagodzeniu przebiegu choroby. Przyjęcie jej może skutkować tym, że system immunologiczny lepiej radzi sobie z różnymi patogenami. Hipotezę o tym, że szczepionka przeciwko gruźlicy może chronić przed ciężkim przebiegiem COVID-19, postawili naukowcy z New York Institute of Technology. W zawiązku z pandemią koronawirusa eksperci zauważyli, że w krajach, w których szczepienia na gruźlicę nie są powszechne, liczba zgonów z powodu COVID-19 jest większa w przeliczeniu na milion mieszkańców. Do takich państw należą np. Włochy i Stany Zjednoczone. 
Analizy dotyczące ochronnego wpływu szczepionki na zakażenie koronawirusem są wstępne i wymagają potwierdzenia badaniami. Do czasu ogłoszenia ich wyników nie można wyciągać pochopnych wniosków.
Zdaniem badaczy, szczepienie BCG może zmniejszać ryzyko zachorowania na infekcję koronawirusową oraz łagodzi przebieg choroby, jeśli do niej dojdzie. Badania nad potwierdzeniem wpływu szczepionki przeciwko gruźlicy na wzmocnienie układu odporności w walce z koronawirusem SARS-CoV-2 rozpoczęła już m.in. Wielka Brytania, Holandia, Grecja czy Australia i Polska (preparat do badań udostępnia firma Biomed Lublin, która jest jednym z nielicznych producentów szczepionki BCG na świecie). 

Zobacz też:
Redakcja poleca: Resort zdrowia rozważa rekompensaty za NOP [WIDEO]
Liczba nieszczepionych dzieci rośnie z roku na rok. Dlatego resort zdrowia rozważa wprowadzenie systemu rekompensat za ewentualne niepożądane odczyny poszczepienne tzw. NOP.
Oceń artykuł

Ocena 4 na 14 głosy

Zobacz także

Popularne tematy