Nie wychowuj niejadka. 5 zdań absolutnie zakazanych przy stole
Wielu dorosłych nie zdaje sobie sprawy, że codzienne rozmowy przy stole potrafią kształtować relację dziecka z jedzeniem na całe lata. Czasem wystarczy jedno, pozornie niewinne zdanie, żeby obiad przestał być czymś naturalnym, a zaczął kojarzyć się z napięciem.
Z pozoru „grzeczne” komunikaty potrafią skutecznie zablokować apetyt, zasiać lęk albo zbudować niezdrowe schematy. Dlatego ten artykuł nie jest o wymyślnych dietach ani trikach z internetu. Jest o słowach. A dokładniej o pięciu zdaniach, które przy stole robią więcej szkody niż pożytku. Jak słowa przy stole wpływają na apetyt dziecka? Atmosfera podczas posiłków ma ogromne znaczenie. Dziecko nie je w próżni. Je, słuchając, obserwując i reagując na emocje dorosłych. Jeżeli stół staje się miejscem kontroli, ocen i presji, jedzenie przestaje być neutralne. Zaczyna pełnić rolę testu posłuszeństwa albo pola walki. Bardzo często niejadek nie rodzi się z braku apetytu. On powstaje w procesie. W powtarzalnych sytuacjach, w których dziecko uczy się, że jedzenie to obowiązek, zagrożenie albo sposób na zasłużenie na aprobatę. Najczęstsze błędy rodziców podczas posiłków Poniżej zebrałam pięć zdań, które – w mojej ocenie – powinny zniknąć z rozmów przy rodzinnych stołach. Wypunktowałam je wraz z wyjaśnieniem, dlaczego są tak destrukcyjne. „Jeszcze trzy łyżki i koniec” To zdanie uczy dziecko ignorowania własnych sygnałów sytości. Zamiast słuchać swojego ciała, zaczyna jeść, „aby wykonać zadanie”. W dorosłym życiu często kończy się to problemami z regulacją apetytu. „Jak nie zjesz, nie będzie deseru” Jedzenie głównego posiłku zostaje tu zdegradowane do kary, a deser awansuje do nagrody. W efekcie dziecko uczy się, że wartościowe jedzenie jest czymś nieprzyjemnym, a słodycze mają emocjonalną wartość. „Zobacz, siostra zjadła, a ty nie” Porównywanie przy stole buduje wstyd i napięcie. Dziecko zamiast skupić się na jedzeniu, zaczyna myśleć o tym, że jest „gorsze” albo „problematyczne”. To prosta droga do powstania oporu. „Nie przesadzaj, to jest dobre” Tym zdaniem unieważnia się odczucia dziecka. Smak jest subiektywny, a komunikat sugeruje, że odczucia dziecka są nieważne lub błędne. Z czasem dziecko przestaje ufać własnym zmysłom. „Jak nie zjesz, to będziesz chory” Straszenie jedzeniem buduje lęk. Posiłek zaczyna kojarzyć się z zagrożeniem, a nie z troską. Dla wielu dzieci to wystarczający powód, żeby zacisnąć usta jeszcze mocniej. Co zamiast zakazanych zdań przy stole? Nie chodzi o to, żeby przy stole zapadła cisza albo żeby udawać, że problemu nie ma. Klucz tkwi w zmianie języka i intencji. Zamiast kontrolować, warto towarzyszyć. Zamiast naciskać, lepiej obserwować. Dobrze sprawdzają się komunikaty neutralne, spokojne i pozbawione ocen. Takie, które nie stawiają dziecka pod ścianą, a jednocześnie dają mu poczucie bezpieczeństwa. W praktyce oznacza to zgodę na to, że apetyt bywa zmienny, a relacja z jedzeniem rozwija się etapami. Z mojego doświadczenia wynika, że dzieci, którym pozwala się decydować „ile” i „czy”, dużo szybciej zaczynają próbować nowych smaków. Bez presji. Bez negocjacji. Bez dramatów. Dlaczego warto zmienić język przy jedzeniu? Zmiana kilku zdań przy stole potrafi przynieść zaskakujące efekty. Napięcie opada, posiłki trwają krócej, a dziecko przestaje być w centrum uwagi jako „problem”. Jedzenie wraca na swoje miejsce – jako element codzienności, a nie pole wychowawczej bitwy. Zobacz też: „Puszczam dziecku bajki codziennie”. Czy to naprawdę szkodzi?
W latach 90. uznawano je za normę. Oto 3 „metody wychowawcze”, których nigdy nie wolno stosować
Wiele osób wspomina lata 90. z rozrzewnieniem, ale w domowym wychowaniu często panowały zasady, których dziś nie da się obronić. Zaskakujące, jak długo te metody uchodziły za „normalne”, choć w praktyce zostawiały po sobie ciszę, napięcie i strach.
Lata 90. w Polsce były czasem wielkiej zmiany, chaosu i zmęczenia dorosłych. Wychowywano „twardą ręką”, bo tak robiono od pokoleń, a słowo „granice” kojarzyło się bardziej z geografią niż z emocjami. Dziś mamy więcej wiedzy o rozwoju dziecka i wiemy, że kara ma sens tylko wtedy, gdy uczy, a nie łamie. Te trzy praktyki karania dzieci wracają w rozmowach najczęściej i za każdym razem brzmią jak coś z innej epoki. Klapsy i „pasek” w wychowaniu w latach 90. Najbardziej bolesna klasyka tamtych lat to klaps, a w wersji bardziej drastycznej także pasek. Wiele osób mówi dziś o tym lekko, jak o domowym narzędziu wychowawczym, które „stawia do pionu”. Problem w tym, że dziecko nie uczyło się wtedy odpowiedzialności, tylko unikania bólu i ryzyka. W praktyce zapamiętywało jedno: silniejszy ma rację. Klaps bywał szybki, impulsywny, podkręcony bezsilnością dorosłego. Pasek bywał demonstracją, pokazem władzy i sposobem na rozładowanie napięcia. Dziś trudno to nazwać inaczej niż przemocą, nawet jeśli intencją miało być „wychowanie na ludzi”. W dłuższej perspektywie takie kary podkopują zaufanie, uczą ukrywania prawdy i budują relację opartą na strachu, nie na bliskości. Stanie w kącie, czyli kara fizyczna bez śladów Druga metoda to pozornie „łagodna” wersja kary fizycznej: stanie w kącie przez długie minuty, nieraz w upokarzających warunkach, czasem na grochu. Ta kara nie zostawiała siniaków, więc łatwo było ją usprawiedliwiać. Zostawiała jednak coś innego: poczucie samotności, wstydu i przekonanie, że emocje są problemem, który trzeba przeczekać w izolacji. Dziecko, które trafiało do kąta, rzadko rozumiało, co konkretnie zrobiło źle. Rozumiało za to, że dorosły odcina je od relacji. A relacja jest dla dziecka podstawowym „systemem bezpieczeństwa”. Zamiast rozmowy pojawiał się chłód. Zamiast nauki regulacji emocji pojawiała się presja, żeby nie płakać i „nie robić scen”. Zawstydzanie, porównywanie i „publiczna dyscyplina” w domu i poza nim Trzecią karą, o której wiele osób mówi dziś z niesmakiem, było zawstydzanie. Teksty w stylu „Zobacz, jak inni potrafią”, „Wstyd mi za ciebie”, „Co ludzie powiedzą” brzmiały w domach, szkołach i na klatkach schodowych. Niby nie było ręki podniesionej na dziecko, ale była przemoc słowem i oceną, często przy świadkach. Zawstydzanie działa jak krótki bat, bo chwilowo dziecko zamiera i przestaje „sprawiać kłopot”. Tyle że w środku zostaje samotne z poczuciem, że jest „jakieś” nie takie, a nie że zrobiło coś niewłaściwego. Różnica jest ogromna. Kiedy krytykuje się zachowanie, można je poprawić. Kiedy piętnuje się dziecko, zostaje mu już tylko udawać, chować się albo walczyć. Sygnały, że kara szkodzi bardziej niż uczy: Dziecko zaczyna kłamać z automatu. Nie dlatego, że jest „sprytne”, tylko dlatego, że próbuje uniknąć lęku i konsekwencji, które kojarzą mu się z upokorzeniem lub bólem. Pojawia się wycofanie albo nadmierna uległość. Cisza nie zawsze oznacza spokój. Czasem to strategia przetrwania, kiedy dziecko przestaje wierzyć, że rozmowa coś zmieni. Wybuchy złości narastają zamiast słabnąć. Kara tłumi objawy, ale nie uczy regulacji emocji, więc napięcie wraca ze zdwojoną siłą. Dolegliwości „z brzucha” i z głowy. Bóle brzucha, nudności, problemy ze snem często są językiem stresu, gdy dziecko nie umie nazwać tego, co przeżywa. Relacja opiera się na kontroli, nie na zaufaniu. Jeśli dziecko współpracuje wyłącznie wtedy, gdy dorosły patrzy, to znak, że nie buduje się odpowiedzialności, tylko system unikania kary. Dzisiaj coraz częściej wybieramy konsekwencje, które mają sens: naturalne następstwa, naprawianie szkody, jasne zasady, rozmowę o emocjach. To nie jest „bezstresowe wychowanie”, tylko mądrzejsze. I choć wiele osób z naszego pokolenia słyszy w głowie dawne hasła, da się je zatrzymać w pół zdania i wybrać inaczej, spokojniej, z większym szacunkiem dla dziecka i dla siebie. Zobacz też: 5 bajek, przy których dziecko rozwija się książkowo. Możesz je włączać z czystym sumieniem
5 błędów rodziców, przez które dziecko nie czuje się kochane. To łamie mu serce
Czasem wystarczy drobiazg, jedno zdanie albo jego brak, żeby w dziecięcym świecie pojawiła się rysa. Dorośli często nie zauważają momentu, w którym dobre intencje rozmijają się z emocjami dziecka.
Miłość do dziecka rzadko bywa problemem. Kłopot pojawia się wtedy, gdy sposób jej okazywania nie trafia w dziecięce potrzeby. Wtedy w głowie małego człowieka rodzi się myśl, której nikt z nas nie chce: „Nie jestem ważny”. Poniżej opisuję pięć najczęstszych błędów, które do tego prowadzą, choć zwykle wynikają z pośpiechu, zmęczenia albo powielanych schematów. Brak uważności w codziennych rozmowach z dzieckiem To jeden z najczęściej bagatelizowanych problemów. Dziecko mówi, a dorosły słucha jednym uchem, zerka w telefon, kończy maila, myślami jest już przy kolacji. Padają półodpowiedzi, krótkie „zaraz”, „potem”, „nie teraz”. Z punktu widzenia rodzica to logistyka dnia. Z punktu widzenia dziecka sygnał jest prosty: to, co czuję i mówię, nie jest wystarczająco ważne. Uważność nie oznacza wielogodzinnych rozmów ani spektakularnych gestów. Chodzi o kilka minut pełnej obecności, kontakt wzrokowy, odłożony telefon. Dziecko potrzebuje poczucia, że w tej chwili jest w centrum uwagi. Gdy tego brakuje regularnie, zaczyna wycofywać się emocjonalnie albo przeciwnie, szuka uwagi w sposób, który dorosłych irytuje. W obu przypadkach w środku zostaje poczucie osamotnienia. Warunkowanie miłości dobrym zachowaniem i wynikami „Jestem z ciebie dumna, bo dostałeś piątkę”, „Ładnie się zachowujesz, to cię pochwalę”. Takie komunikaty brzmią niewinnie, a nawet motywująco. Problem zaczyna się wtedy, gdy dziecko słyszy je częściej niż bezwarunkowe „Kocham cię”. Wtedy miłość zaczyna kojarzyć się z nagrodą, na którą trzeba sobie zasłużyć. Dziecko szybko uczy się, że porażka oznacza rozczarowanie dorosłych. Zamiast wsparcia pojawia się wstyd i lęk przed błędem. To prosta droga do perfekcjonizmu albo rezygnacji. Miłość oparta na warunkach nie daje poczucia bezpieczeństwa. Dziecko potrzebuje wiedzieć, że jest kochane również wtedy, gdy ma gorszy dzień, słabszy wynik, trudne emocje. Bagatelizowanie emocji dziecka w imię wychowania „Nie przesadzaj”, „To nic takiego”, „Inni mają gorzej”. Takie zdania padają bardzo często, zwykle z chęci uspokojenia sytuacji. Niestety efekt bywa odwrotny. Dziecko dostaje sygnał, że jego emocje są nieważne albo niewłaściwe. Z czasem przestaje je pokazywać. Emocje nie znikają tylko dlatego, że ktoś je unieważnił. One zostają, tylko chowają się głębiej. Dziecko uczy się, że nie warto mówić o tym, co boli, bo i tak nikt tego nie zrozumie. To jeden z najbardziej bolesnych mechanizmów, bo dotyka samego rdzenia relacji. Akceptacja emocji nie oznacza zgody na każde zachowanie. Oznacza uznanie uczuć, które za nim stoją. Porównywanie z innymi dziećmi i rodzeństwem Porównania pojawiają się często mimochodem. Ktoś szybciej się uczy, ktoś jest spokojniejszy, ktoś mniej marudzi. Dla dorosłych to skrót myślowy. Dla dziecka komunikat jest jasny: ktoś inny jest lepszy ode mnie. Nawet jeśli porównanie ma motywować, efekt bywa dokładnie odwrotny. Każde dziecko buduje poczucie własnej wartości w relacji z najbliższymi dorosłymi. Gdy regularnie słyszy, że odstaje od normy, zaczyna w to wierzyć. W relacjach rodzinnych porównania szczególnie bolą, bo uderzają w poczucie przynależności. Dziecko chce być kochane takie, jakie jest, a nie takie, jakie mogłoby być według cudzych standardów. Brak czułości i fizycznej bliskości na co dzień Czułość bywa mylona z rozpieszczaniem, zwłaszcza w przypadku starszych dzieci. Tymczasem potrzeba bliskości nie znika wraz z wiekiem. Zmienia się tylko jej forma. Przytulenie, dotyk ramienia, gest wsparcia w trudnej chwili są dla dziecka jasnym sygnałem miłości. Gdy czułości brakuje, relacja staje się formalna, oparta na poleceniach i obowiązkach. Dziecko może mieć wszystko, czego potrzebuje materialnie, a mimo to czuć pustkę. Bliskość fizyczna wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i reguluje emocje. Jej brak często zostaje zapamiętany na lata jako chłód emocjonalny, którego nie da się wytłumaczyć słowami. Na koniec warto powiedzieć jedno: każdy rodzic popełnia błędy. To nie jest tekst o winie, tylko o uważności. Relacja z dzieckiem nie wymaga doskonałości, tylko gotowości do zatrzymania się i spojrzenia na świat z jego perspektywy. Czasem wystarczy zmiana jednego nawyku, żeby dziecko poczuło to, czego najbardziej potrzebuje: że jest kochane naprawdę. Zobacz też: Te dzieci czują się najbardziej kochane. Ich rodzice robią 3 rzeczy wieczorami
Te 4 zdania mówią tylko nadopiekuńczy rodzice. Tak zamykają dziecku drzwi do szczęścia
Czasem wypowiadamy je odruchowo, myśląc, że w ten sposób chronimy najmłodszych. Dopiero po czasie widzimy, jak mocno potrafią podciąć skrzydła i zatrzymać rozwój.
Czasem największe szkody potrafią wyrządzić słowa, które z pozoru brzmią troskliwie. Niby są niewinne, niby mają być oznaką miłości, a jednak tworzą w głowie dziecka mur niepewności. Nadopiekuńczy rodzice nie zawsze krzyczą, nie muszą zakazywać, często wystarczy jedno zdanie powtarzane w różnych sytuacjach, żeby mały człowiek przestał wierzyć w siebie. Z czasem z takich słownych drobiazgów wyrasta dorosły, który wciąż boi się próbować, ryzykować, popełniać błędy. Poniżej opisuję cztery zdania, które słyszy się z ust rodziców zbyt mocno skupionych na ochronie. Mają dobre intencje, ale ich działanie jest odwrotne do zamierzonego: zamiast wspierać, tworzą niewidzialną klatkę. 1. „Nie rób tego, bo sobie nie poradzisz” – blokada, która zostaje na lata To jedno ze zdań najczęściej wypowiadanych przez dorosłych, którzy za wszelką cenę chcą uchronić dziecko przed potknięciem. Brzmi troskliwie, ale niesie ze sobą jasny komunikat: nie jesteś wystarczająco dobry. Takie słowa mocno zapadają w pamięć. Dziecko słyszące to regularnie, zanim w ogóle spróbuje czegokolwiek nowego, zastanawia się, czy ma prawo próbować. Nie chodzi tu o skakanie z dachu czy bieganie po ruchliwej ulicy. Najczęściej dotyczy to zwykłych sytuacji: samodzielnego ubierania, pierwszego występu w przedszkolu, nowej aktywności. Tymczasem naturalny rozwój wymaga ryzyka. Jeśli młody człowiek nie może sam sprawdzić, jak sobie poradzi, jego poczucie sprawczości nie ma szans się zrodzić. A przecież to jedna z najważniejszych umiejętności, która prowadzi do szczęścia w dorosłości. 2. „Ja zrobię to za ciebie” – niewinna pokusa odbierania samodzielności Znam wielu rodziców, którzy wypowiadają to zdanie niemal odruchowo. Zamiast czekać, aż dziecko samo zapnie kurtkę albo namaluje trochę krzywy rysunek, dorośli przejmują kontrolę. Chcą pomóc, przyspieszyć, ułatwić. Tylko że każde takie działanie wysyła do dziecka informację: ty nie zrobisz tego wystarczająco dobrze. W rezultacie maluch zaczyna rezygnować z prób. Gdy widzi, że rodzic i tak wszystko zrobi szybciej i lepiej, po co ma się starać? Samodzielność rozwija się właśnie dzięki próbom, a nie perfekcji. Dzieci potrzebują czasu, żeby coś wykonać. Potrzebują przestrzeni na błąd, bo to właśnie błąd uczy je najwięcej. A zdanie „Zrobię to za ciebie” zabiera im oba te elementy. 3. „Nie idź tam, coś ci się stanie” – strach, który staje się częścią osobowości To zdanie ma ochronić, ale w rzeczywistości wpaja dziecku przekonanie, że świat jest niebezpieczny. Maluch zaczyna podejrzewać, że każdy krok poza znaną strefą powinien budzić lęk. Z czasem nie trzeba już go powstrzymywać – on sam zaczyna się ograniczać. Kiedy słyszy, że „coś mu się stanie”, uczy się, że ryzyko jest czymś nie do przyjęcia. W dorosłym życiu takie osoby unikają wyzwań, nie wierzą we własne możliwości, wahają się, bo w głowie mają zapisany komunikat: świat jest zbyt groźny, żeby próbować. Oczywiście bezpieczeństwo jest ważne. Ale można o nim mówić inaczej, bez zaszczepiania lęku. Zamiast straszyć, można tłumaczyć: „Zobacz, jak to zrobić, żeby było bezpiecznie”, „Jestem blisko, spróbuj”. To zmienia wszystko. 4. „Poczekaj, jesteś jeszcze za mały” v komunikat, który zatrzymuje rozwój To zdanie brzmi niewinnie, ale potrafi odsunąć dziecko od wielu doświadczeń, które są dla niego naturalnym etapem dojrzewania. Wypowiadane często buduje w maluchu przekonanie, że „małość” jest przeszkodą, której nie da się pokonać samodzielnie. Zamiast wzmacniać ciekawość i odwagę, tworzy wewnętrzny hamulec. Nadopiekuńczy rodzice używają tego sformułowania zazwyczaj wtedy, gdy dziecko chce spróbować czegoś nowego: wejść na niewysoki drabinkowy plac zabaw, nalać sobie soku, pójść samo do kolegi piętro wyżej. Nie chodzi o sytuacje realnie niebezpieczne – tylko o takie, w których odpowiednia asekuracja i wsparcie dałyby dziecku poczucie sprawczości. Słysząc „jesteś za mały”, mały człowiek zaczyna wierzyć, że jego chęć działania nie ma znaczenia. Zamiast rozwijać odwagę, uczy się wycofania. W dorosłym życiu takie osoby często czują, że muszą czekać na „lepszy moment”, „większą pewność”, „czyjąś zgodę”. A przecież dzieci najbardziej potrzebują tego, żeby ktoś pozwolił im rosnąć, a nie zatrzymywał je tam, gdzie stoją. Co można powiedzieć zamiast tych zdań? Słowa, które otwierają dziecku świat Nadopiekuńczość nie wynika ze złej woli. Zwykle rodzi się z miłości pomieszanej ze strachem. Wystarczy jednak kilka drobnych zmian w języku, żeby codzienne komunikaty przestały być ograniczeniem, a zaczęły być wsparciem. Zamiast „Nie rób tego, bo sobie nie poradzisz” można powiedzieć: „Spróbuj, a ja ci pomogę, jeśli będziesz tego potrzebować”. Zamiast „Ja zrobię to za ciebie”: „Pokaż, jak to robisz, masz czas”. Zamiast „Nie idź tam, coś ci się stanie”: „Chodź, zobaczymy to razem i sprawdzimy, jak to zrobić bezpiecznie”. Zamiast „Jesteś za mały”: „Możesz spróbować, a jeśli coś będzie trudne, pomyślimy razem, co zrobić dalej”. Takie słowa nie odbierają odwagi. Dodają jej. Tworzą w dziecku przekonanie, że świat można poznawać krok po kroku, a nie zamykać się z obawy przed potknięciem. Zobacz też: Nie wychowuj lenia: jakie obowiązki są odpowiednie dla dzieci w różnym wieku?
6 skutków wychowania przez toksycznych rodziców. Widać je po dziecku na pierwszy rzut oka
Czasem wystarczy kilka minut rozmowy, żeby poczuć, że ktoś dorastał w trudnych warunkach emocjonalnych. Te sygnały są zaskakująco wyraźne, choć często sami ich nie zauważamy.
Dorastanie przy toksycznych rodzicach zostawia ślady, które później stają się częścią naszego codziennego funkcjonowania. Wiele osób przez lata nie zdaje sobie sprawy, że to, co biorą za „swój charakter”, tak naprawdę jest efektem dzieciństwa pełnego napięcia, kontroli albo emocjonalnej niestabilności. Postanowiłam opisać najczęściej powtarzające się sygnały, które potrafią być widoczne już na pierwszy rzut oka. 1. Problemy z wyrażaniem emocji – efekt tłumienia ich latami Jednym z najczęstszych skutków wychowania przez toksycznych rodziców są kłopoty z mówieniem o emocjach. Dzieci, które słyszały, że ich uczucia „nie są ważne”, w dorosłości uczą się je ukrywać. Widzę to także w doświadczeniach kobiet, które piszą do redakcji – przyznają, że zamiast otwarcie powiedzieć, co czują, duszą wszystko w sobie, bo tak zostały nauczone funkcjonować. Z czasem stają się „twarde”, ale to tylko maska ochronna. 2. Nadmierne poczucie winy i przepraszanie za wszystko Osoby wychowane przez rodziców, którzy często krytykowali, obwiniali lub stosowali emocjonalną presję, w dorosłości przepraszają wręcz odruchowo. Ja sama zauważyłam, jak wiele kobiet mówi „przepraszam”, nawet gdy ktoś na nie wpadnie w sklepie. To sygnał, że wychowywały się w środowisku, w którym czuły się odpowiedzialne za emocje dorosłych, a każde potknięcie wywoływało falę krytyki. Taki wzorzec zostaje, bo podświadomość traktuje go jak mechanizm bezpieczeństwa. 3. Skłonność do perfekcjonizmu i lęku przed porażką Perfekcjonizm często bywa mylony z ambicją, ale ci, którzy dorastali w toksycznych domach, robią wszystko „idealnie” nie z potrzeby rozwoju, tylko ze strachu. Psychologowie nazywają to strategiami przetrwania. Dziecko próbuje zasłużyć na spokój i akceptację, więc w dorosłości powtarza te schematy: jest surowe wobec siebie, nieustannie spięte, a każdy błąd odbiera jak osobistą porażkę. Widać to w ich ciele – spięte barki, kontrola w każdym geście, nerwowy uśmiech. 4. Trudności w wyznaczaniu granic To kolejny sygnał, który często zdradza trudne dzieciństwo. Osoby wychowane w toksycznych domach nie potrafią odmówić, bo przez lata uczono je, że ich potrzeby są mniej ważne. Potem bardzo trudno im powiedzieć „nie”, nawet gdy są wyczerpane lub czują się skrzywdzone. Toksyczni rodzice często przekraczają granice – wchodzą bez pukania do pokoju, komentują wygląd, decydują za dziecko. Nic dziwnego, że dorosła już osoba nie wie, jak te granice stawiać. 5. Nadmierna czujność i „skanowanie” otoczenia Eksperci podkreślają, że dzieci dorastające w nieprzewidywalnym środowisku uczą się nieustannej obserwacji – tonu głosu, nastroju domowników, gestów. To mechanizm, który ma pomagać uniknąć konfliktu. W dorosłym życiu objawia się to nadmierną czujnością: ktoś stale analizuje reakcje innych, bo boi się, że nadejdzie krytyka albo wybuch. 6. Trudność z zaufaniem i budowaniem relacji Toksyczne relacje w domu podkopują poczucie bezpieczeństwa. Dziecko, które nie mogło polegać na własnych rodzicach, w dorosłości ostrożnie otwiera się na innych. Sama widzę, jak często w listach powtarza się zdanie: „boję się, że ktoś mnie zrani”. To sygnał, że w przeszłości zawiódł je ktoś, kto miał dawać wsparcie i stabilność. Z zewnątrz widać to jako dystans, unikanie bliskości, ostrożne gesty. Ale pod powierzchnią kryje się ogromna potrzeba miłości. Jeśli jesteście rodzicami małych dzieci, warto na moment zatrzymać się i spojrzeć na te sygnały jak w lustro. Maluch chłonie atmosferę domu szybciej, niż nam się wydaje, a słowa czy gesty zapisują mu się w pamięci na długie lata. To od was uczy się, jak reagować, jak mówić o emocjach i jak się traktować. Zdrowa, spokojna codzienność nie musi być idealna – ważne, żeby była pełna szacunku, czułości i uważności. Każdy drobny gest wsparcia buduje w dziecku poczucie bezpieczeństwa, które zaprocentuje, kiedy dorośnie. Zobacz też: Te 4 bajki obniżają inteligencję dziecka? Naukowcy nie mają wątpliwości
10 zwrotów, których nie wolno mówić dziecku. Uczą bezradności i życia w lęku
Czasem jedno zdanie rzucone mimochodem działa jak kropla na skałę. Niby nic, a po latach widać, co w dziecku utrwaliło się na dobre – lęk, poczucie winy, wyuczona bezradność.
Nie musi wcale dojść do wielkich dramatów, żeby w człowieku urosło przekonanie, że świat jest przeciwko niemu. Wystarczą powtarzane codziennie zdania, drobne docinki, niby niewinne komentarze. Dzieci łapią je jak gąbka, a potem noszą pod skórą dużo dłużej niż nam się wydaje. Nie chodzi o to, żebyśmy teraz bali się każdego słowa. Wychowanie to żywa relacja, pełna emocji, potknięć, przeprosin. Chodzi o uważność na komunikaty, które wtłaczają dziecko do roli kogoś słabszego, gorszego, skazanego na porażkę. Słowa, które podcinają dziecku skrzydła „Zawsze wszystko psujesz.” To zdanie wpycha dziecko do pudełka z napisem „nieudacznik”. Nawet jeśli były to tylko nerwy po rozlanej herbacie, ono usłyszy wyrok na swoją osobę, nie ocenę sytuacji. „Nic z ciebie nie będzie.” Dla dorosłego to czasem skrót myślowy w złości. Dla dziecka – informacja, że nie ma sensu próbować. Po co się starać, skoro wynik jest z góry przesądzony. „Ty się do tego nie nadajesz.” Zamiast pomóc znaleźć sposób, odbieramy odwagę do eksperymentowania. A przecież dzieci uczą się właśnie przez próby i błędy. „Inni potrafią, tylko ty nie.” Porównanie boli bardziej niż zakaz. Nawet jeśli mówimy to „motywacyjnie”, dziecko dostaje przekaz: jest gorsze od reszty świata. „Co z tobą jest nie tak.” To pytanie nie otwiera rozmowy, tylko zawstydza. Pod spodem siedzi sugestia, że problemem jest ono, nie sytuacja. „Przestań się mazgaić.” W ten sposób uczymy, że emocje są niewygodne i trzeba je chować. A potem dorosły człowiek nie umie powiedzieć, że jest mu smutno lub trudno, więc dusi to w sobie. „Nie przesadzaj, to nic takiego.” Dla nas „drobiazg”, dla dziecka ważna sprawa. Unieważnianie emocji podcina zaufanie do własnych odczuć: „Skoro mama mówi, że nic się nie stało, to może ja przesadzam w każdej sytuacji”. „Taki już jesteś.” Brzmi łagodnie, ale jest jak stempel. Zamykamy dziecko w stałej roli: nieśmiałego, bałaganiarza, marudy. „Nie rób wstydu.” Wstyd to jeden z najsilniejszych hamulców rozwoju. Dziecko zaczyna żyć pod ocenę innych i boi się być sobą. „Jak nie zrobisz, to zobaczysz.” Groźba wisi w powietrzu jak ciężka chmura. Zamiast uczyć odpowiedzialności, uczymy lęku przed karą. Wiem, że czasem te zdania same wylatują z ust. Też mi się zdarzyło je powiedzieć, a potem gryźć w język z poczucia winy. Tylko że wychowanie nie jest o byciu idealnym. Jest o zauważaniu, naprawianiu i uczeniu się nowych sposobów mówienia. Jak mówić, żeby dziecko czuło się bezpieczne i sprawcze? Zamiast wielkich deklaracji warto sięgać po proste zamienniki. One nie brzmią jak psychologiczny wykład, a działają jak miękka poduszka po potknięciu. Zamiast „Zawsze wszystko psujesz”, powiedzcie: „Tym razem coś nie wyszło, spróbujmy inaczej.” Zamiast „Nie przesadzaj”, powiedzcie: „Widzę, że to dla ciebie ważne, opowiedz mi.” Zamiast „Inni potrafią”, powiedzcie: „Każdy uczy się w swoim tempie.” Zamiast „Nie rób wstydu”, powiedzcie: „Rozumiem, że się denerwujesz, jestem przy tobie.” To są małe zmiany w języku, ale w głowie dziecka robią ogromną różnicę. Ono słyszy wtedy, że ma prawo próbować, popełniać błędy, czuć i szukać wsparcia. A to jest fundament odporności psychicznej. Co robić, gdy te słowa już padły? Najgorsze, co możemy zrobić, to udawać, że nic się nie stało. Dzieci świetnie wyczuwają napięcie. Jeśli chcemy je uczyć odpowiedzialności, pokażmy ją w praktyce. Gdy wyrwie wam się coś raniącego, wróćcie do tego po chwili. Powiedzcie spokojnie: „Poniosły mnie nerwy. Nie miałam racji. Przepraszam. Chodziło mi o to, że…”. Tyle. Bez usprawiedliwień, bez długich wykładów. To nie osłabia autorytetu, tylko go wzmacnia. Dziecko widzi, że relacje da się naprawiać, a emocje da się nazywać. I jeszcze jedno: jeśli macie w sobie echo tych zdań z własnego dzieciństwa, to nie znaczy, że musicie je powtarzać. Wiem, jak trudno zmienić język, który mamy wdrukowany od lat. Ale da się. Wystarczy zatrzymać się na sekundę przed wypowiedzeniem ich z automatu i zapytać samą siebie: „Co moje dziecko usłyszy o sobie po tym zdaniu?”. Ta jedna sekunda potrafi odmienić rozmowę. Zobacz też: Ten nawyk rodzica podcina skrzydła bardziej niż docinki kolegów. Robimy to nieświadomie
5 zdań, które ranią dziecko najbardziej. Mówią je tylko nieświadomi rodzice
W domu czasem padają słowa, które szybko znikają z naszej pamięci. W dziecku zostają jednak na długo, układając się w cichy obraz tego, kim jest i czego może się po świecie spodziewać.
Najbardziej ranią te „zwykłe” komunikaty, powtarzane mimochodem, w pośpiechu, w zmęczeniu. Badania nad przemocą werbalną pokazują, że słowa potrafią zostawić ślad równie silny, a czasem silniejszy niż inne formy krzywdzenia („Child Abuse & Neglect”, 2023). Dorośli, którzy w dzieciństwie często słyszeli upokarzające lub podważające ich wartość zdania, częściej zmagają się potem z obniżonym dobrostanem psychicznym. To nie publicystyka, to twarde dane. Słowa, które ranią dziecko Nie ma rodzica idealnego. Sama też wielokrotnie łapałam się na tym, że stres próbuje mówić przeze mnie. Różnica polega na tym, że mamy szansę zobaczyć, które zdania są jak drzazga. Wyjęta od razu, boli chwilę. Zostawiona, jątrzy się latami. Zdanie 1: „Jesteś taki… (leniwy, niegrzeczny, niezdarny)” Etykiety są wygodne. Jednym słowem opisują cały chaos dnia. Problem w tym, że dziecko nie słyszy „Dzisiaj zachowałeś się nie w porządku”, tylko „Taki jesteś”. Z czasem zaczyna budować tożsamość wokół tych łat. Psychologowie od lat zwracają uwagę, że stałe przypisywanie cech („Jesteś głupi”, „Jesteś okropna”) uderza w samoocenę i poczucie sprawczości. Co mówić zamiast: „Nie podoba mi się to, co zrobiłeś” albo „Złości mnie to zachowanie”. Oceniamy wtedy czyn, nie człowieka. Zdanie 2: „Przestań płakać, nic się nie stało” Wielu z nas słyszało to w dobrej wierze. Chodziło o ukojenie. Dla dziecka brzmi jednak jak komunikat: „Twoje emocje są niewłaściwe”, „Nie ufaj temu, co czujesz”. W tekstach psychologów powtarza się jedno ostrzeżenie: unieważnianie emocji utrudnia później ich rozumienie i regulowanie. Zwykle pomaga prostsze zdanie. „Widzę, że jest ci smutno” albo „To było przykre”. Samo nazwanie emocji często działa jak oddech. Zdanie 3: „Zobacz, jak inni sobie radzą, a ty nie” Porównania mają być motywacją, a najczęściej stają się miarą wstydu. Dziecko słyszy, że jest „gorsze”, nawet jeśli my chcemy je popchnąć do wysiłku. Specjaliści podkreślają, że takie zestawienia niszczą pewność siebie i budują rywalizację tam, gdzie powinna być ciekawość świata. Wiem, że to trudne, więc trzymam się jednej zasady: porównuję dziecko tylko do niego samego sprzed tygodnia czy miesiąca, np. „Widzisz, ile już potrafisz, tydzień temu to zadanie sprawiło ci trudność, a teraz rozwiązałeś je bez problemu”. Zdanie 4: „Zawiodłeś mnie” To jedno z najcięższych zdań, bo dotyka dziecięcego lęku przed utratą miłości. Dzieci budują poczucie bezpieczeństwa na przekonaniu, że rodzic jest „bazą”, do której można wrócić nawet po błędzie. Kiedy słyszą, że zawodzą, zaczynają uważać, że miłość zależy od wyników. A przecież zdrowa więź rodzi się z akceptacji, a nie z perfekcji. Jeśli już muszę mówić o rozczarowaniu, wolę: „Jest mi przykro z powodu tej sytuacji” albo „Nie zgadzam się z tym, co zrobiłeś, ale nadal jestem po twojej stronie”. Zdanie 5: „Nie przesadzaj, jesteś zbyt wrażliwy” To zdanie wygląda niewinnie. Słyszałam je na placach zabaw, w szkolnych korytarzach. Dla dziecka bywa jak zakaz bycia sobą. Uczy, że jego reakcje są „za duże”, a ono samo „za jakieś”. W efekcie albo tłumi emocje, albo zaczyna je przeżywać z poczuciem winy. Psychologowie wprost wskazują takie sformułowania jako szkodliwe dla kształtowanego obrazu samego siebie. Tu pomaga odwrócenie perspektywy. „Masz prawo tak się czuć” − i dopiero potem rozmowa o tym, co da się z tym zrobić. Co robić, gdy już powiedzieliśmy raniące słowa? Największą pułapką rodzicielstwa jest myśl, że jedno złe zdanie przekreśla wszystko. Nie przekreśla. Więź buduje się również przez naprawę. Jeśli słowa poszły za daleko, warto do nich wrócić. Przeprosić, nazwać to, co się stało, powiedzieć, co mieliśmy na myśli. Dziecko nie potrzebuje rodzica bezbłędnego. Potrzebuje dorosłego, który umie wziąć odpowiedzialność i pokazać, że relacja jest ważniejsza niż duma. Ja sama traktuję to jak codzienny trening uważności. Nie zawsze wygrywam z pośpiechem, zmęczeniem, własnymi schematami z dzieciństwa. Ale za każdym razem, kiedy złapię się na ostrym słowie i potrafię je naprawić, czuję, że dokładam cegiełkę do czegoś większego. Do domu, w którym dziecko uczy się, że jest ważne nie za coś, tylko po prostu. Źródło: sciencedirect.com Zobacz także: 6 rzeczy, które możesz powiedzieć dziecku zamiast „uspokój się”. Emocje natychmiast opadną
5 toksycznych reakcji na zachowanie dziecka. Tak rodzice niszczą więź kawałek po kawałku
Wiele dorosłych reakcji wygląda na niewinną dyscyplinę, a w rzeczywistości potrafi po cichu podcinać dziecięce poczucie bezpieczeństwa. Zaufanie i więź nie znikają nagle, raczej kruszą się w drobnych momentach, których na co dzień nawet nie uznajemy za ważne.
Na co dzień obserwuję mnóstwo różnych sytuacji, w których matki, ojcowie, babcie reagują nie do końca tak, jakby chcieli, albo na tyle dobrze, na ile umieją. W większości z nich nie ma złej woli. Jest zmęczenie, stres, czasem bezradność. I jest też dziecko, które nie tyle „sprawdza granice”, co próbuje zrozumieć świat oraz siebie w tym świecie. Kiedy reagujemy z automatu albo naszą reakcją kieruje złość, łatwo wpaść w schematy, które niszczą zaufanie. Z zewnątrz wygląda to jak „wychowanie”, ale w rzeczywistości rani dziecko jak drzazgi. Pomału, ale coraz bardziej dotkliwie. Poniżej zebrałam pięć reakcji, które słyszę najczęściej. Wszystkie da się zamienić na coś lepszego. 1. Krzyk i zawstydzanie dziecka przy innych „Przestań w końcu”, „Zobacz, jaki wstyd”, „Nie rób z siebie błazna”. Wiem, jak to jest, gdy człowiek ma w głowie tysiąc spraw, a dziecko akurat w sklepie urządza protest. Krzyk bywa odruchem. Problem w tym, że dla dziecka to nie jest lekcja zachowania, tylko lekcja mająca prosty przekaz: „Gdy jest trudno, zostajesz sam i jeszcze cię upokorzę”. Co robić zamiast? Jeśli emocje rosną, zróbcie pauzę. Powiedzcie spokojnie: „Widzę, że coś cię bardzo złości, idziemy na bok i pogadamy”. Nawet jeśli rozmowa potrwa 30 sekund, dziecko dostaje sygnał, że jest ważne, a trudne emocje można unieść bez publicznego linczu. 2. Ironia, wyśmiewanie albo etykietowanie To są te drobne „żarciki”, które wcale nie są niewinne. „Ale z ciebie beksa”, „No tak, nasz geniusz znowu nie pamięta”, „Ty zawsze przesadzasz”. Etykieta przykleja się szybciej, niż nam się wydaje. Dziecko zaczyna myśleć o sobie przez pryzmat tego, co usłyszało od najbliższych. Co robić zamiast? Opisujcie zachowanie, nie osobę. Nie mówcie „Jesteś leniwy”, tylko „Widzę, że trudno ci się zabrać za lekcje, pomogę ci zacząć”. Zamiast „Znowu histeryzujesz”, powiedzcie „To dla ciebie ważne, opowiedz mi”. To zmienia ton rozmowy i buduje poczucie bezpieczeństwa. 3. Straszenie utratą miłości albo odejściem „Jak tak będziesz robił, to przestanę cię lubić”, „Oddam cię pani”, „Zostawię cię tu”. Wiem, że to czasem pada wtedy, gdy rodzic chce natychmiast przerwać trudne zachowanie. Tyle że dziecko słyszy w tym groźbę porzucenia. A lęk nie uczy regulacji emocji, tylko uczy paniki. Co robić zamiast? Stawiajcie granice bez szantażu. „Nie pozwolę ci bić, to boli. Jeśli jesteś wściekły, możesz tupać albo ścisnąć poduszkę”. Można być stanowczym i jednocześnie dostęp­nym. Tu nie ma sprzeczności. 4. Porównywanie do innych dzieci „Zobacz, jak twoja siostra grzecznie siedzi”, „Inne dzieci potrafią”, „A u Kasi w domu tak nie ma”. To wygląda jak motywacja, a naprawdę jest cichą informacją: „Nie jesteś wystarczający”. Dziecko nie zaczyna się starać bardziej. Zaczyna się martwić, że w waszych oczach przegrywa. Co robić zamiast? Porównujcie dziecko do niego samego z wczoraj. „Pamiętasz, że tydzień temu było ci trudniej, a dziś poszło lepiej”. To buduje sprawczość. Jeśli chcecie pokazać wzór, mówcie o zachowaniu, nie o wyższości innych osób. 5. Chłód, ignorowanie i „ciche dni” „Nie krzyczę, po prostu się nie odzywam”. Dla dorosłego to chwila na ochłonięcie. Dla dziecka może to być kara w najostrzejszej formie. Brak kontaktu z bliską osobą dziecko odbiera jak odcięcie od bezpieczeństwa. Co robić zamiast? Jeśli potrzebujecie czasu, nazwijcie to. „Jestem teraz zdenerwowana, potrzebuję kilku minut i wrócę do rozmowy”. Dziecko dostaje jasną mapę sytuacji. Wie, że relacja trwa, nawet gdy emocje są duże. Chodzi o to, żebyście zauważali momenty, w których wasza reakcja wynika z napięcia, a nie z troski. Dziecko buduje zaufanie w drobiazgach: w tonie głosu, w tym, że słuchacie do końca, w tym, że nie robicie z jego emocji żartu. Zaufanie nie bierze się z wielkich przemówień o wartościach. Rodzi się przy kuchennym stole, w samochodzie, w sklepie, w chwilach, kiedy jest zwyczajnie trudno. Zobacz też: Wychowawczyni: „To brak prywatności”. Wieczorami rodzice przekraczają granice
9 błędów w wychowaniu, które biorą się ze strachu o dziecko. „Będzie powoli gasło”
Znam ten rodzicielski ścisk w żołądku, który pojawia się nagle i każe działać szybciej, mocniej, bardziej. Tyle że strach bywa sprytny i potrafi przebrać się za troskę, a wtedy łatwo przeoczyć to, co naprawdę dzieje się w relacji z dzieckiem.
Kiedy niedawno rozmawiałam z psycholożką o tym, co najczęściej ciąży rodzicom, usłyszałam prostą rzecz: nie boimy się dzieci, tylko świata, o którym myślimy, że je zrani. I właśnie w tym miejscu zaczyna się cała seria drobnych, czasem niemal niewidocznych błędów wychowawczych. Nie takich z gatunku „zła wola” albo „brak serca”. Raczej takich, które rodzą się z miłości, ale podlewane są niepokojem. Sama przez to przechodziłam i do dziś łapię się na odruchach, które nie służą ani mnie, ani moim dzieciom. Zbieram je tu, bo wiem, jak wielu rodziców czuje podobnie. Błędy wychowawcze wynikające ze strachu o dziecko w codziennych sytuacjach Wyręczanie na każdym kroku. Kiedy boję się, że dziecko sobie nie poradzi, podaję mu rękę za szybko. Zawiązuję buty, kończę zadanie, dopowiadam odpowiedź. Dziecko ma wtedy wygodniej, ale uczy się, że świat jest trudny, a ono potrzebuje kogoś, kto je „uratuje”. Kontrolowanie zamiast towarzyszenia. Strach każe mi sprawdzać plecak, przeglądać zeszyty, dopytywać o każdy szczegół. Niby robię to „dla bezpieczeństwa”, a w praktyce wysyłam sygnał: nie ufam ci, sam nie ogarniesz. Zamykanie w bańce. Czasem wydaje mi się, że najlepiej będzie, jeśli dziecko nie spotka się z niczym nieprzyjemnym. Ograniczam wyjścia, unikam trudnych tematów, filtruję znajomości. Tyle że ono i tak wyfrunie z domu, a bez treningu nie będzie wiedzieć, jak się poruszać w świecie. Wieczne ostrzeganie. „Uważaj”, „nie biegnij”, „nie ruszaj”. Te słowa lecą często automatycznie. W nadmiarze działają jak klosz, pod którym wszystko jest groźne. Dziecko zamiast ciekawości ćwiczy w sobie napięcie. Trzymanie dziecka przy sobie na siłę. Zdarzało mi się przedłużać pożegnania, robić z rozstań wielką sprawę, bo we mnie siedział lęk. Dziecko czuje te emocje, przejmuje je i zaczyna myśleć, że samodzielność to coś ryzykownego. Naprawianie każdej porażki. Gdy dziecko płacze, bo coś mu nie wyszło, mam odruch natychmiastowego „odkręcania” sytuacji. Dzwonię do nauczyciela, tłumaczę, proszę, załatwiam. A ono nie dostaje szansy, żeby poczuć: upadłam, wstałam, jestem dalej w grze. Zbyt szybkie etykietowanie emocji. W strachu lubię mieć jasność, więc mówię: „jesteś zmęczony”, „jesteś zły”, „przesadziłaś”. A emocje dziecka nie zawsze są takie proste. Kiedy je nazywam za nie, odbieram mu prawo do własnego kompasu. Wybieranie za dziecko „bezpiecznych” dróg. Znam to z autopsji: lepiej niech idzie tam, gdzie będzie spokojniej, łatwiej, pewniej. Tyle że moje poczucie bezpieczeństwa nie musi pasować do jego marzeń. Dziecko potrzebuje próbować swoich ścieżek, nawet jeśli nie wszystkie są idealne. Miłość z warunkami ukrytymi w trosce. To najtrudniejsze do zauważenia. Gdy strach jest duży, potrafię chwalić tylko za „rozsądne” wybory, nagradzać spokój, zniechęcać do ryzyka. Dziecko uczy się wtedy, że moje ciepło zależy od tego, jakie jest. A przecież chcę, żeby czuło, że jest kochane także wtedy, gdy błądzi, buntuje się, próbuje. Kiedy patrzę na te błędy, widzę w nich nie brak kompetencji, tylko nadmiar napięcia. Strach jest naturalny, bo dziecko jest dla nas kimś najważniejszym. Problem pojawia się wtedy, gdy to strach zaczyna prowadzić. Wiele razy powtarzałam sobie zdanie, które usłyszałam kiedyś na warsztatach dla rodziców: „Dziecko będzie powoli gasło”. Tak właśnie dzieje się z dzieckiem, które nie ma przestrzeni na własne doświadczenia. Nie gaśnie od jednej decyzji, tylko od setek drobnych „nie mogę ci zaufać”. Co robić, gdy lęk o dziecko przejmuje stery Po pierwsze, zatrzymuję się wtedy na chwilę i pytam samą siebie, przed czym naprawdę chcę ochronić dziecko. Przed światem czy przed moim niepokojem. Po drugie, staram się robić krok w tył i oddawać odpowiedzialność tam, gdzie jej miejsce, czyli dziecku, odpowiednio do jego wieku. Po trzecie, mówię na głos o strachu, nie przerzucając go na dziecko. „Martwię się, ale wierzę, że sobie poradzisz” ma zupełnie inną moc niż „nie rób tego, bo ja się boję”. Nie chodzi o to, żeby przestać się bać. Chodzi o to, żeby wychowanie nie wynikało z tej emocji. Dziecko potrzebuje naszej uwagi, granic i czułości. Nie potrzebuje klatki zrobionej z lęku, nawet jeśli jest pozłacana miłością. Zobacz też: Nikt nie przyszedł na urodziny mojej córki. Tak rodzice uczą dzieci okrucieństwa
12 zdań, którymi nieświadomie zawstydzasz dziecko. Po tym już nie przyjdzie do ciebie z problemem
Są takie słowa, które wypowiadamy odruchowo, z troski albo ze zmęczenia, a potem dziwimy się, że w domu robi się cicho. Dziecko traci zaufanie do rodzica, bo zbyt wiele razy doświadczyło uczucia wstydu: za to, jak się czuje, co robi, co mówi, jak wygląda.
W zawstydzaniu nie chodzi o wielkie awantury. Najczęściej wszystko dzieje się mimochodem, między śniadaniem a wyjściem do szkoły, w samochodzie, w kolejce do apteki, w chwili, gdy emocje dziecka są większe niż nasza cierpliwość. Dorośli mają przewagę w słowach, tonie głosu i autorytecie. Dzieci mają tylko jedno narzędzie: wycofanie. I jeśli uznają, że przy nas jest im wstyd, to następnym razem problem zostawią dla siebie. Zdania, które zawstydzają, choć brzmią „normalnie” „Nie przesadzaj, to nic takiego.” Dla dziecka to komunikat: „twoje uczucia są bez sensu, nie pasują, są niewygodne”. Wstyd rodzi się wtedy, gdy ktoś daje nam sygnał, że reagujemy „nie tak”. Dziecko uczy się, że jego przeżycia nie mają znaczenia, więc lepiej o nich nie mówić. „Zobacz, inni sobie radzą, a ty nie.” Porównania są jak małe drzazgi. Nawet jeśli wskazujemy wzór z najlepszych intencji, dziecko słyszy, że jest „gorsze”. Wstyd miesza się z zazdrością i złością, a potem pojawia się myśl: „po co mam próbować, skoro i tak przegrywam w oczach rodzica”. To prosta droga do zamykania się albo do robienia wszystkiego na pokaz. „W twoim wieku już powinieneś to umieć.” W dorosłym świecie to brzmi jak mobilizacja, a w dziecięcym jak wyrok. Każde dziecko rozwija się w swoim rytmie i w różnych obszarach. Kiedy słyszy, że „powinno”, czuje wstyd, że nie nadąża. Zamiast dostać wsparcie, dostaje poczucie, że zawsze jest o krok w tyle. „Co z tobą jest nie tak.” To zdanie potrafi paść nawet w wersji żartobliwej, rzuconej mimochodem. Zostaje głęboko w sercu, bo dotyka tożsamości. Nie mówi: „to zachowanie mi się nie podoba”, tylko: „ty jesteś problemem”. Pamiętam znajomego chłopca, który po takim komunikacie przestał odpowiadać na pytania w klasie. Przestał, bo uznał, że z nim „jest coś nie tak”, więc każda próba może skończyć się kolejnym wstydem. „Znowu to samo.” Dla dorosłego to skrót myślowy: „jestem zmęczona tą sytuacją”. Dla dziecka to etykietka: „jestem męczące, nic się nie zmienia, nie ma sensu próbować”. Wstyd pojawia się, bo dziecko czuje się przewidywalnym problemem, a nie kimś, kto się uczy. „Nie rób ze mnie głupiej.” To zdanie zazwyczaj wynika z bezsilności, ale brzmi jak oskarżenie o złe intencje. Dziecko słyszy: „kombinujesz, manipulujesz”. Wstyd miesza się z lękiem, a potem z dystansem. „Jak ty wyglądasz.” Nawet rzucone w pośpiechu, wiąże wartość dziecka z wyglądem. W środku zostaje przekaz: „muszę zasłużyć na akceptację tym, jak się prezentuję”. To wstyd ciała, wstyd bycia „nie dość dobrym, atrakcyjnym”. „Wszystko przez ciebie.” Zwykle chodzi o konkretną sytuację, ale dziecko bierze to na siebie całościowo. Słyszy: „jestem powodem kłopotów dorosłych”. To ogromny ciężar i prosty przepis na to, żeby przestało mówić o swoich potrzebach, bo tylko „dokłada” problemów. „Masz dwie lewe ręce.” Niby żart, niby powiedzonko, a w dziecku zostaje jako definicja. Taki komunikat mówi: „nie umiesz, nie nadajesz się”. Wstyd blokuje chęć próbowania, bo po co się wychylać, skoro i tak wyjdzie źle. „Nie wiem, co z tobą zrobić.” Wypowiadane z bezradności, dla dziecka może brzmieć jak odrzucenie. Ono słyszy: „jestem za trudne, nie mam miejsca w tej relacji, mama nie daje sobie rady ze mną”. Wstyd zamienia się w wycofanie albo w bunt. „Przestań się mazgaić.” To cios w emocje. Dziecko uczy się, że smutek, łzy, żal są niemile widziane. Wstyd rodzi się z przeświadczenia, że „fajne dzieci nie płaczą”, więc maluch zaczyna chować uczucia, a nie je oswajać. „No i widzisz, mówiłam.” Dorosły chce podkreślić, że miał rację. Dziecko wysnuwa z tego wniosek: „kiedy mi nie wyjdzie, dostanę potwierdzenie, że jestem do niczego”. Wstyd wiąże się z porażką, więc następnym razem dziecko nie przyjdzie po pomoc, tylko będzie udawać, że wszystko ogarnia. Co mówić, żeby dziecko przychodziło z problemem do rodzica Nie jesteśmy robotami. Każdemu z nas zdarza się powiedzieć coś za ostro, szczególnie w biegu albo w nerwach. Ważne jest to, co robimy potem. Ja nauczyłam się trzech prostych rzeczy: Po pierwsze, uznajcie emocje, zanim zaczniecie naprawiać sytuację. Zamiast „nie przesadzaj” spróbujcie: „widzę, że to dla ciebie trudne, opowiedz mi”. Brzmi banalnie, a działa, bo daje dziecku przestrzeń na to, co czuje. Po drugie, oddzielajcie dziecko od zachowania. Zamiast „co z tobą jest nie tak” powiedzcie: „to, co zrobiłeś, nie było ok, pogadajmy, co z tym zrobimy”. Dziecko nie czuje się wtedy „zepsute”, tylko ma szansę nauczyć się czegoś nowego. Po trzecie, mówcie o sobie, nie o jego wadach. Zamiast „w twoim wieku powinieneś” wybierzcie: „martwię się, bo chcę, żebyś sobie poradził. Pomogę ci”. Taki komunikat nie zawstydza, tylko zaprasza do współpracy. Najbardziej wzrusza mnie moment, gdy dziecko po trudnej rozmowie wraca następnego dnia i mówi: „mamo, jednak chcę ci o czymś powiedzieć”. To jest dowód, że relacja działa. Nie potrzebujemy perfekcji. Potrzebujemy uważności na słowa, bo one tworzą dom bardziej niż ściany. Jeśli czasem zdarzy się wam wypalić coś, co zawstydza, wróćcie do dziecka i powiedzcie: „przepraszam, poniosło mnie. Nadal chcę cię słuchać”. Dla dziecka to sygnał, że przy was nie musi się wstydzić siebie. I wtedy naprawdę przyjdzie z problemem, nawet tym największym. Zobacz też: Metoda misia to najlepszy sposób chwalenia dziecka: natychmiast dodaje skrzydeł
6 błędów wychowawczych szkoły. „Teraz muszę wszystko naprawiać w domu”
Kiedy słucham znajomych rodziców i czytam listy, które przychodzą do redakcji, często łapię się za głowę. W tych opowieściach powtarza się kilka szkolnych nawyków, które zostają z dziećmi na długo, a potem to my próbujemy je odkręcać w domowych warunkach.
Wiem, że szkoła potrafi dać dzieciom skrzydła. Widzę też, że czasem, zupełnie niechcący, robi coś odwrotnego. I nie chodzi o pojedyncze wpadki konkretnego nauczyciela, tylko o systemowe błędy wychowawcze, które krążą po szkołach jak nieproszony gość. Poniżej zebrałam sześć najczęściej powtarzających się problemów, opartych na rozmowach z rodzicami z mojego otoczenia i na listach od was. 1. Ocenianie wszystkiego, zamiast uczenia procesu „Moja córka boi się próbować, bo od razu myśli, że dostanie słabą ocenę” − powiedziała mi ostatnio Paulina, mama piątoklasistki. W listach do redakcji to zdanie wraca jak echo. Szkoła nadal zbyt często skupia się na efekcie, a nie na drodze, jaką dziecko do niego dochodzi. Jeśli liczy się tylko wynik, dziecko uczy się, że błąd to wstyd, a nie element nauki. W domu potem musimy to mozolnie odwracać, tłumaczyć, że pomyłka jest normalna, że próby są ważniejsze niż perfekcja. 2. Porównywanie uczniów między sobą „Wiem, że pani nie robi tego złośliwie, ale kiedy mówi: 'zobacz, jak Marysia ładnie pisze', czuję, jak mój syn gaśnie” − napisała do nas jedna z czytelniczek. Porównania czasem padają mimochodem, czasem są pakietem motywacyjnym w złym stylu. Skutek jest ten sam: dziecko zaczyna wierzyć, że jego wartość zależy od tego, jak wypada na tle innych. Zamiast budować wewnętrzną motywację, szkoła niechcący uczy rywalizacji i lęku. My w domu próbujemy wrócić do prostego przekazu: jesteś w porządku taki, jaki jesteś, a rozwijasz się własnym tempem. 3. Brak realnej edukacji emocjonalnej To temat, który pojawia się w niemal każdej rozmowie między rodzicami. Dzieci uczą się liczb, dat i definicji, ale nikt nie uczy ich nazywania emocji, stawiania granic, rozwiązywania konfliktów. Znajoma, Magda, opowiadała mi o synu, który w trzeciej klasie nie potrafił powiedzieć, że jest zawstydzony albo przestraszony, więc reagował agresją. W szkole usłyszał tylko, że „zachowuje się niegrzecznie”. Bez rozmowy o emocjach i narzędzi do radzenia sobie z nimi, dziecko zostaje samo ze swoim światem wewnętrznym. Potem w domu odrabiamy dodatkowe lekcje z empatii i komunikacji. 4. Publiczne zawstydzanie i „dyscyplina na pokaz” „Pani kazała mu wstać i powiedzieć przed klasą, że nic nie umie” − to fragment z jednego z ostatnich maili do redakcji. Nie piszę tego, żeby piętnować konkretne osoby, bo wiem, że czasem za takim zachowaniem stoi zmęczenie i bezradność. Problem jest większy: w wielu szkołach wciąż działa stara metoda uciszania przez wstyd. Dziecko, które raz zostało publicznie upokorzone, zaczyna chronić się milczeniem, ucieczką albo buntem. Po takich sytuacjach rodzice mówią wprost: „teraz muszę wszystko naprawiać w domu, odbudować poczucie bezpieczeństwa i zaufanie do dorosłych”. 5. Przerzucanie odpowiedzialności za naukę na rodziców Nie chodzi o zwykłe wsparcie. Chodzi o sytuacje, gdy szkoła zakłada, że to rodzic ma dopilnować, wytłumaczyć, odpytać, zrobić projekt. Wiele osób, z którymi rozmawiam, czuje się tak, jakby po pracy szło na drugi etat. „Ja nie chcę być domowym nauczycielem, ja chcę być mamą” − powiedziała mi Kasia, którą spotkałam na szkolnym korytarzu. Jeśli system opiera się na tym, że rodzic musi nadrabiać braki, dziecko dostaje komunikat, że szkoła nie jest miejscem, gdzie ono naprawdę się uczy, tylko miejscem, z którego zadania przenosi się do domu. W efekcie rośnie napięcie w rodzinie, a nauka kojarzy się z obowiązkiem, nie z ciekawością. 6. Ignorowanie różnic i etykietowanie „On jest leniwy”, „ona jest słaba z matematyki”, „ten to zawsze rozrabia”. Takie metki przyklejają się szybciej, niż nam się wydaje. W listach od rodziców pojawia się ból, bo etykieta zamyka dziecko w roli, z której trudno wyjść. Szkoła często działa według jednego wzorca, a dzieci są różne Jedne uczą się szybko przez słuchanie, inne potrzebują ruchu, jeszcze inne czasu. Jeśli system nie widzi tych różnic, to zamiast wspierać, podcina skrzydła. W domu wtedy pracujemy nad tym, żeby dziecko nie utożsamiało się z łatką, tylko dostrzegło swoje możliwości rozwoju. Kiedy spisuję te błędy, czuję mieszankę złości i smutku, bo wiem, że wiele z nich wynika nie z braku serca, tylko z przeciążenia i starych schematów. Widzę też, jak ogromną siłę mają rodzice, którzy rozmawiają z dziećmi, wyłapują sygnały, wspierają mądrze, nawet jeśli czasem po omacku. Jeśli macie poczucie, że szkoła coś w dziecku przygasiła, to nie znaczy, że jesteście bezradni. To raczej znak, że warto być obok, słuchać i cierpliwie pokazywać, że nauka i dorastanie to nie wyścig, tylko długa droga. A my w redakcji dalej będziemy czytać wasze listy, bo w nich najlepiej widać, co naprawdę dzieje się po dzwonku. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Nie czytam Librusa po 17”. Rodzice mają dość nadgorliwych nauczycieli
Tych 5 zdań mówią tylko toksyczni rodzice. Brzmią jak miłość, a są manipulacją
Kiedy słyszę te zdania, od razu mam w głowie lampkę ostrzegawczą. Na pierwszy rzut oka są miękkie, ciepłe, do przyjęcia, ale za chwilę zostawiają dziecko z poczuciem winy, które nie bierze się znikąd.
Toksyczna komunikacja rzadko wygląda jak jawny atak. Zwykle przychodzi w opakowaniu troski, miłości i „dobrych intencji”. Tyle że efekt bywa dokładnie odwrotny. Dziecko, nawet dorosłe, zaczyna żyć w trybie ciągłego tłumaczenia się, usprawiedliwiania, spełniania cudzych oczekiwań. Wiem, jak długo potrafi się w człowieku ciągnąć echo jednego zdania wypowiedzianego „dla jego dobra”. Nie chodzi o to, żeby teraz na szybko osądzać swoich rodziców i przyklejać im łatki. Wiele osób powtarza schematy, które same wyniosły z domu. Rzecz w tym, żeby rozpoznać te komunikaty i zobaczyć, co robią z nami. Dopiero wtedy można postawić granice i odzyskać spokój. 1. „Ja się dla ciebie poświęciłam, więc…” Czasem te słowa padają wprost, czasem między wierszami: „Wszystko, co mam, oddałam wam”, „Nie miałam życia, bo wy byliście najważniejsi”. Brzmi jak opowieść o miłości. Jest jednak rachunkiem, który wystawia się dziecku po latach. A rachunek oznacza dług. Kiedy rodzic używa poświęcenia jako argumentu, przemyca komunikat: „Masz obowiązek mi to spłacić”. Nie ma tu miejsca na wasze wybory, potrzeby, tempo życia. Jest presja, żeby się odwdzięczać, najlepiej bez końca. Miłość nie działa jak kredyt. W zdrowej relacji nikt nie mówi o długu, tylko o wzajemności. 2. „Gdybyś mnie kochała, tobyś…” To mój prywatny faworyt w kategorii manipulacji ubranej w czułość. Zamiast prośby jest test na miłość. Zamiast rozmowy jest ultimatum. „Gdybyś mnie kochała, przyjechałabyś na święta”, „…zostałabyś bliżej domu”, „…nie mówiłabyś mi 'nie'”. Problem polega na tym, że miłość zostaje tu warunkiem do spełnienia. Jak nie robisz tego, czego chce rodzic, to znaczy, że nie kochasz. To fałsz, który wciska się w serce jak drzazga. Dorosłe dzieci toksycznych rodziców często latami mylą miłość z posłuszeństwem. A prawda jest taka, że można kochać i jednocześnie się nie zgadzać. 3. „Robię to dla twojego dobra” Nikt nie chce być rodzicem, który robi coś „w złej wierze”, więc ten zwrot ma w sobie siłę tarczy. Dziecko słyszy go, gdy rodzic przekracza granice, kontroluje, podważa jego decyzje. To zdanie ma zamknąć dyskusję. Ma brzmieć rozsądnie i opiekuńczo, więc łatwo w nie uwierzyć. Tyle że „twoje dobro” bywa tu wygodnym uzasadnieniem cudzych lęków i ambicji. Jeśli czasem mówisz to zdanie, warto zapytać siebie: czy naprawdę chodzi o dobro dziecka, czy o to, żeby rodzic poczuł się spokojniej, ważniej, potrzebniej. W zdrowej relacji dobro dziecka nie jest pałką do ustawiania go w szeregu. 4. „Po tym wszystkim tak mi się odwdzięczasz” To zdanie działa jak przycisk. Uderza w poczucie lojalności, które mamy wdrukowane od dzieciństwa. Zwykle pada wtedy, gdy dziecko próbuje postawić granicę albo zrobić coś po swojemu. Nagle okazuje się, że jego niezależność jest „niewdzięcznością”. Manipulacja polega na tym, że rodzic nie mówi o swoim smutku wprost. Nie mówi: „Jest mi przykro, że rzadziej się widujemy”. Zamiast tego atakuje moralnie. W takiej rozmowie dziecko nie ma szans wygrać, bo każda odpowiedź wygląda jak obrona przed oskarżeniem. A przecież wdzięczność nie oznacza rezygnacji z własnego życia. 5. „Tylko ja wiem, co jest dla ciebie najlepsze” To zdanie brzmi jak troska, a w praktyce odbiera sprawczość. Jeśli rodzic „wie lepiej”, to wasze uczucia, doświadczenia i decyzje stają się mniej ważne. Widziałam to u wielu kobiet: dorosłych, mądrych, a jednak w środku wciąż małych dziewczynek, które słyszą, że same sobie nie poradzą. Szkodliwość tego komunikatu tkwi w podważaniu zaufania do siebie. Kiedy ktoś przez lata mówi dziecku, że nie wie, co dla niego dobre, ono zaczyna w to wierzyć. A potem pyta o zgodę na życie: na związek, pracę, przeprowadzkę, macierzyństwo, samotność. Tymczasem dorosłość polega na tym, że czasem wybiera się źle, wyciąga wnioski i wybiera lepiej. Na koniec powiem coś bardzo prostego, co sama musiałam sobie kiedyś wytłumaczyć: rozpoznanie manipulacji nie jest atakiem na rodzica. To obrona siebie. Można kochać rodziców i jednocześnie nie zgadzać się na toksyczne zdania. Można być wdzięcznym za dobre rzeczy i nie przyjmować tych, które ranią. Granice nie są brakiem miłości. Są sposobem, żeby ta miłość w ogóle miała szansę być zdrowa, także dla was. Zobacz też: Oto sekret rodziców odpowiedzialnych dzieci. Robią tę 1 rzecz, gdy dziecko ma 2 lata
12 tekstów, które rodzice mówią „dla żartu”. Dziecko nigdy tego nie zapomni
Są takie zdania, które wypowiadamy między gotowaniem obiadu a szukaniem zaginionej skarpetki. Padają lekko, niby mimochodem, jako żart, a potem wracają do nas po latach w wyrzutach sumienia i pretensjach dziecka.
Wiem, jak łatwo jest rzucić coś „dla żartu”, żeby rozładować napięcie, przyspieszyć wyjście z domu, uciszyć marudzenie. Tyle że dziecko nie słucha tylko uchem. Ono słucha całym sobą. I zapamiętuje nie to, co miało być śmieszne dla nas, tylko to, co było ważne dla niego. Nie ma rodziców idealnych, ja też nim nie jestem. Każdy ma inne poczucie humoru. Ale są słowa, które potrafią zapaść w pamięć na zawsze, nawet gdy w naszej głowie były tylko niewinnym żartem. Poniżej zebrałam dwanaście tekstów, które słyszę w domach znajomych, na placach zabaw, w kolejkach. Warto wiedzieć, co tak naprawdę słyszy w nich dziecko. Szkodliwe zdania mówione dzieciom „dla żartu” „Ty to masz dwie lewe ręce” Niby żart o rozlanym soku czy rozbitym kubku, ale dziecko słyszy bezlitosną ocenę swoich zdolności, a raczej ich braku. Zaczyna unikać prób i nowych rzeczy, bo „i tak nie umie”. „Z ciebie to będzie niezły bandyta” Rzucone podczas psot bywa śmieszne dla dorosłych. Dziecko może to odebrać jak przepowiednię albo etykietę. Uczy się, że jeśli psoci, to znaczy, że jest „zły”, a nie że zachowanie było niewłaściwe. „Znowu robisz sceny” Często mówimy tak, gdy emocje dziecka nas zalewają. Ono słyszy wtedy, że jego przeżycia są teatralne i nieważne. Skutek: tłumienie uczuć albo wstyd za to, co czuje. „Nie przeszkadzaj, dorośli rozmawiają” Niby żartobliwy tekst uciszający, ale w dziecku buduje poczucie, że jego głos nie ma znaczenia. To może potem skutkować wycofaniem albo przeciwnie, walką o uwagę za wszelką cenę. „Masz talent do robienia problemów” Dorosły chce skwitować sytuację, dziecko słyszy coś o sobie. Etykieta przykleja się w głowie: „jestem problemem”, a nie „zdarzył się problem”. „Jak będziesz tak gadać, to cię nikt nie będzie chciał słuchać” W intencji ukrócenie marudzenia. A w dziecku zostaje lęk przed mówieniem wprost o swoich potrzebach. Uczy się, że lepiej milczeć niż być odrzuconym. „Zawsze musisz być najmądrzejszy” Rzucane, gdy dziecko dyskutuje albo zadaje dużo pytań. Ono słyszy, że ciekawość i własne zdanie są czymś irytującym. Z czasem może przestać pytać. „Nie rób z siebie ofiary” Mówimy tak, gdy chcemy, żeby dziecko „wzięło się w garść”. A ono słyszy, że nie ma prawa czuć krzywdy. W efekcie może nie mówić o trudnych sytuacjach, bo „i tak go wyśmieją”. „Ktoś tu chyba chce dostać lanie” Niby żart, czasem rzucony w formie straszaka. Dziecko odbiera to jako realną groźbę. Nawet jeśli kara fizyczna nie wchodzi w grę, lęk zostaje. „Z tobą to trzeba jak z jajkiem” Rodzic może mieć na myśli wrażliwość. Dziecko słyszy, że jest „trudne w obsłudze” i musi się zmienić, żeby było łatwiej innym. Znika przestrzeń na jego temperament. „Ale z ciebie dziwak” Powiedziane w żartach przy nietypowych zainteresowaniach czy zachowaniu. Dziecko może przełożyć to na: „coś ze mną nie tak”. A potem chowa swoje pasje, żeby się dopasować. „Taki mądry, a takich głupot nie rozumiesz” Pod tym kryje się rozczarowanie, pośpiech, czasem nasze własne napięcie. Dziecko słyszy jednak sprzeczny komunikat: mam być mądry, ale zarazem jestem głupi. Nie ma jak tego poukładać. Powstaje chaos i lęk przed pomyłką. A pomyłki są przecież normalną częścią uczenia się. Słowa zostają, ale można je naprawiać Jeśli któryś z tych tekstów zdarzyło wam się powiedzieć, to nie znaczy, że jesteście złymi rodzicami. To znaczy, że jesteście ludźmi. Ważne jest jednak to, co zrobicie dalej. U mnie najlepiej działa prosty ruch: zatrzymuję się i mówię wprost, co miałam na myśli. „Powiedziałam to w złości. Nie chcę cię straszyć. Jesteś bezpieczny” Albo: „Chodziło mi o zachowanie, nie o ciebie”. Takie zdania potrafią naprawić w głowie dziecka to, co niechcący popsuliśmy „żartem”. Zobacz też: 7 oznak, że rodzic jest toksyczny. Nawet gdy mówi, że to dla dobra dziecka
7 zdań, które pomogą odbudować relację z dzieckiem. Naprawią błędy toksycznych rodziców
Czasem najmocniej ranią nie czyny, lecz słowa, których zabrakło w odpowiednim momencie. Dobra wiadomość jest taka, że kilka prostych zdań potrafi otworzyć drzwi, które długo wydawały się zamknięte.
Relacja z dzieckiem to delikatna konstrukcja, która potrzebuje uważności, ale też konsekwencji i zwykłej codziennej troski. W przypadku rodziców, którzy w przeszłości stosowali zachowania dziś uznawane za toksyczne, odbudowanie bliskości jest trudnym, ale możliwym procesem. Dlaczego odbudowanie więzi zaczyna się od słów? Wiele osób dopiero po latach zauważa, że w ich domach emocje były ignorowane, potrzeby bagatelizowane, a rozmowy sprowadzały się do wydawania poleceń. Współczesna wiedza o rozwoju dzieci pokazuje jednak coś bardzo ważnego: nawet jeśli wcześniejsze działania budowały dystans, więź można naprawić. Zmiana nie musi zaczynać się od wielkich gestów czy skomplikowanych technik. Często pierwszym krokiem jest kilka zdań, które pokazują dziecku – młodszemu lub dorosłemu – że naprawdę zostało usłyszane. Te słowa stają się sygnałem, że dotychczasowy schemat można zmienić. 7 zdań, które otwierają rozmowę i budują bezpieczeństwo Poniższe zdania mogą wydawać się proste, ale ich moc wynika z czegoś innego: z intencji, z gotowości do zmiany, z rezygnacji z roli „nieomylnego dorosłego”. To fundament odbudowy zaufania. „Słyszę cię i chcę zrozumieć, co czujesz.” Dzieci słyszą wtedy (często po raz pierwszy), że ich emocje nie są problemem, tylko ważnym komunikatem. To zdanie otwiera przestrzeń do rozmowy. „Masz prawo do swoich uczuć, nawet jeśli są inne niż moje.” W wielu domach panowało przekonanie, że tylko rodzic wie, co dziecko powinno czuć. Te słowa pokazują, że różnice są naturalne, a nie niewłaściwe. „Przepraszam za to, co zrobiłam lub powiedziałam niewłaściwie.” Przeprosiny nie odbierają autorytetu. Przeciwnie – uczą szacunku i odpowiedzialności, a dziecko doświadcza tego, czego wcześniej nie miało szansy poczuć. „Chcę cię wspierać, a nie oceniać.” To zdanie przerywa nawyk krytykowania, porównywania czy komentowania każdego błędu. Pokazuje gotowość do zmiany języka na wspierający. „Możesz mi powiedzieć wszystko, nie musisz bać się mojej reakcji.” Zaproszenie do szczerej rozmowy jest jednym z najważniejszych sygnałów: relacja staje się miejscem bezpieczeństwa, nie kontroli. „Jestem tu, kiedy mnie potrzebujesz.” Proste zdanie, które dla wielu osób nigdy nie brzmiało naturalnie. Dzieci – młodsze i dorosłe – potrzebują pewności, że mogą liczyć na obecność, nie tylko na zasady. „Chcę się nauczyć być dla ciebie lepszym rodzicem.” To wyraz pokory, gotowości do rozwoju i zapowiedź, że przeszłe błędy nie będą powtarzane. Dziecko nie potrzebuje ideału – potrzebuje autentycznego wysiłku. Każde z tych zdań działa jak symboliczny most. Nie naprawią one relacji w jeden dzień, ale mogą być początkiem procesu, w którym obie strony zaczynają czuć się bezpieczniej. Naprawianie więzi to nie jednorazowy gest, tylko codzienne potwierdzanie, że słowa mają pokrycie w czynach. Jak używać tych zdań, żeby naprawdę pomagały? Najważniejsze jest, żeby wypowiadać je świadomie. Dziecko – bez względu na wiek – natychmiast wyczuwa fałsz, nacisk czy sztuczne wymuszanie bliskości. Zdania, o których piszę, mają prowadzić do dialogu, nie być magiczną formułką, która „załatwi problem”. Jeśli mają działać, potrzebują kilku elementów: spokojnego tonu, gotowości do wysłuchania odpowiedzi i przyjęcia tego, co dziecko chce powiedzieć. Warto też pamiętać, że odbudowa relacji to proces, w którym najważniejsze są konsekwentne, drobne zmiany. To może być jedna rozmowa dziennie, wspólna chwila bez telefonów, zauważenie emocji, które kiedyś były ignorowane. Takie drobiazgi budują atmosferę, w której dziecko czuje się nie tylko kochane, ale też ważne i widziane. To właśnie ta codzienność decyduje o tym, jak relacja będzie wyglądała za kilka miesięcy czy lat. Słowa otwierają drzwi, ale to działania przekonują, że za nimi naprawdę jest ktoś, na kogo można liczyć. Zobacz też: 8 żelaznych zasad autorytatywnych rodziców. To oni wychowują najszczęśliwsze dzieci
10 zachowań toksycznych rodziców, które kiedyś były „normalne”. Dziś wiemy, że krzywdzą dzieci
Przez lata wiele zachowań uchodziło za element zwyczajnego wychowania i nikt nie zastanawiał się, co tak naprawdę robią dziecięcej psychice. Dopiero dziś potrafimy nazwać rzeczy, o których wcześniej milczano.
Jeszcze kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu panowało przekonanie, że dziecko ma po prostu „słuchać dorosłych”. Nie mówiło się o emocjach, potrzebach ani granicach najmłodszych. Wiele stosowanych wtedy metod miało utrzymać porządek i dyscyplinę, jednak z perspektywy współczesnej psychologii coraz wyraźniej widać, że niektóre z nich zostawiały głęboki ślad. Co ważne, większość rodziców działała w dobrej wierze – nie mieli dostępu do wiedzy, jaką mamy dziś. Dlaczego część dawnych metod wychowawczych uznajemy dziś za toksyczne? Z czasem zaczęliśmy zauważać, że dziecko, które uczy się funkcjonować w atmosferze zawstydzania albo ciągłej kontroli, w dorosłym życiu często powtarza podobne schematy. Zaburzona komunikacja, trudności z wyrażaniem emocji czy problemy z poczuciem własnej wartości bardzo często mają korzenie w drobnych, codziennych doświadczeniach. I właśnie dlatego warto przyjrzeć się dawnym nawykom, które kiedyś uchodziły za normę, a dziś wiemy, że były bardziej obciążające, niż komukolwiek się wydawało. 10 rodzicielskich zachowań, które są toksyczne Przez lata wiele z poniższych zachowań funkcjonowało jako neutralne, zwyczajne elementy wychowania. Dopiero świadomość psychologiczna pokazała, jak bardzo wpływały na rozwój dzieci. Uciszanie emocji i niepozwalanie dziecku na płacz. Słowa „nic się nie stało” czy „przestań płakać” miały uspokajać, lecz w praktyce uczyły dziecko ignorowania własnych emocji. Porównywanie do rówieśników. Komentarze typu „inne dzieci potrafią, dlaczego ty nie?” miały motywować, a w rzeczywistości budowały poczucie bycia niewystarczającym. Wyśmiewanie czy zawstydzanie. Żarty z nieśmiałości, wyglądu czy drobnych potknięć mogły wydawać się niewinne, ale w dłuższej perspektywie prowadziły do kompleksów. Karanie ciszą. Odbieranie rozmowy jako forma kary powodowało u dzieci ogromny lęk przed odrzuceniem. Bagatelizowanie trudnych sytuacji. Zrzucanie problemów dziecka na „wymysły” sprawiało, że przestawało ono dzielić się przeżyciami. Kontrola zamiast zaufania. Przeglądanie zeszytów, szuflad czy pamiętników było nazywane troską, a w rzeczywistości naruszało prywatność. Nadmierna surowość. Wysokie wymagania, często nieadekwatne do wieku, prowadziły do chronicznego napięcia. Brak przeprosin ze strony dorosłych. W wielu domach rodzic nie mógł się pomylić, co uczyło, że błąd jest czymś wstydliwym. Straszenie dziecka skrajnymi konsekwencjami. Groźby w stylu „oddam cię komuś innemu” albo „policja po ciebie przyjedzie” miały dyscyplinować, ale budowały lęk i nieufność. Uznawanie, że dziecko ma być wdzięczne za wszystko. Wymaganie wdzięczności nawet za podstawowe potrzeby sprawiało, że dziecko przestawało traktować siebie jako osobę ważną i godną troski. Współczesne rozumienie rozwoju pokazuje, że takie działania mogą prowadzić do poważnych konsekwencji emocjonalnych. Nie potrzeba przemocy fizycznej, żeby dziecko czuło się niewłaściwe, przesadnie wymagające albo niewidzialne. Jakie wnioski możemy wyciągnąć z dawnych błędów? Wielu rodziców dopiero dziś odkrywa, że część zachowań powtarzali nieświadomie, bo były zakorzenione kulturowo i przekazywane z pokolenia na pokolenie. Najważniejsze jest jednak to, że ta świadomość pozwala przerwać łańcuch. Każde pokolenie ma dostęp do coraz większej wiedzy na temat emocji i rozwoju, dlatego coraz łatwiej budować dom, w którym dziecko nie musi udawać ani walczyć o uwagę. Współczesne podejście do wychowania stawia na dialog, bliskość i zrozumienie. Nie oznacza to rezygnacji z zasad czy konsekwencji – chodzi o to, by budować relację opartą na szacunku, nie na strachu. W wielu rodzinach już widać, że takie podejście przynosi efekty: dzieci są pewniejsze siebie, potrafią mówić o tym, co czują, a w dorosłym życiu tworzą zdrowsze relacje. Dziś coraz częściej mówimy o tym, że nie musimy powielać dawnych schematów. Każdy rodzic ma szansę nauczyć się nowych sposobów reagowania, nawet jeśli sam dorastał w trudnych warunkach. Najważniejsze jest to, że wiedza daje wybór – a wybór pozwala wychować dzieci tak, by czuły się bezpieczne, ważne i akceptowane. Zobacz też: Codziennie trzymam 8-letnią córkę za rękę, dopóki nie zaśnie. Nikomu nic do tego
1 błąd toksycznych rodziców rani na całe życie. Te dzieci nigdy nie zbudują zdrowego związku
Czasem dorosłe życie ujawnia rany, których nie pamiętamy z dzieciństwa, ale które wciąż kierują naszymi wyborami. Niestety, jeden poważny rodzicielski błąd potrafi wpłynąć na całą przyszłość człowieka.
Z biegiem lat zauważyłam, że wiele osób nosi w sobie tę samą historię: trudność w zaufaniu, lęk przed bliskością, odsuwanie od siebie ludzi, zanim oni zdążą zrobić to samo. Gdy zaczęłam zgłębiać temat stylów przywiązania, zrozumiałam, że unikający styl przywiązania często rodzi się w dzieciństwie – zanim dziecko nauczy się mówić, a nawet zanim zacznie w pełni rozumieć świat wokół siebie. Unikający styl przywiązania zaczyna się bardzo wcześnie Unikający styl przywiązania nie powstaje znikąd. Dziecko, które próbuje przyciągnąć uwagę rodzica, ale spotyka się z chłodem, dystansem albo niespójnością, stopniowo uczy się jednej rzeczy: emocje nie są mile widziane. Kiedy opiekun nie reaguje na płacz, ignoruje sygnały, unika rozmów o uczuciach lub stosuje nadmierną krytykę, dziecko zaczyna zamykać się w sobie. Przestaje prosić o bliskość, bo intuicyjnie wyczuwa, że nie dostanie jej wtedy, kiedy naprawdę jej potrzebuje. Ten proces jest cichy, powolny i często zupełnie niezauważalny – nawet dla samych rodziców. A jednak zostawia ślad, który potrafi towarzyszyć człowiekowi przez całe życie. Toksyczny błąd rodziców, który niszczy relacje już w dzieciństwie Ten jeden błąd – emocjonalna niedostępność rodzica – sprawia, że dziecko przyjmuje strategię przetrwania polegającą na odłączaniu się od własnych emocji. Można mówić o traumie, o zaniedbaniu, o braku wsparcia – wszystko to w praktyce prowadzi do tego samego: dziecko czuje, że jego wewnętrzny świat nie jest ważny. Gdy rodzic nie zauważa przeżyć dziecka albo reaguje jedynie wtedy, gdy pojawia się zachowanie problemowe, młody człowiek uczy się, że okazywanie emocji nie ma sensu. Uczy się też, że bliskość jest ryzykiem, a inni ludzie nie zapewnią mu bezpieczeństwa. Taki dorosły później wycofuje się z relacji, nie dopuszcza nikogo zbyt blisko, a uczucia trzyma na dystans – często nawet przed samym sobą. W pracy, w przyjaźniach, w związkach… w każdym z tych miejsc osoby z unikającym stylem przywiązania mają wrażenie, że muszą radzić sobie same. Z zewnątrz wyglądają na silne, niezależne i poukładane, ale w środku bardzo często noszą w sobie lęk przed odrzuceniem i przeświadczenie, że nie zasługują na miłość. Dorosłe dzieci emocjonalnie niedostępnych rodziców boją się bliskości Dopiero po wielu rozmowach zrozumiałam, jak głęboko w dorosłe życie wchodzi dziecięce doświadczenie braku emocjonalnej obecności rodzica. Osoby z unikającym stylem przywiązania często pragną stabilnego, czułego związku, ale jednocześnie boją się odsłonić. To paradoks, który bywa dla nich źródłem ogromnej frustracji. W relacjach z partnerem mogą mieć tendencję do wycofywania się, gdy poczują emocjonalne napięcie. Czasem zamykają się w pracy, uciekają w obowiązki, unikają trudnych rozmów. Wszystko po to, żeby nie poczuć znanego już z dzieciństwa lęku – tego, że druga osoba ich nie zrozumie, nie wysłucha albo zwyczajnie nie będzie obecna. Jeśli ktoś w dzieciństwie uczy się, że jego uczucia są nieważne, to później nie wierzy, że może być kochany za to, kim jest. I to właśnie ten jeden błąd – brak emocjonalnej obecności rodzica – potrafi zaważyć na całym dorosłym życiu dziecka. Świadomość to pierwszy krok, żeby przerwać schemat i zacząć budować relacje, które karmią, a nie ranią. Jeśli ktoś wychował się w chłodzie emocjonalnym, to wcale nie znaczy, że musi być emocjonalnie nieobecnym rodzicem. To tylko znak, że potrzebuje więcej czasu, uważności na siebie i odwagi, żeby nauczyć się bliskości od nowa. Zobacz też: 8 żelaznych zasad autorytatywnych rodziców. To oni wychowują najszczęśliwsze dzieci
„Mamo, znowu przegrałem!” Jak uczyć dziecko radzenia sobie z porażką?
Nieodłącznym elementem życia jest porażka. Właśnie dlatego, warto od małego uczyć dziecko, jak radzić sobie z przegrywaniem. Zapraszamy do przeczytania kolejnego artykułu w ramach akcji „Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem”, w którym znajdziecie m.in. cenny komentarz naszej ekspertki, psycholożki Dominiki Słomińskiej, właśnie na ten temat.
Rodzice uczą dzieci, w jaki sposób osiągać sukcesy, cieszą się nimi razem z maluchami i wspierają je w drodze do osiągania celu. Co robić, gdy pewnego razu pociecha poczuje smak przegranej? Porażka może boleć nawet najmłodszych, dlatego istotne jest, by już od małego uczyć dzieci, jak wyciągać z niej wnioski i… iść dalej. View Ediplayer on the source website Najgorsze bywają początki Gdy dziecko rośnie i przebywa głównie z rodzicami, to zwykle otrzymuje od nich dużo ciepłych uczuć. Bezwarunkowa miłość i wsparcie sprawiają, że najczęściej jego życie jest miłe i przyjemne. Gdy jednak smyk zaczyna rosnąć i styka się z innymi osobami, to już nie zawsze wszystko jest tak proste i bezproblemowe... Każdy rodzic z pewnością pamięta pierwsze kłótnie dziecka w piaskownicy o ulubioną zabawkę i minę swojej pociechy, której ją właśnie odebrano, albo pierwszą przegraną malucha w grze planszowej, wyścigu, czy konkursie w przedszkolu. Te niemiłe chwile okraszone smutkiem i nierzadko łzami chociaż są trudne, to są również... bardzo potrzebne. Dlaczego warto uczyć dziecko radzenia sobie z przegrywaniem? Nie da się wyeliminować z życia porażek, rodzice nie są w stanie uchronić przed nimi swoich pociech. Jedynym sposobem, by pomóc, jest nauczenie malucha, jak w naturalny sposób przeżywać niepowodzenia. Istotne jest, by dziecko od małego wiedziało, że przeżywanie sukcesu, jak i porażki jest tak samo ważne. Wszystko po to, by umiało sobie radzić z nimi później – również w dorosłym życiu. Nauka przegrywania konieczna jest także do tego, by dziecko nie bało się porażki. Strach zawsze hamuje rozwój, dlatego dziecko umiejące przegrywać szybciej i chętniej podejmie się nowych wyzwań (nie będzie miało obaw związanych z ewentualną kolejną porażką). Ponadto „oswojenie” przegrywania pomaga mieć lepszy stosunek do rywalizacji, takiej bez nadmiernego stresu, a w momencie porażki minimalizuje ryzyko dużej złości czy frustracji. – Niezwykle istotne jest to, żeby przekazać dziecku, że pojedyncze przegrane i porażki nie definiują wartości dziecka, a są jedynie informacją, co można jeszcze ćwiczyć lub czego nie. Warto pamiętać, że to właśnie dzięki porażkom można docenić sukcesy, a pamięć o nich ratuje nas podczas złej passy... Dlatego tak bardzo ważne jest, aby rodzice uczyli dzieci zarówno tego, jak wygrywać, jak również jak przegrywać, a do tych wyzwań życiowych najlepiej przygotowywać je podczas zabawy – podkreśla nasza specjalistka, Dominika Słomińska. W jaki sposób krok po kroku oswajać dziecko z przegraną? Aby dziecko nauczyło się radzić sobie z przegrywaniem, należy na początku wprowadzać proste gry planszowe, w których maluch może odnieść szybki sukces. Ekspertka podkreśla, że przegrany dorosły powinien stać się wzorcem prawidłowego zachowania, czyli może m.in. spokojnie wyrażać rozczarowanie przegraną w słowach: Ojej, przegrałem! Jest mi przykro, następnym razem muszę się bardziej skupić, postarać. Ważne jest także, by następnie pogratulować wygranemu – można np. wyciągnąć rękę do dziecka i powiedzieć: Gratuluję wygranej! To była równa walka, widziałem jak bardzo się starałeś. Liczę, że następnym razem ja wygram, szykuj się na rewanż. – Pamiętajmy, że maluch jest naszym lustrem i jeżeli od początku będziemy modelować prawidłowe wzorce, dziecko powinno je odwzorować. Tak sformułowane komunikaty pokazują dziecku nie tylko kulturę osobistą, ale też uczą, że przegrana się zdarza i nie jest niczym złym. Takie podejście uczy dziecko, że porażka może motywować i nie świadczy o tym, że spotykać nas będzie za każdym razem – zwraca uwagę psycholog. Co robić, gdy po przegranej… wybucha awantura? Ekspertka dodaje także, że jeśli mamy do czynienia z „ambitnym zawodnikiem” i każda przegrana kończy się awanturą oraz rozpaczą, to nie należy się poddawać. Nadal to dorosły pokazuje prawidłową postawę, ale też odciąża dziecko z sytuacjach rywalizacyjnych, żeby nie pogłębiać frustracji malucha. – Zachęcam rodziców do zakładania „sportowych albumów”, w których razem z dzieckiem przyklejamy zdjęcia sportowców, którzy raz w geście zwycięstwa stoją na podium, a innym razem leżą zrozpaczeni na murawie, a później gratulują wygranemu. Na każdy kroku należy pokazywać dziecku, że zarówno porażka, jak i sukces jest zmienną i jedno zapowiada drugie – podkreśla specjalistka. Dominika Słomińska wskazuje także na to, by rodzice byli wyczuleni na to, by nie wbudowywali w dziecku przekonania, że musi być najlepsze. Dziecko przestymulowane takimi wymaganiami jest w ciągłym napięciu, nie jest odporne na porażki i każde potknięcie niszczy jego samoocenę. Trzeba pamiętać, że maluch ma swoje predyspozycje i to właśnie na nich należy budować jego wartość. A dziecko, które akceptuje siebie i wie, że ma prawo popełniać błędy, będzie potrafiło przegrywać, a porażki będzie przekuwać w trening i pracę prowadzącą do wygranej. Chcesz wiedzieć więcej? Weź udział w akcji „Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem”!
Błędy wychowawcze: 10 najczęstszych błędów rodziców [WIDEO]
Błędy wychowawcze rodziców najczęściej skutkują efektem przeciwnym do zamierzonego. Bo przecież nie popełniamy ich z premedytacją, tylko w dobrej wierze. Niestety, mimo dobrych intencji wcale nie chronimy dziecka i nie wpływamy na jego stosowne zachowanie, ale uczymy kombinowania, nieuczciwości i bezradności…
Błędy w wychowaniu dzieci zdarzają się każdemu. Jeśli jednak są nagminnie powtarzane, mogą sporo namieszać! Dostrzegasz, że twoje dziecko jest coraz bardziej kapryśne, nieposłuszne, a do tego kłamie? Może to efekt błędów, które popełniasz nieświadomie? Zdradzamy, jakie są najczęstsze błędy wychowawcze rodziców. Jeśli dotyczą ciebie, zacznij pracować nad sobą jak najszybciej, a wtedy zauważysz też zmianę w zachowaniu twojego dziecka. Spis treści: Błąd wychowawczy – definicja Błędy wychowawcze ciepłe i zimne Klasyfikacja błędów wychowawczych Błędy wychowawcze rodziców i ich skutki Jak naprawić błędy wychowawcze? Błąd wychowawczy – definicja Błąd wychowawczy to takie zachowanie rodzica, opiekuna prawnego, a także nauczyciela, które może spowodować pojawianie się szkodliwych dla dziecka lub otoczenia zachowań, stanów, postaw, emocji, np. poczucia nadmiernego wstydu, niskiej samooceny czy utraty samodzielności. Błędy wychowawcze ciepłe i zimne Błędy rodzicielskie można podzielić na „ciepłe” i „zimne”, czyli na takie, które swój początek mają w skrajnie odmiennych, opozycyjnych emocjach, a w konsekwencji, strategiach wychowawczych. Błędy zimne zasadniczo łatwo odczytać jako błędy wychowawcze i właśnie je, w odróżnieniu od błędów ciepłych zazwyczaj uważa się za zachowanie, którego rodzic powinien się wystrzegać. Przykładem błędów zimnych opartych na odrzuceniu dziecka jest agresja słowna (w tym: krzyczenie na dziecko) lub fizyczna, obojętność wobec dziecka, rygoryzm i zbyt wysokie, niemożliwe do spełnienia wymagania, a także hamowanie rozwoju dziecka. Błędy ciepłe związane są z nadmierną emocjonalną akceptacją dziecka i zazwyczaj nie są postrzegane jako błędy wychowawcze, a jako wyraz miłości. Przykładem takiego zachowania może być idealizacja dziecka, wyręczanie go we wszystkim lub uleganie wszystkim zachciankom. Błędy wychowawcze popełniane przez rodziców mogą powodować, że dzieci zaczynają zachowywać się niewłaściwie. Klasyfikacja błędów wychowawczych Na pojawienie się błędów wychowawczych mają wpływ 3 czynniki: cechy osobowości rodzica, opiekuna lub nauczyciela, normy i wartości nabyte w ciągu życia (między innymi powielanie błędów własnych rodziców) – jest to błąd postawy, czynniki sytuacyjne (np. presja czasu, złożoność problemu, zmęczenie) – jest to błąd sytuacyjny. Prof. Antonina Gurycka wyróżniła 9 podstawowych błędów wychowawczych, uwzględniając trzy skrajne kryteria: stosunek do dziecka (ciepły/zimny), koncentracja na sobie lub dziecku oraz nadmierna koncentracja na zadaniu wykonywanym przez dziecko (przecenienie/niedocenienie). Rygoryzm – chłód emocjonalny – nadmierna koncentracja na dziecku – przecenianie. Agresja – chłód emocjonalny – nadmierna koncentracja na dziecku – przecenianie. Hamowanie aktywności – chłód emocjonalny – nadmierna koncentracja na dziecku – niedocenianie. Obojętność – chłód emocjonalny – nadmierna koncentracja na sobie – niedocenianie. Eksponowanie siebie – neutralność – nadmierna koncentracja na sobie – niedocenianie. Uleganie/bezradność – ciepło emocjonalne – nadmierna koncentracja na sobie – niedocenianie. Zastępowanie/wyręczanie – ciepło emocjonalne – nadmierna koncentracja na dziecku – przecenianie. Idealizacja – ciepło emocjonalne – nadmierna koncentracja na dziecku – przecenianie. Niekonsekwencja – przemienność – przemienność – przemienność. Błędy wychowawcze rodziców i ich skutki Uważasz, że wszystko robisz dobrze? Warto uczciwie spojrzeć na swoje zachowanie i pomyśleć, czy to nie ono wpływa niekorzystnie na dziecko. Sprawdź, czy któreś z tych błędów wychowawczych masz na swoim sumieniu. 1. Okłamywanie dziecka Zdarza ci się rzucić: „Jeszcze wrócimy kupić tę zabawkę”? Białe kłamstwo wymyślone na poczekaniu może nakłonić malucha do współpracy, ale to chwilowe rozwiązanie. Skutek: dziecko traci poczucie sprawczości i kontrolowania sytuacji, odczuwa lęk i niepewność. Takie zachowanie wobec dziecka może utrudnić mu przyswajanie wiedzy i norm społecznych. Jeśli nie chcesz paść ofiarą własnych kłamstw, lepiej mów dziecku prawdę. 2. Grożenie dziecku Straszysz dziecko słowami: „Jak będziesz niegrzeczny, baba cię zabierze”? Groźby bez pokrycia uczą je, że nigdy ich nie zrealizujesz. Skutek: dziecko ma poczucie zagrożenia, krzywdy, wstydu, zostaje obniżona jego samoocena. Powiedz dziecku, co robi źle i daj szansę na poprawę zachowania. Poinformuj, co się stanie, jeśli się nie poprawi i bądź konsekwentna. 3. Przekupywanie dziecka Obiecujesz: „Jeśli wszystko zjesz, dostaniesz czekoladę”? Metoda skuteczna, ale tylko chwilowo. Dziecko w ten sposób uczy się, że to ono może stawiać warunki. Skutek: dziecko przyzwyczaja się do specjalnego traktowania, a w wyniku obniżania wymagań nie poznaje swoich możliwości. 4. Łamanie własnych zasad Na przykład: „W domu nie jemy słodyczy”. Dziecku nie pozwalasz, ale sama chętnie po nie sięgasz? Maluchowi trudno jest zrozumieć, dlaczego ciebie nie obowiązują zakazy. Skutek: dziecko ma zniekształcony obraz świata, czuje lęk i niepewność. 5. Utrata kontroli i krzyk Wybuchasz czasem: „Znowu jesteś niegrzeczny!”? Masz wrażenie, że krzyk działa? To tylko chwilowy efekt. Skutek: dziecko staje się lękliwe i zamknięte w sobie, ma poczucie zagrożenia i krzywdy. Ochłoń i na spokojnie porozmawiajcie. Bądź łagodna, ale stanowcza. Naucz się, jak nie krzyczeć na dziecko. 6. Brak konsekwencji rodzica Popełniasz błąd wychowawczy, mówiąc: „Kupię, tylko już przestań płakać”? Skutek: podobnie jak w przypadku łamania własnych zasad, dziecko ma zniekształcony obraz świata i w dalszej perspektywie traci poczucie własnej sprawczości. Nie bój się dziecku odmawiać, nie ma w tym nic złego. Konsekwencja to podstawa. Pamiętaj jednak, by stawiać dziecku realne wymagania. 7. Brak rozmowy Twoje dziecko często słyszy: „poczekaj”, „nie teraz”, „za chwilę”, „nie mam czasu”? To jeden z podstawowych błędów w wychowaniu dzieci. Skutek: dziecko może mieć zaniżoną samoocenę, a w przyszłości mieć trudność w nawiązywaniu głębszych relacji. Naucz je, że są sytuacje, w których musi poczekać. Znajdź też czas tylko dla dziecka. Zorganizuj go tak, by nikt wam nie przeszkadzał. 8. Brak życzliwości Wołasz: „Daj kurtkę i buty” i nie dodajesz słowa „proszę”? Skutek: dziecko może mieć poczucie krzywdy, niedocenienia, co może skutkować zaniżoną samooceną. Prosta komunikacja jest jasna dla dziecka, z czasem maluch tak zaczyna komunikować się z innymi. Naucz malca magicznych słów i pokaż, jaką mają moc. Bądź dobrym przykładem. Zobacz także: Zwroty, które wzmacniają w dziecku poczucie własnej wartości 9. Chowanie dziecka pod kloszem Często panikujesz: „Zejdź z tego, bo spadniesz!”? Skutek: dziecko z czasem rezygnuje z własnego myślenia i działania, w efekcie zanika motywacja i odwaga do podejmowania własnej aktywności. Daj dziecku więcej swobody i pozwól podejmować decyzje. Pozwól poznawać świat, eksperymentować i uczyć się na własnych błędach. 10. Wyręczenie dziecka Mówisz: „Zrobię to za ciebie”? Skutek: dziecko nie umie decydować o sobie i dokonywać samodzielnego wyboru, a wykonywanie obowiązków za dziecko kształtuje w nim wyuczoną bezradność. Nawet małe dzieci mogą mieć swoje obowiązki. Jak naprawić błędy wychowawcze? Bardzo często rodzice nie są świadomi swoich błędów wychowawczych, a winą za złe zachowanie dziecka obarczają je samo. Dlatego pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie swojego błędnego zachowania. Zbyt często oczekujemy od dzieci, że będą wszystko rozumiały i pamiętały. Tymczasem nasze pociechy są dopiero na początku swojej drogi i dopiero uczą się norm. To rolą rodzica jest ustalenie granic i pokazanie jasnych zasad, w innym wypadku maluch może czuć się zagubiony. Co sprzyja naprawie błędów wychowawczych? stawianie wymagań, które są możliwe do spełnienia przez dziecko, tolerancja i akceptacja dziecka, uprzedzanie o konsekwencjach, w przypadku kłótni dążenie do przedstawienia racjonalnych stanowisk, tworzenie warunków do rozwoju dziecka, negocjowanie, uzgadnianie wspólnego planu dnia, pozwalanie dziecku na samodzielne działanie i akceptacja jego zachowania (o ile nie stanowi ono zagrożenia dla zdrowia i życia), bycie wzorem do naśladowania, ale niewymaganie naśladowania (dziecko ma prawo do własnej ekspresji), pomoc i współdziałanie, pozytywna i adekwatna ocena dziecka. I najważniejsze: odpuszczenie sobie i dziecku! Każdy może mieć groszy dzień. Źródło: A. Gurycka, Błąd w wychowaniu, Warszawa 1990. Zobacz także: Dziecko wydaje się nie słuchać, a jednak wyłapuje najdziwniejsze rzeczy? Czy istnieje skuteczny sposób na niegrzeczne dziecko? Książki, które pomogą przedszkolakowi nazywać i rozumieć emocje
Jak podcinamy dzieciom skrzydła… z miłości
„Jesteś najlepszy!” albo „Tego ci nie wolno” – które z tych zdań podcina dziecku skrzydła? Odpowiedź może cię zaskoczyć! Obejrzyj wywiad z psycholożką, socjolożką i badaczką Dorotą Peretiatkowicz.
Błędy wychowawcze przytrafiają się każdemu. Gorzej, jeśli myślimy, że działając w dany sposób, wychowujemy pewnego siebie, zaradnego człowieka, gdy tymczasem rośnie człowiek zagubiony i nieradzący sobie w życiu. Jak uniknąć takiej sytuacji? Co robić, by nie popełniać błędów z miłości? Odpowiedzi szukałam z psycholożką, socjolożką i badaczką polskich rodzin Dorotą Peretiatkowicz. Dajemy dzieciom sprzeczne komunikaty Z jednej strony mówimy swoim dzieciom, że mogą wszystko, że to od nich zależy, co będą robić w życiu, bo tylko jeśli będą robić to, co lubią, ich praca będzie dla nich czymś przyjemnym i sprawiającym satysfakcję. Z drugiej strony, kiedy dziecko chce podjąć samodzielną decyzję, np. o wyborze szkoły, pozwalamy ją podjąć, ale tylko wtedy, gdy jest zgodna z naszymi wyobrażeniami. Nie chce iść na studia? Nie marzy o karierze prawniczej? To nie tak miało być! Dziecko słyszy wtedy sprzeczne komunikaty: z jednej strony mówimy mu, że jest wolne i ma wybór, z drugiej tę wolność ograniczamy, stawiając swoje granice. Często zapominamy o potrzebach dziecka To zaczyna się już w przedszkolu. Dbamy o to, by dziecko chodziło do przedszkola z jak największą ilością zajęć, a potem godziny spędzamy w samochodzie, wożąc je na drugi koniec miasta. Tymczasem małemu dziecku potrzebny jest przede wszystkim wspólny czas z rodzicami i to nie taki spędzony w aucie! W szkole jest podobnie: wybieramy taką z wysokim poziomem nauczania, no i oczywiście zapisujemy malca na zajęcia dodatkowe dla dzieci, co sprawia, że nie ma ono chwili dla siebie. A czas wolny dla dziecka jest równie ważny jak ten spędzony na nauce! Nakręcamy spiralę rywalizacji Na początku chwalimy dziecko za każde najmniejsze osiągnięcie, a potem oczekujemy od niego najlepszych stopni. I zaczynamy porównywać do rówieśników. Nieświadomie wpychamy je w spiralę rywalizacji, zamiast cieszyć po prostu z tego, kim jest. Narażamy dziecko na paradoks wyboru Bywa i tak, że dajemy dziecku wybór. Ale potem, kiedy jego wybór nie przynosi oczekiwanych rezultatów, zarzucamy dziecku, że gdyby wybrało inaczej, byłoby w innym miejscu, było szczęśliwsze, czuło się lepiej. Mówimy dzieciom, że mogą wszystko, a to BZDURA! Nie ma człowieka, który nie ma żadnych ograniczeń. One sprawiają, że ma się predyspozycje do jednych rzeczy, a nie ma się do drugich. Jeśli posyłamy dziecko na zajęcia z piłki nożnej, a dziecko nie jest wybitnie w tym kierunku uzdolnione, mówmy mu o radości z grania w piłkę, a nie o tym, że jak będzie mocno trenować, to może zostać znanym piłkarzem. Bo dziecko w to wierzy! I potem jest rozczarowane, traci pewność siebie. Rodzic nie ma mówić dziecku, że może ono być, kim chce, tylko ma być jego przewodnikiem i ma wspierać w tym, co jest dla danego dziecka możliwe do osiągnięcia. Chronimy dziecko przed porażkami Chroniąc dziecko przed porażką, sprawiamy, że nie ma ono szansy sprawdzić się w różnych, nie zawsze miłych sytuacjach. Nie pozwalając mu doświadczać, eksperymentować, oczywiście w granicach rozsądku, pozbawiamy je możliwości nauczenia się, jak radzić sobie z porażkami i dowiedzieć się, co jest dla niego dobre, czego chce, a co je przerasta. Jeśli dziecko jest chowane pod kloszem, w dorosłym życiu może mieć ogromne kłopoty w radzeniu sobie ze zwykłymi życiowymi sytuacjami. Co więcej, im dłużej będziemy chronić dziecko przed porażką, tym później ono jej co prawda dozna, ale jednocześnie tym będzie na nią wrażliwsze i tym trudniej może sobie z nią radzić. Fakt, że ok. 20 proc. dzieci w polskich rodzinach ma problemy psychiczne, to między innymi właśnie konsekwencja zbytniej ochrony rodziców. Zbyt wysoko stawiamy poprzeczkę Chcemy, by nasze dziecko odniosło sukces, było przebojowe, otwarte na świat, wrażliwe na innych, ale jednocześnie umiejące stawiać granice. Zastanówmy się przez chwilę, jakbyśmy się czuli, gdyby aż tylu zalet ktoś od nas zaczął wymagać. To naprawdę niemożliwe, by być ideałem. A my chcemy, by takie było nasze dziecko. Nie potrafimy odpuścić i jemu, i sobie. Swoje wyobrażenia przekładamy na dziecko Myślimy: przebojowość pomogła moim kolegom w życiu, gdybym była bardziej przebojowa, też dostałabym awans. Muszę nauczyć dziecko przebojowości. Albo: całe życie walczę o szczuplejszą sylwetkę, moje dziecko musi wiedzieć, że trzeba dobrze wyglądać. I przekazujemy dziecku nasze wyobrażenie o dobrym życiu. A przecież nasze dzieci nie są nami! Mogą czego innego potrzebować i co innego może dawać im szczęście. Trzeba tylko zacząć ich słuchać! Zobacz też: Prawa i obowiązki dziecka: co się dziecku należy, a czego można od niego wymagać Jak wychować szczęśliwe dziecko? Chcesz, by dziecko odnosiło sukcesy? Posłuchaj naukowców
Hanna Zborowska-Neves ugryzła córkę. Powód był zaskakujący. A efekt?
Hanna Zborowska-Neves podzieliła się z internautami nietypową metodą wychowawczą: dopuściła się przemocy, by nauczyć dziecko, że... nie wolno jej stosować. Podobno podziałało.
Hanna Zborowska-Neves ma czasem kontrowersyjne sposoby na wychowanie córek. Jej metoda na oduczenie dzieci gryzienia szokuje, ale... okazała się skuteczna. Hanna Zborowska-Neves ugryzła córkę. Osiągnęła cel? Siostra Zofii Zborowskiej, na stałe mieszkająca w Brazylii, wytłumaczyła ostatnio fanom, jak poradziła sobie z poważnym problemem dotyczącym córek. Młodsza Mila miała zwyczaj gryzienia starszej Niny, co wyprowadzało ich mamę z równowagi. Jak opisała Hanna Zborowska-Neves, starsza dziewczynka miała siniaki na ciele i bardzo cierpiała. I tak przy każdej kłótni między siostrami! W końcu zdesperowana kobieta zapowiedziała Mili, że jeśli jeszcze raz ugryzie Ninę, mama zrobi jej to samo. Jak można się domyślić, przy kolejnej okazji dziewczynka znów zraniła siostrę. Hanna Zborowska-Neves zrobiła więc to, co obiecała – ugryzła córeczkę w rękę! „To ja wtedy podeszłam do niej i powiedziałam: Stara, było gadane, więc teraz daj mi swoją rękę, a ja cię ugryzę, żebyś poczuła, jak to jest. I to jest ten moment, kiedy rozjeżdżam się światopoglądowo z moją siostrą” – zaznaczyła Hanna Zborowska-Neves. Choć malutka płakała, mama zapewniła, że ugryzienie nie było mocne: „Ugryzłam moje młodsze dziecko, oczywiście nie ugryzłam jej tak, jak ona Ninę, ale na tyle mocno, że to poczuła. I oczywiście popłakała się, przepraszała, że już nigdy tego nie zrobi. A ja powiedziałam wtedy Ninie, że ugryzłam jej młodszą siostrę z powodu jej prowokacji, bo wcześniej milion razy prosiłam ją, żeby nie prowokowała Mili”. Podobno problem gryzienia w rodzinie zniknął. Mamy jednak wątpliwości, czego tak naprawdę nauczyły się dzieci. Może, że wygrywa silniejszy? Piszemy też o: Huśtawka przygniotła dziecko. 12-letnia dziewczynka trafiła do szpitala Babcia zmusiła 4-latkę do wypicia połowy butelki whiskey. Dziecko zmarło Mała Ania miała problemy z zajściem w ciążę. Lekarz NFZ kazał jej jeść jogurty i przyjść za rok. W prywatnej klinice okazało się, że nie ma czasu do stracenia
Dziewczynka stała za karę w kącie, aż... zasnęła ze zmęczenia
Pewna mama podzieliła się w sieci swoim sposobem na wprowadzenie dyscypliny w domu. Jej córka stała za karę w kącie tak długo, że słaniała się na nogach ze zmęczenia. W efekcie dziecko zasnęło. Czy taki był cel rodziców?
Stawianie do kąta ma wielu zwolenników, choć efekty takiego karania dziecka są wątpliwe. Maluch pozostawiony sam sobie ma małe szanse, by zrozumieć, co zrobił źle i dlaczego rodzice się gniewają. Ta mama posunęła się jeszcze o krok dalej, bo wysłała do kąta wyczerpaną córeczkę. Dziecko zasnęło w kącie. Co osiągnęli rodzice? Mama wstawiła do sieci krótki filmik, na którym pokazała swoją córeczkę stojącą za karę w kącie. Dziecko stoi tyłem do mamy, głowę ma opartą o ścianę. Dopiero po chwili widać, że dziewczynka po prostu śpi, na stojąco! Najwyraźniej według jej rodziców stawianie do kąta jest słuszne, nawet jeśli maluch jest skrajnie zmęczony. View oEmbed on the source website Podobnie jak wielu komentujących film na TikToku, absolutnie nie popieramy takiej metody wychowawczej. Izolowanie dziecka ogarniętego negatywnymi emocjami uczy co najwyżej tego, że rodzice nie akceptują jego uczuć. W ten sposób maluch nie nauczy się, jak radzić sobie ze złością, zamiast tego poczuje się odtrącony, zrodzi się w nim poczucie krzywdy, obniży poczucie wartości. A stawianie do kąta, gdy dziecko ledwo trzyma się na nogach ze zmęczenia, to błąd do kwadratu! Piszemy też o: Apel rosyjskiej dziennikarki: "Ukraińskie matki chowają swoje dzieci w małych trumnach" Joanna Opozda nie chce niani: sama wstaje do dziecka w nocy Najmłodsza babcia w Wielkiej Brytanii. Ile ma lat?
To tylko niewinny klaps? NIE! Bicie to bicie
Dość tych eufemizmów! Nazywamy rzeczy po imieniu i wyjaśniamy, dlaczego nie zgadzamy się na bicie dzieci (nawet w wyjątkowych przypadkach)
Niedawno przedstawiałyśmy wam wyniki sondażu na temat akceptacji stosowania klapsów przez polskich rodziców. Wynika z niego, że wciąż niemal połowa z nas uznaje, że klapsy są dobrą metodą wychowawczą. Trzeba dodać, że z sondażu nie wynika, czy sami je stosujemy wobec własnych dzieci, czy jedynie akceptujemy to, że robią to inni. Mimo wszystko to wciąż duża liczba i wciąż społeczeństwo ma za małą świadomość tego, czym klaps jest dla dziecka (a jest przemocą) i czym na pewno nie jest (nie jest mądrą metodą wychowawczą). Zobacz też: Wielkie poszukiwania dziecka z okładki! Dlaczego klaps nie jest słuszną metodą na wychowanie? Wielu rodziców wciąż powtarza, że małe dzieci niewiele rozumieją, więc tłumaczenie im, że dane zachowanie jest złe, nie ma sensu. A jakoś przecież trzeba przywoływać je do porządku, więc pozostaje klaps. Zupełnie się z tym nie zgadzam! Po pierwsze – nie umniejszajmy zdolności naszych dzieci, jeśli tylko im na to pozwolimy, zaskoczą nas swoją inteligencją, a po drugie – to, że dziecko dostało klapsa i przestało robić jakąś rzecz, wcale nie oznacza, że zrozumiało swój błąd, tylko że boi się dostać po raz kolejny. Czy naprawdę chcemy, by dzieci się nas bały i traktowały nas jak okrutnych dyktatorów, a nie wspierających liderów? Dawanie dziecku klapsa uczy je jednego – silniejszy zawsze wygrywa. Nie ważne, kto ma rację i jaka jest racja, ważne, kto ma więcej siły i władzy. Poza tym bite dziecko przestaje mieć zaufanie do rodzica, staje się wycofane i coraz silniej rośnie w nim przekonanie, że nie znajdzie oparcia w mamie lub tacie. A przede wszystkim, że lepiej nie zwierzać się im z trudnych spraw, bo nie zrozumieją, a co najwyżej wymierzą karę. Karanie i przemoc fizyczna a wyciąganie konsekwencji danego zachowania Owszem, dzieci potrzebują karcenia i wychowywania. Ale klapsy temu zupełnie nie służą. Podobnie jest z karami, których dzieci nie rozumieją. Kilkulatek nie widzi zależności między np. rozlewaniem wody po mieszkaniu a zakazem oglądania bajki. Natomiast rozumie, że rozlewanie jest złe, jeśli musi potem wykonać pracę w postaci samodzielnego pozmywania mokrych plam. Podam wam przykład z życia: Wybrałam się raz z moją prawie 2-letnią córką na huśtawki, które bardzo lubi. Ale w drodze na nie zupełnie mnie nie słuchała, nie chciała ani jechać w wózku, ani iść blisko mnie, tylko co chwila uciekała w drugą stronę. Powtarzałam jej kilka razy, że jeśli będzie tak robić, wrócimy do domu i tego dnia już nie będzie mogła się huśtać. Mimo to ciągle uciekała. Wróciłyśmy więc do domu, nie obyło się bez płaczu, ale to było jedyne rozwiązanie w takiej sytuacji. Bardzo się zdziwiłam, kiedy wyszłyśmy na huśtawki następnego dnia, a córka już pod blokiem powiedziała mi „nie uciekać”. Czyli jednak zrozumiała, że nie może biegać, gdzie chce i nie musiała przy tym dostać żadnego klapsa. Na temat szkodliwości bicia dzieci wypowiadało się już tylu ekspertów, że dziwi, że wciąż są rodzice, którzy pozwalają sobie na klapsy. A wiecie, co one oznaczają? Jedynie to, że jako rodzice czujemy się bezsilni i sfrustrowani tym, że dziecko nas nie słucha i pozwalamy na to, by dać upust naszym negatywnym emocjom, dając dziecku klapsa. A wychowanie dziecka nie powinno być zależne od naszych emocji. Dziecko powinno mieć jasne granice niezależnie od naszego humoru. Co sądzicie na temat klapsów? Jesteśmy bardzo ciekawe waszych opinii! Zobacz też: Czy można bić dzieci? [SONDA ULICZNA] Rzecznik Praw Dziecka bierze pod lupę sądy, które umarzają sprawy związane z biciem dzieci Bicie dziecka? Wiele z nasz to przeżyło!
Czy istnieje skuteczny sposób na niegrzeczne dziecko?
Zachowanie malucha to jego sposób komunikacji, warto więc posłuchać, co ma tobie do powiedzenia.
"Ale jest niegrzeczne." "Mam dość mojego nienośnego dziecka." "Ciągle dostaje histerii." "Nigdy się nie słucha." Prosisz, każesz, nakłaniasz, tłumaczysz, a ono swoje. Im dłużej to trwa, tym bardziej nabiera na sile, a ty jesteś coraz bardziej przekonana, że robi to z premedytacją i złośliwe. Tyle że dokładnie w ten sposób koncentrujesz się na tym, że twoje dziecko jest złe, nakręcasz się i nie znajdujesz wyjścia z sytuacji. Więc jak sobie poradzić z niegrzecznym maluchem? Na początek warto zastanowić się, co chce tobie zakomunikować swoim zachowaniem! Warto się zatrzymać i popatrzeć z boku Wychowanie dziecka to niełatwa sztuka, szczególnie że komunikacja z dzieckiem jest taka trudna. Najpierw maluch nic nie mówi, potem zaczyna mówić, ale wiele rzeczy nie potrafi nazwać. Choć miną lata, zanim będzie w stanie dokładnie powiedzieć, co czuje, nie zmienia to faktu, że tym małym człowiekiem targają wielkie i często niezrozumiałe emocje. Jako rodzice zdecydowanie zbyt często zakazujemy i nakazujemy, a zbyt rzadko próbujemy zrozumieć nasze dzieci. Nasz świat jest pełen norm i zasad, co nie jest łatwe do zapamiętania i zrozumienia. Złośliwe się nie słucha? Tak naprawdę twoje dziecko nie jest jeszcze w stanie być złośliwe ani tobą manipulować. Budowa mózgu i zdolności logicznego myślenia jeszcze na to nie pozwalają. Kontrolowanie emocji, impulsów i zachowania powściągliwe odpowiadają płaty czołowe kory mózgowej, a te osiągają dojrzałość dopiero ok. 20. roku życia. Więc co począć? Na początek spróbuj postawić się na miejscu twojego dziecka i zrozumieć daną sytuacjęz jego punktu widzenia. Próba komunikacji, a nie próba sił Często oczekujemy od dziecka poprawy zachowania, jednocześnie nie oferując maluchowi żadnej pomocy. Warto zrozumieć, że dzieci przeżywają emocje znacznie intensywniej, dzieje się to także znacznie częściej niż w przypadku osób dorosłych. Najpewniej zauważyłaś, że dziecko potrafi płynnie przechodzić od skrajności w skrajność i przeżywając emocje całym swoim ciałem i zdecydowanie nad nimi nie panuje. Maluch się uczy, zapamiętuje, ale i zapomina, przetwarza wszelkie informacje i nie zawsze potrafi odnaleźć analogię. Rolą rodzica jest reagowanie na wszelkie "niepożądane"zachowania, ale nie chodzi o karanie czy tresowanie dziecka! Czy wiesz, że dzieci są bardziej skłonne do wykonywania poleceń, nawet takich, które im się nie podobają, jeśli czują, że są słuchane i traktowane sprawiedliwie. Jak pomóc dziecku (i sobie)? To nie musi być wcale takie trudne! Bądź blisko i wspieraj dziecko. Nawet jeśli maluch już robi się naprawdę samodzielny, nadal potrzebuje twojej bliskości i pomocy (szczególnie, gdy dzieje się coś złego). Nawet gdy ma gorszy dzień, musi czuć, że jest kochany. Nie bój się granic. Często rodzice mówią, że dziecko ich sprawdza, jest w tym wiele prawdy. Metodą prób i błędów maluch poznaje świat i próbuje go zrozumieć. Kluczem do sukcesu jest cierpliwość i ... Konsekwencja. Wbrew pozorom, dzieci lubią schematy, porządek i reguły, ale pod warunkiem, że są one stałe. Zarówno codzienne czynności, które dzieją się schematycznie, jak i stałe granice sprawiają, że maluch czuje się bezpiecznie. Brak poczucia organizacji może prowadzić do frustracji (nawet u dorosłego). Realne oczekiwania. Pamiętaj, każde dziecko jest inne i rozwija się w innym tempie. Warto także wiedzieć, że dzieci rozwijają się skokowo. Zazwyczaj przed kolejnym etapem rozwoju, następuje moment dezintegracji, to znaczy, że rozwój dziecka układa się w pewien cykl równowagi i nierównowagi, ekspansji i zamknięcia. Gdy dziecko jest akurat w fazie dezintegracji i nierównowagi, jego zachowania emocjonalne będą oczywiście trudniejsze do opanowania i zrozumienia. Nie bądź zbyt wymagająca, gdy nagle widzisz, że malec się denerwuje, gdy nie może zrobić czegoś, co do tej pory robił bez problemu. Jeśli zmiana jest nagła, może również oznaczać, że dziecko odreagowuje coś, co się dzieje w jego życiu. Granice także dla rodziców. Często jako rodzice oczekujemy bezgranicznego posłuszeństwa zapominając, że maluch to także człowiek, który ma swój charakter i swoje zdanie. Uszanuj temperament malucha i to, że czasem może mieć ochotę na coś innego niż ty. Warto się zastanowić, jak twoje postawy, oczekiwania i doświadczenie wpływają na relację z dzieckiem. Nie zapominaj, że nawet małe dziecko ma już swój temperament. Charakteru nie da się zmienić i zamiast go łamać, możesz dostosować do niego swoją strategię wychowawczą. Im więcej pracy włożysz w próbę poznania samej siebie: co cię irytuje i skłania do wybuchów, tym większą masz szansę na obiektywne postrzeganie własnego dziecka. Akceptacja dobrych i złych cech (w tym tych nielubianych) pomaga nabrać dystansu i ujrzeć dzieci, jakimi są naprawdę. Źródło: creativechild.com, Zrozumieć malucha, Tovah P. Klein UWAGA: jeśli nie widzisz naszej galerii zakupowej, dodaj Babyonline.pl do białej listy w Adblock. Zobacz także: Emocje pod kontrolą: jak to zrobić? Pytamy Dorotę Zawadzką [WIDEO] Emocja – siła i znak Porozumienie bez przemocy - te książki musisz znać!
Robiąc w ten sposób, niszczysz poczucie wartości swojego dziecka
Samoocena dziecka w dużej mierze zależy od naszych metod wychowawczych. Zdarza się, że rodzice nieświadomie niszczą poczucie wartości swoich dzieci. W konsekwencji prowadzi to do różnych zaburzeń i problemów osobowościowych.
Poczucie wartości ma bardzo istotny wpływ na rozwój dziecka. Na szczęście co raz więcej rodziców rozumie, że „klaps” nie jest metodą wychowawczą. Mimo to wciąż trudno im się wyzbyć niektórych słownych nawyków. Niektórym rodzicom zdarza się w chwili gniewu powiedzieć dziecku, że jest głupie albo leniwe. Nie wiedzą, że rujnują w ten sposób jego samoocenę – nawet jeśli robią to nieświadomie. Oto, w jaki sposób rodzice niszczą poczucie wartości swojego dziecka: 1. Denerwują się, gdy dziecko popełnia błędy Gdy rodzice krytykują dziecko za to, że popełniło jakiś błąd, potem może ono mieć problem z podejmowaniem nowych wyzwań. Należy nauczyć się traktować porażki jako narzędzie do nauki, aby dziecko miało pewność, że będzie umiało poradzić sobie z błędami, które popełni w przyszłości. W przeciwnym razie nasz maluch w dorosłym życiu nie będzie wiedział, jak radzić sobie z trudnymi zadaniami i będzie szedł na łatwiznę. 2. Porównują dziecko z rodzeństwem lub przyjaciółmi „Spójrz, jak twój brat świetnie gra w piłkę nożną”. „Wow, twoja siostra ma najlepsze oceny w klasie!” – każdemu z nas przynajmniej raz w życiu zdarzało się słyszeć podobne komentarze. Ta z pozoru niewinna uwaga może sprawić, że dziecko wmówi sobie, że jest gorsze od swoich rówieśników, co zmniejszy jego poczucie wartości. 3. Mówią im, że coś, czego nie mogą zrobić, jest łatwe Kiedy dzieci uczą się nowych rzeczy, na przykład czytania i pisania, często uspokajamy je, mówiąc: „Nie martw się, to takie proste”. Wówczas maluch – w którego umyśle już i tak toczy się walka o to, by pokonać trudności – przejmuje się, że nie jest w stanie zrobić czegoś, co powinno być łatwe. O wiele lepiej jest powiedzieć dziecku, że: „Nauka czytania jest trudna, to fakt, ale ja wiem, że możesz się tego nauczyć”. 4. Krytykują swój własny wygląd „Moja skóra jest obwisła, powinnam schudnąć” – kobiety <span class="hiddenGrammarError" onkeypress="ZDANIA_ZLOZONE---#---1---#---W tym zdaniu złożonym brakuje przecinka lub spójnika między jednym czasownikiem („patrząc”) a drugim („postrzegają”).---#------#---patrząc w lustro bardzo często postrzegają siebie negatywnie.---#---http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1041:przecinek-przy-imiesowach-przysowkowych-&catid=44:porady-jzykowe&Itemid=58">patrząc w lustro, bardzo często postrzegają siebie negatywnie. Tymczasem, gdy rodzic krytykuje przy dziecku swój własny wygląd, ono także zaczyna postrzegać siebie przez pryzmat fizyczności. Zamiast tego, lepiej nauczyć malucha, że prawdziwa wartość człowieka bierze się z wnętrza. Niewykluczone, że już na tym etapie rozwoju dziecka uda się zaszczepić inne wzorce niż te lansowane przez reklamę i popkulturę. 5. Używają słów „dobra robota” Być może wydaje się to dziwne, że mówienie dziecku „dobra robota” może źle wpływać na jego samoocenę. Okazuje się jednak, że kiedy maluch słyszy to zbyt często, nabiera przekonania, że może zdobywać pochwały za niewielki wysiłek. W ostatecznym rozrachunku powoduje to, że dzieci uzależniają się od akceptacji innych. Nie są w stanie osiągnąć niczego bez pochwały i aprobaty. Lepiej zatem chwalić dzieci za konkretne osiągnięcia – za to, co rzeczywiście im się udało. <span class="hiddenGrammarError" onkeypress="ZDANIA_ZLOZONE---#---1---#---W tym zdaniu złożonym brakuje przecinka lub spójnika między jednym czasownikiem („Są”) a drugim („ma”).---#------#---Są nadopiekuńczy Nie ma nic złego w byciu troskliwym rodzicem,---#---http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1041:przecinek-przy-imiesowach-przysowkowych-&catid=44:porady-jzykowe&Itemid=58">6. Są nadopiekuńczy <span class="hiddenGrammarError" onkeypress="ZDANIA_ZLOZONE---#---1---#---W tym zdaniu złożonym brakuje przecinka lub spójnika między jednym czasownikiem („Są”) a drugim („ma”).---#------#---Są nadopiekuńczy Nie ma nic złego w byciu troskliwym rodzicem,---#---http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1041:przecinek-przy-imiesowach-przysowkowych-&catid=44:porady-jzykowe&Itemid=58">Nie ma nic złego w byciu troskliwym rodzicem, ale pilnowanie dzieci na każdym kroku to już przesada. Amerykanie mówią o takich rodzicach „helicopter parents”, bo krążą nad dziećmi jak śmigłowiec ratunkowy. Nadopiekuńczość rodziców powoduje, że dzieci wyrastają na emocjonalne kaleki. W dorosłym życiu nie są w stanie zrobić niczego samodzielnie. Aby tego uniknąć, lepiej pokazać dzieciom, że mogą brać za siebie odpowiedzialność. W ten sposób będą umiały radzić sobie z konsekwencjami swoich działań. Czy kiedykolwiek zdarzyło wam się zrobić którąś z powyższych rzeczy? Co sądzicie o tego rodzaju błędach wychowawczych? Piszcie w komentarzach. Źródło: theAsianparent.com Zobacz także: Jak wychować dziecko bez kompleksów na punkcie wyglądu? 7 sposobów na wychowanie rozpieszczonego dziecka 5 przykazań: tak wychowasz zdrowe i szczęśliwe dziecko [WIDEO]
Nie mogła znieść bałaganu w dziecięcym pokoju. Mąż dał jej dobrą radę
Każda mama wie, jak ciężko jest nauczyć dzieci porządku. To rozwiązanie wbrew pozorom może być najlepsze.
W chwili, gdy rodzi się dziecko, w życiu rodziców pojawia się chaos. Na początku oczywiście to nie malec robi bałagan, a po prostu rodzina na nowo się organizuje. Z czasem mieszkanie opanowują zabawki, które dosłownie "walają się" wszędzie. Małe dzieci warto od maleńkiego uczyć sprzątania, porządkowania i odkładania na miejsce, ale umówmy się... taka nauka to syzyfowa praca. Jeśli chcesz coś zrobić dobrze, zrób to sama Wiele mam daje za wygraną i by mieć, choć przez chwilę porządek, sprząta po swoich dzieciach. Lepiej i szybciej? Pozornie, bo narasta frustracja i zmęczenie. Blogerka Heidi Hamm jest jedną z tych mam, które uwielbiają, gdy jest czysto, bo lepiej się czują w dobrze zorganizowanej przestrzeni. Widziałaś już nasze konkursy? Sprawdź, jakie świetne nagrody możesz wygrać dla siebie lub dla dziecka! Choć kocha swoje dzieci, to są okropnymi bałaganiarzami i nie może ich zmusić do sprzątania. Jak przyznaje, każdy wieczór do tej pory spędzała na doprowadzeniu mieszania do ładu po całym dniu zabaw. "Trudno mi zliczyć, ile czasu poświęciłam na sprzątanie zabawek i rzeczy moich dzieci. Jestem pewna, że zbyt dużo" napisała na Facebooku Heidi. Jak w wielu domach sprzątanie przerodziło się w wojnę. Dzieciom nie che się sprzątać, co więcej uwielbiają ten chaos. Dlaczego po prostu nie zamkniesz drzwi? Pewnego dnia, gdy zmęczona sprzątała zabawki mąż, zamiast jej pomóc, powiedział coś, co zmieniło jej życie. "Usłyszałam siedem prostych słów, które mnie uwolniły od poczucia obowiązku i frustracji: Dlaczego po prostu nie zamkniesz tych drzwi? Najwyraźniej tego właśnie mi było trzeba, wstałam i zamknęłam drzwi." wyznała. Można pomyśleć, że mąż poszedł na łatwiznę, że "olał" sprawę. Nic bardziej mylnego! Heidi zwraca uwagę na to, że wiele mam zatraca się w opiece nad wszystkimi innymi członkami rodziny i zapomina zupełnie o sobie. Kobiety, szczególnie te, które "siedzą w domu" odmawiają siebie ciepłej kawy w świętym spokoju, czy ulubionego serialu tylko po to, by wszytko było idealne uporządkowane. Czy metoda "zamkniętych drzwi" poskutkowała? Dzieci Heidi sprzątają swój pokój raz w tygodniu, przez resztę czasu pokój wygląda, jak po tornado, ale uświadomiła sobie, że może z tym żyć. A wy byłybyście w stanie zamknąć drzwi? Napiszcie w komentarzach. Zobacz także: 5 sposobów, jak uprościć życie rodzinne 8 przestarzałych rad dla rodziców: nie słuchaj ich! [WIDEO] Gdy za oknem deszcz... - przegląd zabawek na jesienną aurę