Wierzyć można tylko ekspertom! – przekonuje lekarz Bartosz Fiałek
To ty w dużej mierze decydujesz o zdrowiu swojego dziecka! Jeśli dasz się wpuścić w maliny, twoje dziecko zdrowe nie będzie. Dlaczego? – wyjaśnia doktor Bartosz Fiałek.
Akademia Młodych Rodziców to sprawdzone, profesjonalne rady na temat zdrowia, rozwoju, żywienia i pielęgnacji niemowlaka. Nasz serwis stawia na eksperckość i wiarygodność! Doktor Bartosz Fiałek znany jest przede wszystkim jako popularyzator wiedzy medycznej. Przekazuje informacje, które mają swoje źródło w badaniach naukowych. Czyli są potwierdzone i wiarygodne, a zastosowanie się do nich jest bezpieczne i ma przynieść korzyści. W rozmowie przekonuje, jakie to niezwykle ważne i podpowiada, jak odróżnić dobrą radę od tej wyssanej z palca. Jakie konsekwencje może mieć słuchanie porad z zakresu zdrowia niepopartych wiedzą medyczną? Bardzo prosto rzecz ujmując, takie rady mogą być dla nas po prostu bardzo szkodliwe. I tutaj ważna uwaga: te porady mówią często o poddaniu się określonemu działaniu medycznemu, wszak należy pamiętać, że interwencją medyczną jest nie tylko przyjmowanie lub zaniechanie przyjmowania leków czy szczepień ochronnych, ale także zachowania takie jak na przykład dietetyczne czy dotyczące aktywności fizycznej. Te patologiczne rady mogą w konsekwencji doprowadzić do problemów zdrowotnych. Wówczas najczęściej trafiamy wreszcie do profesjonalisty, wykwalifikowanego pracownika ochrony zdrowia. Jednak skutek pseudozaleceń zależy od siły ich szkodliwości oraz czasu stosowania się do nich. Często zaburzenie wywołane błędną poradą da się wyleczyć, ale bywa i tak, że uszkodzenia organizmu są nieodwracalne i do pełnego zdrowia nie sposób powrócić. Warto też wspomnieć o tym, że korzystanie z określonej pseudoporady może działać z opóźnieniem, czyli jej negatywny skutek może ujawnić się w późniejszym wieku dziecięcym, a nawet u dorosłego. Czyli na przykład pseudorady zdrowotne dla rodziców dziecka, które jest alergikiem, mogą doprowadzić u niego do rozwoju astmy w dorosłym życiu? Dokładnie tak! Musimy pamiętać, że na zdrowie pracujemy całe życie. Na początkowych etapach życia robią to za nas rodzice. To rodzice, stosując się do konkretnych rad, wpływają na to, jakim zdrowiem cieszy się ich dziecko. Mam nadzieję, że w kwestii zdrowia rodzice jednak zwracają się na szczęście przede wszystkim do lekarza? Niestety mam inne spostrzeżenia – rodzice coraz rzadziej korzystają na wstępie z rad i opinii lekarzy, a coraz częściej sięgają po internetowe informacje publikowane przez osoby, które wielokrotnie nie mają o tym zielonego pojęcia. Kiedyś, gdy tylko dziecko prezentowało niepokojące objawy, rodzice zjawiali się z nim w gabinecie lekarskim. Teraz robią to znacznie później i to nie tylko z powodu braku systemowej dostępności do lekarza, ale także dlatego, że dostęp do wszelkich informacji dotyczących szeroko pojętego zdrowia, również tych kłamliwych, fałszywych i niebezpiecznych, jest w internecie powszechny. I należy zauważyć, że niestety większość z nich jest nierzetelna i szkodliwa. Jak pan myśli, dlaczego w takim razie coraz częściej ludzie podważają wiedzę ekspercką, a wierzą anonimowym ludziom i szemranym poradom? Sam się niejednokrotnie nad tym zastanawiałem. Badali to także naukowcy z uniwersytetu MIT. Ich badania wykazały, że kłamstwa i teorie spiskowe rozprzestrzeniają się w sieci około sześciokrotnie szybciej aniżeli prawda. Czyli osoba poszukująca odpowiedzi na określone pytanie, znacznie częściej trafia na informacje nieprawdziwe, niewiarygodne, często spiskowe. Dlaczego tak się dzieje? To proste. Teorie spiskowe są chętniej, czyli częściej udostępniane. A to dlatego, że fałszywe wiadomości są dla wielu osób ciekawsze, a jednocześnie prostsze do zrozumienia. Poza tym są zwykle opakowane w bardzo emocjonalny przekaz: „Pilne!”, „Tajemnica wyszła na jaw!”, „Sensacyjne odkrycie!” czy „Niezależni fachowcy prezentują” – to wzbudza mnóstwo emocji. Nauka jest poukładana, merytoryczna, na pewno trudniejsza do przyswojenia, no i nie jest tajna. Poza tym teorie spiskowe często odpowiadają na pytania natychmiast, rozwiązują problem tu i teraz. Nauka najczęściej potrzebuje czasu, by profesjonalnej i zarazem jak najbardziej rzetelnej odpowiedzi udzielić – tak choćby było w przypadku wyjaśnienia pochodzenia SARS-CoV-2. A co z poradami, nazwijmy je „z dobroci serca”? Czy rodzice mogą korzystać z takich porad udzielanych przez innych rodziców w internecie? A jeśli tak, to w jakim zakresie? Jeśli takie porady nie dotyczą bezpośrednio zdrowia, to oczywiście mogą korzystać, takie rekomendacje mogą rodzicom pomóc. Jednak ja zawsze powtarzam: jeśli informacja dotyczy zdrowia i może mieć na nie wpływ, to musi opierać się o naukę, być skonsultowana z lekarzem albo umieszczona w renomowanym, wiarygodnym miejscu, na przykład tematycznym serwisie. Wówczas informację można uznać za rzetelną, godną zaufania i przede wszystkim bezpieczną. W innym razie nie należy z rady korzystać. Jeśli więc nieznana osoba, nie podając źródła swojej porady, przedstawia rekomendacje dotyczące postępowania wpływającego na zdrowie naszych dzieci czy nas samych, to nie powinniśmy jej z automatu ufać. Nawet jeśli twierdzi, że coś jej dziecku pomogło? Nawet wtedy. Po pierwsze, nigdy nie mamy pewności, że jej dziecko mierzyło się z dokładnie tym samym problemem zdrowotnym, co nasze. Po drugie, fakt, że określona interwencja pomogła jej dziecku, nie oznacza, że pomoże naszemu, ponieważ odpowiedź organizmu na daną procedurę jest indywidualna. Po trzecie, przekazywanie niezweryfikowanych, anonimowych rad, za które przecież nikt nie bierze odpowiedzialności, na wstępie powinno wzbudzać naszą nieufność. I co do zasady nie powinniśmy w nie wierzyć. Przecież tak naprawdę, pomimo że niby nikt nie jest w internecie anonimowy, to napisać może wszystko... Mówiąc krótko: naukowa, merytoryczna wiedza to podstawa każdej informacji. I tylko korzystanie z wiarygodnych źródeł, opieranie się na opiniach ekspertów wspierają nasze zdrowie. Nie tylko tu i teraz, ale także w przyszłości. Bo na dobre i zdrowe życie pracujemy przez cały czas. Od urodzenia. Zobacz też: Słucham siebie i ekspertów – zdradza Agnieszka Włodarczyk Eksperci Mamo, To Ja Badania przesiewowe noworodka – lista badań wykonywanych w Polsce Konsultacja merytoryczna dr Bartosz Fiałek Specjalista w dziedzinie reumatologii, zastępca dyrektora do spraw medycznych Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Płońsku. Felietonista, popularyzator wiedzy medycznej, zwolennik szczepień
Kim jest Karolina Elbanowska, która wystąpiła w „Sprawie dla reportera” w roli eksperta?
Nie milkną echa ostatniego odcinka „Sprawy dla reportera”, którego bohaterką pierwszego planu stała się Karolina Elbanowska. Germanistka, matka dziesięciorga dzieci, prowadząca wraz z mężem Fundację „Rzecznik Praw Rodziców”.
Karolina Elbanowska została zaproszona do programu w charakterze ekspertki – w pewnym momencie emocje wzięły górę i wyszła ze studia. Nie wysłuchała do końca ani nie odparła argumentów mecenasa Piotra Kaszewiaka, który dowodził, że sąd słusznie odebrał dziecko rodzicom. „Elbanowska i wszystko jasne” Karolina Elbanowska oraz jej mąż Tomasz zyskali popularność jako małżeństwo „ratujące maluchy” przed obowiązkiem edukacji w wieku 6 lat. Po medialnym sukcesie akcji zbierania podpisów przeciw posyłaniu 6-latków do szkół – oboje coraz częściej zaczęli pojawiać się w mediach. Ostatnio „ratowali” dzieci przed szczepionkami na COVID-19, szkodząc jeszcze bardziej, niż podczas akcji sprzed lat. Na początku działalności Elbanowscy nie byli kojarzeni z żadną partią polityczną. Gdy zaczęli krytykować pomysły PO, zyskali uznanie wyborców PiS. Kiedy PiS wygrał wybory – zaczęli krytykować również reformy proponowane przez tę partię. Obecnie Karolina i Tomasz Elbanowscy są autorytetami dla osób o poglądach narodowo-konserwatywnych. „Elbanowska i wszystko jasne” – czytamy w komentarzach, jakie pojawiły się pod naszym tekstem dotyczącym „Sprawy dla reportera”. Wywiązała się również dyskusja dotycząca tego, czy używanie określenia „ekspert” w stosunku do Karoliny Elbanowskiej jest słuszne. Karolina Elbanowska: ekspertka czy nie? Karolina Elbanowska ma 42 lata, jest z wykształcenia germanistką i matką dziesięciorga dzieci. Wspólnie z mężem prowadzi fundację „Rzecznik Praw Rodziców”, wydaje również edukacyjne książki dla dzieci. Jako osoba zaproszona do programu w charakterze eksperta była zdecydowanie przeciwna odebraniu dziecka rodzicom. Nie mogąc słuchać argumentów mecenasa Kaszewiaka (rodzice pisali synowi usprawiedliwienia do szkoły, chłopiec opuszczał lekcje), wstała i wyszła. Zamiast stanąć w obronie rodziców i użyć merytorycznych argumentów… Według Słownika Języka Polskiego ekspert to „człowiek, który zna się na tym co robi; biegły; specjalista w jakiejś dziedzinie”. Karolina Elbanowska nie jest psycholożką ani pedagożką, nie ma również wykształcenia prawniczego czy chociażby socjologicznego, które pozwoliłoby ją nazywać ekspertką w temacie ostatniego odcinka programu. Jeśli chodzi o opinie w komentarzach, zdania co do tego, czy Karolina Elbanowska jest ekspertką czy nie, są mocno podzielone: „Oglądałam i miała rację, że wyszła. Ten mecenas to niech się zastanowi nad sobą”; „Ekspert, który wychodzi, bo poczuł się urażony, to nie ekspert. Ona przyszła, aby bronić ludzi, i nie miała żadnych argumentów ani dowodów na korzyść tych rodziców”. Nie zabrakło również opinii co do tego, że program „Sprawa dla reportera” dawno stracił na wiarygodności: „Ten program dawno stracił na profesjonalności, lepiej wychodzi muzyka disco polo, nie na temat”; „Ostatnio program stał się patologicznym reality show. Jedną z "ekspertek" była pani Szapołowska, a przedtem Iwan Komarenko, więc to już świadczy o tym, jak z konkretnego programu interwencyjnego stał się to cyrkiem”. Nazywanie Karoliny Elbanowskiej ekspertką w zakresie praw dziecka czy w ogóle wychowywania dzieci jest sporym nadużyciem – to kontrowersyjna działaczka, której wypowiedzi często nie są poparte naukową wiedzą. Mogą przy tym wyrządzić krzywdę – właśnie dzieciom. źródło: mamotoja.pl, TVP Zobacz także: Afera w "Sprawie dla reportera": rodzicom zabrano dziecko, bo nie chodziło do szkoły? Szczenie z "Chłopaków do wzięcia" odebrano dziecko. Już mówi o kolejnym i zapewnia, że wychowa je lepiej... Odebrano rodzicom dziecko, bo jego ojciec... pochwalił mleko modyfikowane
Ja nie ogarnę? Pewnie, że ogarnę! [LIVECZAT Z EKSPERTEM]
Kolejny raz w ramach akcji #mamabezporównania zorganizowaliśmy na fejsbuku liveczat dla młodych rodziców. Ekspertka, Kasia Krzywicka-Zdunek, podpowiadała, jak nie brać na siebie za dużo obowiązków i w razie natłoku zadań – co robić, by je sobie poukładać i łatwiej realizować. Zobacz jej patenty na „ogarnianie” domu i dziecka, warto!
Już trzeci raz zaprosiliśmy w ramach akcji #mamabezporównania na FB Mamo, To Ja ekspertkę, która spróbowała nieco ułatwić wam życie. Tym razem była to Kasia Krzywicka-Zdunek, socjolożka, badaczka, ale też – co baaardzo istotne – „matka-ogarniaczka” (jak sama o sobie mówi) dwójki dzieciaków. Ma swoje patenty i… chętnie się z wami nimi podzieliła! Zobacz, co na Wielkie Zmęczenie i nadmiar obowiązków proponuje doświadczona mama i socjolog. Supermatki na start – czy naprawdę musimy być idealne? Niejednej z nas jakoś tak wychodzi, że ma na głowie znacznie więcej, niż – chcąc zachować zdrowie psychiczne i fizyczne – powinna. Czy to świat nas tak przytłacza, czy może robimy to sobie po części same? Zdaniem naszej ekspertki, jest to mieszanka oczekiwań z zewnątrz i tego, co mamy w środku. My, Polki, jak wynika jasno z badań, mamy w sobie coś takiego, że chcemy uszczęśliwiać innych. Czujemy się wtedy potrzebne, bardziej spełnione. To szczęście innych jest dla nas najważniejsze. Tak, tak, według badań IQS ponad 60 proc. kobiet mówi, że szczęście innych jest dla nich najważniejsze... Tymczasem, aby nie paść z przysłowiowego zmęczenia, trzeba: umieć zadbać o siebie, starać się znaleźć dla siebie czas, nauczyć siebie i partnera ( a także starsze dzieci) dzielić obowiązkami znaleźć grupę wsparcia – kobiety w podobnej sytuacji i wzajemnie sobie pomagać. ​Warto prosić o pomoc Ekspertka podkreśliła, że czasami trzeba umieć przed samą sobą przyznać, że jest nam za ciężko, że z czymś soibie nie dajemy rady. I skorzystać z pomocy bliskich. Szczególnie dużo uwagi Kasia Krzywicka-Zdunek poświęciła mamom samotnym, czy też samodzielnym, którym jest wyjątkowo trudno znaleźć równowagę między obowiązkami a radościami życia. Dużo ciekawych, praktycznych porad padło też w kierunku kobiet bardzo dużo od siebie wymagających. Kasia apelowała: czasami musimy sobie odpuścić! Widzisz bałagan i nie możesz się skup^ć na zabawie z dzieckiem? Po prostu wyjdźcie z domu na dwie godziny. Maluch dostanie porcję uwagi, ty nie będziesz się denerwowała kotami fruwającymi wokół, a jak wrócisz, ogarniesz dom. To działa! ​Artykuł powstał z udziałem marki NAN 2 Ważna informacja: Zdrowa dieta matki w czasie ciąży i po porodzie pomaga gromadzić składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego przebiegu ciąży, przygotowuje do okresu laktacji i pomaga ją utrzymać. Gdy maluszek przyjdzie na świat, najlepszym dla niego sposobem żywienia jest karmienie piersią. Mleko mamy zapewnia mu bowiem doskonale zbilansowaną dietę i chroni przed chorobami. Jeśli zdecydujesz się karmić piersią, zadbaj, by Twoja dieta była zdrowa i prawidłowo zbilansowana. Jeśli zdecydujesz się nie karmić piersią, pamiętaj że ta decyzja jest trudna do odwrócenia. Stosowanie mleka modyfikowanego niesie ze sobą konsekwencje socjalne i finansowe, które powinnaś wziąć pod uwagę. Dodatkowo, rozpoczęcie częściowego dokarmiania butelką spowoduje zmniejszenie ilości wytwarzanego mleka. Dla zdrowia Twojego dziecka ważne jest, by mleko modyfikowane przygotowywać, stosować i przechowywać zawsze zgodnie z informacją na opakowaniu. Przed podjęciem decyzji dotyczącej karmienia malucha porozmawiaj z lekarzem lub położną. Wskazówki specjalistów pomogą Ci odpowiednio przygotować się do karmienia piersią oraz utrzymać laktację. Dołącz do naszej społeczności mam na Facebooku #MamaBezPorównania – MTJ. Tu się nie porównujemy, nie oceniamy, nie wstydzimy przyznawać do potknięć. Jesteśmy sobą i właśnie takie jesteśmy najlepsze. Czekamy na ciebie! Artykuł opublikowany w ramach akcji #MamaBezPorównania Zobacz też: #MamaBezPorównania: z tatą na kajaki [WIDEO] Też masz już dość? Dołącz do nas! Akcja #MamaBezPorównania Współczesne modele polskich rodzin: który pasuje do was?
Co powinno znaleźć się w wyprawce dla noworodka? [Liveczat z położną]
Co spakować do szpitalnej torby? Jakich kosmetyków potrzebuje maluch? W jakich ubrankach maluchowi nie będzie wygodnie? Na te i wiele innych pytań odpowiada gość naszego liveczatu – Izabela Dębińska, położna i autorka książki „Rodzić można łatwiej”.
Izabela Dębińska, położna odpowiada na pytania dotyczące wyprawki noworodka. Zobacz, co radzi naszym użytkowniczkom! Co powinno znaleźć się w wyprawce? Kompletując wyprawkę dla noworodka musimy pamiętać o tym, co jest najważniejsze. Wśród niezbędnych rzeczy powinny znaleźć się: ubranka na każdą porę roku piżamki do spania (np. pajacyki) akcesoria do karmienia pierwsze kosmetyki do kąpieli artykuły pielęgnacyjne (chusteczki, pieluszki) Sprawdźmy też koniecznie, co trzeba mieć w trakcie spaceru oraz w jaki typ fotelika i wózka chcemy zainwestować. Ale najważniejsze – nie dajmy się porwać szałowi zakupów! Zdaniem Izabeli Dębińskiej, położnej, świeżo upieczeni rodzice mają silną potrzebę kupowania dużej ilości rzeczy. Często okazuje się, że połowa z nich wcale nie jest potrzeba dziecku. „Warto rozsądnie wybierać gadżety, które mamy dostępne na rynku” – przekonuje położna. Jakie ubranka kupować dla noworodka? Starajmy się nie kupować zbyt wielu rzeczy w najmniejszym rozmiarze – noworodek szybko z nich wyrośnie. Szukajmy ubranek wykonanych z naturalnych materiałów, takich jak czysta bawełna czy bambus. Pamiętajmy przede wszystkim o tym, że skóra dziecka musi oddychać. „Na rynku mamy bardzo wiele ubrań, które na pierwszy rzut oka podobają się rodzicom. Nie zawsze jednak są to rzeczy wygodne dla dziecka. Np. jeansy w rozmiarze 56 nie są potrzebne noworodkowi. Nawet jeśli są zrobione z miękkiego materiału to i tak będą dla dziecka niewygodne. Co więcej, mogą powodować ucisk. Podobnie jest w przypadku spódniczek z falbankami dla dziewczynek” – mówi ekspertka. Wniosek? Wybierajmy proste fasony – bez klamerek, falbanek i ozdobnych aplikacji. W czym kąpać maluszka? Według najnowszych zaleceń nie ma potrzeby kąpania dziecka codziennie. Wyjątek stanowi pora letnia – wtedy maluch szybciej się poci i należy kąpać go częściej. Ponieważ woda może dawać uczucie ściągnięcia skóry, warto wlać do wanny odrobinę płynu do kąpieli. Szukając produktów pielęgnacyjnych dla noworodka wracajmy szczególną uwagę na etykiety. Im krótszy skład, tym lepiej. „Opakowanie kosmetyków może być kolorowe, ale sama konsystencja powinna być bezbarwna i jak najmniej zapachowa. W składzie nie powinno być żadnych parabenów, SLS ani form aldehydu, ponieważ są to substancje podrażniające skórę dziecka. Kosmetyk musi być przede wszystkim łagodny i delikatny” – przekonuje położna. Materiał powstał przy współpracy z marką: Johnson’s
Wpływ diety na zdrowie przyszłej mamy i dziecka [Liveczat z ekspertką]
Otyłość, nadciśnienie czy cukrzyca ciążowa – to choroby, które często dotykają przyszłe mamy. Nie tylko dokuczają, ale mogą również mieć wpływ na zdrowie i rozwój przebywającego w łonie maluszka. Mgr dietetyki Dorota Świątkowska odpowiada na wiele pytań dotyczących problemów zdrowotnych.
Do naszej redakcji zaprosiłyśmy mgr Dorotę Świątkowską, dietetyczkę, która na co dzień pracuje w Instytucie Matki i Dziecka, w Klinice Położnictwa i Ginekologii. Ekspertka opowiada o chorobach kobiet w ciąży i daje wskazówki, jak sobie z nimi radzić. Z jakiego typu problemami zdrowotnymi zmagają się przyszłe mamy? „Zdarza się, że kobiety ciężarne cierpią z powodu chorób, takich jak jak: cukrzyca ciążowa, cholestaza wątrobowa lub otyłość. Także nieleczona niedoczynność tarczycy oraz choroba Hashimoto, mogą mieć niekorzystny wpływ na rozwój płodu, a w konsekwencji – dalszy rozwój dziecka. Dlatego zawsze należy być pod stałą kontrolą lekarza” – przekonuje mgr Dorota Świątkowska, dietetyk. Na czym polega test obciążenia glukozą i kiedy się go wykonuje? Cukrzyca ciążowa dotyka około 10% kobiet, które spodziewają się dziecka. Choroba ta spowodowana jest zaburzeniem gospodarki hormonalnej organizmu podczas ciąży. W większości przypadków ustępuje całkowicie po porodzie. Aby nie dopuścić do rozwoju cukrzycy należy dbać o właściwe żywienie, a także zrobić test obciążenia glukozą. „Należy go wykonać między 22. a 24. tygodniem ciąży. Test polega na tym, że pacjentce pobiera się krew żylną, na czczo. Następnie przyszła mama musi wypić 75 gramów glukozy rozpuszczonej w wodzie. Po godzinie od wypicia mieszanki, pacjentce ponownie pobiera się krew i czeka kolejną godzinę na ostateczny wynik. Takie badanie wiele mówi na temat tego, jak pracuje trzustka i czy mamy do czynienia z cukrzycą” – wyjaśnia ekspertka. Niedoczynność tarczycy w ciąży Jest to zaburzenie, w przebiegu którego tarczyca produkuje za mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Jak się objawia? „Niedoczynności tarczycy towarzyszą z reguły: nadpobudliwość, nerwowość, nadmierna potliwość oraz zwiększone zapotrzebowanie na płyny. Jeżeli zaobserwujemy u siebie takie objawy, wówczas należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza prowadzącego i wykonać badania” – radzi mgr Świątkowska. Ciąża a Hashimoto Wiele przyszłych mam zastanawia się również, czy choroba Hashimoto może stanowić zagrożenie dla dziecka. Zdaniem mgr Świątkowskiej, jeżeli stosujemy odpowiednią dietę i jesteśmy pod stałą opieką lekarza prowadzącego oraz endokrynologa, nie ma powodów do niepokoju. „Przede wszystkim należy zwracać uwagę na to, co możemy jeść, a czego powinniśmy unikać” – mówi dietetyk. Dowiedz się więcej na ten temat oglądając nasze wideo!
Wiosną nie ma smogu? Dość legend i mitów na temat zanieczyszczenia!
Czy smog to zawsze gęste jak mleko, śmierdzące powietrze? Jakie zanieczyszczenia są rzeczywiście niebezpieczne dla zdrowia? Co to jest i z czego się bierze smog, tłumaczy ekspert – prof. Katarzyna Juda-Rezler.
Co to jest smog? Smogowe zanieczyszczenie pojawia się wtedy, kiedy pogarsza się jakość powietrza i to zjawisko może utrzymywać się przez kilka czy nawet kilkanaście dni – mówi prof. Katarzyna Juda-Rezner z Politechniki Warszawskiej. Zobacz nasz film i poznaj fakty na temat smogu. Zbyt dużo krąży mitów na ten temat! jednym z nich jest, że smog jest problemem tylko zimą, kiedy powietrze zanieczyszczane jest z powodu dymu z kominów, tymczasem wiosną i latem dopuszczalne normy jakości powietrza są przekroczone. Wszystko przez tzw. smog wtórny (zanieczyszczenia, które opadły na ziemię zimą w przypadku deszczu i wiatru są ponownie unoszone w powietrze) oraz - oczywiście - przez spaliny emitowane przez samochody. Skąd się wzięło słowo SMOG? Smog – to słowo powstało z połączenia angielskich słów "smoke" i "fog", czyli dym i mgła. Pojawiło się w latach 50-tych ubiegłego wieku podczas wielkiego smogu w Londynie. Bo smog, by go tak nazywać, powinien trwać minimum przez kilka dni. Jeżeli mamy jedno-, dwudniowe pogorszenie jakości powietrza, kiedy wzrasta stężenie pyłów zawieszonych w powietrzu uznawane za normę, mówimy o silnym zanieczyszczeniu powietrza, a nie smogu. Jakie cząstki zanieczyszczają powietrze? Zanieczyszczenie powietrza to bardzo skomplikowana sprawa. Mówimy o nim, kiedy występują w atmosferze podwyższone stężenia różnych gazów, a także cząstki stałe, czyli pył zawieszony. Ten pył to cząstki o tak małym rozmiarze, że nie opadają, tylko utrzymują się w powietrzu. Przyjmuje się, że ich rozmiar to mniej niż średnica włosa. Poznaj dokładne rozmiary i nazwy zanieczyszczeń, jakie znajdują się w powietrzu, którym oddychasz ty i twoja rodzina, obejrzyj nasz film! Zobacz też: Czy warto kupić maseczkę antysmogową? [WIDEO]
Niemowlę - indywidualista czy istota społeczna - film
Czy niemowlę od samego początku jest istotą społeczną czy raczej małym indywidualistą skupionym wyłącznie na swoich potrzebach? Na to pytanie odpowiada psycholog Marta Żysko-Pałuba.
Kiedy maluszek staje się istotą społeczną? Tuż po urodzeniu czy też nieco później? Kim jest naprawdę? O tym, jak przebiega rozwój społeczny dziecka i jak brzdąc przechodzi od indywidualizmu do społecznych zachować opowiada psycholog Marta Żysko-Pałuba.
Czym jest „okno możliwości” i jak je wykorzystać?
Chcesz, aby twoje dziecko nabrało dobrych nawyków żywieniowych? Wykorzystaj tzw. "okno możliwości". Czym jest i jak nie pominąć go, rozszerzając dietę dziecka, mówi pediatra dr n. med. Magdalena Wołoszko.
Wpływ żywienia kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących piersią oraz żywienia niemowląt i małych dzieci na przyszłe zdrowie najmłodszych, od dawna jest przedmiotem licznych badań naukowych. Z doniesień tych wiadomo, że nie tylko czynniki genetyczne, ale również odpowiedni tryb życia – w tym dobrze zbilansowana dieta, zwłaszcza w najwcześniejszym okresie życia dziecka – znacząco wpływa na rozwój organizmu i późniejsze ryzyko występowania chorób cywilizacyjnych. Długofalowy wpływ żywienia na zdrowie W hipotezach tzw. krytycznego okresu czy „okna możliwości” wykazano możliwość korzystnego wpływania na przyszły metabolizm organizmu poprzez odpowiednie żywienie. Zatem bardzo istotne wydaje się położenie odpowiedniego nacisku na edukację przyszłych oraz obecnych rodziców małych dzieci w tym zakresie. Ich świadomość zdrowotna i kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych u najmłodszych, poprzez właściwe wybory produktów podawanych maluchom, odgrywają ogromną rolę. Żywienie w 1000 pierwszych dni życia dziecka Według hipotezy programowania żywieniowego w okresie 1000 pierwszych dni życia (ciąża i pierwsze lata życia dziecka) dochodzi do zaprogramowania metabolicznego organizmu oraz tworzenia prawidłowych nawyków żywieniowych. Istnieje zatem możliwość wpłynięcia na przyszłe zdrowie dziecka i ograniczenie ryzyka zachorowania na powszechne choroby cywilizacyjne osób dorosłych (m.in. otyłość, cukrzycę). Różnorodność diety kobiety ciężarnej, karmiącej piersią i małego dziecka, prawidłowa realizacja zapotrzebowania na białko i inne składniki pokarmowe, pozwalają na prewencję tych schorzeń w wieku dorosłym. Należy pamiętać, że tak kluczowe i dynamiczne zmiany metabolizmu organizmu mają miejsce w „krytycznym” okresie 1000 pierwszych dni życia dziecka. Znaczenie ma zarówno nadmiar, jak i niedobór składników odżywczych. Już w okresie niemowlęcym należy więc dążyć do budowania prawidłowych preferencji żywieniowych,, . Rozszerzanie diety Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zalecane jest wyłączne karmienie piersią dzieci zdrowych przez pierwszych 6 miesięcy życia. W Europie, według Komitetu Żywieniowego Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) oraz według zaleceń ekspertów Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (PTGHiZD), rekomenduje się wprowadzenie żywności uzupełniającej nie wcześniej niż po ukończeniu 17. tygodnia i nie później niż w 26. tygodniu życia niemowlęcia,. Szczególną rolę w kształtowaniu preferencji mają wczesne doświadczenia. Najbardziej otwarte na nowe smaki są niemowlęta w wieku 4-7 miesięcy – w tym czasie nowe produkty są szybciej akceptowane przez dzieci. Posiłki stałe, inne niż mleko (matki czy modyfikowane), powinny być starannie wybrane, różnorodne oraz pochodzić z pewnych źródeł. Jest to niezmiernie ważne, gdyż układ pokarmowy czy odpornościowy niemowlęcia wciąż dojrzewają. Różnorodność: troska o zdrowie dziecka w przyszłości Mama dba o swoje dziecko już od momentu poczęcia, m.in. stosując właściwą dietę. Po przyjściu dziecka na świat jej mleko staje się dla niego najbardziej odpowiednim pokarmem. Wybierając odpowiednie posiłki, można kontynuować ochronę także podczas rozszerzania diety dziecka. 1000 pierwszych dni życia to kluczowy czas dla rozwoju maluszka. Ważne informacje: Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci ESPGHAN zaleca kontynuację karmienia piersią podczas wprowadzenia pokarmów uzupełniających. Karmienie piersią powinno trwać tak długo, jak jest to pożądane przez matkę i dziecko. Karmienie piersią jest najlepsze dla dziecka. Materiał powstał dzięki marce Nutricia. Przypisy: 1Dietary recommendations for children and adolescents. A guide for practitioners. Consensus statement from the American Heart Association. Circulation, 2005; 112: 2061–2075. 2Barker D.J., Bagby S.P., Hanson M.A.: Mechanisms of disease: in utero programming in the pathogenesis of hypertension. Nat. Clin. Pract. Nephrol., 2006; 2 (12): 700-707. 3Gruszfeld D., Socha P., Niemirska A. Litwin M.: "Programowanie żywieniowe"; Standardy Medyczne, 2011, T.8, 885-888. 4Koletzko B, von Kries R, Closa R i wsp. "Lower protein infant formula is associated with lower weight up to age 2y: a randomized clinical trial" Am J Clin Nutr 2009, 89, 1836-1845. 5Escribano J., Luque V., Closa R., Ferre N., Zaragoza M., Grote V., Koletzko B., Gruszfeld D., Socha P., Dain E., Van Hees J.N.,Verduci E. for the CHOP Study Group.: The e ects of increased protein intake on kidney size and function in healthy infants: a randomized clinical trial. Kidney Int., 2011, 79, 783790. 6http://www.who.int/nutrition/topics/complementary_feeding/en/
Jak chronić dziecko przed smogiem? Zobacz, co mówi znany pediatra
Zbliża się sezon grzewczy, a wraz z nim zwiększa się ilość zanieczyszczonego powietrza. Jaki jest jego negatywny wpływ na organizm dziecka i czy można mu zapobiec? Przeczytaj rady eksperta, pediatry immunologa Wojciecha Feleszko.
Wbrew powszechnej opinii, przemysł nie jest głównym źródłem rakotwórczych substancji, znajdujących się w zanieczyszczonym powietrzu. To domowe instalacje grzewcze oraz transport samochodowy stanowią zagrożenie. Powinniśmy być szczególnie ostrożni i zapobiegliwi właśnie teraz, wraz z początkiem sezonu grzewczego, kiedy czystość powietrza ulega pogorszeniu. Jak zanieczyszczone powietrze wpływa na organizm dziecka? Zanieczyszczone powietrze wywołuje nie tylko choroby układu oddechowego, ale również odpornościowego, krwionośnego, a nawet nerwowego. Na szkodliwe działanie smogu narażone są przede wszystkim dzieci. Ich bariery ochronne (nabłonek, śluz) nie są w pełni ukształtowane, a wąskie i krótkie drogi oddechowe są bardziej podatne na zapalenia i podrażnienia. Dzieci oddychają częściej, niż dorośli, wchłaniając tym samym więcej zanieczyszczeń. Co więcej, często oddychają ustami, zamiast nosem, przez co do ich organizmu przedostaje się więcej zanieczyszczeń. Szkodliwe substancje zawarte w zanieczyszczonym powietrzu obniżają odporność, mogą wywołać astmę i zapalenia górnych i dolnych dróg oddechowych. Są one niebezpieczne dla dzieci jeszcze przed ich narodzinami. Jeśli przyszła mama często przebywa w miejscu o bardzo zanieczyszczonym powietrzu, istnieje ryzyko, że dziecko będzie miało mniejszą masę urodzeniową i będzie bardziej podatne na zapalenie płuc w przyszłości. Zobacz też: Jesienny spacer z małym dzieckiem Jak ochronić dziecko? Sprawdzaj jakość powietrza. Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska podają na swoich stronach internetowych ostrzeżenia, gdy stężenie zanieczyszczeń jest bezpośrednio groźne dla zdrowia. Zachęcaj dziecko, aby oddychało przez nos. To naturalny filtr powietrza. Podawaj dziecku napoje. Część zanieczyszczeń przyklei się do wilgotnych ścianek gardła, zamiast trafić do płuc. W dni, gdy stężenie zanieczyszczeń powietrza jest wysokie, dziecko powinno zostać w domu. Wyjścia na zewnątrz ogranicz do koniecznego minimum. Gdy tylko możesz, wyjeżdżaj z dzieckiem poza miasto. Nawet krótka przerwa od wdychania zanieczyszczonego powietrza ma pozytywny wpływ na zdrowie. Unikaj podróżowania z dzieckiem w godzinach szczytu. Jadąc samochodem wybieraj mniej ruchliwe trasy. Zamknij okna w samochodzie, wentylację ustaw na obieg zamknięty. Spacerując lub jeżdżąc na rowerze z dzieckiem unikaj ruchliwych ulic. Poruszajcie się jak najdalej od krawężnika - największe stężenie zanieczyszczeń jest bezpośrednio w pobliżu jezdni. Jeżeli okna mieszkania wychodzą na ulicę, w godzinach szczytu pozostaw je zamknięte. Jeżeli to możliwe, urządź pokój dziecka w pomieszczeniu, którego okna nie wychodzą na ruchliwą ulicę. Zadbaj o odpowiednią dietę. Pożywienie powinno być bogate w witaminy A, C i E oraz selen, pomagające organizmowi neutralizować nadmiar wolnych rodników. Wolne rodniki powstają w wyniku m.in. oddychania zanieczyszczonym powietrzem i przyczyniają się do rozwoju astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Czy można zmniejszyć ilość szkodliwych substancji w powietrzu? Pamiętajmy, żeby nie palić papierosów przy dziecku. Wyjście na balkon nie jest rozwiązaniem – do organizmu dziecka przedostaje się taka sama ilość szkodliwych substancji, jak wtedy, kiedy rodzice palą przy nim. Każdy z nas ma wpływ na czystość powietrza. Zmniejszenie ilości zanieczyszczeń w powietrzu to najlepsza ochrona dziecka. Rezygnacja z codziennej jazdy samochodem, używanie węgla dobrej jakości, regularne sprawdzanie stanu instalacji grzewczej – te pozornie niewiele znaczące czynności, mają ogromny wpływ na jakość powietrza. Polecamy: Biegunka i odwodnienie - wywiad z ekspertem Konsultacja: dr n. med. Wojciech Feleszko, pediatra immunolog, pracujący w Szpitalu Klinicznym przy ul. Działdowskiej w Warszawie i na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.
Dwoje dzieci w brzuchu, to podwójny uśmiech losu, ale i większe obawy. Sprawdź, jakie zagrożenia może nieść ciąża bliźniacza i kończący ją poród.
Ciąża bliźniacza od samego początku różni się od pojedynczej. Jeszcze zanim pojawi się brzuch, przyszła mama może mocniej doświadczać swojego odmiennego stanu, choćby czując silniejsze mdłości. Nic dziwnego, że obawy o przebieg ciąży i poród również są większe. Aby je wyciszyć, warto o ciąży mnogiej dowiedzieć się więcej. Ciąża bliźniacza wymaga większej kontroli Przyszła mama, która spodziewa się bliźniąt, powinna być pod czujną opieką lekarską. Dwoje dzieci w brzuchu, które dzielą się miejscem, a czasem także łożyskiem mogą (ale wcale nie muszą) zwiększać ryzyko komplikacji. Dzięki coraz większemu postępowi w badaniach oraz częstym wizytom u lekarza (mama bliźniąt musi go odwiedzać częściej) ewentualne kłopoty są łatwiejsze do przewidzenia. Co więcej - można też im skutecznie im zapobiegać. Mama bliźniąt powinna odwiedzać lekarza: co dwa-trzy tygodnie w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, co tydzień - w trzecim trymestrze ciąży. Częstsze wizyty pozwolą np. wykryć oznaki zatrucia ciążowego, do którego częściej dochodzi w ciąży bliźniaczej. Bliźnięta częściej rodzą się przed terminem Jeśli spodziewasz się bliźniąt, poród może nastąpić już w 37. tygodniu ciąży (a nie jak wskazuje norma - w 40). Niektórzy lekarze uważają, że bliźnięta są już w tym czasie gotowe do przyjścia na świat, ponieważ dojrzewają szybciej niż dzieci, które rozwijają się w pojedynkę w brzuchu mamy. Nie są więc uznawane za wcześniaki. U bliźniąt wcześniactwo wiąże się z narodzinami przed 34. tygodniem ciąży. Przyszła mama jest bardziej narażona na przedwczesne skurcze (macica jest mocno rozciągnięta) i szybciej może dojść do niewydolności łożyska. Jeśli wystąpią komplikacje, lekarze mogą podjąć decyzję o wcześniejszym zakończeniu ciąży, albo wprost przeciwnie o jej podtrzymaniu. [CMS_PAGE_BREAK] Urodzone przed czasem lub z małą masą urodzeniową bliźnięta potrzebują więcej czasu, by dogonić rówieśników. Ich rozwój powinien być uważnie obserwowany przez pediatrę i odpowiednio wspierany. Poród bliźniąt może trwać dłużej Jeśli ciąża przebiega prawidłowo, bliźnięta mogą przyjść na świat siłami natury. Czasem jednak podczas porodu naturalnego dochodzi do komplikacji. Przyszła mama odczuwa słabe skurcze, a szyjka macicy rozwiera się wolniej. W takiej sytuacji konieczne bywa podanie oksytocyny, która pobudza czynność skurczową. Narodziny bliźniąt mogą wiązać się z ryzykiem niedotlenienia jednego dziecka (tego, które jako drugie wydostaje się na świat). Aby temu zapobiec, podczas porodu praca serca dzieci jest kontrolowana przez aparaturę ktg (kardiotokograficzną). Jeśli poród się przeciąga, skurcze są bardzo słabe, dzieci mogą przyjść na świat w wyniku cesarskiego cięcia. Podczas porodu bliźniąt może dojść do problemów z pępowiną - jej zaplątania (to zdarza się rzadko) albo wypadnięcia (dotyczy to zwykle dziecka, które rodzi się drugiej w kolejności - maluszek musi szybko znaleźć się na świecie, więc poród często kończy się operacyjnie). Bliźnięta mogą przed porodem znajdować się w położeniu, które uniemożliwia poród fizjologiczny (np. jedno jest ułożone poprzecznie). Wtedy także konieczne jest cesarskie cięcie. Czytaj też: Kiedy robi się cesarskie cięcie?
Co robić, gdy dziecko nie chce iść do przedszkola?
Twoje dziecko nie chce iść rano do przedszkola? Jak się zachować w takiej sytuacji? Na pytania rodziców odpowiada pedagog.
Jestem mamą 4-letniego Filipa i 16-miesięcznego Franka. Starszy syn już drugi rok chodzi do przedszkola. Rano nie chce tam iść i wymyśla różne powody. Muszę go ubierać prawie na siłę, obiecać słodycze, żeby wyszedł z domu. Myślałam, że w przedszkolu jest mu źle, ale jak go odbieram, ma pretensję, że tak wcześnie przyszłam. Jego zachowanie jest uciążliwe, mąż przez nie spóźnia się do pracy. Może to przez to, że ja zostaję w domu z młodszym synem? Monika z Cieszyna Gdy pojawia się młodsze dziecko, starsze, traktowane jest jako bardziej dojrzałe niż jest w rzeczywistości. Filip jest jeszcze małym dzieckiem, wrażliwym na rozłąkę z mamą i wyczulonym na nowego domownika. Dlatego spróbuj jednego z tych rozwiązań: Postaraj się skrócić czas przebywania w przedszkolu, w domu poświęcaj dziecku więcej uwagi, ale jednocześnie okazuj mu spokojną stanowczość. Spróbuj wcześniej wstawać. Choć to trudne, to rozwiązanie jest lepsze niż obarczanie buntownika odpowiedzialnością za spóźnienie. Pamiętaj, że to dorośli mają umiejętność planowania czasu, a nie dzieci! Nie nagabuj dziecka, dlaczego nie chce chodzić do przedszkola, bo kilkulatek raczej nie umie wyrazić tego, co go naprawdę trapi. Musisz być po prostu spokojna, konsekwentna i cierpliwa. Niedługo część problemów najprawdopodobniej ustąpi w związku z dojrzewaniem dziecka i przyzwyczajeniem się do nowej sytuacji. Czytaj też: 5 sprawdzonych sposobów na dziecięcą złość Konsultacja merytoryczna mgr Agnieszka Galica Terapeutka rodzinna i małżeńska. Kieruje Pracownią Na uboczu, która jest Psychologiczną Pracownią Konsultacyjno-wychowawczą Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Autorka popularnych bajek i piosenek dla dzieci oraz programów telewizyjnych
Ciąża to szczególny czas, który wiąże się z częstymi wizytami u lekarza i pobytem w szpitalu. Rozważasz zakup dodatkowej polisy zdrowotnej na czas ciąży. Sprawdź, co radzi ekspert.
Staramy się z mężem o dziecko. Czy mogę sobie wykupić na czas ciąży dodatkową polisę zdrowotną? Ala z Mławy Warto zacząć od sprawdzenia, jakie świadczenia gwarantuje dotychczasowe ubezpieczenie – czy może Pani korzystać z nielimitowanych wizyt u ginekologa, niezbędnych badań i opieki podczas porodu. Jeśli nie, warto wykupić dodatkową polisę zdrowotną. Najlepiej zrobić to kilka miesięcy przed zajściem w ciążę, ponieważ większość ubezpieczeń ma okres karencji – czyli czas po zawarciu umowy, w którym kobiecie nie przysługują świadczenia (od 2 do 12 miesięcy). Drugim rozwiązaniem może być rozszerzenie grupowego ubezpieczenia zdrowotnego, którym objęta jest Pani w miejscu pracy, o świadczenia związane z prowadzeniem ciąży. Decyzja w tej sprawie też powinna być podjęta z wyprzedzeniem. Polisy zdrowotne oferują różny zakres świadczeń, zależnie od zasobności klientów. Są pakiety związane z prowadzeniem ciąży, czyli nielimitowane wizyty u ginekologa, różne badania diagnostyczne, np. USG płodu, badania laboratoryjne. Ale także świadczenia dodatkowe np. obecność osoby towarzyszącej przy porodzie, pokój o podwyższonym standardzie oraz możliwość bezpłatnego znieczulenia do porodu. Ubezpieczenia VIP obejmują opiekę medyczną nad przyszłą mamą i jej dzieckiem w całej Europie łącznie z pokryciem kosztów porodu w domu, zwrot wydatków za poród w następstwie leczenia bezpłodności i bezpłatne ubezpieczenia rodziców oraz nowo narodzonego dziecka, nawet do 9. roku życia. Warto wspólnie z partnerem przejrzeć oferty różnych towarzystw. Ekspert: Marzena Bandurewicz, dyrektor ds. ubezpieczeń zdrowotnych Inter Partner Assistance SA.
Czy płaski brzuch w połowie ciąży świadczy o złym rozwoju dziecka?
Czy w 21. tygodniu ciąży brzuch może być płaski? Czy to może być sygnał, że dziecko źle się rozwija, jest za małe? Odpowiada dr n. med. Bożena Kowalska, ginekolog położnik z Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.
Wiele kobiet, nie tylko szczupłych, ale również tych ze zbyt dużą wagą ciała, martwi się, że w połowie ciąży nie mają jeszcze widocznego brzucha, podczas gdy u ich koleżanek jest inaczej. Tymczasem wielkość brzucha zależy m.in. od budowy miednicy kobiety czy wielkości dziecka. Zawsze warto wtedy pójść do lekarza, żeby rozwiać swoje wątpliwości. Zobacz też: Pierwsze ruchy dziecka - zaskakujące fakty Czy w 21. tygodniu ciąży brzuch powinien być już widoczny? W połowie ciąży, czyli po 20. tygodniu ciąży, brzuch nie musi być jeszcze widoczny. I nie musi świadczyć to o złym rozwoju dziecka. Dno macicy znajduje się nieco pod pępkiem, więc macica jest jeszcze mała. W razie jakichkolwiek wątpliwości i obaw o rozwój dziecka warto pójść do ginekologa, który zbada przyszłą mamę i oceni wysokość dna macicy. Zobacz też: Jak obliczyć termin porodu Jakie badanie będzie pomocne, by rozwiać obawy dotyczące płaskiego brzucha w ciąży? Należy wykonać badanie USG. W tym okresie ciąży planowo wykonuje się badanie USG oceniające dokładnie budowę oraz wielkość płodu. Można więc sprawdzić, czy wielkość płodu jest zgodna z wyliczeniami z ostatniej miesiączki bądź porównać pomiary z wcześniejszymi badaniami USG. Jeśli płód wzrasta prawidłowo, nie należy się martwić tym, że brzuch nie jest widoczny. Wkrótce z pewnością się to zmieni. Zobacz też: Gdy dziecko rodzi się po terminie Konsultacja merytoryczna dr n. med. Bożena Kowalska-Raczyńska Specjalistka ginekologii i położnictwa, pracuje w klinice leczenia niepłodności Bocian
Przepuklina pępkowa to przykryta skórą „dziurka” w brzuchu, w okolicy pępka, przez którą próbują się wydostać organy wewnętrzne. jej objawem jest niewielka wypukłość obok pępka: raz mniejsza, raz większa.
Mój noworodek ma przepuklinę pępkową. Martwię się więc, że coś zrobiłam źle. Słyszałam też, że jest konieczna operacja. To prawda. Julia Modrzejska z Rzeszowa Przepuklina pępkowa u dzieci nie jest skutkiem pani błędu. Często występuje u dzieci, które urodziły się z niską masą ciała. Przepuklina może być mała jak koniuszek palca lub większa, np. jak pół cytryny. Przepuklina bywa bardziej napięta, gdy dziecko płacze (zwiększa się ciśnienie w brzuszku), a gdy jest spokojne, może być niewidoczna: jej zawartość cofa się do jamy brzusznej przez pierścień pępowinowy. Po odpadnięciu kikuta pępowiny skóra goi się, a pierścień mięśniowy stopniowo zamyka. Czasem dzieje się to zbyt wolno – wtedy może pojawić się przepuklina. Dawniej uważano, że można przyspieszyć zamykanie się otworu, zalepiając pępek plastrem. Teraz już się tego nie stosuje. W chwilach szczególnego niepokoju u dziecka, może pani układać mu na brzuszku swoją dłoń, przykrywając okolicę pępka. U wielu dzieci pierścień pępkowy zamyka się sam w ciągu roku, rzadziej – dwóch lat. Jedynie gdy przepuklina jest duża albo wyraźnie się powiększy, potrzebny będzie niewielki zabieg. Konsultacja: prof. Jacek Grygalewicz, pediatra. Pracował w Zarządzie Głównym Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. Członek Komitetu Rozwoju Człowieka PAN. Czytaj więcej: przepuklina pępkowa u dzieci