Inteligencja – czym jest, rodzaje inteligencji, od czego zależy
Inteligencja to dość wieloznaczne pojęcie i definiuje się ją na wiele sposobów. Potocznie inteligencją nazywa się zdolność do rozwiązywania praktycznych problemów, zdolności językowe i umiejętności społeczne.
Można być inteligentnym, ale nie odznaczać się mądrością. Można mieć ogromną wiedzę, ale być mało inteligentnym. Inteligencja nie gwarantuje sukcesu w życiu, choć naukowcy twierdzą, że była podstawową cechą, która zdecydowała o sukcesie naszego gatunku. Czym zatem jest inteligencja i czy jesteśmy jedynym inteligentnym gatunkiem na Ziemi? Spis treści: Czym jest inteligencja Definicja inteligencji w wymiarze ludzkim Od czego zależy inteligencja Rodzaje inteligencji wg Gardnera Miara inteligencji – test IQ Inteligencja a mądrość Czym jest inteligencja? Jak dotąd powstało wiele definicji inteligencji. Na pewnym etapie nauki inteligencją określano zdolność do postrzegania, analizowania, uczenia się na własnych błędach i przystosowywania do zmian w otoczeniu. Niewątpliwie ludzie odznaczają się tymi cechami, ale tak pojmowanej inteligencji nie sposób odmówić też przynajmniej części zwierząt. A to z pewnością nie podobało się wielu ludziom, którzy inteligencję chcieli widzieć jako cechę tylko ludzką. Dzisiaj już wiadomo, że zwierzęta w pewnym stopniu też odznaczają się inteligencją, a do najinteligentniejszych z nich zalicza się np. małpy człekoształtne, delfiny, ptaki krukowate, a nawet ośmiornice. Mimo tego, że jesteśmy gatunkiem inteligentnym, niektórym ludziom odmawia się inteligencji, a o innych mówi się, że są wyjątkowo inteligentni. Co zatem odróżnia jednych od drugich? Definicja inteligencji w wymiarze ludzkim Inteligencja to zdolność do myślenia, rozwiązywania problemów i angażowania do tego adekwatnych procesów poznawczych takich jak uczenie się, zapamiętywanie, szybkość przetwarzania danych (np. kojarzenie), uwaga. Osoba inteligentna nie popełnia dwa razy tych samych błędów i dąży do celu w zorganizowany sposób. Inteligencja pomaga wykryć problem, odkryć, na czym on polega oraz znaleźć jego rozwiązanie (o ile takowe istnieje), a na dodatek pozwala tworzyć i realizować plany. Od czego zależy inteligencja? Aby stać się osobą inteligentną, trzeba nie tylko urodzić się z predyspozycjami w tym kierunku. Dzisiaj już wiadomo, że u podstaw inteligencji leżą również zdobyte doświadczenia, np. wychowanie, ale też wiedza, wpływy społeczne i kulturowe, a nawet prawidłowe żywienie. Każdy człowiek rodzi się z mniejszym lub większym potencjałem inteligencji, ale to od środowiska zależy, czy ten potencjał w pełni się rozwinie czy nie. Rodzaje inteligencji według Gardnera Koncepcja różnych rodzajów inteligencji to owoc pracy amerykańskiego psychologa – Howarda Gardnera. W latach 80. XX wieku przedstawił on teorię inteligencji wielorakiej, która do dzisiaj ma wielu zwolenników. Zgodnie z nią, ocena inteligencji wyłącznie na podstawie testu IQ (o nim piszemy dalej), jest niedokładna, gdyż każdy człowiek ma inne predyspozycje psychiczne i w jednym obszarze będzie radził sobie lepiej, a w innym gorzej. Według Gardnera inteligencja jest wielopłaszczyznowa, a na dodatek można ją w poszczególnych obszarach ćwiczyć i rozwijać. To oznacza, że nie tylko ludzi sprawnie posługujących się słowem czy sprawnie liczących można nazwać inteligentnymi. 8 rodzajów inteligencji wg Gardnera: inteligencja językowa – pozwala sprawnie posługiwać się słowem mówionym i pisanym, uczyć się języków obcych, żartować inteligencja logiczno-matematyczna – daje możliwość posługiwania się logiką, liczbami i schematami inteligencja wizualno-przestrzenna – pozwala myśleć obrazowo, używać wyobraźni, korzystać z map i wykresów inteligencja ruchowa – zapewnia sprawność fizyczną, posługiwanie się gestami i mimiką inteligencja muzyczna – zapewnia uzdolnienia muzyczne – doskonały słuch, poczucie rytmu inteligencja interpersonalna – pozwala odczytywać intencje i emocje innych oraz współpracować w grupie inteligencja intrapersonalna – pozwala analizować własne przeżycia i problemy inteligencja przyrodnicza – zapewnia dobre samopoczucie w otoczeniu przyrody, pozwala docenić wagę ekologii. Aby zorientować się, jaki typ inteligencji dominuje u twojego dziecka, zobacz: Który typ inteligencji ma twoje dziecko? Test. Miara inteligencji – test IQ Najbardziej popularnym miernikiem inteligencji są testy IQ (tzw. iloraz inteligencji). Należą one do testów badających inteligencję językową, logiczno-matematyczną i wizualno-przestrzenną, ale pomijają inne wyodrębnione przez Gardnera obszary inteligencji. Testy IQ składają się z zadań o rosnącym stopniu trudności. Do każdego z nich podane są zwykle 4 odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde zadanie jest punktowane. Wynik testu IQ podaje się w liczbach, które interpretuje się następująco (zgodnie z krzywą Gausssa): wynik IQ poniżej 70 – poziom inteligencji niezmiernie niski, wskazuje na problemy z pracą umysłową wynik IQ 71-80 – poziom bardzo niski wynik IQ 81-90 – poziom niski wynik IQ 91-100 – poziom średni wynik IQ 101-110 – poziom wysoki średni wynik IQ 111-120 – inteligencja ponadprzeciętna wynik IQ 121-130 – poziom wysoko ponadprzeciętny wynik IQ 131-140 – poziom wyjątkowo wysoki wynik IQ powyżej 140 – poziom ekstremalnie wysoki, takie IQ ma tylko 0,2 proc. ludzi. Do badania inteligencji w różnych obszarach służą inne testy. W ocenianiu inteligencji dzieci w wieku szkolnym często nadal stosowane są testy IQ, ale nie są badane uzdolnienia w pozostałych obszarach. To może być krzywdzące dla wielu z nich i może utrudniać wybór kierunku dalszego kształcenia i ścieżki kariery zawodowej. Inteligencja a mądrość Te dwa pojęcia nie są synonimami. Choć są ze sobą związane, każde z nich oznacza coś innego. Można być inteligentnym, ale nie być mądrym, z kolei mądry człowiek z reguły jest inteligentny. Nie można nie być inteligentnym, ale być mądrym. Czym więc jest mądrość? Mądrość to inteligencja połączona z wiedzą i doświadczeniem oraz zdolnością do panowania nad własnymi emocjami i popędami. Za mądrość uważa się umiejętność podejmowania trafnych decyzji w trudnych warunkach i z uwzględnieniem wielu czynników oraz umiejętność przewidywania ich skutków. Nie ma więc mądrości bez inteligencji i wiedzy, choć wiedza i inteligencja mogą istnieć bez mądrości. Zobacz też: Najmądrzejsze dziecko świata – czy odniosło sukces w życiu? Inteligencja emocjonalna – 5 pomysłów na rozwijające ją zabawy Jak poprawić IQ dziecka?
Chcesz, żeby twoje dziecko odnosiło sukcesy? Posłuchaj naukowców
Nie ma jednej recepty na doskonałe wychowanie dziecka, ale są rodzice, którym się to dobrze udało. Co mają ze sobą wspólnego? M.in. wcześnie zaczęli uczyć dzieci matematyki i umiejętności społecznych, a mamy po porodzie wróciły do pracy. Zobacz, co jeszcze możesz zrobić dla swojego dziecka.
Dobre wychowanie dziecka w dużej mierze zależy od zachowań i decyzji rodziców. To nie powinno być dla nikogo zaskoczeniem, ale warto sobie powiedzieć wyraźnie: rodzice stają się dla swoich dzieci silnym wzorcem postępowania na całe życie. Mają oni znaczący wpływ na ich edukację, sposób odżywiania, rozwój inteligencji emocjonalnej, przyszłe relacje z innymi ludźmi oraz wiele, wiele innych rzeczy. W skrócie: życiowy sukces, mierzony niekoniecznie w setkach złotych, a bardziej życiowymi perspektywami i własnym samopoczuciem. Nie ma żadnej cudownej recepty na wychowanie zrównoważonego, inteligentnego człowieka. Jest za to kilka rzeczy, które rodzice mogą zrobić, żeby się do tego przyczynić: Wyznaczenie dziecku obowiązków Teoretycznie wszyscy to wiemy, ale w praktyce wygląda to różnie. Wiele mam wciąż hołduje przekonaniu, że dziecko „jeszcze zdąży się w życiu napracować” i sprząta skarpety po swoim 8-latku. Błąd! Julie Lythcott-Haims z uniwersytetu Stanford przypomina „jeżeli dzieci nie zmywają, to znaczy, że ktoś inny musi pozmywać za nie. W ten sposób są zwolnione nie tylko z pracy, ale też z nauki, że pewna praca musi być wykonana i każdy powinien się jakoś dołożyć do wspólnego dobra”. Lythcott-Haims podkreśla, że dzieci, które od małego mają swoje obowiązki domowe, później lepiej współpracują z innymi, są bardziej empatycznymi i samodzielnymi dorosłymi. Po prostu od dziecka są przyzwyczajeni do tego, na czym polega wysiłek. Uczenie dziecka umiejętności społecznych Rodzice, którzy stawiają na rozwój inteligencji społecznej swojego dziecka, postępują naprawdę mądrze. Na uniwersytecie stanowym Pensylwanii przez ponad 20 lat prowadzono badanie na grupie 700 osób, w którym szukano związku między umiejętnościami społecznymi przedszkolaków, a ich późniejszym życiowym powodzeniem w dorosłym życiu. Związek jest silny. Badanie pokazało, że dzieci o wysokich kompetencjach społecznych, które chętnie współpracowały z rówieśnikami, były skore do pomocy, empatyczne i potrafiły same zmierzyć się ze swoimi problemami, dużo częściej zdobywały wyższe wykształcenie i pracę jeszcze przed ukończeniem 25. Roku życia, niż ich koledzy, którzy nie mieli takich umiejętności. Dzieci o ograniczonych kompetencjach społecznych z kolei częściej trafiały do aresztu, miały problemy z alkoholem i mieszkaniem. Pomysłodawczyni badania Kristin Schubert podsumowuje „to doświadczenie pokazało, że rozwijanie umiejętności społecznych u dziecka to jedna z najważniejszych rzeczy, jakie rodzic może zrobić, żeby zapewnić mu zdrową przyszłość”. Rodzice dużo wymagają od dziecka Właśnie tak – rodzice wymagają od swoich dzieci, żeby się starały np. w szkole. Zakładają, że ich pociechy pójdą w przyszłości na studia. W dodatku, ci rodzice planują przyszłość tak, żeby te studia się w niej znalazły, bez względu na dochody i inne okoliczności. To działa na zasadzie samospełniającej się przepowiedni – na potwierdzenie porcja badań z University of California w Los Angeles: Dzieci, których rodzice niekoniecznie chcieli je posłać do college’u wypadły znacznie gorzej w standaryzowanych testach przeprowadzanych przez uniwersytet niż dzieci, których rodzice założyli, że ich pociechy zdobędą wyższe wykształcenie. Dzieci, które napisały test najlepiej, w 96 proc. przypadków miały pójść na studia. Dzieci, które wypadły najgorzej, miały zaplanowany college tylko w 57 proc. przypadków. Rodzice mają udany związek Dzieci z konfliktowych rodzin – rozwiedzionych lub wychowywane przez wybuchowych rodziców – często funkcjonują gorzej niż dzieci rodziców, którzy pozostają w udanym, zgodnym związku. Profesor Robert Hughes Jr z uniwersytetu Illinois dowiódł w swoich badaniach nad rozwojem, że dzieci wychowywane przez jednego, ale zrównoważonego rodzica, radzą sobie lepiej niż dzieci wychowywane przez dwójkę, ale skonfliktowanych rodziców. W dodatku, skutki rozwodu lub długotrwałego konfliktu między rodzicami są bardzo dalekosiężne dla dzieci. Jako dorośli ludzie wspominają oni rozwód lub konflikt między rodzicami w kategoriach „straty, bólu i stresu” nawet 10 lat później. Rodzice mają wyższe wykształcenie To nie jest aż takie banalne. Badania z 2014 roku, przeprowadzone przez psycholożkę Sandrę Tang z uniwersytetu w Michigan pokazują, że matki ze średnim lub wyższym wykształceniem mają dużo większą szansę wychować dzieci, które osiągną taki stopień edukacji, niż matki po podstawówce. Tang przebadała ponad 14 tys. dzieci, które w 1998 roku zaczynały chodzić do przedszkola. Badanie trwało do 2007 roku i pokazało m.in., że dzieci nastoletnich matek znacznie rzadziej kończyły szkołę średnią i szły na studia, niż ich rówieśnicy. [CMS_PAGE_BREAK] Rodzice wcześnie zaczynają uczyć dzieci matematyki Nauka matematyki od wczesnych lat naprawdę ma sens. Sprawia, że dzieci nie tylko lepiej radzą sobie w szkole na lekcjach przedmiotów ścisłych, ale też pomaga w nauce czytania. Nauka matematyki to nie tylko znajomość liczb, ale też logicznego myślenia, dobry wstęp do nauki programowania. Rodzice są bardzo związani ze swoimi dziećmi Dobra, głęboka relacja rodzica z dzieckiem to nieoceniony kapitał na przyszłość. W 2014 roku przeprowadzono badanie na 243 osobach, które urodziły się w biedzie. To często duża przeszkoda w osiągnięciu tzw. życiowego sukcesu. Jednak ci ,którzy do 3. roku życia byli pod czułą, stałą opieką rodziców, lepiej radzili sobie później: lepiej wypadali w szkolnych testach, tworzyli zdrowsze i dłuższe związki ze swoimi partnerami, zdobywali lepsze wykształcenie, niż ich rówieśnicy, którzy nie mieli dobrych relacji ze swoimi rodzicami. „To sugeruje, że inwestycja w staranne, czułe wychowanie dziecka na wczesnym etapie jego życia może owocować długo, długo potem, na przestrzeni wielu lat życia tego dziecka” – mówi jeden z autorów badania, Lee Raby. Rodzice nie są zestresowani Okazuje się, że liczba godzin, które rodzice, zwłaszcza matki, spędzają ze swoimi dziećmi między ich 3. a 11. rokiem życia nie ma większego wpływu na szkolne osiągnięcia, zachowanie czy samopoczucie. Dla dobrego rozwoju dziecka ważne jest to, czy mama jest spokojna, czy zestresowana. „Nerwy matki, zwłaszcza, jeżeli mama stresuje się żonglowaniem pracą i życiem rodzinnym, może źle wpływać na dzieci” mówi socjolog Kei Nomaguchi z uniwersytetu stanowego Bowling Green. Dlaczego? Ponieważ ludzie mają umiejętność „zarażania się emocjami”, a celują w tym zwłaszcza dzieci. Badania, nad którymi pracował Nomaguchi, pokazują, że jeżeli rodzic jest wykończony, sfrustrowany – może przekazać ten stan swojemu dziecku. Jeżeli trwa to np. latami, dziecko latami będzie zestresowane. Rodzice bardziej doceniają wysiłek, niż unikanie porażki Sukces przyjdzie z czasem, ale trzeba do niego dążyć – tak mogłoby brzmieć motto mądrych rodziców. Carol Dweck, guru z uniwersytetu Stanforda, od lat powtarza, że należy chwalić dzieci za osiągnięcia, ale zanim się one pojawią, nie wolno unikać ryzyka. Dweck ostrzega, żeby nie chwalić dzieci za ich inteligencję, tylko wysiłek, jaki włożyły w osiągnięcie czegoś. W ten sposób rodzic pobudza w dziecku chęć rozwoju, uczenia się, dokładania starań itd., zamiast fiksować dziecko w przekonaniu, że jest dostatecznie świetne i nie musi się wysilać. Mamy wracają do pracy Wreszcie, naukowcy znaleźli coś na wyrzuty sumienia setek tysięcy kobiet! Która mama zadręcza się, że po urlopie macierzyńskim wróciła do pracy, zamiast zajmować się dzieckiem, niech szybko przestanie! Naukowcy z Harvardu przekonują, że praca matki poza domem jest dobra… dla dziecka. Badania przeprowadzone na Harvardzie pokazały, że córki pracujących matek dłużej chodzą do szkoły i chętniej starają się o pracę na stanowiskach kierowniczych, co znaczy też, że więcej zarabiają – średnio o 23 proc. w porównaniu z rówieśniczkami, których matki nie pracowały poza domem. Z kolei synowie pracujących matek bardziej przykładają się do domowych obowiązków i chętniej zajmują się dziećmi. Spędzają z nimi średnio 7,5 godzin tygodniowo więcej niż ich rówieśnicy, których matki nie pracowały. „Bycie wzorem dla swoich dzieci to sposób sygnalizowania, jakie zachowania są właściwe, w jakie zadania warto się angażować, w co wierzyć” – mówi autorka badania Kathleen L. McGinn – „jest bardzo mało rzeczy, które mają taki wpływ na nierówności społeczne, jak bycie wychowywanym przez pracującą matkę”. Czytaj też: Chcesz dobrze wychować dzieci? Posłuchaj rad naukowców z Harvardu! Na co postawić w rozwoju dziecka? Pomysły na zabawy i zajęcia Precz z rutyną w związku! 10 sposobów, które działają od razu
Z pewnością znacie powiedzenia w rodzaju „trzymać nerwy na wodzy”, słyszeliście o kimś, kto „ma nerwy ze stali”, poznaliście pewnie i takich, co to „robią z igły widły” albo z byle powodu „strzelają focha”.
Każdy z nas przeżywa otaczający go świat i odczuwa go na swój sposób. „czytamy” nasze otoczenie i zgodnie z tym, co odczytujemy, podejmujemy lub nie jakieś działania. To, czy będą one prawidłowe, czyli przyniosą nam, w dużym uproszczeniu, szczęście w życiu, zależy od tego, czy dobrze ocenimy sytuację. Przypuśćmy, że dziecko na każde najdrobniejsze niepowodzenie reaguje płaczem i złością, czego efektem jest zdenerwowanie najbliższych, którzy, aby uniknąć trudnych sytuacji, zaczynają robić wszystko dla malucha i wyręczać go we wszystkim. Chronią go przed porażką i przeciwdziałają atakom złości, ale równocześnie sprawiają, że nie ma on szansy, by nauczyć się samodzielnie pokonywać życiowe przeszkody. Rodzice robią to w dobrej wierze, nie mając pojęcia, że takie ich działania w późniejszym życiu dziecka utrudnią mu wchodzenie w relacje z innymi, osiąganie sukcesów, szczęście. Co to jest inteligencja emocjonalna? Inteligencja emocjonalna to swego rodzaju biegłość w rozumieniu samego siebie, swoich zdolności i ograniczeń, a także umiejętność w odczytywaniu uczuć i stanów emocjonalnych innych ludzi. Dzieci i dorośli – lepiej lub gorzej radzą sobie z emocjami, nastrojami, zachowaniem swoim oraz innych, z kontaktami społecznymi i z podejmowaniem decyzji. To jedna z naszych umiejętności indywidualnych. Coś, czym odróżniamy się od innych. Kompetencje osobiste To, jak przebiega nasze życie i w jaki sposób nasi rodzice oraz inne osoby w nim uczestniczą, określa stopień, w jakim udaje się nam zdobyć kompetencje osobiste, czyli zdolność do rozumienia swoich emocji i zarządzania nimi. W szczególności chodzi tutaj o: samoświadomość – czyli wiedzę o tym, co dzieje się z naszymi emocjami, czy jesteśmy smutni, rozczarowani, źli, przestraszeni itd. adekwatną samoocenę – innymi słowy umiejętność mierzenia sił na zamiary i oddzielenie własnej wiedzy o swoich możliwościach od tego, co na nasz temat myślą i mówią inni samoregulację/samokontrolę – chodzi o opanowanie i używanie emocji w sposób, który pozwoli nam prawidłowo ocenić przyszłe skutki naszego działania. Kompetencje społeczne Umiejętność obserwowania i trafnego odczytania uczuć i zachowania innych osób to kompetencje społeczne. Wysoki ich poziom znakomicie nam ułatwia kontakty i relacje. Na kompetencje społeczne, nazywane także inteligencją społeczną, składają się: empatia – czyli rozumienie stanów emocjonalnych innych osób, w poszczególnych sytuacjach; to także zdolność odczuwania i rozumienia relacji społecznych, inaczej umiejętność postawienia się w czyjejś sytuacji, wejścia w jego skórę, asertywność – posiadanie i wyrażanie własnego zdania, nawet wbrew większości, szczególnie ważna jest umiejętność zachowania czegoś, co można by określić jako wewnętrzną spójność albo pozostawanie w zgodzie z samym sobą. Osoba asertywna potrafi uzasadnić własne zdanie w sposób czytelny i możliwy do zaakceptowania przez innych, perswazja – umiejętność wzbudzania u innych określonych zachowań i reakcji, innymi słowy to, czy potrafimy znaleźć sposób, aby swoim zachowaniem wpływać w pożądany przez siebie sposób na reakcje innych, przywództwo – zdolność do generowania pomysłów oraz umiejętność angażowania w nie innych, wytyczanie drogi, wzbudzanie zaufania u innych, współpraca – zdolność do współdziałania z innymi, zespołowego wykonywania zadań, umiejętność pracy nad osiągnięciem wspólnych celów, także zdolność dopasowania swoich reakcji oraz emocji do potrzeb zadania stawianego przed grupą. Trzy modele inteligencji emocjonalnej W fachowej literaturze opisano trzy modele inteligencji emocjonalnej. Pierwszy model zakłada, że inteligencja emocjonalna to zdolność rozumienia własnych emocji, dzięki czemu możemy nimi kierować i kontrolować je. Ten model opisuje także umiejętność empatii. Drugi model dzieli inteligencję emocjonalną na cztery obszary: spostrzeganie emocji, rozumienie ich, myślenie wspierane emocjami, zdolność do kierowania emocjami. Trzeci model dzieli inteligencję emocjonalną na inteligencję inter- i intrapersonalną, nastrój, adaptację do nowej sytuacji oraz umiejętność radzenia sobie ze stresem. Niezależnie jednak od modelu, wszyscy są zgodni, że inteligencja emocjonalna ułatwia nam życie i funkcjonowanie w społeczeństwie. Rozum kontra emocje No dobrze, ale skoro emocje są tak ważne, to co z rozumem? Przecież, aby prawidłowo podejmować decyzje, musimy mieć przede wszystkim wiedzę. Owa umiejętność wykorzystywania wiedzy do działania to inteligencja racjonalna, czyli ta liczona ilorazem inteligencji (IQ). Wydaje się, że kluczowy dla skuteczności naszego działania jest balans, rodzaj równowagi pomiędzy obydwiema inteligencjami. Im silniejsze jest bowiem uczucie, tym mocniej opanowują nas emocje i jesteśmy mniej racjonalni. Nasze wewnętrzne motywatory: emocjonalny i racjonalny, działają na ogół w ścisłej harmonii. Kłopoty zaczynają się, gdy jeden z nich zacznie niebezpiecznie dominować... Znacie pewnie ludzi określanych jako bezduszni, zimni, wyrachowani… albo takich, o których mówi się: egzaltowany, labilny, pochopny. Nauka inteligencji emocjonalnej Bardzo ważną, cechą inteligencji emocjonalnej, jest to, że w przeciwieństwie do racjonalnej można ją trenować i skutecznie doskonalić. Im więcej treningów, tym większe prawdopodobieństwo, że nowe zachowania wejdą w nawyk. A ponieważ nad emocjami czasem ciężko zapanować, powinniśmy się uczyć od początku. Małe dziecko dysponuje jedynie prostymi emocjami, takimi jak gniew, szczęście i smutek, zaskoczenie, strach. Stanów emocjonalnych, które określa się mianem złożonych – takich jak współczucie, niesmak, obrzydzenie – nie ma w repertuarze dziecka. Uczymy się ich z czasem, wraz z procesem socjalizacji. Co daje inteligencja emocjonalna Warto uczyć dziecko zauważać, rozpoznawać i nazywać emocje, które początkowo trudno mu zrozumieć i określić. Dzięki wysokiej inteligencji emocjonalnej dziecko nie stanie się zmotywowanym optymistą, zawsze spokojnym i emanującym radością. Nauczy się jednak wyrażać swoje emocje w adekwatny i czytelny dla otoczenia sposób i będzie umiało właściwie zareagować, a także wpływać na emocje innych. Taki maluch lepiej będzie panować nad emocjami (np. nad złością) i lepiej będzie znosić frustrację. Wraz z rozwojem i treningiem uniknie bezowocnych potyczek słownych i nieodpowiedniego zachowania. Rozwijając inteligencję emocjonalną, dziecko ma coraz lepszą umiejętność wyrażania dezaprobaty wobec samych siebie, innych czy po prostu sytuacji. Rzadziej zachowuje się agresywnie i autodestrukcyjnie. Dysponuje większą zdolnością koncentrowania się na zadaniach i skupiania uwagi. Staje się mniej impulsywne i przejawia większą samokontrolę. Łatwiej też odczytuje emocje innych ludzi i ma lepszą zdolność patrzenia z punktu widzenia innej osoby. Jest bardziej wrażliwe i lepiej wczuwa się w położenie innych. Po prostu lepiej funkcjonuje w świecie. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o inteligencji emocjonalnej, zachęcam do poczytania o dokonaniach psychologów takich jak Peter Salovay i John Mayer, którzy ją pierwsi opisali, oraz Daniel Goleman – wykładowca Uniwersytetu Harvarda w USA, który ją spopularyzował. Wróć do strony: https://mamotoja.pl/zmysly-dziecka-rozwoj.html
Od ciebie zależy, jak będzie wyglądał mózg twojego dziecka!
My nie chcemy, by mózgi naszych dzieci wyglądały, jak ten po prawej. Nie pozwólmy na to!
Mózg dziecka nie rozwija się prawidłowo bez miłości Masz wpływ na przyszłość swojego dziecka. Jego mózg rozwija się od chwili poczęcia, by w wieku 5 lat osiągnąć wagę mózgu osoby dorosłej. To on odpowiada za funkcjonowanie całego organizmu. Mózg noworodka posiada w pełni funkcjonujące „prymitywne” struktury, do których np. zalicza się pień mózgu. Całą resztę czeka dopiero okres intensywnego rozwoju. O tym, czy mózgu dziecka dobrze się rozwija, świadczą umiejętności, które niemowlę nabywa z czasem. Widać to również na skanach mózgu dziecka. Zdjęcie, które widzisz powyżej, jest skanem mózgów dwójki dzieci: z lewej strony mózg normalnie rozwijającego się 3-latka, z prawej strony dziecka z sierocińca, które trafiło tam zaraz po urodzeniu. Zdjęcie poniżej pokazuje zaś aktywność mózgów tych samych dzieci. Kolorem czerwonym oznaczono najbardziej aktywne obszary, a czarnym – najmniej. Od razu zauważamy różnice w wielkości i aktywności obu dziecięcych mózgów. Skąd te dysproporcje? Wynikają one z doświadczeń, które przeżyły te maleństwa. Brak miłości, dotykania, czułości, przytulania, czyli brak zaspokajania podstawowych potrzeb dziecka, zaburza rozwój mózgu. Doświadczenie w tym wieku derywacji emocjonalnej i sensorycznej ma przerażające skutki. Brak aktywności w płatach czołowych u dziecka porzuconego, widoczny na drugim zdjęciu, w przyszłości może oznaczać problemy emocjonalne i poznawcze. U badanych dzieci największe różnice, a co za tym idzie braki (w przypadku dzieci opuszczonych) zaobserwowano w partiach mózgu odpowiedzialnych za odczuwanie emocji, zapamiętywanie, koncentrację, analityczne myślenie i postrzeganie zmysłowe. Jest też światełko w tunelu dla dzieci, które doświadczyły w tym okresie tak silnych negatywnych emocji! Badania wykazały bowiem, że porzucone noworodki, które adoptowano w wieku 2 lat, szybko nadrobiły straty. W takich przypadkach badanie nie wykazało różnic między tymi dziećmi a dziećmi z pełnych rodzin. Świadczy to o tym, że do pewnego momentu opisywane problemy rozwojowe są odwracalne. Czego potrzebuje mózg dziecka? Aby mózg dziecka mógł się prawidłowo rozwijać, potrzeba mu: okazywania miłości, poczucia bezpieczeństwa, odpowiedniej diety, stymulacji poprzez zabawę, wyznaczania granic i zasad. Pamiętajcie! To, co damy dzieciom w pierwszych latach życia ukształtuje je i zaowocuje w przyszłości. Źródło: psychologiawygladu Zobacz też: Jak mieć grzeczne i mądre dziecko? Naukowcy znaleźli sposób!
5 rzeczy, których warto nauczyć dzieci, dopóki są małe
Myślisz: przy małym dziecku muszę pamiętać o tylu rzeczach. Szczepienia, rozszerzanie diety, zabawy rozwijające, bilans dwulatka… czy naprawdę jest coś jeszcze? Tak, kilka nieskomplikowanych tricków wychowawczych, za które będziesz sobie wdzięczna, gdy dziecko trochę podrośnie. Zobacz, jakich!
Prawdopodobnie masz już dość obowiązków, bez względu na to, czy łączysz macierzyństwo z pracą czy koncentrujesz się wyłącznie na swoim ukochanym członku rodziny. Dlatego nie proponujemy ci żadnych dodatkowych zajęć, tylko przyjrzenie się tym, które i tak masz w swoim (i dziecka) grafiku. Zabawa, kolacja, spacer – nic nadzwyczajnego. Pomyśl, ile rzeczy robisz codziennie, zajmując się swoim dzieckiem. Nie byłoby miło wiedzieć, że czemuś służą, zamiast myśleć, że to tylko żmudne czynności, które trzeba odklepać? Podpowiadamy, którym aspektom wychowania warto się przyjrzeć i nieco inaczej je zorganizować. Cel jest taki, żeby dziecko wyrosło na zdrową i samodzielną osobę, na którą w przyszłości spojrzysz z dumą i w duchu powiesz sobie „dobra robota!”. 1. Naucz dziecko zajmować się sobą Dzieci kochają, gdy ktoś się nimi zajmuje. Chcą być podziwiane, chwalone i najważniejsze. Ale ileż można? Ile razy byłaś wołana, żeby popatrzeć, jak twoja córka czy syn walą patykiem w podłogę? Ile razy biłaś brawo, gdy dziecko wrzuciło/wyjęło kulkę do pudełka? Nałożyło buty (w dodatku na odwrót)? Zamiauczało jak kotek? Z wiekiem ta potrzeba wcale nie przemija, a mamom jakoś nie ubywa obowiązków. Jeżeli nie chcesz skończyć animując 12-latka, naucz dziecko samodzielnej zabawy, kiedy jeszcze jest małe. Zostaw je w pokoju najpierw na 5 minut, potem na 10, 15 itd. Co jakiś czas przychodź i chwal, że tak ładnie się samo bawi. W ten sposób nie wychowasz dziecka, które potrafi spędzać czas tylko przed komputerem albo jeśli ktoś dorosły mu go zorganizuje. 2. Naucz dziecko kompetencji społecznych To bardzo istotna umiejętność, bo człowiek, który ma dobre relacje z innymi ludźmi nie tylko nie jest samotny, ale też nie ma problemów z takimi rzeczami, jak znalezienie pracy czy odnalezienie się w nowym środowisku. Czasy, gdy człowiek pracował w jednym miejscu przez całe życie, bezpowrotnie minęły, więc twoje dziecko bardzo skorzysta, jeśli posiądzie tzw. „miękkie umiejętności”. Z tego powodu warto rozwijać inteligencję emocjonalną dziecka – ustal jasne zasady zachowania i je egzekwuj, ucz dziecko szacunku do innych i współpracy z innymi, nazywaj własne i dziecka emocje. To tylko skrótowe pomysły na rozwijanie inteligencji emocjonalnej – więcej czytaj tutaj. 3. Naucz dziecko jeść wszystko Jeśli uważasz, że taki kulinarny trening to chwyt, który służy głownie rodzicom, masz rację... w połowie. Dziecko, które je normalne, pełnowartościowe posiłki, raczej nie będzie miało problemów z otyłością, a w przyszłości spokojnie pojedzie z kolegami na obóz i nie zasłabnie z niedożywienia. Jedzenie ma wartości odżywcze, ale też wymiar społeczny. Posiłek to czas spędzany razem przy stole i nikt nie lubi jeść w towarzystwie kapryśnego dziecka, które krzywi się na widok wszystkiego, co znajdzie na talerzu. O wiele przyjemniej jest jeść z kimś, kto potrafi cieszyć się jedzeniem. Dlatego od małego przyzwyczajaj dziecko do wszystkich smaków. Nie ustępuj przy pierwszym sprzeciwie – niech dziecko zje chociaż odrobinkę chłodniku, ryby, szparagów. Jeżeli nie masz pewności, czy już możesz wprowadzić do diety poszczególne składniki, skorzystaj z naszej encyklopedii żywienia dziecka. 4. Naucz dziecko sprzątać po sobie Wyręczanie dziecka w obowiązkach domowych, które spokojnie mogłoby wykonywać samo, to zdecydowanie zły pomysł. Nie mówiąc o tym, że z czasem stanie się to naprawdę frustrujące. Jest wiele czynności, w których może pomóc rodzicom już 2-latek, a tym bardziej starsze dziecko. Odkładanie zabawek na miejsce, podlewanie kwiatków, ścieranie kurzu ze stoliczka to tylko przykłady. Na pewno sama wymyślisz jakie „obowiązki” są na tyle bezpieczne i łatwe, że dziecko może je samodzielnie wykonać. Pamiętaj, żeby z wiekiem je dziecku nieco rozszerzać – zgodnie z jego możliwościami. Tak nauczysz je podstawowej odpowiedzialności za wasz dom. Zacznij już dziś wieczorem – nie sprzątaj sama zabawek, niech dziecko ci pomoże. 5. Naucz dziecko się ruszać Małe dzieci i tak są ruchliwe, wiemy to bardzo dobrze. To nic złego! Dbaj o to, żeby nie zatraciły tej naturalnej potrzeby, bo przedszkole i szkoła mają magiczną moc zamieniania jej w wieczne znudzenie i niechęć do sportu. Nie dopuść do tego! Od małego przyzwyczajaj dziecko do faktu, że jazda na rowerze, chodzenie pieszo, wyście na basen to normalne, codzienne zajęcia, a nie odświętne aktywności. Na urodziny czy dzień dziecka zamiast torby żelków podaruj maluchowi trójkołowa hulajnogę, rękawki do pływania albo zabierz go na najlepszy plac zabaw w okolicy. Pokaż mu, że po zakupy się idzie, a nie jedzie samochodem. Ćwicz razem z dzieckiem. Nie zabieraj dziecka do galerii handlowej – zagraj z nim w piłkę. Ruch jest mu bardzo potrzebny teraz, gdy się intensywnie rozwija, ale też jako nawyk na przyszłość. Czytaj też: Podwórko górą! Dlaczego jest lepsze od superzajęć za pieniądze? Matka po Godzinach mówi: nie trzeba być idealną matką [wywiad] Jak wychować pewne siebie dziecko radzi trenerka parentingowa
Na co postawić w rozwoju dziecka? Pomysły na zabawy i zajęcia
Teoria Inteligencji Wielorakich zakłada, że każde dziecko ma wyjątkową kombinację 8 rodzajów inteligencji. Zobacz, która z nich jest najsilniejsza u twojego dziecka i sprawdź, jakie zdolności warto u niego rozwijać.
Autor koncepcji – słynny amerykański psycholog Howard Gardner – rozłożył inteligencję na 8 części i przekonał miliony ludzi, że w każdym człowieku tkwi unikatowy potencjał. Dziecko, które wychowuje się w Bogocie, rozwinie zupełnie inne umiejętności niż dziecko wychowujące się na podlaskiej wsi. Ale każde z nich ma swój wyjątkowy potencjał, który można zamienić na konkretne umiejętności. Sęk w tym, że współczesna szkoła nie bierze tego pod uwagę. Uczy wszystkich jednakowo. Dlatego – to druga ważna teza Gardnera – powinniśmy zapomnieć o jednym stylu nauczania dla wszystkich dzieci. Każde dziecko ma własny, niepowtarzalny profil intelektualny i – według psychologa – to nauczyciel powinien się do niego dostosować i starać się wydobyć z dziecka jego potencjał. W jakim kierunku warto rozwijać umiejętności dziecka Bywa tak, że inteligencja logiczno-matematyczna nie jest najmocniejszą stroną dziecka. Dzieci mogą być też uzdolnione muzycznie, ruchowo, przestrzennie itd. Wszystkie wyszczególnione przez Gardnera rodzaje inteligencji są równie cenne. Każdy z nich można przełożyć na konkretne umiejętności, a później – być może – zawód. Przedszkole lub szkoła nie stają na wysokości zadania? Dlatego proponujemy wykres, z którego możesz wyczytać, jakie zajęcia (dodatkowe lub nie) pomogą twojemu dziecku rozwinąć jego potencjał. 8 rodzajów inteligencji, czyli w co się bawić z dzieckiem Inteligencja lingwistyczna – jeśli dziecko lubi opowiadać, pisać (rysować) historyjki i ma do tego smykałkę, jeśli lubi czytać książki, ma bogaty zasób słownictwa. Warto postawić na naukę języków obcych, zapisać dziecko do lokalnej biblioteki. Starsze dziecko można zapisać na kurs storytellingu (dostępne także za darmo online), grać z nim w scrabble. Inteligencja muzyczna – jeśli dziecko żywo reaguje na dźwięki, chętnie się rusza do muzyki, z łatwością powtarza sekwencje. Warto postawić na edukację muzyczną, niekoniecznie rozumianą jako tradycyjne kształcenie w szkole muzycznej, ale np. naukę gry na instrumentach tradycyjnych, naukę śpiewu, chór. Młodszym dzieciom polecamy zajęcia prowadzone metodą Gordona, tzw. gordonki. Inteligencja ruchowa – dziecko jest "plastyczne", gibkie, szybkie, chętnie się rusza, łatwo uczy się tańca lub różnych sportów. Poszukaj czegoś, co łączy elementy sportu i tańca, np. capoeira. Dobre będzie także judo, taniec irlandzki, współczesny, jazz, step. Na harmonijny rozwój ciała wspaniale działają też zajęcia na basenie. Dzieci sprawne ruchowo często mają też bogatą wyobraźnię plastyczną – można im zaproponować zajęcia z rysunku, rzeźby, szydełkowania, decoupage’u itd. Inteligencja logiczno-matematyczna – jeżeli dziecko ma łatwość do przeprowadzania abstrakcyjnych wywodów, ma dobrą pamięć i zdolność do pojmowania abstrakcyjnych pojęć. Warto, żeby dziecko zaczęło uczyć się programowania, robotyki. W domu grajcie w gry logiczne: puzzle, rebusy, szachy, sudoku, planszowe np. Pędzące Żółwie. Inteligencja przestrzenna – jeżeli dziecko "myśli obrazami", w łatwością wyobraża sobie położenie przedmiotów w przestrzeni. Wybierz dla niego zajęcia, które pobudzą jego wyobraźnię wizualną, czyli wszelkie zajęcia plastyczne, rzeźbiarskie, z ceramiki, fotograficzne. Jeżeli chodzi o wybór zabawek, zainwestuj w klocki. Z dzieckiem można też majsterkować, zabrać je na warsztaty stolarskie. Inteligencja przyrodnicza – gdy dziecko interesuje się zwierzętami, przyrodą, chętnie chodzi do zoo, jest wrażliwe na środowisko naturalne. Rozważ zapisanie dziecka do przedszkola leśnego – tam będzie w swoim żywiole! Oprócz tego kup karnet do zoo i zabierz je na warsztaty ornitologiczne, przyrodnicze itd. Zaproponuj dziecku wspólną uprawę roślin w ogródku, na balkonie lub w ogrodzie miejskim. Inteligencja interpersonalna (społeczna) – dziecko dobrze odczytuje zachowania, nastroje i intencje innych ludzi, ma z nimi dobry kontakt. Ma dużo kolegów i koleżanek. Zapisz dziecko do drużyny: piłkarskiej, koszykarskiej, zuchowej. Mogą mu się także spodobać zajęcia teatralne lub estradowe. Pewnie dobrze się odnajdzie pomagając innym, np. w wolontariacie rodzinnym. Inteligencja intrapersonalna (wewnętrzna) – dziecko ma dobry wgląd we własne uczucia, nastroje, jest raczej samotnikiem. Zaproponuj mu pisanie lub rysowanie własnego dziennika. Mogą mu się także spodobać zajęcia z malowania np. na szkle lub materiale, szydełkowanie, zajęcia z tkaniną. Czytaj też: Chcesz dobrze wychować dziecko? Skorzystaj z rad naukowców z Harvardu! Jak silna jest inteligencja emocjonalna twojego dziecka? Psychotest Nauka programowania dla przedszkolaków. Sprawdź, czemu warto!
Chcesz dobrze wychować dzieci? Skorzystaj z rad naukowców z Harvardu!
Dziecko nie wychowa się samo. Żeby wyrosło na troskliwą, wyrozumiałą, uprzejmą osobę, musisz mu w tym pomóc. Zobacz, co radzą eksperci z uniwersytetu Harvarda!
Żeby wyrosnąć na inteligentnych i wrażliwych ludzi, dzieci potrzebują wskazówek, których możemy dostarczyć my, rodzice. Nasze codzienne zachowania mogą pomóc im się odnaleźć w skomplikowanym świecie. Według badań nad rozwojem dziecka, prowadzonych na Harvardzie, warto trzymać się pewnych wytycznych. Naukowcy ujęli wyniki tych badań w 7 praktycznych wskazówek dla rodziców, które pomogą wychować zrównoważonego, mądrego człowieka. 1. Spędzaj dużo czasu ze swoim dzieckiem Spędzając z dzieckiem czas regularnie, na własnym przykładzie uczymy je troskliwości i empatii. Naukowcy radzą - zaangażuj się, okaż zainteresowanie życiem dziecka. A także zachęcaj je do wysiłków i chwal za osiągnięcia. Zadawaj dużo otwartych pytań (takich, na które nie można odpowiedzieć jednym słowem), żeby wciągnąć dziecko w rozmowę. Wspieraj je nieustannie. Pozytywna i oparta na szacunku relacja między rodzicem i dzieckiem będzie dla niego wzorem, jak można budować wartościowe relacje z innymi ludźmi. 2. Bądź wzorem dla swojego dziecka Dzieci będą słuchać twoich poleceń, jeśli zobaczą, że robisz to samo, np. łatwiej będzie im zrozumieć przekaz "bądź uprzejmy dla innych", gdy codziennie będą obserwować, jak przytrzymujesz drzwi starszej sąsiadce. Zwróć uwagę na to, jak sama wcielasz w życie wartości, które chcesz przekazać dziecku - uczciwość, skromność, zaangażowanie w lokalne (albo globalne) sprawy. Dzieci bardzo szybko podchwytują zachowania rodziców. Nie bój się przyznać do pomyłki, powiedz też, jak zamierzasz ją naprawić. Jeśli chcesz wychować małego aktywistę, zaangażuj się w coś z całą rodziną. Pomysły możesz znaleźć np. na stronie wolontariatrodzinny.pl. 3. Wysyłaj dziecku jasny sygnał - postaw na troskę o innych Naukowcy z Harvardu radzą, żeby na pierwszym miejscu postawić na uprzejmość i troskę o innych. Wymagaj od dziecka, żeby zachowywało się w ten sposób nie tylko w domu, ale też w przedszkolu i innych miejscach. Pamiętaj, że to bardzo rozwija inteligencję emocjonalną! Przekonaj dziecko, że uprzejmość wobec innych jest ważna. Zachęcaj je, aby rozwiązywało swoje problemy mając na uwadze, jak ich działania wpłyną na innych. 4. Pozwól dziecku się wykazać - przydziel obowiązki Dzieci, które mają swoje domowe obowiązki, chętniej angażują się w pomoc innym. Traktują to jako naturalny element dnia. Rozmawiaj też z dzieckiem na tematy związane z wydarzeniami w waszej okolicy (a może gdzieś dalej?). W ten sposób poszerzysz jego zdolność rozumienia, na czym polega troska o innych. Doceń też jego wysiłek i podziękuj za to, co dziecko zrobiło dobrego (np. umyło szklanki po kolacji). Dzięki temu samo nauczy się doceniać wysiłek innych. 5. Pokaż dziecku, z jakimi trudnościami mierzą się inni Dzieci najczęściej interesują się wąską grupą przyjaciół i rodziny. Poszerz to grono, opowiedz dziecku o innych społecznościach i ich problemach (np. ubogiej rodzinie z waszej okolicy). Rozmawiając o trudnościach, z jakimi borykają się ludzie, z którymi twoje dziecko nie ma na co dzień kontaktu, pobudzasz jego wrażliwość. To nie jest wydumany problem! Może dzięki temu wspólnie wpadniecie na pomysł, jak rozwiązać problemy, które dotyczą was bardziej bezpośrednio? 6. Pozwól dziecku brać czynny udział Znajdź cel, do którego możecie się dołączyć, np. sadzenie drzewek w okolicy, zbieranie nakrętek dla konkretnej osoby, zbiórka odzieży dla domu dziecka itp. Znajdź sposób, żeby połączyć zainteresowania dziecka z dobrym celem, który możecie wspomóc. Np. jeśli dziecko lubi zwierzęta, może zostać (z twoją pomocą) wolontariuszem w schronisku. Porozmawiajcie też na temat wszystkiego, co może budzić wątpliwości dziecka, np. dlaczego zwierzęta są w klatkach. 7. Pomóż dziecku nazwać uczucia Zachęcaj dziecko, żeby nazywało swoje uczucia. Nie potrafi? Pomóż mu. Pytaj: jesteś zły, rozczarowany, zniechęcony? Gdy już to ustalicie, pomóż dziecku poradzić sobie z emocjami. Dziecko w wieku przedszkolnym nie rozumie jeszcze, co się z nim dzieje, dlatego potrzebuje pomocy w radzeniu sobie z własnymi stanami. Podpowiedz, jak ty się uspokajasz, gdy coś ci nie idzie - np. bierzesz głęboki wdech, liczysz do 5 itd. Możecie też stworzyć wspólnie Kodeks Złości (mile widziany będzie też oczywiście Kodeks Radości). Czytaj też: 5 najczęstszych błędów, które popełniamy w komunikacji z dzieckiem Źródło: popsugar.com
6 umiejętności, bez których dziecko sobie nie poradzi w życiu
Wcale nie chodzi o umiejętności językowe czy matematyczne. Bo wbrew pozorom to nie wysokie IQ i studia na zagranicznej uczelni sprawią, że twoje dziecko poradzi sobie w dorosłym życiu. Potrzebne są zupełnie inne umiejętności, by osiągnąć sukces i właśnie teraz powinnaś ich dziecko nauczyć!
Każdy chce być szczęśliwy. Co jest do tego potrzebne? Jedni mówią: pieniądze. Drudzy twierdzą: wysoki poziom wykształcenia. Jeszcze inni: sprzyjające okoliczności. Nikt z nich nie ma racji. Aby dobrze radzić sobie w życiu, trzeba nauczyć się kilku rzeczy. Najlepiej w dzieciństwie, bo potem trudno zmieniać swoje przyzwyczajenia, nastawienie, a czasem jest to nawet po prostu niemożliwe. Czego zatem powinnaś nauczyć swoje dziecko? Sześciu wartości, które pozwalają na rozwój inteligencji emocjonalnej. Bo to właśnie ona odpowiada za osiągnięcie w życiu sukcesu. Potwierdzają to badania! 1. Samoświadomość Każdy z nas ulega emocjom: przeżywa radość, smutek, błogość czy gniew. Dlatego pierwszym krokiem do rozwoju inteligencji emocjonalnej jest nauczenie dziecka rozpoznawania własnych emocji i ich nazywania. Jak to zrobić? W codziennych sytuacjach pomóż dziecku nazywać emocje, np. powiedz, gdy płacze i tupie, bo nie chcesz mu kupić batonika: „Widzę, że się gniewasz". 2. Kierowanie emocjami Wszyscy lubimy się cieszyć, gdy jednak doświadczamy smutku czy gniewu, uważamy je za złe. Tymczasem nie ma złych emocji, istnieją tylko niewłaściwe sposoby ich wyrażania. Tak tępiona przez rodziców dziecięca złość, wcale nie jest negatywna i dopiero, gdy dziecko przekształca ją w agresję, staje się problemem. Dlatego w momencie, gdy już dziecko nauczy się nazywać radość radością, a gniew gniewem, musi przejść do kolejnego etapu i poznać sposoby radzenia sobie z uczuciami. Wyjaśnij, że złość najlepiej przeczekać. Jak pomóc w tym czekaniu dziecku? Możesz wprowadzić „metodę czerwonego światła". Powiedz dziecku, że gdy jest bardzo złe, powinno skupić się na wyobrażaniu sobie czerwonego światła na drodze. Gdy złość zaczyna przechodzić, dziecko może wyobrazić sobie światło żółte, a gdy emocje opadną – zielone. Czytaj też: Bunt trzylatka – jak sobie z nim radzić 3. Samomotywacja Samomotywacja pozwala dziecku – pomimo porażek – próbować kolejny raz zawiązać buty czy nauczyć się wierszyka. Jest motorem do rozwoju i działania. To ona pozwala osiągać ambitne cele i zmieniać nierealne plany na te bardziej przystępne. Jak jej uczyć? Dopinguj dziecko do działania, wierz w nie, ale stawiaj też przed nim wyzwania i ucz cierpliwości w osiąganiu celu (nie od razu da się nauczyć liczyć, trzeba wielu ćwiczeń i powtórzeń, by zacząć czytać itp.). 4. Empatia Dzięki niej dziecko jest w stanie wyczuwać twój nastrój, zrozumieć, dlaczego nie wolno deptać biedronki i wybaczyć koledze jego gorszy humor. Bez niej życie w prawdziwej bliskości z innymi byłoby niemożliwe. Dlatego pomagaj dziecku wczuć się w skórę innych, mówiąc np. „Zobacz, Kasi jest teraz smutno, bo zabrałaś jej książeczkę". Zobacz też: Pomaganie – jak go nauczyć, by dziecko było wrażliwe? 5. Nawiązywanie znajomości Dziecko potrafiące porozmawiać z kolegą w piaskownicy czy poprosić o cukierki w sklepie to prawdziwy skarb. Dzięki takiej umiejętności czuje się pewniej i nabiera przekonania, że da sobie radę. Dlatego zachęcaj dziecko do zabaw z rówieśnikami i wciągaj je do rozmów także z dorosłymi. 6. Podtrzymywanie kontaktów Pozwala na odnalezienie swojego miejsca w świecie, daje poczucie bezpieczeństwa, bo można zawsze na kogoś liczyć i poczucia przynależności do konkretnej grupy. Twoje dziecko, zdobywając nowych przyjaciół, uczy się od nich wielu rzeczy i ma możliwość wymiany z nimi swoich uczuć. Czytaj też: Dziecko nielubione w przedszkolu – jak możesz mu pomóc?