Kiedy dziecko siada, raczkuje, chodzi? Kamienie milowe rozwoju ruchowego
Jeśli masz w domu noworodka albo młodsze niemowlę, z pewnością zaczynasz się zastanawiać, kiedy dziecko siada, raczkuje i chodzi. Zanim to jednak nastąpi, maluch musi zdobyć inne ważne umiejętności. Część z nich nosi nazwę kamieni milowych w rozwoju dziecka. Sprawdź, kiedy się ich spodziewać.
Rozwój ruchowy dziecka, zwany też rozwojem motorycznym, podzielony jest na etapy, bo lubimy wszystko porządkować, nazywać i kontrolować. Jednak tak naprawdę dziecko rozwija się liniowo i cały czas zdobywa nowe umiejętności oraz doskonali te, które już posiadło. Rozwój ten jest najbardziej spektakularny w pierwszym roku życia dziecka. Świeżoupieczeni rodzice często się zastanawiają, kiedy dziecko siada, raczkuje i w końcu chodzi, bo nie mogą się doczekać, aż ich maluch zacznie to robić. Warto pamiętać, że rozwój motoryczny dziecka przebiega dość intensywnie do 3. roku życia, jednak wcale się wtedy nie kończy i trwa do mniej więcej 15. roku życia! My jednak zajmiemy się tym najgorętszym okresem rozwoju dziecka (do 1. roku życia), który obfituje w najbardziej doniosłe osiągnięcia motoryczne. Spis treści: Etapy rozwoju ruchowego dziecka w 1. roku życia Kiedy dziecko siada? Kiedy dziecko raczkuje? Kiedy dziecko chodzi? Etapy rozwoju ruchowego dziecka w 1. roku życia Poniżej najważniejsze umiejętności, jakie zwykle osiąga zdrowe dziecko w 1 roku życia – to taki skrócony kalendarz rozwoju niemowlaka. Podajemy je w kolejności, w jakiej występują, wymieniamy też czas uznawany za normę, kiedy dziecko powinno zdobyć daną umiejętność. I właśnie te osiągnięcia nazywa się kamieniami milowymi w rozwoju dziecka. Trzymanie główki w pionie (1.-4. miesiąc) Podpór na przedramionach w pozycji leżącej (3.-6. miesiąc) Przewrót z brzucha na plecy (3.-6.miesiąc) Przewrót z pleców na brzuch (4.-7. miesiąc) Siedzenie z podparciem (4.-7. miesiąc) Siedzenie bez podparcia (4.-8. miesiąc) Stanie z podparciem (5.-10. miesiąc) Raczkowanie (5.-12. miesiąc) Chodzenie z pomocą (6.-12. miesiąc) Samodzielne stanie (7.-15. miesiąc) Samodzielne chodzenie (9.-16. miesiąc) rys.: Sensvector/Adobe Stock Kiedy dziecko siada? Najczęściej dziecko samodzielnie siada i potrafi się w tej pozycji samodzielnie utrzymać między 7. i 8. miesiącem życia. Jednak, aby było do tego zdolne, musi wcześniej opanować inne umiejętności, które pozwolą swobodnie zmieniać pozycje oraz utrzymać głowę i tułów w pionie. Na pytanie „kiedy dziecko siada” jest jeszcze inna odpowiedź: wtedy, gdy jest na to gotowe! To dlatego różne dzieci zdobywają tę umiejętność w różnym czasie. Czym innym jest utrzymanie pozycji siedzącej, gdy dziecko się posadzi (następuje to wcześniej), a czym innym samodzielne przejście z pozycji leżącej do siedzącej. To skomplikowana czynność wymagająca precyzyjnej kontroli napięcia mięśni nie tylko tułowia. Co zrobić, aby ułatwić dziecku naukę siadania? Nie sadzać! Dziecko zaczyna siadać wtedy, gdy jego aparat ruchu jest już przygotowany do tego, aby znieść nowe obciążenia, jakie niesie ze sobą pozycja siedząca. Warto natomiast stwarzać dziecku warunki do ćwiczenia już osiągniętych umiejętności. Takimi warunkami jest mata lub dywan, które z jednej strony są dość twarde, ale z drugiej strony ochronią niemowlę przed skutkami nieudanych prób siadania. Kiedy dziecko raczkuje? Najczęściej dzieci zaczynają raczkować między 8. a 11. miesiącem życia, ale są i takie, które to potrafią już w 5. miesiącu życia, inne opanowują raczkowanie dopiero w 12.-13. miesiącu życia, a jeszcze inne wcale nie raczkują. Kiedy dziecko raczkuje, ma już opanowane przenoszenie ciężaru ciała z jednej strony na drugą i sprawne pełzanie. Zwykle też najpierw dziecko zaczyna przemieszczać się do tyłu jak rak, stąd nazwa „raczkowanie”. Gdy dziecko w końcu ruszy do przodu, wtedy zwykle mówi się już o czworakowaniu, choć wielu rodziców nadal nazywa je raczkowaniem Co robić, aby ułatwić dziecku naukę raczkowania? Warto układać malucha na macie lub dywanie i umieszczać zabawki poza zasięgiem jego rączek. To zmobilizuje malucha do podjęcia wysiłku, aby się do nich dostać. Jeśli malec z zapałem pełza i ani myśli unieść biodra i ruszyć na czworaka, można próbować unosić jego miednicę, zanim ruszy, lub pokazać mu, jak wygląda fachowe czworakowanie. Można też położyć je gołym brzuchem na chłodnej podłodze – wtedy jest szansa, że chcąc uniknąć kontaktu z zimnym podłożem, maluch w końcu dźwignie biodra, uniesie brzuch i ruszy na dłoniach i kolanach. Kiedy dziecko chodzi? Zazwyczaj następuje to ok. 12. miesiąca życia, jednak zdarzają się niemowlęta stawiające pierwsze samodzielne kroki w 8. miesiącu życia lub nawet dopiero w 18. miesiącu życia. Tylko połowa dzieci zaczyna chodzić w okolicach 1. urodzin. Kiedy dziecko zaczyna chodzić, ma już opanowane stanie z podparciem rąk i dreptanie przy meblach bokiem i z podparciem rąk. Co robić, aby ułatwić dziecku naukę chodzenia? Zwykle najlepiej działa zachęta i wyciągnięte do dziecka ręce ukochanej mamy, taty lub jednego z dziadków. Chęć przytulenia się to silny bodziec, który potrafi zmobilizować malucha do opuszczenia strefy, w której może podpierać się rękoma. Pozwalaj dziecku stać i chodzić w skarpetach antypoślizgowych, nie zakładaj maluchowi butów. Dzięki temu wzmacniać się będzie aparat więzadłowy i mięśniowy stóp dziecka. Przeczytaj też: Kalendarz rozwoju dziecka – miesiąc po miesiącu Milowe kroki w rozwoju i życiu dziecka Skoki rozwojowe u niemowlęcia
Kiedy dziecko trzyma główkę – kiedy zaczyna ją podnosić i samo utrzymuje?
Dziecko ćwiczy podnoszenie i trzymanie główki niemal od pierwszych dni życia. Sporo musi się natrudzić, bo jego głowa jest duża i ciężka w stosunku do reszty ciała. Pod koniec pierwszego miesiąca możesz zobaczyć pierwsze efekty tego treningu. Co więcej – możesz też zachęcać niemowlaka do ćwiczeń. Sprawdź, od kiedy dziecko trzyma głowę już całkiem pewnie.
Pierwsze próby podnoszenia głowy w leżeniu na brzuchu niemowlę podejmuje z końcem pierwszego miesiąca życia. Początkowo dziecko trzyma główkę tylko przez chwilę, ponieważ mięśnie szyi są jeszcze bardzo słabe. Miną miesiące, zanim maluch zacznie pewnie kontrolować ustawienie głowy. Zobacz, jak dziecko zdobywa tę cenną umiejętność. Dowiedz się, w jaki sposób ćwiczyć z niemowlakiem, aby pomóc mu we wzmacnianiu mięśni szyi i karku. Sprawdź, kiedy wybrać się do neurologa, jeśli rozwój ruchowy dziecka budzi wątpliwości. Spis treści: Kiedy dziecko trzyma główkę? Dziecko trzyma głowę przez chwilę (ćwiczenia na 1-2 miesiąc) Dziecko próbuje trzymać główkę w pionie (ćwiczenia na 3-4 miesiąc) Dziecko samodzielnie trzyma główkę (ćwiczenia na 5-6 miesiąc) Co robić, jeśli dziecko nie trzyma główki zgodnie z normą? Kiedy dziecko samo trzyma główkę? Dopiero cztero-, pięcio- a czasem nawet sześciomiesięczne niemowlę trzyma głowę w pozycji pionowej tak, jak robią to dorośli. To, kiedy dziecko samo zacznie trzymać główkę, jest sprawą indywidualną i zależy od tempa, w jakim przebiega rozwój niemowlaka, stanu jego zdrowia, przebiegu porodu i warunków, w jakich przebywa dziecko (czy ma możliwość rozwijania się ruchowo). Dopóki się tego nie nauczy, trzeba ją stale podtrzymywać. Uwaga! Jeśli noworodek lub niemowlę przed 3-4 miesiącem życia w leżeniu na brzuchu mocno zadziera główkę do tyłu, to nie jest znak, że jest „takie silne”. To może być sygnał, że ma kłopoty z napięciem mięśniowym, a jego prawidłowy rozwój ruchowy bez pomocy terapeuty może zostać utrudniony, a wręcz zaburzony. Dziecko trzyma główkę przez chwilę (ćwiczenia na 1-2 miesiąc) Taką umiejętność niektóre dzieci zdobywają już po koniec pierwszego miesiąca życia. Dziecko ma coraz silniejsze mięśnie karku i szyi. Gdy leży na brzuszku, próbuje przekręcić główkę w bok, żeby się rozejrzeć. Może też próbować unieść ją na kilka sekund na wysokość około 5 centymetrów. Pod koniec drugiego miesiąca może podnosić ją jeszcze wyżej, tak by znalazła się pod kątem 45 stopni od podłoża. Kontroli głowy szybciej uczą się dzieci, które niemal do samego początku są przyzwyczajane do leżenia na brzuszku. To doskonała pozycja do ćwiczenia, ponieważ wzmacnia mięśnie dźwigające głowę. Pamiętaj: nawet jeśli twoje dziecko zachwyca cię swoim rozwojem fizycznym, nadal musisz mu <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/noworodek/podtrzymuj-glowe-noworodka-4946-r1/">podtrzymywać główkę. Jak ćwiczyć z dzieckiem podnoszenie główki na tym etapie jego życia: Kładź dziecko na brzuszku – możesz to robić, gdy odpadnie kikut pępowinowy (około 2–3 tygodnia życia). Układaj dziecko 2–3 razy dziennie na 3–5 minut (nie pozwalaj mu jednak spać na brzuchu, jeśli nie możesz go kontrolować). Jak najczęściej zmieniaj pozycję dziecka – niemowlęta, które długo przesiadują w foteliku samochodowym, leżaczku lub leżą na plecach w łóżeczku, mają mniej szans do ćwiczenia i wzmacniania mięśni. Kładź dziecko na dmuchanej piłce – to dobre rozwiązanie dla niemowląt, które nie lubią leżenia na brzuszku. Piłkę wyłóż flanelową pieluszką i cały czas trzymając dziecko, huśtaj je w przód i tył ułożone na piłce brzuszkiem. W tej pozycji wiele niemowlaków decyduje się na pierwsze próby podnoszenia i trzymania główki. Pokazuj zabawki – gdy dziecko leży na brzuchu, pokaż mu kolorową grzechotkę lub obrazek w wyrazistych barwach (młodsze niemowlęta chętnie patrzą na czarno-białe zabawki). Rób to także, gdy dziecko leży na plecach. Jeśli przesuniesz zabawkę wolno przed oczami niemowlaka, spróbuje wodzić za nimi wzrokiem, a potem także głową. Dziecko próbuje trzymać główkę w pionie (ćwiczenia na 3-4 miesiąc) Pod koniec trzeciego miesiąca położone na brzuszku niemowlę unosi klatkę piersiową, podpiera się na przedramionach i trzyma głowę pod kątem 90 stopni. Niektóre dzieci próbują się przemieszczać. Gdy nosisz dziecko, zauważysz, że coraz lepiej radzi sobie z utrzymywaniem ciężaru główki (nadal musisz ją jednak podtrzymywać). Jak ćwiczyć z dzieckiem trzymanie główki na tym etapie jego życia? Połóż dziecko na plecach, chwyć za ręce i lekko podciągaj z pozycji leżącej, tak by oderwało główkę i część klatki piersiowej (nie sadzaj dziecka). Potrzymaj chwilę i delikatnie opuść do leżenia. Kładź się razem z dzieckiem na dywanie lub macie edukacyjnej i mów do niego – zachęcasz w ten sposób do odwracania głowy w kierunku twojego głosu. Możesz pokazywać zabawki. Układaj niemowlaka na brzuszku lub na plecach. Noś dziecko przodem od siebie – taka pozycja to dobry trening dla mięśni karku i szyi. Nie ostawiaj jednak dziecka w niej zbyt długo i stale asekuruj jego główkę. Kładź dziecko na brzuszku na swoich udach, a potem unoś je i opuszczaj góra–dół. Dziecko samodzielnie trzyma główkę (ćwiczenia na 5-6 miesiąc) Gdy położysz pięciomiesięczne niemowlę na brzuszku, nie tylko podniesie główkę, ale również oprze się na rękach i odwróci na plecy. Jeśli podciągniesz je do siedzenia z pozycji leżącej, samo dźwignie ciężar główki. Może też wysuwać ją do przodu. Chwycone pod paszki, również trzyma główkę. Zrobi to także, gdy położysz go na kolanach twarzą do podłogi – zarówno główka, jak i nogi nie będą wisieć bezwładnie. W wieku sześciu miesięcy niektóre <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/rozwoj/kiedy-dziecko-zaczyna-siadac-85-r22/">dzieci zaczynają siadać. Jeśli twój niemowlak jeszcze tego nie robi – nie stresuj się – ma na to czas. Jak trenować z dzieckiem? Gdy czytasz maluchowi książkę, posadź go na kolanach tak, by opierał się plecami o twój brzuch. Zachęcaj dziecko do zabaw na dywanie, stwarzaj okazje do obrotów, pierwszych prób pełzania. Trening czyni mistrza. Co robić, jeśli dziecko nie trzyma główki zgodnie z normą? Do unoszenia i trzymania głowy jest potrzebne odpowiednie <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/rozwoj/napiecie-miesniowe-niemowlat-wzmozone-i-obnizone-napiecie-miesniowe-objawy-3618-r1/">napięcie mięśniowe. Jeśli nie podnosi główki z pozycji leżącej, a skończyło dwa miesiące albo nie trzyma samo głowy choć ma sześć miesięcy, powiedz o tym pediatrze. ​Opadająca głowa np. podczas próby podciągania za rączki u półrocznego dziecka, może świadczyć o <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/rozwoj/obnizone-napiecie-miesniowe-coraz-czestszy-problem-niemowlat-13553-r1/">obniżonym napięciu mięśniowym. Niemowlę powinno dostać skierowanie do neurologa. Pamiętaj, że jeśli niemowlę jest wcześniakiem, różne umiejętności może zdobywać później. Warto w ocenie jego rozwoju kierować się <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/wczesniak/obliczanie-wieku-wczesniaka-wiek-skorygowany-wiek-metrykalny-5809-r1/">wiekiem korygowanym (od daty urodzenia dziecka, odejmuje się czas jakiego zabrakło do prawidłowego terminu porodu. Jeśli maluch urodził się trzy tygodnie za wcześnie, a ma teraz sześć tygodni, jego rozwój może być odpowiedni dla dziecka w trzecim tygodniu życia). Zobacz też: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/kalendarz-rozwoju-dziecka/">Kalendarz rozwoju dziecka - umiejętności dziecka miesiąc po miesiącu <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/zdrowie/plaska-glowka-niemowlaka-jak-wyglada-i-jak-zapobiec-tej-deformacji-25679-r1/">Co robić, by dziecko nie miało płaskiej główki? <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/niemowle/noworodek/jak-nosic-noworodka-wyjasnia-ekspert-4962-r1/">Jak nosić noworodka?
Milowe kroki w rozwoju w 1. roku życia maluszka
Rozwój niemowlęcia i jego skoki rozwojowe często budzą wśród rodziców zarówno łzy szczęścia, jak i obawy. Czy maluch powinien już siadać? Nie za wcześnie? A może za późno? Warto wiedzieć, że maluchy rozwijają się we własnym tempie i pokonują kolejne etapy w odpowiednim dla siebie czasie. Są jednak tzw. szerokie normy.
Oczywiście, od dziecka w określonym wieku można oczekiwać pewnych charakterystycznych zachowań, jednak tempo jego rozwoju zależy zarówno od jego wrodzonych predyspozycji, jak i oddziaływania zewnętrznego. Wiek rozwojowy jest bowiem czymś zupełnie innym niż wiek chronologiczny dziecka. My, jako rodzice, możemy pomóc pociechom w rozwoju, dostarczając im odpowiednich bodźców i zachęcając je do rozwoju poprzez zabawę i ruch. Możemy podsuwać zabawki, opowiadać lub czytać historyjki i po prostu – wspólnie spędzać czas. Należy jednak wiedzieć, że dziecko rozwija się według pewnego schematu. Kiedy więc jest czas na pierwszy uśmiech, pierwsze „mama”, podciąganie do siadu i wreszcie pierwsze kroki…? Ważne etapy w rozwoju niemowlaka Pierwszy uśmiech: pomiędzy 2. a 6. tygodniem życia. Wcześniejsze „uśmiechy” malucha nie są świadome. Stopniowo, około 3. miesiąca życia maluch zaczyna śmiać się w głos. Kolejnym etapem będzie już prawdziwe chichotanie. Samodzielne trzymanie główki: około 6. tygodnia życia. Do tego czasu główkę niemowlęcia należy podtrzymywać. Jego mięśnie są zbyt słabe, żeby poradzić sobie samodzielnie. Około drugiego miesiąca życia właśnie brzdąc powoli zaczyna radzić sobie z trzymaniem jej w pionie. To niezwykle ważny proces wzmacniania mięśni szyi i pleców, który ma ogromne znaczenie dla późniejszego samodzielnego przemieszczania się dziecka. Odróżnianie pór dnia: około 2. miesiąca życia. Maluch na początku śpi we własnym rytmie i budzi się w nocy po prostu z głodu. Stopniowo jednak będzie uczył się rytmu dnia pozostałych domowników, aż pod koniec pierwszego roku najpewniej nauczy się już przesypiać bez pobudki całe noce. Warto jednak od początku w ciągu dnia zachowywać się naturalnie – rozmawiać, słuchać radia i nie unikać ciszy w kuchni. Kiedy zaś nadejdzie wieczór, wyłączcie telewizor i zapal lampkę. Warto zadbać także o rytuały i schematy. One dają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Przemieszczanie się: pomiędzy 4. a 8. miesiącem życia. Najpierw jest to przewracanie się z brzuszka na plecy i odwrotnie. Później zaczyna się pełzanie i „uciekanie”, które jest początkiem raczkowania, i wreszcie chodzenie. Samodzielne siedzenie: pomiędzy 5. a 9. miesiącem życia. Aby maluch dał radę siedzieć bez podpierania, mięśnie jego pleców, karku i brzucha muszą być dostatecznie silne, a na to potrzeba czasu. Najczęściej maluszki opanowują tę umiejętność około 8. miesiąca życia. Pierwszy ząbek: około 6. miesiąca życia. U niektórych maluchów jednak pojawiają się nieco później, nawet w okolicach pierwszych urodzin. Wielu rodziców się tym niepokoi, wówczas warto poprosić pediatrę o konsultację. Pierwszymi ząbkami są zwykle dolne jedynki, a następnie wyrzynają się jedynki górne. Pełne mleczne uzębienie (20 ząbków) mają dwulatki. Pierwsze słowo: około 6. miesiąca życia. Zazwyczaj jest to upragnione i wyczekane „mama” lub „tata”. W tym okresie nie należy się spodziewać więcej niż dwusylabowych połączeń. Niemowlę jednak do nauki mówienia przygotowuje się bardzo intensywnie. Zaczyna głużyć już około 3. miesiąca życia. Ćwiczy, kiedy oddycha, przeżuwa, gryzie, ssie, przełyka – wtedy trenuje mięśnie, które będą potrzebne mu już niedługo podczas rozmowy z mamą. Około 15. miesiąca życia maluch powinien wypowiadać kilka prostych słów i wiedzieć, co oznaczają. Zazwyczaj w przypadku dziewczynek dzieje się to chwilę wcześniej niż u chłopców. Rezolutny roczniak Zazwyczaj maluszek w tym wieku sprawnie się już komunikuje, powoli samodzielnie chodzi i staje się coraz lepszym kompanem wspólnych zabaw, dając rodzicom coraz to nowe powody do radości i dumy. Wciąż pokonuje własne granice, doświadczając świata i zdobywając kolejne umiejętności. Należy jednak pamiętać, że nadal będzie robić to w odpowiednim dla siebie tempie. Ramy czasowe, w jakich musi się zmieścić, abyśmy mogli uznać jego rozwój za prawidłowy, są na szczęście niezwykle szerokie. Dlatego, bez zbędnego ciśnienia i stresu, pozwól mu na to. Nieodpowiednie wspomaganie rozwoju może w ogólnym rozrachunku wyrządzić wiele złego i być brzemienne w skutki dla dalszego rozwoju.
Skoki rozwojowe po pierwszym roku życia dziecka – kiedy, jakie objawy?
Skoki rozwojowe po pierwszym roku życia nie są już tak spektakularne jak te, które dokonały się wcześniej. Jest też ich mniej. Wnoszą jednak w życie dziecka bardzo ważne umiejętności ruchowe i społeczne. Trudno też ich nie zauważyć, ponieważ najczęściej poprzedzają je charakterystyczne objawy.
Skoki rozwojowe, które pojawiają się po pierwszym roku życia, sprawiają, że dziecko staje się coraz bardziej ruchliwe i ciekawe świata, a opieka nad nim staje się coraz większym wyzwaniem dla rodzica. W drugim roku życia obserwuje się cztery skoki rozwojowe. Okres ten kończy słynny bunt dwulatka. W trzecim roku życia dziecko głównie doskonali zdobyte wcześniej umiejętności. Dzieci rozwijają się indywidualnie – każde w swoim tempie. Nie wszystkie skoki rozwojowe po po pierwszym roku życia pojawiają się w podobnym czasie. Jeśli coś cię niepokoi, porozmawiaj o tym z pediatrą na najbliższej wizycie albo umów się z dzieckiem do psychologa dziecięcego. Na czym polegają skoki rozwojowe? Skoki rozwojowe to momenty w rozwoju umysłowym dziecka, w których w mózgu powstają nowe połączenia. Dzięki nim mózg jest w stanie odbierać i interpretować bodźce, z którymi do tej pory sobie nie radził. Skoki rozwojowe świadczą o prawidłowym rozwoju układu nerwowego dziecka. Rodzice często pytają, jak rozpoznać skoki rozwojowe. Skok rozwojowy jest procesem, który zachodzi dość gwałtownie. Objawem tych dynamicznych zmian jest fakt, że dziecko nagle potrafi zrobić coś, czego wcześniej nie umiało. Maluch w ten sposób zdobywa umiejętności ruchowe i społeczne. Najczęściej skok rozwojowy poprzedzony jest gorszym samopoczuciem dziecka – maluch staje się marudny, trudniej się z nim porozumieć. Bardzo często w czasie bezpośrednio poprzedzającym skok rozwojowy rodzice obserwują też problemy ze snem i apetytem dziecka. Objawy skoku rozwojowego Twórca pojęcia skoku rozwojowego, które pojawiło się w literaturze w 1992 roku, Frans Plooji, wyróżnił trzy objawy, które świadczą o tym, że dziecko jest w trakcie skoku rozwojowego: płaczliwość potrzeba bardzo częstego kontaktu fizycznego pogorszenie zachowania dziecka objawiające się m.in. drażliwością. Skoki rozwojowe w 2 roku życia – kiedy się pojawiają? Pierwszy skok rozwojowy pojawia się na granicy pierwszego i drugiego roku życia dziecka. Ponieważ może dokonać się, jeszcze zanim dziecko skończy roczek, nie klasyfikuje się jako skoku w drugim roku życia (choć może do niego dojść już po pierwszych urodzinach dziecka). Wiąże się z nim ważne osiągnięcie – dziecko zaczyna chodzić. Dodatkowo maluch potrafi sortować przedmioty, wkładają mniejsze przedmioty do większych. Z upodobaniem ciągnie za sobą zabawki na sznurku. Rozumie i jest w stanie wykonać najprostsze polecenia. Próbuje porozumiewać się za pomocą prostych dwu- lub trzysylabowych wyrazów, ale zna już znaczenie naprawdę wielu słów. Za skoki rozwojowe po pierwszym roku życia uznaje się: Skok rozwojowy – 14-16 miesiąc życia – dziecko coraz sprawniej chodzi, potrafi wejść po schodach trzymane za rękę. Obserwuje dorosłych i naśladuje ich zachowania. Nazywa osoby ze swojego najbliższego otoczenia: mama, tata, baba, umie powiedzieć: pa pa i pomachać przy tym dłonią. Skok rozwojowy – 17-19 miesiąc życia – dziecko bardzo sprawnie chodzi, doskonali bieganie i wspinanie się na meble. Potrafi podać rodzicowi wskazaną przez niego rzecz. Sygnalizuje bieżące potrzeby fizjologiczne (np. że jest głodne, że chce pić). Zaczyna powtarzać krótkie słowa, chętnie wymawia wyrazy dźwiękonaśladowcze. Te umiejętności najczęściej nazywa się ostatnim skokiem rozwojowym. Wiadomo jednak, że na tym nie kończy się rozwój dziecka. Dlatego mówi się o kolejnych etapach jego rozwoju, które być może niebawem także zyskają status skoków rozwojowych. Skok rozwojowy – między 18 a 21 miesiącem życia – dziecko dąży do większej samodzielności. Jest to burzliwy moment w życiu dziecka i rodziców, zwany buntem dwulatka. Skok rozwojowy – miedzy 22 a 24 miesiącem życia. To tak zwany bunt dwulatka. Dziecko staje się nieposłuszne, może urządzać awantury i sceny. Jednocześnie staje się bardziej samodzielne, umie np. samo się rozebrać. Zazwyczaj zaczyna też mówić zdaniami. Tabela skoków rozwojowych. Zawiera przedziały czasowe, w jakich najczęściej dokonują się skoki rozwojowe u dwulatka oraz wyjaśnienie, jakie osiągnięcia rozwojowe pojawiają się u dziecka. Skoki rozwojowe a 3 rok życia dziecka Specjaliści są na etapie doprecyzowania skoków rozwojowych w trzecim roku życia dziecka – próbują wyznaczyć ramy czasowe ich pojawiania się. Dlatego mówi się o osiągnięciach, jakie dziecko zdobywa w trzecim roku życia bez podawania konkretnych ram czasowych. W trzecim roku życia dziecka za skoki rozwojowe można uznać następujące umiejętności: sprawne bieganie, podskakiwanie chwytanie rzuconej piłki samodzielne ubieranie się pełna kontrola nad potrzebami fizjologicznymi, w tym korzystanie z toalety. Zobacz także: Który skok rozwojowy jest najgorszy? Kalendarz rozwoju niemowlaka Kalendarz rozwoju dziecka – miesiąc po miesiącu
Skoki rozwojowe występują u najmłodszych dzieci. W sumie dziecko przechodzi ich 10. Który skok jest najgorszy, czyli najtrudniejszy dla dziecka i rodzica? I wreszcie, jak przetrwać skok rozwojowy? Wyjaśniamy!
Skoki rozwojowe to chwile intensywnego rozwoju układu nerwowego dziecka, którym towarzyszyć mogą objawy wskazujące na złe samopoczucie malucha. Gdy ustępują, dziecko potrafi coś, czego wcześniej nie umiało. Skoki rozwojowe obejmują rozwój ruchowy, emocjonalny i społeczny. Jedne przebiegają łagodniej, inne mogą przyprawić rodziców o rozpacz. Skoków rozwojowych u niemowlęcia obserwuje się siedem, u dziecka w drugim roku życia – trzy. Najgorszym ze skoków jest zwykle piąty skok rozwojowy, tzw. kryzys ósmego miesiąca, kiedy dziecko bardzo się zmienia. Spis treści: Czy skoki rozwojowe to prawda? Dlaczego piąty skok rozwojowy jest najgorszy? Jak przetrwać skok rozwojowy? Czy skoki rozwojowe to prawda? Koncepcja skoków rozwojowych pochodzi z książki „Cudowne tygodnie” holenderskiego małżeństwa naukowców – Fransa Plooij i Hetty van de Rijt. Publikacja została przetłumaczona z niderlandzkiego na 20 języków. On był biologiem, profesorem uniwersytetu, ona – psychologiem i antropologiem. Obserwując szympansie niemowlęta, odkryli, że w ich życiu następują fazy regresji – maluchy w tym czasie bardzo szukały kontaktu fizycznego z matką. Po etapie regresji u małpich maluchów pojawiały się nowe umiejętności. Obserwacje te potwierdził jeszcze jeden naukowiec. Dlatego małżeństwo Holendrów postanowiło sprawdzić, czy podobnie rozwijają się ludzkie dzieci. Odkryli 10 takich etapów regresji, które następowały w pierwszych dwóch latach życia dzieci. Swoje odkrycia opublikowali w 1992 roku. Potwierdzić lub obalić tę teorię próbowali różni naukowcy. Badania doktorantki Fransa Plooij jej nie potwierdziły, ale trzy inne prace naukowe (w jednej znowu uczestniczył Plooij) wykazały trafność obserwacji holenderskiego małżeństwa. Zatem: czy skoki rozwojowe naprawdę istnieją? Coś musi być na rzeczy, skoro tak wielu rodziców mówi o nich w odniesieniu do własnych dzieci. Dlaczego piąty skok rozwojowy jest najgorszy? Etapy regresji u dziecka, które poprzedzają nabycie nowych umiejętności, mogą być bardzo podobne do pierwszych objawów choroby. Jak rozpoznać skok rozwojowy? Maluch staje się marudny, kapryśny, płaczliwy, ma kłopoty z zasypianiem, potrafi budzić się bez wyraźnego powodu w nocy, chce być stale przy mamie, a najlepiej w jej ramionach. Przed każdym skokiem rozwojowym nasilenie tych dolegliwości może być różne, a sam etap regresji trwa zwykle około tygodnia. Nie bez powodu jednak mówi się o piątym skoku rozwojowym, czyli o kryzysie ósmego miesiąca, jako tym najgorszym. Etap regresji w jego przypadku może trwać nawet 4 tygodnie i występuje ok. 22-26 tygodnia życia. Maluch w tym czasie potrafi dać rodzicom ostro do wiwatu. Wracają nieprzespane noce, ulubione jedzenie nie jest już ulubione, dziecko z chwili na chwilę może z dobrego nastroju wpaść w głośną rozpacz, trudno dociec, o co mu chodzi i je uspokoić. A gdy wreszcie dolegliwości mijają, wcale nie jest lepiej. Maluch zaczyna zauważać, że mama wychodzi z domu albo się oddala od niego, co wzbudza w nim głośne protesty. Nie jest już przyjaźnie i ufnie nastawiony do obcych, nie chce zostawać sam na sam z kimś, kogo dobrze nie zna. Najgorszy skok rozwojowy, czy może jednak najważniejszy? Trzeba powiedzieć, że określenie tego momentu w życiu dziecka najgorszym skokiem rozwojowym to punkt widzenia głównie rodziców. Poza tym, że sam wydłużający się etap regresji może być bardzo trudny, to zdobyte w jego wyniku umiejętności dziecka są naprawdę przełomowe! Dziecko zaczyna bowiem odróżniać osoby bliskie od obcych i to okazuje, zachowując dystans wobec ludzi mu nieznanych. To przecież bardzo ważna umiejętność! Cały gatunek ludzki (i nie tylko on!) polega na zdolności odróżniania członków własnej grupy społecznej (czy stada) od obcych. To jeden z warunków zachowania bezpieczeństwa. Ale to nie jedyna zdobycz, jaką dziecko wynosi z „najgorszego skoku rozwojowego”. Dzięki niemu potrafi też chwytać palcami, a nie całą dłonią – jego chwyt staje się delikatniejszy i bardziej precyzyjny. Potrafi też na chwilę skupić uwagę na ilustracjach w książce i zaczyna samo siadać, a więc zdobywa nową perspektywę na świat. To przecież fantastyczne umiejętności! Jak przetrwać skok rozwojowy Kluczem jest tu cierpliwość, cierpliwość i jeszcze raz cierpliwość. W wydobyciu z siebie dużych jej pokładów pomaga świadomość, że maluch jest właśnie na ważnym etapie swojego życia, a dokonujące się w jego układzie nerwowym zmiany są i dla niego początkowo trudne. Poza tym postaw na bliskość z dzieckiem. Natura to najmądrzejsza z matek. Skoro dziecko przed zdobyciem tak ważnych umiejętności potrzebuje bliskości mamy lub taty, widocznie jest w tym głębszy sens. Być może taka zamiana w „przylepkę” na etapie regresji spełnia jakąś ważną dla dziecka funkcję, która umożliwia, lub choćby ułatwia mu, przejście skoku rozwojowego, zwłaszcza tak trudnego jak kryzys ósmego miesiąca. Dlatego nie szczędź dziecku czułości – przytulaj je, spokojne znoś marudzenie, źle przespane noce i łzy. Nagrodą za ten wysiłek będą nowe umiejętności twojego dziecka. Sprawdź też: Kalendarz rozwoju dziecka, miesiąc po miesiącu Rozwój emocjonalny dziecka [FILM] Co powinien umieć dwulatek?
Kiedy iść z dzieckiem do neurologa? Ważne rady dr. Marka Bachańskiego z CZD
Gdy dziecko nie osiąga kamieni milowych, ma zbyt słabe lub za silne napięcie mięśniowe, konieczna jest wizyta u neurologa. Nie zawsze oznacza to poważną chorobę, jednak bardzo może pomóc rehabilitacja.
"Nigdy nie spotkałem takiego lekarza. Fachowa wiedza, bardzo indywidualny stosunek do pacjenta, bez patrzenia na zegarek". "Wspaniały lekarz, mądry człowiek. Pierwszy od ponad dwóch lat, który dał nam nadzieję na powrót do zdrowia mojego syna" - to niektóre opinie o dr. Marku Bachańskim, neurologu z Centrum Zdrowia Dziecka. Jest nie tylko "doktorem od padaczek" i marihuany medycznej. Wyjaśnia niepokoje rodziców, którzy martwią się, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo. Jakie objawy u dziecka powinny zaniepokoić mamę i skłonić, by poszła do neurologa? Zawsze, kiedy mama ma wątpliwości, czy dziecko rozwija się prawidłowo, powinna iść do pediatry i zapytać, czy wszystko jest w porządku. Jeśli lekarz też uzna, że coś jest nie w porządku, bo np. dziecko nie podnosi główki albo nie próbuje siadać, skieruje dziecko neurologa. Tylko często przy pierwszym dziecku mama nie wie, co jest normą, a co powinno zaniepokoić... Powodem do niepokoju może być np. utrzymująca się asymetria: dziecko układa się na jedną stronę albo łukowato wygina się do tyłu. Gdy dziecko było w brzuchu (u mamy), miało mało miejsca, dlatego przez pierwsze tygodnie niewielka asymetria jest czymś normalnym. Jeśli jednak asymetria jest znaczna, warto iść do pediatry, który podpowie, czy to jest jeszcze wariant normy, czy jednak lepiej iść do neurologa. Kolejna rzecz: dziecko w 2-3 miesiącu zaczyna skupiać wzrok i wodzić wzrokiem - jeśli tego nie obserwujemy, też warto porozmawiać na ten temat z pediatrą. Po kolei dziecko powinno zdobywać kolejne umiejętności. Około 6. miesiąca powinno siedzieć. Jeśli bardzo się spóźnia, warto to porozmawiać z pediatrą, jaka może być przyczyna. Nie musi jednak to być problem neurologiczny, bo np. dziecko, które dużo waży, potrzebuje więcej czasu, by po kolei osiągać umiejętności ruchowe. Często u dzieci niemowląt rozpoznaje się zbyt duże napięcie mięśniowe. Dziecko pręży się, wygina. Czy to poważny problem? Wzmożone napięcie mięśniowe, przyjmowanie nienaturalnych pozycji - jeśli te objawy są bardzo nasilone, może to powodować utrwalenie nieprawidłowych wzorców rozwoju. Dziecko przez takie napinanie się czy przyjmowanie nieprawidłowego ułożenia ma potem problemy z siadaniem, wstawaniem. Zwykle taka sytuacja może dotyczyć np. dzieci, które były niedotlenione w okresie okołoporodowym. Wzmożone napięcie mięśniowe może powodować wolniejszy czy nieprawidłowy rozwój dziecka. Warto iść do pediatry, a także do neurologa – być może wystarczy rehabilitacja. Często wtedy neurolog zaleca wykonanie przeciemiączkowego USG by sprawdzić, jak wygląda układ nerwowy dziecka w tym badaniu. Są też niemowlęta, które są wiotkie, leją się przez ręce... To czymś grozi? Te dzieci mają osłabione napięcie mięśniowe. Mogą mieć problemy z osiągnięciem kolejnych kamieni milowych, czyli siadania, wstawania, chodzenia. Najczęściej jednak jest to słabo nasilona wiotkość, wystarczy rehabilitacja i dziecko zaczyna rozwijać się prawidłowo. Rzadko zdarza się, że wiotkość jest spowodowana poważną chorobą układu nerwowego. Zobacz także: Kamienie milowe w rozwoju niemowlęcia Rodzice najbardziej obawiają się porażenia mózgowego. Jak ono może się objawiać u tak małego dziecka? Mózgowe porażenie dziecięce może objawiać się wzmożonym napięciem mięśni. Moim zdaniem jednak, taka diagnoza jest stawiana zbyt często. Rodzice są często informowani, że to jest coś bardzo złego, że choroba jest bardzo poważna, trudno ją leczyć. Tymczasem podejście do takiego problemu powinno być inne. Mózgowe porażenie dziecięce może być objawem niedotlenienia w okresie porodu. W tym przypadku czas działa na korzyść dziecka. Ten niekorzystny czynnik, jakim było niedotlenienie, już przestał działać. A teraz możemy dziecku pomóc - odpowiednią pielęgnacją, rehabilitacją. Trzeba myśleć pozytywnie, że teraz właśnie bardzo możemy dziecku pomóc. Pozytywne myślenie rodzica jest ważne? Bardzo ważne. A w przypadku lekarza bardzo ważne jest pokazywanie, że zawsze coś można zrobić (w tych trudniejszych sprawach). Zobacz także: Co to jest objaw zachodzącego słońca? Nie przegap go!
Jak wspomagać rozwój niemowlaka - radzi szkocki psycholog dr Peter Willats
Tylko przez dwa dni był w Polsce dr Peter Willatts, psycholog rozwojowy ze szkockiego Uniwersytetu w Dundee, który wie prawie wszystko o niemowlętach. Udało nam się zapytać go m.in. o to, jak wspierać malutkie dzieci w rozwoju i dlaczego tak ważny jest dla nich nie tylko bliski kontakt z rodzicem, ale również... dieta.
Bada Pan tzw. kamienie milowe w rozwoju niemowląt. Co to w zasadzie jest? – To narzędzie do sprawdzania przebiegu rozwoju niemowlęcia, czyli osiągnięcia, które powinno zdobyć, przypadające na określone okresy jego życia. Dzięki kamieniom milowym możemy sprawdzać, czy rozwój przebiega prawidłowo – jest tak, gdy kamienie milowe zostały osiągnięte. Jeśli na określonych etapach życia niemowlę wykazuje konkretne umiejętności, to jest to sygnał dla rodziców, że rozwój dziecka jest prawidłowy. Także dla jego pediatry jest to wskazówka dotycząca tempa rozwoju. Czy uważa Pan, że niemowlę to mały geniusz? – O, nie. W kamieniach milowych nie chodzi o to, by udowodnić, że dziecko jest geniuszem, tylko o badanie jego kompetencji po to, żeby rozwijało się prawidłowo. Wszystkie niemowlęta jakoś się rozwijają: jedne powyżej średniej, inne poniżej, a jeszcze inne przeciętnie. Chodzi o to, by wszystkim dzieciom zapewnić rozwój ich maksymalnego potencjału. Jak się sprawdza, co umieją niemowlęta? – To trudne w przypadku tak malutkich dzieci, ponieważ nie umieją mówić. Wszystko polega na obserwowaniu ich i próbach odgadnięcia, co mogą myśleć i dlaczego się tak zachowują. Musimy być bardzo uważni, interpretując te zachowania. Łatwo jest pomyśleć, że rozumieją więcej niż w rzeczywistości. Tak jak np. z psem (przepraszam za porównanie): patrzymy na niego i wydaje nam się, że rozumie, co do niego mówimy. Gdy jesteśmy uważni, możemy zauważyć, że dzieci są mądre, kompetentne, dużo umieją – dziś wiemy o nich znacznie więcej niż jeszcze kilka lat temu. Dam przykład: trzymiesięczne dziecko, które na naszym filmie bawiło się karuzelką [mogło wprawiać ją w ruch, kopiąc nóżką, do której wstążeczką była przywiązana zabawka – przyp. red.], po siedmiu dniach zapomniało, że może w ten sposób wprawiać w ruch karuzelkę. Ale gdy mu o tym przypomnimy, poruszając karuzelką, znów będzie kopało nóżką, żeby wprawić w ruch zabawkę. Tym razem zapamięta to zdarzenie na dwa tygodnie. Jeśli znów mu pokażemy, jak poruszać karuzelką, zapamięta to już na miesiąc. Za pomocą bodźców przypominających możemy u dziecka zachować pamięć nawet na ponad rok. Więc to nieprawda, że pamięć dziecka jest krótka albo że dzieci uczą się wolno. Uczą się bardzo szybko i potrafią długo pamiętać. Tylko trzeba je stymulować. A czy noworodki też już coś potrafią? – O tak! Noworodki są niesamowite. Bardzo dużo o nich wiemy. Potrafią np. rozpoznawać twarze. Jeśli pokażemy tak maleńkiemu dziecku obrazek ludzkiej twarzy (elementy twarzy mogą być na nim nawet poprzestawiane) i przesuniemy go przed jego oczami, to będzie za nim wodziło wzrokiem dłużej niż za innym przypadkowym obrazkiem. Noworodek umie też naśladować mimikę. Jeśli zbliżymy się do jego twarzy i powoli kilkakrotnie wystawimy język, będzie próbował zrobić to samo. To przecież pierwszy akt komunikacji! Już 20 minut po narodzinach dzieci umieją kopiować ruchy, które kilkakrotnie pokaże się im z bliska – poza wystawianiem języka naśladują też poruszanie palcami, machanie całą dłonią czy otwieranie ust, mruganie. Noworodki od urodzenia są nakierowane na kontakt z drugim człowiekiem. Które kamienie milowe są najważniejsze w pierwszym roku życia? – Myślę, że najważniejsze jest nawiązanie kontaktu wzrokowego i uśmiechnięcie się w wieku 3–6 miesięcy, czyli podstawowa interakcja społeczna. Często zdarza się, że dzieci, które tego nie robią na tym etapie, mają w późniejszym życiu problemy w relacjach społecznych. Jeśli rodzic nie jest w stanie nawiązać kontaktu z dzieckiem w wieku 3–6 miesięcy (chodzi o przedział wiekowy!) powinien zgłosić się z nim do lekarza. Zobacz też: 5 umiejętności społecznych niemowlęcia - sprawdź, czy dziecko je ma [CMS_PAGE_BREAK] Ale nie można zapominać, że dzieci rozwijają się przecież w swoim własnym tempie. – Oczywiście. Rodzice muszą pamiętać, by nie zamartwiać się, gdy dziecko na początku okresu, kiedy dany kamień milowy jest przewidziany, jeszcze nie osiągnęło danej umiejętności, np. jeśli w wieku ośmiu miesięcy jeszcze nie siedzi, a ta umiejętność jest przewidziana na wiek 8–9 miesięcy. Może to zacząć robić w ciągu najbliższego miesiąca. Jeśli jednak rodzic jest zaniepokojony z jakiegokolwiek powodu, powinien iść po poradę do pediatry. To rodzice wiedzą o rozwoju swojego dziecka najwięcej, więcej niż lekarz, bo widzą je codziennie. W internecie jest też sporo list kontrolnych, które można wypełnić i sprawdzić rozwój dziecka. A jak rodzice mogą pomagać maluszkowi w rozwoju? – Jest sporo czynników wpływających na prawidłowy rozwój dziecka, ale dwa są najważniejsze. Pierwszy to żywienie. Rodzice powinni co nieco wiedzieć, jak prawidłowo karmić dzieci. Na pewno nie wolno serwować burgera w wieku dwóch miesięcy – a zdarzają się, niestety, takie przypadki. Drugą sprawą jest stymulacja poprzez zabawę. Chodzi o to, by być z dzieckiem, poświęcać mu czas, bawić się. Oczywiście są też zabawki, które w późniejszym wieku możemy dziecku kupić, ale na tym wczesnym etapie najważniejszą sprawą jest obecność rodzica i czas spędzony razem z dzieckiem na zabawie. To wróćmy do żywienia, bo badał Pan ten temat. Jaka dieta dobrze wpływa na rozwój? – Jest wiele składników, które wpływają na rozwój, i jeśli któregoś z nich zabraknie, dziecko może rozwijać się wolniej. Natomiast z ostatnich badań wynika, że składnikiem, którego nie powinno dziecku zabraknąć, jest kwas DHA. U dzieci do czwartego miesiąca życia karmienie piersią to najlepszy sposób żywienia [w Polsce zaleca się wyłączne karmienie piersią do końca szóstego miesiąca życia – przyp. red.]. W ten sposób niemowlęta dostają prawie wszystkie składniki odżywcze, których potrzebują. Poza jednym: kwasem DHA. Bo jeśli karmiąca mama nie zadba, by dostarczyć go sobie z dietą, to, niestety, jej mleko nie będzie go zawierać w wystarczających ilościach. Co to jest DHA? – DHA to jeden z niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, który jest składnikiem prawie wszystkich komórek w organizmie, szczególnie ważny jest dla wzroku i mózgu. Pod koniec życia płodowego i przez pierwsze dwa lata życia mózg dziecka rozwija się najszybciej i wtedy właśnie DHA jest bardzo ważne: odpowiada za rozwój mózgu, tworzenie się połączeń między jego komórkami i za przesyłanie impulsów pomiędzy nimi, czyli za wzrost i funkcjonowanie mózgu. Organizm dziecka może wytworzyć sobie pewną ilość DHA, ale ta ilość jest niewystarczająca. Dlatego niemowlęta powinny otrzymać te kwasy w diecie: w mleku mamy lub w mleku modyfikowanym. Jeśli wprowadzamy do diety starszego niemowlęcia mleko następne, to warto zadbać, by było to mleko, które zawiera DHA. Choć różne grupy naukowców określają zapotrzebowanie dzieci na te kwasy na różnym poziomie, to wszyscy się zgadzają, że niemowlęta po szóstym miesiącu powinny je otrzymywać. Zobacz też: Woda do mieszanki - jaką wybrać dla niemowlaka [CMS_PAGE_BREAK] Czy są dowody, że to działa? – Już wiele badań na dzieciach w pierwszym roku życia, pokazujących korzyści z przyjmowania DHA. U starszych dzieci – po trzecim, czwartym, piątym roku życia – te efekty są mniej oczywiste. Niektóre badania pokazują niewielkie korzyści, a są i takie, które pokazują, że nie ma żadnych. Nie wiemy, dlaczego wyniki nie są jednoznaczne. Być może po trzecim roku życia rozwój mózgu zwalnia, a może badania nad skutkami podawania DHA trwały zbyt krótko. W Wielkiej Brytanii przeprowadzono badania na grupie dzieci w wieku 7–11 lat, które miały problemy z czytaniem. Po trzech miesiącach przyjmowania DHA okazało się, że czytają lepiej. Kolejna badana grupa to dzieci z ADHD – suplementacja DHA dała poprawę. Choć może DHA nie jest tak skuteczne jak leki, to rekomendowanie ich u dzieci z ADHD ma sens. Jeśli chodzi o dzieci rozwijające się prawidłowo, to wciąż nie ma jasności, jak kwasy DHA na nie wpływają. Zobacz też: 8 szkodliwych mitów o ADHD A na czym polegały Pana badania związane z DHA? – Badaliśmy niemowlęta do czwartego miesiąca życia, które w mleku modyfikowanym otrzymywały kwasy DHA. Zauważyliśmy, że lepiej rozwiązują one zadania, które się przed nimi stawia. Potem wróciliśmy do tych dzieci, gdy miały sześć lat, i okazało się, że nadal szybciej i skuteczniej rozwiązują problemy niż te, które nie dostawały w niemowlęctwie kwasów DHA. Badania prowadziliśmy w Szkocji, Anglii, Belgii, Włoszech. Dbanie o rozwój dziecka to nie tylko żywienie, prawda? – Oczywiście, bardzo ważne jest mądre spędzanie czasu z dzieckiem. Tak jak wcześniej mówiliśmy. Jeśli poproszę o polecenie jednej rzeczy, która najlepiej stymuluje rozwój dziecka, to co by to było? – Czytanie książeczek. Warto zacząć czytać dziecku już pierwszym roku życia, najpóźniej gdy ma 10 miesięcy. To ważne ze względu na nawiązywanie więzi społecznej: my się dowiadujemy, co dzieci lubią, co je interesuje, one poznają nas. No i zaczynają interesować się książkami, czytaniem – to ważne. To musi być książka? A może tablet, czytnik? Czy specjalne filmiki dla niemowląt? – Musi być książka, duża, z obrazkami. Nie czytnik, nie tablet. Filmy czy wideo dla niemowląt – też nie. Choć producenci takich materiałów mówią o korzyściach, to nie ma żadnych dowodów, że to pomaga. U starszych dzieci – od dwóch lat – telewizja może wzmacniać kompetencje językowe, ale jest jeden warunek: podczas oglądania dziecku musi towarzyszyć rodzic, który potem omówi to, co ono obejrzało. Zobacz też: Zabawy rozwijające dla niemowląt Dr Peter Willatts, psycholog rozwojowy, jest wykładowcą w Szkole Wyższej Psychologii na Uniwersytecie w Dundee. Zajmuje się rozwojem poznawczych niemowląt i małych dzieci, opracował testy sprawdzające umiejętność rozwiązywania przez nie problemów. Jest członkiem m.in. Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego, Międzynarodowego Towarzystwa Badań nad Niemowlętami i Międzynarodowego Towarzystwa Badań Kwasów Tłuszczowych i Lipidów. Do Polski przyjechał na zaproszenie marki Enfamil.
5 umiejętności społecznych niemowlęcia: sprawdź, czy dziecko je ma
Nie nawiązuje kontaktu wzrokowego, słabo reaguje na imię: sprawdź, czy dziecko ma 5 kluczowych umiejętności dla rozwoju społeczno-emocjonalnego. Kiedy trzeba iść z dzieckiem do specjalisty, wyjaśnia Jonnna Grochowska, psycholog z Fundacji Synapsis.
Co powinno zaniepokoić rodzica w rozwoju niemowlęcia? Pierwsze niepokojące objawy można zaobserwować już po 6. a przed 12. miesiącem życia dziecka: brak lub osłabiona reakcja na imię: dziecko wołane przez rodzica albo w ogóle nie reaguje, albo robi to z dużym opóźnieniem. Małe dziecko powinno reagować na wołanie po imieniu – nawet jeśli jest akurat czymś zajęte, powinno po chwili popatrzeć na rodzica. Drugi niepokojący objaw to słaby kontakt wzrokowy. Małe dzieci bardzo szybko uczą się koncentrować wzrok na twarzy mamy. Niepokój powinna budzić sytuacja, gdy dziecko nie patrzy nam w oczy, nie sprawdza naszych reakcji, nie obserwuje, jak reagujemy na to, co robi. Czasem dziecko nawiązuje kontakt wzrokowy, ale jest on bardzo ulotny, dziecko jakby prześlizgiwało się wzrokiem po twarzy. Czy już przy tych pierwszych objawach u niemowlęcia warto porozmawiać z psychologiem? Najpierw należy wykluczyć problemy ze słuchem czy wzrokiem, ale jeśli pod tym względem wszystko jest w porządku, warto porozmawiać z psychologiem. Warto też zwrócić uwagę na to, czy dziecko "rozmawia" z nami, mówiąc: ba-ba-a, ma-ma-ma, czy reaguje na to, że my te sylaby po nim powtarzamy oraz czy jest zainteresowane takim dialogiem. Już ok. 9. miesiąca powinny pojawić się nowe umiejętności, np. wskazywanie. Zobacz film: Co to są kamienie milowe Wskazywanie to trzecia ważna umiejętność. Na czym polega? Tak. Są dwa rodzaje wskazywania, oba równie ważne. Pierwsze to tzw. wskazywanie żądające, kiedy dziecko pokazuje na coś, czego chce, np. na sok, wodę, zabawkę. Drugi rodzaj to wskazywanie informujące: dziecko pokazuje coś, co je zainteresowało, po to, by podzielić się tym z dorosłym, np. że pojechał samochód, leci samolot. Dziecko dzieli się tym, co jest w polu jego uwagi. To ważna umiejętność w budowaniu relacji społecznych. Czwarta umiejętność to współdzielenie uwagi... Powinna pojawić się także ok. 9. miesiąca: dziecko, bawiąc się, jednocześnie co jakiś czas sprawdza, czy druga osoba patrzy, czym ono się zajmuje. Tak jakby chciało samym wzrokiem powiedzieć: "Zobacz, to interesujące, co ja robię". I odwrotnie: jeśli dziecko zauważy, że mama na coś patrzy, jest w stanie przenieść wzrok z mamy na tę rzecz, a potem z powrotem na mamę. Jeśli dziecko w wieku 18. miesięcy nie uwspólnia uwagi, to jest to bardzo niepokojący sygnał. Piąta umiejętność to zabawa na niby: powinna pojawić się po 12. miesiącu i stopniowo się rozwijać. Dziecko udaje, że karmi lalę, bierze klocek i udaje, że to jest telefon.[CMS_PAGE_BREAK] Dlaczego te 5 umiejętności są tak ważne? Te 5 umiejętności jest kluczowe dla rozwoju społeczno-emocjonalnego dziecka. Zachęcamy rodziców, by sprawdzali, czy dziecko ma tych 5 umiejętności, a jeśli nie, to żeby skontaktowali się z psychologiem. U dzieci, u których potem diagnozujemy zaburzenia za spektrum autyzmu, te umiejętności albo w ogóle się nie pojawiają, albo pojawiają się z dużym opóźnieniem, często dopiero na skutek naszych działań terapeutycznych. Bardzo ważny jest też ogólny rozwój psychoruchowy dziecka, w tym rozwój motoryki. Dziecko, które ma 12 miesięcy a jeszcze nie siedzi samodzielnie, nie będzie wskazywało palcem, ani bawiło się zabawkami. Niestety, wciąż zdarza się, że dzieci z dużym opóźnieniem ruchowym nie są odpowiednio rehabilitowane, a to z reguły bardzo negatywnie wpływa na cały ich rozwój, nie tylko ten ruchowy. Brak tych umiejętności może wskazywać na ryzyko autyzmu? Nie u wszystkich dzieci, które nie mają tych umiejętności, rozwiną się potem zaburzenia ze spektrum autyzmu, jednak na pewno jest to sygnał, że dziecku trzeba się uważnie przyjrzeć i pomóc. Jeśli taki objawy zostaną wcześnie zauważone, jesteśmy w stanie działać i minimalizować ich skutki, a u niektórych dzieci tak stymulować rozwój, żeby tych 5 umiejętności się rozwinęło. Można użyć takiego porównania: malutkie dziecko jest jak lokomotywa, która wyjeżdża na tory rozwojowe. W pewnym momencie zaczynają się rozjazdy i czasem lokomotywa skręca na tor, który nie jest odpowiedni, nie prowadzi w kierunku typowego rozwoju, tylko zaburzenia. Jeśli szybko zadziałamy, to jest ogromna szansa, że tak ustawimy zwrotnice, by lokomotywa znów wjechała na właściwy tor. Wczesna diagnoza i pomoc daje bardzo dobre efekty. U części dzieci objawy cofają się, u niektórych po prostu nie nasilają, u innych są, ale możemy je złagodzić. Jeśli za długo czekamy z rozpoczęciem terapii, to pojawiają się wtórne do autyzmu trudności np. problemy w komunikowaniu się: dziecko złości się, że ktoś go nie rozumie, nie potrafi nawiązywać relacji z innymi dziećmi. Można tych umiejętności nauczyć? Tak, dlatego tak bardzo zależy nam na tym, by diagnozować dzieci, kiedy są małe. Problemy są wtedy jeszcze słabo nasilone, a mózg jest bardzo plastyczny. Rodzicom możemy zaproponować szereg prostych ćwiczeń, np. wzmacniających kontakt wzrokowy. Jak rodzic może stymulować rozwój dziecka? Bawiąc się z dzieckiem, pielęgnując je, warto pamiętać o tym, żeby mówić do dziecka na jego poziomie wzroku, czyli albo podnosić je na wysokość swojej twarzy, albo kucnąć przy nim. Ważne jest pokazywanie na wysokości oczu przedmiotów, które mu podajemy, tak by przy okazji chociaż na chwilę złapać z nim kontakt wzrokowy, uśmiechnąć się do niego. W kontakcie z dzieckiem z osłabionym kontaktem wzrokowym warto stosować przerysowaną mimikę: to może zainteresować dziecko i ułatwi mu nawiązanie z nami kontaktu wzrokowego. Powinniśmy być dla dziecka atrakcyjni, dlatego można zakładać na głowę jaskrawą chustę, kapelusz, żeby przykuć uwagę dziecka. Te proste zalecenia są bardzo skuteczne. Zdarza się, że po krótkim czasie kontakt wzrokowy bardzo się poprawia. Joanna Grochowska pracuje w Fundacji SYNAPSIS. Jest psychologiem i konsultantem merytorycznym "Badabada" Programu Wczesnego Wykrywania Autyzmu. Celem "Badabada" jest zwiększenie w Polsce dostępności usług wczesnego wykrywania autyzmu i wspomagania rozwoju dzieci zagrożonych autyzmem. Czytaj też: Poznaj skoki rozwojowe w 1. roku życia
Choć nie każde dziecko rozwija się tak samo, to zwłaszcza w pierwszym roku życia warto kontrolować jego rozwój. Pomocne są w tym tzw. kamienie milowe. Dr Peter Willatts, psycholog z Uniwersytetu w Dundee w Szkocji, tłumaczy, na czym polega ten sposób sprawdzania, czy dziecko rozwija się prawidłowo.
Rozwój niemowlęcia można oceniać na podstawie osiągania przez nie konkretnych umiejętności, tzw. kamieni milowych. Dotyczą one rozwoju poznawczego, motorycznego, komunikacyjnego oraz społecznego. Każda dziedzina to określone umiejętności. Rozwój poznawczy dotyczy przetwarzania informacji i poznawania świata, rozpoznawania osób i przedmiotów oraz rozwiązywania problemów. Rozwój motoryczny oznacza, że dziecko osiąga pewne umiejętności ruchowe, np. raczkowanie, obroty, chodzenie lub rysowanie. Komunikacja obejmuje m.in. wykonywanie gestów, gaworzenie i mówienie, a rozwój społeczny – uśmiechanie się, naśladowanie, dzielenie się i rozpoznawanie emocji. Jeśli dziecko osiąga kolejne kamienie milowe, to znak, że rozwija się prawidłowo. Ale nawet jeśli ich nie osiąga, nie znaczy to, że na pewno coś jest źle. Warto wtedy po prostu sprawdzić rozwój dziecka, kontaktując się ze specjalistą, najlepiej zawsze zaczynając od pediatry. Zobacz też: Mój syn już chodzi, a twój jeszcze nie?
Sprawdź, czy twoje dziecko dobrze się rozwija - check lista do druku
W pierwszym roku życia dziecko nie tylko rośnie niezwykle szybko, ale równie prędko zdobywa nowe umiejętności. Zastanawiasz się, czy twój maluszek w odpowiednim tempie się rozwija? Dzięki naszej check liście możesz to sprawdzić.
Nie ma chyba mamy, która w jakimś momencie nie zaczęłaby się martwić, czy jej dziecko rozwija się prawidłowo. Za późno zaczęło przekręcać się na brzuszek? Za wcześnie usiadło? Jeszcze nie mówi? Już samo wstało? Takie obawy dotyczą większości rodziców. Każde dziecko rozwija się w swoim tempie Nie ma jednak sztywnych norm, według których dzieci powinny się rozwijać, bo każde może to robić w swoim własnym tempie. Jednak niektóre umiejętności maluchy powinny osiągnąć w pewnym określonym przedziale czasowym - choć zdobywanie danej umiejętności może dziecku zająć nawet trzy miesiące i wciąż wszystko będzie w porządku. Tylko znaczne opóźnienia w rozwoju mogą ewentualnie budzić niepokój, ale zawsze wtedy warto skontaktować się z pediatrą, by ocenił, czy rzeczywiście jest się czym martwić. Zobacz też: Kalendarz rozwoju niemowlaka Co to są kamienie milowe? Rozwój niemowlęcia można oceniać na podstawie osiągania przez nie konkretnych umiejętności, tzw. kamieni milowych. Dotyczą one czterech dziedzin rozwoju: poznawczego motorycznego komunikacyjnego umiejętności społecznych Każda dziedzina to określone umiejętności. Rozwój poznawczy dotyczy przetwarzania informacji i poznawania świata, rozpoznawania osób i przedmiotów oraz rozwiązywania problemów. Rozwój motoryczny oznacza, że dziecko osiąga pewne umiejętności ruchowe, np. raczkowanie, obroty, chodzenie lub rysowanie. Komunikacja obejmuje takie funkcje, jak wykonywanie gestów, gaworzenie i mówienie, a rozwój społeczny – czynności typu uśmiechanie się, naśladowanie, dzielenie się i rozpoznawanie emocji. Jeśli dziecko osiąga kolejne kamienie milowe, to znak, że rozwija się prawidłowo. Ale nawet jeśli ich nie osiąga, nie znaczy to, że już na pewno coś jest źle. Warto po prostu wtedy sprawdzić rozwój dziecka, kontaktując się ze specjalistą, zawsze zaczynając od pediatry. Zobacz też: Skoki rozwojowe w 1. roku życia - poznaj je! Wydrukuj swoją check listę i zaznacz, co umie twoje dziecko. Jeśli coś cię niepokoi, poradź się swojego lekarza.