„Moja córka już wpada w panikę przed szkołą. Boi się wrócić do niej po wakacjach. Chce, żeby nauka znowu odbywała się zdalnie. Jak mam jej pomóc?” [LIST DO REDAKCJI]
Za kilka dni nowy rok szkolny i widzę po Mai, że coś jest nie tak. Stała się nerwowa, wręcz znerwicowana, łatwo wybucha, a do tego stała się płaczliwa. Postanowiłam z nią porozmawiać. Po rozmowie wiem jedno – nie mam pojęcia, jak jej pomóc.
Maja ma 14 lat. Zawsze lubiła się uczyć, nigdy nie musiałam jej specjalnie ganiać do nauki. Nie miała też z nią problemów – co prawda może na świadectwie nie było czerwonego paska, za to widniały na nim same 4 i 5. Nam i co najważniejsze, jej, to wystarczało. Pandemia zmieniła wszystko Wszystko zmieniło się w trakcie pandemii. Maja poznała naukę zdalną w zaledwie 6 klasie podstawówki, jako bardzo ruchliwa i towarzyska dziewczynka. Przed pandemią często spotykała się z rówieśnikami, miała też trzy przyjaciółki, z którymi spędzała każdą wolną chwilę po szkole. Chodziła też na zajęcia dodatkowe z tańca – to typ dziecka, które rozsadza energia. W zasadzie rozsadzała, bo wszystko zmieniło się jak za dotknięciem magicznej różdżki, kiedy to nastały czasy nauki zdalnej. Początki były ciężkie Tak, początki były ciężkie. I wcale nie chodziło o obsługę Teamsów, a właśnie o brak kontaktu z rówieśnikami i przymus siedzenia przed komputerem przez tak długi czas. Wcześniej Maja korzystała z komputera, ale nie więcej niż 2 godziny dziennie. W momencie, w którym można było jeszcze korzystać z uroków natury, zabieraliśmy ją na długie spacery i organizowaliśmy jej zabawy ruchowe. Chcieliśmy, żeby jak najmniej odczuła skutki pandemii, co, oczywiście, średnio się udało. W miarę upływu czasu Maja przyzwyczaiła się do nowego trybu nauki. Odzyskała nieco entuzjazmu dzięki WhatsAppowi – dzięki niemu mogła być w stałym kontakcie ze swoimi przyjaciółkami, których bardzo jej brakowało. Kiedy przyszło do nauki hybrydowej, Maja, o dziwo, nie była zadowolona. Jedyne co ją cieszyło, to spotkanie z koleżankami, chociaż i tutaj entuzjazm opadł zaskakująco szybko. Niedługo po przejściu na naukę w trybie hybrydowym córka często „źle się czuła”, miała „migreny” i naprawdę często się przeziębiała. Na domiar złego bardzo rozluźniły się jej kontakty z rówieśnikami. Otwarcie mówiła, że najlepiej czuje się w domu. Brałam to na klatę, ale nie będę kłamać, uznałam to za ot takie, dziecięce gadanie. Teraz już wiem, że to zaczęło się wtedy. Mogłam być bardziej uważna Na kilka dni przed rozpoczęciem roku szkolnego Maja dosłownie wariuje. Nie widziałam jej takiej od słynnego buntu 3-latka. Jest apatyczna, a z apatii potrafi szybko przejść do płaczu, momentami zahaczającego o agresję. Teraz pojawił się i krzyk. Mówi, a w zasadzie drze się, że nie chce wrócić do szkoły. Że nie chce widzieć się z nauczycielami, siedzieć w przyciasnej ławce. Nie chce też patrzeć na ludzi, nie chce widzieć się z koleżankami. Nie chce tego wszechogarniającego hałasu i chaosu, który odbywa się podczas przerw. Najgorsze jest to, że Maja ma dużo racji. Sama nie chciałabym wrócić do miejsca, w którym jest tak głośno – nie mam jednak na to wpływu. Nie mam pojęcia co robić. Rozmawiałam z nią kilkukrotnie, tłumaczyłam, jak mogłam, ale moja córka jest nieugięta. I co gorsza, widzę, że jest tylko gorzej – zaczął boleć ją brzuch i głowa. Podejrzewam, że ze stresu. Wiem, że nie umiem jej pomóc. Moje tłumaczenia nic nie dają. Ale jest ktoś, kto potrafi. Psycholog. Mam ten przywilej, teraz już wiem, że ogromny przywilej, że mieszkam w dużym mieście i znalazłam szybki termin do psychologa dziecięcego. Mam nadzieję, że pomoże nam uporać się z lękiem przed szkołą. Jeśli nie, myślę, że najlepszym wyjściem, poza terapią oczywiście, będzie indywidualny tok nauczania. Dla niektórych może to wydawać się drogą na skróty, ja natomiast wiem jedno – nikt, absolutnie nikt, nie powinien się tak czuć, idąc do szkoły czy pracy. Jeśli ma być to rozwiązanie, które pomoże mojej córce, chętnie z niego skorzystam. Monika Od Redakcji: Jeśli chcesz się podzielić swoją historią, napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl. Czytamy wszystkie listy i zastrzegamy prawo do wyboru najciekawszych oraz do ich redagowania lub skracania. Piszemy też o: „Dziadkowie, ciotki, nieznajomi – wszyscy pouczają moje dziecko. Przestańcie się wtrącać! Wychowanie to moja sprawa” [LIST DO REDAKCJI] Tata z TikToka zapakował dziecko w reklamówkę. Ten trik podbija sieć, ale nie jest rozsądny Co czuje dziecko, które wpada w histerię? Doświadczona niania wyjaśnia, co robić, gdy dzieckiem targają silne emocje
Jak rozpoznać objawy stresu u dziecka i dorosłego? Nietypowe reakcje na wojnę
Wojna w Ukrainie budzi strach, niepokój, a czasem nawet panikę – tak u dzieci, jak i u dorosłych. Czasem jednak reakcje na stres mogą być nietypowe, a rodzice nie od razu rozumieją, że zachowanie dziecka to efekt lęku przed wojną. Z pomocą psychologa, dr hab. Anny Cierpki, podpowiadamy, jak to rozpoznać i co wtedy robić.
Od początku wojny w Ukrainie żyjemy w stresie i niepewności, choć czasem nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Niestety, cierpią też nasze dzieci, ale rodzice nie zawsze łączą ich nietypowe zachowania ze strachem przed wojną. Dr hab. Anna Cierpka pomogła nam wyjaśnić, jak dzieci mogą się teraz zachowywać, i jak im pomóc. Jak rozpoznać objawy stresu u dziecka? Choć dzieci, zwłaszcza młodsze, nie do końca rozumieją, czym jest wojna, podobnie jak dorośli mogą odczuwać lęk i obawiać się o swoje bezpieczeństwo. Możliwe, że w przedszkolu czy w szkole usłyszą kilka niepokojących słów na temat wojny w Ukrainie, być może ktoś je nastraszy albo pokaże zdjęcia zniszczonego miasta. Psycholog Anna Cierpka zwraca też uwagę na fakt, że wysoki poziom stresu u dorosłych, np. w domu, w rodzinie, odbija się na dzieciach. „Dziecko widzi i czuje nasze emocje” – tłumaczy. Co ważne jednak, reakcje na stres u dzieci nie muszą być typowe: dziecko nie musi wcale zacząć źle sypiać czy budzić się w nocy i opowiadać o koszmarach. Nie musi też mówić wprost, że boi się wojny. Czego więc rodzic powinien się spodziewać? Dziecko może: być rozdrażnione, przy czym płaczliwość i napięcie mogą ujawniać się podczas zwykłych zajęć (np. przy obiedzie dziecko nagle zaczyna płakać, mówiąc, że nie będzie jadło); mieć częstsze napady złości; być kłótliwe; być ciche, wycofane. W trudnych sytuacjach psycholog radzi przede wszystkim: spróbujmy zrozumieć. „Zawsze najpierw zadajmy sobie sami pytanie: dlaczego to się dzieje? Zamiast dziecko korygować, karcić, krzyczeć 'co ty wyprawiasz?!', zastanówmy się, co może być powodem takiego zachowania. Pamiętajmy: to, co dzieje się w Ukrainie, jest niepojęte dla rodziców. Dla dzieci to ponad ich siły” – mówi Anna Cierpka. Co robić, gdy dziecko boi się wojny? Najważniejsze to ważyć słowa, uspokajać, ale nie kłamać, mówić prosto i krótko, bez wybiegania wprzód. I nieustannie zapewniać o swojej obecności, pomocy i zrozumieniu. „Zazwyczaj sprawdza się przytulenie i nazywanie emocji. Rodzic może powiedzieć np.: 'O, jaki jesteś smutny', 'Chyba rozumiem, co przeżywasz, to, co się dzieje, jest bardzo trudne'. Zaproponujmy wspólną aktywność: spacer, wyprowadzenie psa, zabawę. Gdy dziecko się uspokoi, można zagaić, np. podczas wizyty na placu zabaw: 'Tutaj kiedyś widziałam, jak dwóch chłopców wyrywało sobie wiaderko. Dorośli też czasem się kłócą. Ale my sobie poradzimy'” – wyjaśnia psycholog Anna Cierpka. Ważne! Nie ma jednej recepty ani jednego wzorca postępowania, który będzie odpowiedni dla wszystkich dzieci. Każde dziecko jest inne, a zadaniem rodziców jest uważność – dzięki niej znajdziemy najlepszy sposób, by pomóc maluchowi. Jak rozpoznać objawy stresu u rodzica? Napięcie u dorosłego też może objawiać się na różne sposoby – także wtedy, gdy jeszcze nawet nie uświadamiamy sobie, że odczuwamy lęk, np. w związku z wojną w Ukrainie. Najczęściej to ciało jako pierwsze daje nam znać, że poziom stresu wzrósł. Zwróć uwagę na takie objawy jak: spięcie mięśni, nerwobóle w klatce piersiowej, ściśnięte gardło, ściśnięty żołądek, problemy ze strony układu pokarmowego, płytki oddech, przyspieszone tętno. Co robić, gdy rodzic boi się wojny? Jak reagować na objawy stresu, które u siebie obserwujemy? Jak sobie pomóc? Psycholog Anna Cierpka doradza: ładować swój akumulator. „Zastanówmy się, co zwykle pozwala nam na złapanie oddechu. Może spacer, medytacje, ruch fizyczny? Poświęćmy też co najmniej 15 minut dziennie na to, by w spokoju usiąść, napić się herbaty, wyjrzeć przez okno, porozmawiać z przyjaciółmi, bliskimi”. Psycholog poleca również prostą metodę na przywrócenie głębokiego oddechu: zrób wdech nosem, licząc w tym czasie do czterech. Zatrzymaj oddech na chwilę. Potem wypuszczaj powietrze, także nosem, znów licząc do czterech. Powtórz tę czynność co najmniej 4 razy. Ważne! W tym trudnym czasie, gdy tysiące Polaków pomagają Ukraińcom uciekającym z kraju, warto też zadbać o siebie i swoje emocje, zachować równowagę. Dr hab. Anna Cierpka przestrzega przed rzucaniem się w wir pomocy bez wcześniejszego rozważenia, czy damy radę unieść takie obciążenie. Zastanówmy się, co umiemy, w czym się sprawdzamy i ile czasu możemy przeznaczyć w tygodniu na pomaganie. Pomagajmy w miarę swoich możliwości. Zobacz też: Jak rozmawiać z dzieckiem o wojnie? Czego nie wolno mówić? Straszne wiadomości: czy i jak rozmawiać z dzieckiem o tragediach? Pomoc dla Ukraińców – ważne telefony, zbiórki, jak pomóc? Konsultacja merytoryczna dr hab. Anna Cierpka Kierownik Katedry Psychologii Rozwojowej na Wydziale Psychologii UW
Dziecko boi się wojny atomowej: co robić? Jak odpowiadać na pytania?
Rozmowy o wojnie to chyba jedne z najtrudniejszych rozmów, jakie rodzice przeprowadzają ostatnio z dziećmi. W głowach kłębią się dziesiątki pytań: czy pokazywać maluchowi swój lęk, jak ukoić jego strach, czy mówić o okropnościach, które niesie ze sobą wojna? „Rodzic musi być jak skała” – uważa dr hab. Anna Cierpka, psycholog. Co to dokładnie znaczy?
Rodzice pytają, co robić, gdy dziecko boi się wojny atomowej. Nie wiedzą, jak odpowiadać na pytania maluchów i nic w tym dziwnego – to przecież nie jest temat, na który rozmawiamy na co dzień. Tak naprawdę często sami jesteśmy przerażeni! Z pomocą psychologa, dr hab. Anny Cierpki, wyjaśniamy, co można powiedzieć dziecku, by ukoić jego strach. Podpowiadamy też, czy rodzicom wolno płakać przy dzieciach i mówić im wprost, że też się boją. Dziecko boi się wojny atomowej: co robić? Żyjemy w takich czasach, w których o wojnie, niestety, musimy rozmawiać z dziećmi. I to nawet wtedy, gdy sami nie widzimy zagrożenia albo uznajemy je za niewielkie. Kiedy rodzic widzi, że dziecko boi się wojny, mówi z lękiem o bombie atomowej, nie może tak po prostu uciąć tematu. „W żadnym wypadku nie wolno lekceważyć lęków dziecka. Nawet jeśli ono nie pyta, nie mówi wprost, w jego głowie mogą tworzyć się takie scenariusze, o których rodzicom się nawet nie śniło” – ostrzega psycholog. Co zatem robić, jeżeli wojna atomowa wydaje się rodzicom całkiem nierealna, ale dziecko się boi? Dr hab. Anna Cierpka radzi, aby w prosty sposób przedstawić swój punkt widzenia i swoje argumenty: „Mówmy krótko, bez wykładów. Wykorzystajmy moment, w którym dziecko czuje się bezpiecznie, np. podczas wspólnej zabawy. Odwołajmy się do doświadczeń dziecka (przypomnijmy np. kłótnię między dziećmi w przedszkolu, bójkę na placu zabaw). Na koniec zapewnijmy spokojnie: 'jestem przy tobie, dbam o twoje bezpieczeństwo'”. Starszemu dziecku, a także nastolatkowi można przekazać więcej informacji: o zasadach, na jakich działa NATO, i o ochronie, jaką posiada Polska. Trzeba powiedzieć: „wierzę, że nic złego się nie wydarzy”, bo tak działają międzynarodowe sojusze. I młodszym, i starszym dzieciom warto mówić, że wojna zawsze jest zła. Psycholog zwraca też uwagę, że w niektórych rodzinach nie rozmawia się na trudne tematy, a rodzice nie objaśniają świata dzieciom – często z intencją chronienia ich w ten sposób. Dziecko może wówczas nie umieć zadawać pytań. Albo nie pytać w przekonaniu, że i tak nie uzyska odpowiedzi. Mimo to dzieci mają prawo do lęku, zwłaszcza w tak ekstremalnej sytuacji, jaka obecnie panuje w Europie. Nie udawajmy wtedy, że nic się nie dzieje. Temat wojny trzeba wówczas podjąć samodzielnie. Dziecko boi się bomby atomowej: czy rodzic może mówić o swoim strachu? W wielu rodzinach strach przed wojną, w tym przed wojną atomową, towarzyszy nie tylko dzieciom, ale i dorosłym. To niezwykle trudna sytuacja, bo jak nie przekazać wówczas maluchom własnego napięcia i lęku? Czy to w ogóle możliwe? Psycholog Anna Cierpka podkreśla, że dzieciom trzeba mówić prawdę, ale zachowując przy tym rozsądne granice. Jeśli dziecko ze strachem dopytuje o bombę atomową, najlepiej mówić wyłącznie o faktach, nie wchodzić w szczegóły, raczej poczekać na konkretne pytania dziecka niż samodzielnie roztrząsać temat. I co ważne – posługiwać się słowami, nie obrazami (unikać pokazywania relacji telewizyjnych, filmów czy zdjęć, np. skutków wybuchu bomby atomowej w Hiroszimie). Rozmowa z dzieckiem jest jednak o wiele trudniejsza, jeśli rodzic sam jest przerażony wizją wojny atomowej. „Ważne, żeby nazywać swoje emocje. Można powiedzieć dziecku: 'jestem bardzo smutna, zdenerwowana, odczuwam złość z powodu tego, co się dzieje'. Ale uwaga, rodzicowi nie wolno przy dziecku wpadać w histerię! To nie dziecko ma wspierać rodzica, ale na odwrót. Rodzic musi być dla dziecka jak skała. Możemy się rozsypać, ale tylko wśród innych dorosłych” – tłumaczy psycholog. A jeśli mama czuje lęk przed wojną, targają nią silne uczucia i zdarzy jej się rozpłakać? Nie musi chować się przed dzieckiem w łazience. Warto wtedy powiedzieć: „Kochanie, jestem smutna, płaczę, żeby sobie z tym poradzić”. Można nawet popłakać wspólnie z dzieckiem – nie ma w tym nic złego. „I koniecznie często się przytulać, dawać dziecku wsparcie” – doradza psycholog. Niezależnie od tego, czy dziecko boi się wojny, czy nie, zawsze trzeba też powtarzać: „Jestem przy tobie, dbam o ciebie i twoje bezpieczeństwo, ty nie musisz się niczym martwić”. Podsumowując, gdy dziecko boi się wojny, WARTO: rozmawiać, uspokajać, przytulać, nazywać emocje, mówić w krótkich, prostych słowach, zapewniać o swojej opiece i bliskości, opierać się na faktach, nie wybiegać w przyszłość. NIE MOŻNA: lekceważyć lęków dziecka, do opisywania wojny posługiwać się obrazami, wpadać w panikę przy dziecku, robić długich wykładów, wchodzić w szczegółowe opisy wojny, oczekiwać, że to dziecko będzie wsparciem dla przestraszonych rodziców. Uwaga! To ważne, by rodzice zajęli się też własnymi emocjami, nie tylko lękami dzieci. Można porozmawiać z przyjaciółmi, rodziną, wypłakać się, poszukać konsultacji z psychologiem (dostępne są darmowe konsultacje telefoniczne lub online). Spokój i równowaga są niezbędne, by dobrze zadbać o emocje dziecka. Zobacz też: Czego nie mówić dziecku o wojnie? Psycholog ostrzega Straszne wiadomości: czy i jak rozmawiać z dzieckiem o tragediach? Mała dziewczynka śpiewa w ukraińskim schronie: "Mam tę moc!" Konsultacja merytoryczna dr hab. Anna Cierpka Kierownik Katedry Psychologii Rozwojowej na Wydziale Psychologii UW
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie? Czego nie mówić dziecku o wojnie?
Jak mówić dziecku o wojnie w Ukrainie? Jak odpowiadać na pytania o śmierć, bombę atomową i zagrożenie dla Polski? Wielu rodzicom zwyczajnie brakuje słów, bo przecież nikt wcześniej nie musiał rozmawiać z dziećmi na takie tematy. Psycholog Aleksandra Piotrowska pomogła nam ustalić, czego absolutnie nie wolno powiedzieć dziecku o wojnie. Wyjaśniamy też, jak rozmawiać o przemocy z kilkulatkami i starszymi dziećmi.
Rodzice przedszkolaków i uczniów zastanawiają się, jak rozmawiać z dziećmi o wojnie. Intuicyjnie chcemy chronić dzieci, najlepiej nic im nie mówić albo zapewniać, że wszystko jest w porządku. Ale czy to na pewno dobry pomysł? Przecież dzieci w przedszkolach i szkołach i tak rozmawiają o wojnie w Ukrainie, prędzej czy później usłyszą więc o strzelaninach, nalotach, śmierci. Być może ktoś im powie, że wojna wybuchnie także w Polsce albo że Rosjanie zrzucą bombę atomową. Poprosiliśmy psychologa, Aleksandrę Piotrowską, o pomoc w odpowiedziach na najtrudniejsze pytania dzieci. Jak ukoić ich lęki, nie okłamywać, ale i nie zburzyć ich poczucia bezpieczeństwa? Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? Rodzice zastanawiają się, jak odpowiadać na pytania dzieci o wojnę. Czy na trudne pytania odpowiadać „nie wiem”, „mam nadzieję, że nic złego nam się nie stanie”, czy raczej ukrywać swój lęk, może nawet kłamać? Robić dobrą minę do złej gry? Niektórzy rodzice uważają, że chronią dzieci, zaprzeczając, że wojna w ogóle się toczy. Czy można zatem powiedzieć dziecku, że Staś z przedszkola coś sobie wymyślił, albo że koleżanka mówi od rzeczy i żadnej wojny nie ma? Psycholog Aleksandra Piotrowska ma na ten temat jednoznaczną odpowiedź: „Nie można zaprzeczać i okłamywać dziecka. Zwłaszcza że zwykle kłamiemy, bo tak jest wygodniej dla nas, nie dla dziecka. Nie wolno nam doprowadzić do sytuacji, w której dziecko będzie myślało, że je oszukujemy”. Aleksandra Piotrowska podkreśla, że mimo naszych własnych lęków i obaw o wojnie w Ukrainie trzeba z dziećmi rozmawiać. „Jest taka ogólna zasada, że jeśli dziecko samo nie zadaje pytań, to znaczy, że nie dojrzało do danego tematu. W przypadku wojny w Ukrainie powinniśmy jednak postąpić inaczej i jeśli maluch nie pyta, to sami zacznijmy rozmowę. Dlaczego? Z każdym dniem maleje prawdopodobieństwo, że dziecko nie dowie się o wojnie: w przedszkolu, szkole, na podwórku. Lepiej je na to przygotować”. Jak zatem rozmawiać z dzieckiem o wojnie w Ukrainie i o okrucieństwie, które dzieje się tuż za naszą granicą? Aleksandra Piotrowska radzi – krótko, prosto i łagodnie, w formie dostosowanej do wieku dziecka: „Powiedzmy np.: w państwie obok nas jest wojna, bo inne państwo je napadło. Dzieci, zwłaszcza te najmłodsze – przedszkolaki, nie wiążą słowa 'wojna' z żadną konkretną treścią. Warto więc użyć słów, które maluch zna, np. 'walka', i odwołać się do znanych mu doświadczeń”. Przypomnij maluchowi sytuację, w której doszło do konfliktu i którą dziecko zrozumie, powiedz np.: „Pamiętasz, jak kilka dni temu w przedszkolu Jaś kłócił się z Piotrkiem? Widziałaś, że jeden drugiego wtedy uderzył. Nie powinien tego robić, ale czasem tak się zdarza, że ludzie się kłócą i nawet biją”. „Musimy przystosować dzieci do życia i do obrazów, z jakimi mogą się zetknąć. Powinniśmy rozmawiać z nimi o wojnie zgodnie z prawdą, ale w złagodzonej formie – używać takich określeń jak: 'sądzę, myślę, mam nadzieję'. Wobec starszych dzieci, np. nastolatków, nie bójmy się okazywać swojej niepewności. Nie będzie w tym nic złego, jeśli rodzic powie, że czegoś nie wie” – tłumaczy psycholog. Aleksandra Piotrowska zwraca uwagę na jeszcze jeden problem: coraz częściej zdarza się, że sceny z wojny w Ukrainie dzieci interpretują jako obrazki z gry komputerowej. Tym bardziej trzeba wtedy dziecko uświadamiać. Jak odpowiadać na pytania dzieci o wojnę w Ukrainie? Psycholog doradza, by o wojnie mówić prawdę, ale jednocześnie łagodzić silne emocje. Nie uciekajmy od trudnych pytań i nie zbywajmy dzieci, które też mają prawo się niepokoić. Czy w Ukrainie zabijają ludzi? Niestety tak. Mam nadzieję, że już nikt więcej nie zginie. Czy na wojnie giną dzieci? Niestety, ale tak się zdarza. Czy w Polsce będzie wojna? Mam nadzieję, że nie. Czy nas zabiją? Czy będziemy musieli uciekać? Zostawić swój dom? Mam nadzieję, że nie. Teraz w Polsce jesteśmy bezpieczni. Dlaczego żołnierze strzelają do ludzi? Niestety, tak wygląda wojna. Mam nadzieję, że szybko się skończy. Możesz zaproponować dziecku narysowanie tego, co czuje w związku z wojną w Ukrainie. Dzięki temu maluch będzie miał szansę wyrazić swoją opinię i poczuje, że ma wpływ na to, co się dzieje. Weźcie wspólnie udział w zbiórce darów dla uchodźców, naszykujcie maskotki albo ubrania dla ukraińskich dzieci. Wyjaśnij przy tym dziecku, po co to robicie. Podkreśl, że wasze działania mają ogromne znaczenie, że są pomocne. „Świadomość, że można coś zrobić, bardzo zmniejsza stres” – podkreśla Aleksandra Piotrowska. Czego nie mówić małym dzieciom o wojnie? Psycholog przestrzega przede wszystkim przed kłamstwami i zaprzeczaniem rzeczywistości. Przykład: dziecko widzi w telewizji budynek zniszczony pociskiem. Pyta, czy jego dom też zostanie zburzony. Rodzicom nie wolno wtedy udawać, że maluch widział tylko nieprawdziwy film, fikcję czy jakąś inscenizację. Dziecko zasługuje na poważne potraktowanie własnych obaw i lęków. Jak nie rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? Nie kłamać. Umiejętnie łagodzić silne emocje, ale nie ukrywać prawdy. Nie wmawiać dziecku, że coś mu się przywidziało albo że się przesłyszało. Nie potępiać odczuć i emocji dziecka. Przykład: dziecko widzi w telewizji czołg i woła z entuzjazmem, że też chciałoby takim pojeździć. Rodzice nie powinni się oburzać, mówiąc, że tylko źli ludzie to robią. Warto mieć w sobie zrozumienie dla dziecięcego sposobu postrzegania świata. Jak więc zareagować? Spokojnie wytłumaczyć, że czołgami jeżdżą żołnierze. Można dodać, że mamy nadzieję, iż wojna szybko się skończy i ci żołnierze w Ukrainie i Rosji już niedługo będą mogli wrócić do swoich domów. „Dziecko musi mieć świadomość, że może przyjść do rodzica ze wszystkimi swoimi odczuciami i że nie zostanie wyśmiane ani potępione” – zaznacza Aleksandra Piotrowska. Nie wzbudzać nienawiści, nie pochwalać przemocy. Np. nie wypowiadać się w ostrych słowach o jednej bądź drugiej stronie konfliktu, nie mówić „dobrze im tak, zasłużyli sobie, oby ich wybili”. Nie przekazywać stereotypów (np. „o tych złych ruskich, którzy znowu coś wymyślili...”). Zobacz też: Straszne wiadomości: czy i jak rozmawiać z dzieckiem o tragediach? Pomoc dla Ukraińców – ważne telefony, zbiórki, jak pomóc? Przychodzą na świat w schronach przeciwlotniczych. Dzieci wojny
Zobacz, ile wie o tobie dziecko już w momencie urodzenia
Dzięki nowoczesnym technologiom naukowcy zajrzeli do środka umysłu niemowlaków. To co tam odkryli przerosło nawet ich wyobrażenie o tym co myśli i czuje tak małe dziecko.
Dziecko w momencie narodzin to czysta, niezapisana kartka. Tak bardzo długo myśleli naukowcy. Nic bardziej mylnego, najnowsze badania dowodzą, że noworodek widzi i czuje znacznie więcej, niż przypuszczaliśmy. Bardzo trudno zbadać niemowlę Zbadać takiego malucha to nie lada wyczyn - dziecko nie tylko nie mówi i nie chodzi, ale również nie panuje nad swoim ciałem na tyle, aby chociażby coś wskazało. - Żartuję czasem, że badanie niemowląt jest jeszcze trudniejsze niż badanie szczurów czy gołębi, które przynajmniej przemierzają labirynty albo dziobią dźwignie – przyznaje jeden z najwybitniejszych współczesnych psychologów Paul Bloom, wykładowca na Uniwersytecie Yale. A jednak dzięki nowoczesnym technologiom – coraz doskonalszemu śledzeniu ruchu gałek ocznych, rozszerzania się lub zwężania źrenic, mierzeniu aktywności mózgu – naukowcy zdołali zajrzeć do umysłów noworodków. Wrodzony lęk przed pająkami Naukowcy z Instytutu Kognitywistyki i Nauk o Mózgu Maxa Plancka w Lipsku oraz z Uniwersytetu w Uppsali zbadali 32 niemowlęta w wieku 6 miesięcy. Dzieciom pokazywano obrazki, jednocześnie monitorując wielkość ich źrenic. Gdy maluchy widziały pająki lub węże, ich źrenice mocno się rozszerzały. Takiej reakcji nie było w przypadku innych rzeczy podobnej wielkości i w podobnym kolorze. - Badanie pokazuje, że sam widok groźnych zwierząt uruchamia u niemowląt wydzielanie się noradrenaliny, która nasila naszą czujność – tłumaczy autorka badań Stephanie Hoehl. To może oznaczać, że strach przed pająkami i wężami jest u ludzi wrodzony. To bardzo ważna umiejętność, dziecko z czasem nauczy się, że niektóre zwierzęta są niebezpieczne lub odpychające. Niestety ewolucja nie zdążyła wyposażyć nas w lęk przed współczesnymi zagrożeniami. Efekt? – Rodzice wiedzą, jak trudno nauczyć dzieci ostrożności na co dzień, np. niewkładania paluszków do gniazdek – mówi Hoehl. Już w momencie urodzenia odróżnia twarze i głosy Noworodki rodzą się z umiejętnością rozróżniania głosu ludzkiego, twarzy i preferencją do wybierania twarzy, które im się podobają, a które nie. Okazało się, że od razu po porodzie dziecko rozróżnia np. twarz człowieka robiącego "a-ku-ku" od innych części, np. ręki operującej jakimś przedmiotem. Podczas obserwowania ludzkiej twarzy u noworodka aktywował się w mózgu ten sam region, który u dorosłych odpowiada za interakcje międzyludzkie. Dziecko od urodzenia ma świadomość ciała 20 nowo narodzonym maluszkom pokazywano nagrania dziecięcej twarzy, którą delikatnie dotykano pędzelkiem. W tym samym czasie, w ten sam sposób dotykano twarzy obserwującego film noworodkom. Okazało się, że muskane po twarzy dzieci dłużej patrzyły na ekran. Wiadomo, że dzieci zatrzymują wzrok na czymś, co jest dla nich nowe lub co je zaskoczy. Mierzenie czasu, przez jaki niemowlęta skupiają wzrok, pozwoliło ustalić, że rozumieją podstawowe zasady fizyczne i logiczne obowiązujące w świecie. Na przykład dziwi je, gdy piłka przelatuje przez na pozór solidną ścianę lub gdy nagle znika z jednego miejsca i pojawia się w innym. Od małego wyczuwa dobrego człowieka Narzędzia dla rodziców mamotoja.pl kalendarz rozwoju niemowlaka Czytaj więcej Eksperymenty psychologa Paula Blooma z marionetkami pomagającymi lub przeszkadzającymi innym wepchnąć piłkę na wzgórze wykazały, że dzieci reagowały zaskoczeniem, gdy pod koniec scenki bohater podchodził do postaci, która była mniej pomocna. Maluchy same chętniej wyciągały ręce po tych bohaterów, którzy wspierali innych. "Można wyciągnąć wniosek, że dzieci wolą pomagającą postać i okazują awersję wobec tej, która przeszkadza. A co najbardziej fascynujące – że swoje preferencje budują na podstawie tego, jak jedna osoba zachowuje się wobec innej" – napisał Bloom w artykule dla "New York Timesa". Nie znając słów rozumie ich znaczenie Półrocznym maluchom pokazywano obrazki przedstawiające rzeczy, których znaczenie było zbliżone (np. ręka i noga) oraz takie, które nie miały ze sobą związku (np. noga i karton mleka). Ich rodzice w tym czasie głośno wymieniali nazwy rzeczy na obrazkach. Okazało się, że dzieci dłużej patrzyły na obrazki przedstawiające rzeczy niezwiązane ze sobą znaczeniowo. Wyczuwały najwyraźniej, że coś się tu nie zgadza. – Rozpoznawały już, że znaczenia pewnych słów są od siebie odległe, a innych zbliżone – mówi autorka eksperymentu. Konkluzja? Małe dzieci właściwie bez przerwy eksperymentują. - Wiele zachowań niemowląt, które nam się wydają denerwujące, to w istocie testowanie hipotez – podsumował kierownik Pracowni Neurokognitywistyki Rozwojowej oraz BabyLab UW na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego dr hab. Przemysław Tomalski. – Kiedy dziecko upuszcza raz po raz łyżeczkę, testuje jaki dźwięk wydaje łyżeczka, uderzając o różne powierzchnie, ale sprawdza również zależności związane z ludźmi – czy dorosły zawsze ją podniesie. Badanie pokazują, że nawet tak małe dziecko, w momencie urodzenia jest niezwykle bacznym obserwatorem i właściwie w każdej chwili chłonie wiedzę z otaczającego je świata. To jeszcze jeden dowód, że warto od małego wspierać malucha w jego rozwoju. Aż żal marnować taki potencjał! Napiszcie w komentarzach, jakie zdolności mają wasze dzieci. Źródło: focus.pl Zobacz też: 2 trudne momenty w pierwszym roku życia dziecka 12 rzeczy, które zaskakują nas w 1. roku życia dziecka Jak wspierać rozwój mowy niemowlaka? - film
W ten sposób krzywdzisz dziecko. Dlaczego wciąż to robisz?
Nie ma rodziców idealnych. Każda kochająca mama robi czasem coś, co krzywdzi jej dziecko... Jakich zachowań należy unikać, aby wychować szczęśliwe dziecko?
Chociaż każda mama kocha swoje dziecko najbardziej na świecie, czasem je krzywdzi, zupełnie nieświadomie. Ile z tych rzeczy tobie zdarza się robić? W jaki sposób krzywdzisz dziecko, być może nawet o tym nie wiedząc? 1. Kiedy mówisz "nie płacz" Pozwól dziecku wyrażać uczucia. Stwórz mu dom, w którym będzie mogło być sobą, ze wszystkimi radościami, ale również lękami. Płacz nie jest niczym złym. Sama dobrze wiesz, że płacz ma czasem oczyszczającą moc. Nie powielaj stereotypów, każdy może płakać, zarówno chłopcy, jak i dziewczynki! 2. Kiedy nie słuchasz Maluch potrzebuje uwagi i pełnego zaangażowania rodzica. Jeśli udajesz, że słuchasz, a myślisz o tym, co ugotować na obiad, czy zapłaciłaś już rachunki i że zapomniałaś wysłać ważnego maila, nie dajesz dziecku komfortu, którego oczekuje. Tylko skupiając uwagę na dziecku, możesz je lepiej poznać. Im lepszy kontakt zbudujesz z dzieckiem w pierwszych latach życia, tym łatwiej będzie się wam rozmawiało w przyszłości. 3. Kiedy krytykujesz Wymagania rodziców rzadko pokrywają się z rzeczywistymi umiejętnościami i zdolnościami dziecka. Twoje dziecko naprawdę się stara i robi wszystko, żeby cię zadowolić. Nie pozwól mu pomyśleć ani przez chwilę, że nie jest wystarczająco dobre. Nikt nie jest doskonały, ty też nie. Nie musisz stosować systemu nagród i kar, po prostu bądź przy dziecku i wspieraj je w nauce nowych rzeczy i odkrywaniu indywidualności. 4. Kiedy mówisz, co jest dla dziewczynek, a co dla chłopców Dzieci są o wiele bardziej tolerancyjne i otwarte niż dorośli. To rodzice wymuszają na maluchach podążanie wobec utartych schematów, dziewczynkom kupują różowe sukienki i lalki, chłopcom samochody i zestawy małego chemika. Pozwól dziecku odkryć, kim jest. To my, dorośli, wymyśliliśmy, że są rzeczy, których "nie wypada" lub "nie wolno". 5. Kiedy wymuszasz okazywanie uczuć Warto nauczyć malucha mówić o uczuciach. Powinien wiedzieć, że może ci ufać i że może z tobą porozmawiać o wszystkim. Rodzice mają jednak skłonność do robienia z dzieci pacynek, którymi mogą sterować. Dziecko może nie mieć ochoty na obcałowywanie cioci, której nawet nie zna, więc nie mów mu "no daj cioci buziaczka" (tym bardziej nie powinna tego robić ciocia!). Maluch to osobna jednostka i może decydować o swoim ciele. Nie naruszaj jego przestrzeni osobistej. 6. Kiedy porównujesz do innych "Dlaczego nie możesz być jak swoja starsza siostra?", "Adaś już dawno to umie", "Inne dzieci będą się z ciebie śmiać, że tego nie umiesz" – te zdania mogą wyrządzić dziecku ogromną krzywdę. Każdy maluch jest wyjątkowy i rozwija się we własnym tempie. Każdy z nas jest inny – mamy różne talenty, w różnym stopniu przyswajamy wiedzę, uczymy się języków czy inaczej walczymy z własnymi lękami. Nie próbuj motywować dziecka poprzez porównywanie go do innych – to może przynieść odwrotny skutek. 7. Kiedy nie wybaczasz Dziecko doskonale wyczuwa twoje emocje i wie, kiedy jesteś o coś zła. Jeśli zrobi coś wbrew twojej woli lub będzie niegrzeczne, wyjaśnij mu, co zrobiło źle, ale nie wracaj do tego tematu. Pamiętaj, że "każdy popełnia błędy", "nikt nie jest idealny", a "jutro nadejdzie nowy dzień". Twoje dziecko z pewnością wyciągnęło lekcję po rozmowie z tobą, nie musisz obarczać go poczuciem winy. 8. Kiedy krzyczysz Nikt z nas nie lubi krzyku – krzyk wzbudza lęk i zmniejsza poczucie bezpieczeństwa. Są sytuacje, kiedy trudno się powstrzymać i automatycznie podnosi się głos, należy jednak z tym walczyć. Krzyk może być dla dziecka tak samo krzywdzący, jak klaps. Zaburza poczucie bezpieczeństwa, wzbudza w dziecku strach, a nawet poczucie winy. Dziecko nie powinno się bać rodzica! 9. Kiedy bijesz Nigdy nie podnoś ręki na swoje dziecko. Stosowanie przemocy wobec dziecka (fizycznej, ale również psychicznej) to najgorszy sposób wychowywania. Każde dziecko potrzebuje azylu, miejsca, w którym będzie się czuło bezpieczne i kochane. Takim miejscem powinien być dom. Strach przed powrotem do domu i przed własnymi rodzicami może mieć ogromny wpływ na przyszłość dziecka, jego kontakty z innymi ludźmi i zachowanie w stosunku do własnej rodziny. Które z tych rzeczy zdarza ci się robić najczęściej? Czytaj także: 10 zdań, które krzywdzą dziecko
Straszne wiadomości - czy i jak rozmawiać z dzieckiem o tragediach?
Nawet jeśli w porę wyłączysz telewizor, niepokojące wiadomości twoje dziecko może zobaczyć gdzie indziej. Jak tłumaczyć, co się stało i jak sprawić, by dziecięce poczucie bezpieczeństwa nie legło w gruzach, wyjaśniają eksperci.
Często bywamy z dzieckiem u znajomych, odwiedzamy naszych rodziców. Niestety, w wielu domach telewizja jest włączona cały czas i ciągle słychać potworne wiadomości dotyczące wojen, terroryzmu, wypadków, powodzi, pożarów. Zaraz po usłyszeniu takiej informacji wszyscy zabierają się za komentowanie jej i dyskutowanie – opowiada Katarzyna, mama dwuletniej dziewczynki, która niepokoi się, że jej dziecko widzi takie obrazy. Czy słusznie? Czy rzeczywiście małe dziecko nie powinno oglądać podobnych doniesień w telewizji, bo nie jest na to gotowe? O wyjaśnienie problemu poprosiliśmy psycholożki z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – prof. Annę Brzezińską i dr Joannę Urbańską. prof. Anna Brzezińska: Dziecko nie rozumie wielu informacji, które do niego docierają. Jednak obserwując zachowanie ludzi wokół siebie, ich miny i gesty, podniesiony ton i napięcie w głosie, intuicyjnie czuje, że coś złego się stało. To samo dotyczy wiadomości czy filmów oglądanych w telewizji. Kilkulatek szybko zauważa, że rodzice czy inni domownicy nie są spokojni, zainteresowani jego sprawami i uśmiechnięci, czyli tacy jak zwykle. A nie rozumiejąc powodów tej zmiany, zaczyna odczuwać lęk i inaczej się zachowuje. dr Joanna Urbańska: Część rodziców podpisałaby się jednak pod stwierdzeniem: „A moje dziecko może siedzieć w pokoju, nawet gdy w telewizji jest horror i się nie boi!" albo „Kiedy jest mowa o tragediach i innych złych wiadomościach, nie widać, by było poruszone, bo jest z tym oswojone". AB: Pomińmy kwestię tego, czy maluch do trzech lat powinien przebywać w miejscu, w którym stale jest włączony telewizor, ale pomyślmy, co to oswojenie oznacza. Jeśli dziecko siedzi i bawi się, może po prostu nie zwraca uwagi na obraz telewizyjny, co nie zmienia faktu, że telewizja w jakiś sposób i tak na nie oddziałuje. JU: A jeśli jednak widać, że maluch zwraca uwagę, np. śledzi losy bohaterów serialu, ale zdaje się ignorować te postacie, które płaczą lub cierpią? AB: Może dziecko już dowiedziało się od kogoś, że gdy coś dzieje się w filmie, to nie jest to „naprawdę”? Może zauważyło obojętną reakcję domowników na obraz wojny w wiadomościach czy reportażu? Albo brak reakcji na ukazywane sceny śmierci, cierpienia? Nie jest to dobra droga dla rozwoju jego inteligencji emocjonalnej i ważnej w stosunkach między ludźmi kompetencji takiej jak empatia. Bardzo ważne jest, by dziecko nie oglądało i nie słuchało złych wiadomości samo. Nasza reakcja emocjonalna, nasz komentarz, spokojna rozmowa, uwrażliwiają je na trudne sprawy, a przede wszystkim pozwolą czuć się bezpiecznie i z czasem coraz lepiej rozumieć różne problemy. JU: Pamiętam, gdy szłyśmy z córką (trzyletnią wówczas) przez park i zobaczyłyśmy, jak do leżącego na ziemi człowieka podszedł najprawdopodobniej jego syn z kolegą, podnieśli go i z dużym wysiłkiem zabrali do samochodu. Odpowiedziałam na wszystkie pytania córki: dlaczego pan leżał, dlaczego był brudny i mokry, kto go zabrał i dlaczego krzyczał. To była moja pierwsza rozmowa z nią na temat alkoholu i konsekwencji picia. Później córka wielokrotnie nawiązywała do tej sytuacji, kiedy mijałyśmy pijane osoby, wspominając, że pamięta tamtego pana i to, co się wtedy wydarzyło. AB: Czasami dorośli rozmawiają przy dzieciach o trudnych sprawach, zupełnie nie zwracając na nie uwagi. A właśnie wtedy przydałoby się omówienie tematu, który właśnie został poruszony w telewizji. Potrzebne jest również uspokojenie dziecka, że ta sytuacja go nie dotyczy, że to wydarzyło się daleko. Małe dzieci większość spraw odnoszą wprost do siebie i zastanawiają się, czy je spotka to samo. JU: Pamiętam sytuację, gdy moja córka pierwszy raz zobaczyła w telewizji fragment reportażu o głodujących dzieciach. Spokojnie wytłumaczyłam jej, co to był za obraz. Chyba wolałabym, by nie uczyła się ignorowania takich widoków. Jednak po chwili musiałam również zapewniać ją przez dłuższą chwilę, że nie zabraknie dla niej jedzenia... AB: Przykład tego, jak wiele złego może uczynić w umyśle dziecka niefrasobliwa negatywna informacja niepoparta uspokajającą rozmową z rodzicem, mamy sprzed 15 lat. Wówczas, na przełomie wieków w mediach i na ulicy ludzie mniej lub bardziej serio rozmawiali o końcu świata. Słyszałam potem o przypadkach małych dzieci, które tak bardzo przejęły się nadchodzącym końcem świata, że przestawały jeść, moczyły się w nocy i więcej popłakiwały. JU: Nie jest dobre dla rozwoju dziecka, gdy uczy się ono ignorowania negatywnych wydarzeń czy nieszczęść innych ludzi. Ale zbytnie przejmowanie się nimi, szczególnie przy braku wiedzy i zrozumienia, zaburza jego poczucie bezpieczeństwa. Zatem rodzice powinni chronić dziecko, które nie skończyło jeszcze trzech lat, przed częstymi kontaktami z negatywnymi obrazami i informacjami, a trudne problemy świata pokazywać i wyjaśniać spokojnie i stopniowo. Najlepiej na konkretnym namacalnym przykładzie, który przynosi życie, a nie telewizja. To najlepsza droga do kształtowania współczucia dla innych ludzi. Zapamiętaj: – Nie zbywaj milczeniem pokazywanych w telewizji scen śmierci i cierpienia, jeśli przypadkiem widzi je dziecko. Twoja reakcja, komentarz uwrażliwią je i pozwolą poczuć się bezpiecznie. – Omów sytuację, której świadkiem było dziecko. – Zapewnij malucha, że to go nie dotyczy. Małe dzieci większość zdarzeń odnoszą wprost do siebie i zastanawiają się, czy spotka je to samo. Zobacz też: Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Wychowanie bez telewizji
Skoki rozwojowe w 1. roku życia - poznaj je!
U każdego dziecka można wyróżnić te same etapy rozwoju: skoki rozwojowe. Najbardziej znanym skokiem rozwojowym jest kryzys 8. miesiąca – ale jest ich dużo więcej.
Rozwój dziecka to ciągła przeplatanka etapów spokoju z okresami burzy i naporu. Podczas tych pierwszych dziecko stopniowo gromadzi nowe umiejętności. W trakcie tych drugich w widoczny sposób się zmienia: swoje zachowanie czy upodobania. To właśnie te zmiany nazywane są skokami rozwojowymi. Skoki rozwojowe przyjdą same Niemowlę rozwija się samo. Nie można "nauczyć" go np. kojarzenia faktów, mowy, lepszej pamięci czy raczkowania. Te skoki rozwojowe przychodzą bez niczyjej pomocy, jeśli tylko dziecko ma dobre warunki do rozwoju: Jest otoczone czułością i troską, Ma zapewnioną swobodę ruchu, Jest zdrowe Stawiane są przed nim nowe wyzwania (na miarę jego możliwości). Co ważne, skoki rozwojowe często poprzedzone są zmianą w zachowaniu dziecka. Nawet jeśli nie jest ono łatwe do zniesienia (płacz, lęk, marudzenie itd.), wynika z coraz lepszych zdolności myślenia i postrzegania świata przez dziecko, więc w gruncie rzeczy jest czymś pozytywnym. Największe skoki rozwojowe: 5–6. tydzień życia To czas pierwszego uśmiechu i pierwszych radości na widok mamy. Dziecko wyraźnie zaczyna okazywać, że jest istotą społeczną i do pełni szczęścia potrzebuje obecności stałego opiekuna. 2–3. miesiąc życia W tym okresie zaczyna kształtować się rytm snu i czuwania dziecka. Niemowlę powoli przyzwyczaja się też do domowych rytuałów. Czytaj więcej, co dzieje się w 3. miesiącu życia dziecka. 5–6. miesiąc życia Dziecko odkrywa mowę! Zaczyna świadomie gaworzyć, bawić się dźwiękami, powtarzać sylaby. Będzie "mówił" i czekał na twoją odpowiedź. 7–8. miesiąc życia To trudny etap lęku przed obcymi ludźmi i większych protestów przed rozstaniem z mamą (lub innym stałym opiekunem). Kryzys może utrzymywać się nawet przez kilka miesięcy. 10–12. miesiąc życia Dziecko coraz lepiej rozumie proste polecenia i łączy słowa z rzeczami oraz czynnościami. Zaczyna badać też związek między przyczyną a skutkiem – a to podstawy logicznego myślenia. Skoki rozwojowe mogą się opóźniać Podane wyżej daty wynikają ze statystyk i są wyłącznie orientacyjne. Nawet najwięksi eksperci od psychologii dziecka nie są w stanie dokładnie określić, kiedy niemowlę powinno osiągnąć kolejny skok rozwojowy. Tempo nabywania nowych umiejętności zależy m.in. od temperamentu dziecka, dlatego nie ma sensu porównywanie jednego dziecka do rówieśników. Dopiero, gdy jego zachowanie wyraźnie odbiega od normy (np. dziecko nie nawiązuje żadnego kontaktu z rodzicami), może to świadczyć o nieprawidłowym rozwoju. Częściej jednak bywa, że tzw. regres w rozwoju (cofnięcie się) jest reakcją, np. na stres (po szpitalu, po powrocie mamy do pracy itd), i wystarczy trochę poczekać, by wszystko wróciło do normy. Zdarza się też, że dziecko zapomina o wcześniej nabytej umiejętności, bo całą jego uwagę zaprząta coś nowego (często np. dzieci, które dopiero co nauczyły się chodzić, przestają z wrażenia mówić na jakiś czas). Ważny skok rozwojowy: kryzys 8. miesiąca Fałszywym regresem, a w istocie wielkim skokiem rozwojowym jest tzw. kryzys separacyjny, który pojawia się około 8. miesiąca życia. Niemowlę znów zaczyna dużo płakać, domagać noszenia, tulenia – i po raz pierwszy w życiu zaczyna wyraźnie okazywać lęk przed obcymi ludźmi. Ciesz się z tego! Lęki świadczą o rozwoju pamięci, myślenia i więzi między wami. Po kilku miesiącach dziecko zacznie zdobywać się na odwagę i oddalać na większe dystanse. Te ćwiczenia niezależności osiągną swoje apogeum około rok po kryzysie 8. miesiąca – kiedy nadejdzie okres kolejnego dużego skoku rozwojowego, tzw. buntu dwulatka. Obejrzyj film: Co to jest bunt dwulatka? konsultacja: dr Julita Wojciechowska, psycholog, pracuje w Instytucie Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Zaproszenie dziecka do łazienki wiąże się z płaczem i krzykiem. Przyczyn lęku przed wieczornym myciem może być wiele. Nie bój się, łatwo możesz temu zaradzić.
Wieczorna kąpiel niemal od samego początku przypominała w waszym domu pole walki? Albo dziecko, które do tej pory uwielbiało się kąpać, nagle okazuje strach przed wejściem do wanny. Zaproszenie dziecka do łazienki wiąże się z płaczem i krzykiem? Przyczyn lęku przed wieczornym myciem może być wiele. Jego źródłem mogą być negatywne doświadczenia z poprzednich kąpieli, jak na przykład zbyt duża ilość wody w wannie, poślizgnięcie się w wannie, za gorąca lub za zimna woda, szczypanie oczu spowodowane używaniem nieodpowiednich kosmetyków, zachłyśnięcie się wodą. Strach może być również związany z myciem główki lub używaniem prysznica. Czytaj też: Pielęgnacja suchej skóry - prawdy i mity Jak zlikwidować strach przed kąpielą 1. Jeżeli dziecko zdecydowanie protestuje przed wejściem do wody nie należy go do tego zmuszać. W przeciwnym wypadku możemy wywołać długotrwały uraz i strach przed wodą. Najlepiej spróbować mycia mokrą gąbką lub ściereczką w wannie bez wody lub poza wanną a w skrajnych przypadkach nawet poza łazienką. 2. Trzeba zrobić wszystko, aby kąpiel kojarzyła się z czymś przyjemnym. Można spróbować zrobić pianę, wrzucić kolorowe zabawki, wymyślić różne zabawy. Pomoże to w odwróceniu uwagi od samego namydlania i spłukiwania mydła wodą. 3. Czasami pomaga kąpiel w towarzystwie mamy lub taty w dużej „dorosłej” wannie. Po pewnym czasie dziecko przywyknie do wspólnych kąpieli, w których na pewno czuje się bezpieczniej a potem zechce kąpać się samodzielnie. Czytaj też: 8 trików, które ułatwią kąpiel dziecka 4. Należy zadbać o to, aby w łazience lub pomieszczeniu, w którym dziecko będzie się kąpać, było ciepło i przyjemnie. Chłodu nie lubi nawet dorosły, a dziecko może zniechęcić do zdejmowania ubrania. Po kąpieli najlepiej owinąć dziecko w duży gruby ręcznik, aby temperatura powietrza za bardzo go nie wychłodziła. 5. Czasem, jeśli wszystkie nasze póby spełzają na niczym, trzeba po prostu zrezygnować z kąpieli na kilka dni, aby dziecko zdążyło zapomnieć o przykrych doświadczeniach. 6. Nie zostawiaj dziecka ani na chwilę bez opieki podczas kąpieli. Przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa, a poza tym aby ono samo czuło się pewniej i bezpieczniej w niekomfortowej dla siebie sytuacji. Zobacz: 8 produktów, które ułatwią kąpiel dziecka - HITY![CMS_PAGE_BREAK] Nie lekceważ lęków Każde dziecko jest inne i niepowtarzalne. Trzeba zawsze szanować jego uczucia i wolę. Nie należy bagatelizować jego strachu czy niechęci do określonych czynności, nawet, jeśli wydają się nam one absurdalne. Obserwując dokładnie reakcje dziecka, to co mu się podoba, co nie i czego się boi można znaleźć prosty sposób na uniknięcie strachu i niepotrzebnych nerwów i doprowadzić do tego, aby kąpiel była wesołym i przyjemnym zakończeniem dnia. Czytaj też: Jak kąpać dziecko - film Strach przed myciem głowy Starsze dzieci z czasem zaczynają protestować przed myciem głowy. Zwykle wiąże się to ze spływającą po twarzy wodą z mydlinami, co może powodować szczypanie oczu i dostawanie się mydlin do buzi. Dlatego ważne jest używanie szamponów łagodnych dla oczu i najlepiej bezzapachowych. Jeśli zmiana kosmetyków również nie pomoże trzeba zmienić sposób mycia głowy. Można na przykład spróbować mycia głowy w pozycji półleżącej tak, aby można było odchylić główkę dziecka i aby cała woda z pianą spływała po plecach. Jeżeli strach wynika z używania prysznica, do spłukiwania mydlin można użyć dziecięcej zabawki i przemienić wszystko w zabawę (pamiętając o tym, aby mydliny nie dostawały się do oczu). Czytaj też: Kąpiel dziecka krok po kroku Myć główkę na siłę? Zdecydowanie nie, jeżeli lęk dziecka przed myciem głowy jest nie do opanowania można na jakiś czas zrezygnować z tej czynności, zamieniając ją na przecieranie głowy mokrą myjką i szczotkowanie włosów wilgotną szczotką. Jest to możliwe przede wszystkim u dzieci młodszych i tych, które mają rzadkie i krótkie włoski. Dzięki temu dziecko zapomni o przykrych doznaniach i będzie można zacząć od początku przyzwyczajać dziecko do mycia głowy w sposób „tradycyjny”. Im krótsze włosy, tym łatwiejszy jest sam proces mycia. Warto się więc zastanowić czy na czas przyzwyczajania dziecka do mycia głowy i przeczekania lęków i protestów z tym wiązanych nie lepiej byłoby skrócić jego fryzurę a tym samym ułatwić sobie pielęgnację. Czas mycia włosków również najlepiej ograniczyć do minimum. Najlepiej wszystko przygotować sobie wcześniej a także rozczesać dziecka włosy przed myciem, aby uniknąć niemiłego dla dziecka rozczesywania kołtunów po kąpieli. Całą kąpiel najlepiej zakończyć wesołą zabawą.
To musisz wiedzieć o nocnych koszmarach dziecka
Zdarzają się prawie każdemu dziecku, ale nie znaczy to, że można je zlekceważyć. Skąd się biorą i jak im zaradzić?
Większość dzieci między trzecim a szóstym rokiem życia po raz pierwszy na wiele godzin rozstaje się z rodzicami: zostaje z opiekunką albo idzie do przedszkola. Świat malca staje się coraz bardziej skomplikowany i dostarcza coraz silniejszych wrażeń. Wszystkie przeżycia wywołują napięcia emocjonalne i strach. Również radość i podniecenie związane z miłymi przeżyciami mogą skutkować „niespokojnym” snem i koszmarami. Nocne koszmary u kilkulatka Koszmary zdarzają się już u dwu-trzylatków. Pojawiają się w tej samej fazie snu, co marzenia senne. Dziecko budzi się przerażone z krzykiem albo głośnym płaczem. Jego serduszko łopocze jak u zająca, a oddech jest płytki i przerywany. Maluch może gwałtownie siadać na łóżku, chować się pod kołdrę lub rozpaczliwie szukać mamy. Często dziecko jest zdezorientowane i, choć wygląda przytomnie, trudno nawiązać z nim kontakt. Jego przerażenie bierze się stąd, że ono nie do końca jeszcze umie odróżnić sen od rzeczywistości, zatem wyobrażone strachy są dla niego tak samo realne, jak mama i tata. Od Twojego postępowania zależy, czy maluch za chwilkę spokojnie uśnie, czy z płaczem będzie odmawiał powrotu do łóżka, w którym czają się potwory. Zobacz też: 6 sposobów na dziecięcy stres. Przyczyny lęków nocnych Sen można podzielić na 2 główne fazy: fazę NREM (sen o wolnych ruchach gałek ocznych, ang. non-rapid eye movement) i fazę REM (sen o szybkich ruchach gałek ocznych, ang. rapid eye movement), podczas której występują na ogół marzenia senne o określonej fabule. Dodatkowo fazę NREM dzieli się na 4 stadia, przy czym stadium pierwsze to sen płytki, a stadium czwarte - sen najgłębszy (to w tym stadium u niektórych dzieci obserwuje się lęki nocne). W czasie nocy faza NREM i REM następują po sobie naprzemiennie, u osób dorosłych w liczbie 4-5 cykli w ciągu nocy. U większości ludzi przejście między fazami NREM i REM jest płynne, nawet gdy występuje krótkie przebudzenie, to chwilowemu otwarciu oczu towarzyszy co najwyżej zmiana pozycji i następuje natychmiastowa, nieświadoma kontynuacja snu. U dzieci, u których występują lęki nocne (a także np. lunatykujących) obserwuje się swego rodzaju "zawieszenie" między jedną a drugą fazą. Przyczyny występowania lęków nocnych nie są do końca poznane, jednak nie wyklucza się czynników genetycznych (80% dzieci, których dotyczą lęki nocne, ma w swoich rodzinach osoby lunatykujące lub wykazujące inne zaburzenia snu). Ze względu na fakt, że częstość występowania lęków nocnych maleje wraz z wiekiem, uznaje się że znaczenie ma tu wolniejsze dojrzewanie układu nerwowego - co może być rodzinne. Dodatkowo obserwacje wykazały, że pojawieniu się lęków nocnych sprzyja wysoka gorączka, stresy dnia codziennego, ciężkostrawny posiłek spożyty przed snem czy niektóre leki.Dziecięca wyobraźnia przetwarza w groteskowy sposób dzienne doświadczenia i przywołuje je w postaci strasznych snów. Zaburzenia snu mogą być wywołane nieustabilizowanym jeszcze u maluchów rytmem snu i czuwania oraz tym, że ich mózgi wciąż nie są w pełni dojrzałe. Na szczęście z czasem dziecko zaczyna coraz lepiej kontrolować emocje, nabiera pewności siebie i przekonuje się, że sny niewiele mają wspólnego z rzeczywistością. Zobacz też: Oswajamy nocne strachy dziecka Jak pomóc sobie i dziecku? Aby umiejętnie radzić sobie z lękiem nocnym u dziecka, warto poznać różnice pomiędzy nim a koszmarem sennym, co przedstawia poniższa tabela. Obudzenie dziecka podczas epizodu lęku nocnego jest niezwykle trudne i niepotrzebne, bowiem kończy się na ogół ogromnym przerażeniem wyrwanego ze snu dziecka (nierzadko budzonego głośnym krzykiem czy potrząsanego przez wystraszonego rodzica). O ile dziecko nie pamięta lęku nocnego, o tyle bardzo przykrym doświadczeniem jest dla niego bycie gwałtownie wyrwanym z głębokiego snu przez roztrzęsioną mamę i wystraszonego, wykrzykującego coś głośno tatę. Ponieważ dziecko zachowuje się i wygląda naprawdę dramatycznie, rodzic może odczuwać pokusę zapalenia światła i podjęcia natychmiastowych działań mających na celu wyratowanie potomka z opresji, co prowadzi w większości przypadków tylko do zaostrzenia ataku. Dzieci podczas epizodu lęku nocnego na ogół nie lubią być dotykane, a wzięte na ręce krzyczą jeszcze głośniej. Najważniejsze jest zachowanie spokoju. Choć wygląda to strasznie i nietrudno o panikę, warto pamiętać że nasze dziecko ma po prostu problem z przejściem z jednej fazy snu do drugiej, i wszelkie czynności utrudniające mu to tylko skomplikują sprawę. Nie wpadajmy do pokoju z okrzykiem ratunkowym na ustach i nie zapalajmy "górnego światła". Wystarczy po cichutku, w półmroku kucnąć przy dziecku, zapewniając mu bezpieczeństwo (żeby nie uderzyło się czy nie spadło z łóżka). By nie czuć się całkiem bezsilnie, można cichutko szeptać (np. wszystko dobrze, jestem przy tobie), ewentualnie delikatnie głaskać jakąś część ciała (o ile malec to akceptuje). Gdy widzimy, że krzyk wyraźnie słabnie, można spróbować z wielkim wyczuciem delikatnie ułożyć siedzące dziecko do snu, ale tylko wówczas, gdy jego ciało wyraźnie się temu poddaje - od tej chwili wystarczą już tylko sekundy, by dziecko słodko kontynuowało sen, jakby nigdy nic się nie stało. Rano spytaj dziecko, co mu się śniło – być może opowie treść koszmaru. To pozwoli ci zorientować się, co dla malucha jest ważne. Jeśli śniło mu się, że mieszka w innym domu i nie ma tam rodziców, może to np. świadczyć o strachu przed przedszkolem. Nowa pani albo nieprzyjemna ciocia mogą pojawić się we śnie jako potwór albo czarownica. Zastanów się, z czym na co dzień styka się maluch: może czuje napięcie między rodzicami, nawet jeśli unikacie kłótni w jego obecności, może nie potrafi zaakceptować małej siostrzyczki albo nie radzi sobie w przedszkolu? Niektóre sny odczytasz z łatwością. Dzięki temu przynajmniej części stresów dziecka będziesz mogła złagodzić lub zaradzić im. Spróbuj też razem z dzieckiem pokonać nocną zmorę: opowiedz mu szczęśliwe zakończenie snu albo wspólnie wypędźcie czarownicę. Naucz malca zaklęcia odstraszającego koszmary, np. "Abrakadabra, zaklinam cię, smoku, znikaj stąd!". Czy nocne koszmary trzeba leczyć? Nocne koszmary nie wymagają leczenia. Wystarczy zapewnić malcowi więcej odpoczynku i postarać się o spokój w domu i w rodzinie. Ucz dziecko radzenia sobie ze stresem, poświęcaj mu dużo czasu i rozmawiaj o jego kłopotach, nawet jeśli wydają ci się banalne. Rozmowa oswaja strachy i daje poczucie bezpieczeństwa. Uspokajająco działają też wspólne spacery, relaksująca muzyka, sport – pływanie czy jazda na rowerze. Nie dopuść do tego, żeby malec oglądał pełne przemocy programy telewizyjne dla dorosłych. Unikaj też dobranocek, jeśli dziecko bardzo je przeżywa. Zamiast tego proponuj czytanie. Koszmary zdarzają się częściej, kiedy dziecko jest przemęczone, dlatego warto dbać o to, by jego rozkład dnia nie był zbyt bogaty. Być może lekarstwem będzie powrót do popołudniowej drzemki. Podawanie preparatów uspokajających nie pomoże. Mogłoby zakłócić funkcjonowanie dziecka w ciągu dnia – maluch będzie bardziej śpiący, otępiały. Straci ochotę do zabawy, z trudem będzie się uczył piosenek czy wierszyków. Na szczęście nocne przeżycia z czasem mijają – u jednych dzieci wcześniej, u innych później.