Czy nauczycielka ma prawo wymagać kredek konkretnej marki? Matka: „Wybrała najdroższe, więc może sama nam zafunduje?”
Gdy spróbowałam poruszyć ten temat na forum, reszta matek spojrzała na mnie, jakbym co najmniej żałowała dziecku na edukację. A ja po prostu nie znoszę dawać się naciągać.
Moja córka Hania od września debiutuje w pierwszej klasie. Byłam przygotowana na wydatki − strój na wf, worek na kapcie, porządny plecak, to jasne. Jednak to, co pani wychowawczyni rozdała nam na kartkach pod hasłem „wyprawka”, zwaliło mnie z nóg. Nie chodzi nawet o samą liczbę rzeczy, ale o fakt, że obok każdego punktu widniała nazwa konkretnego, zagranicznego producenta. Czy nauczycielka ma prawo wymagać kredek konkretnej marki, i to tych najdroższych, z półki dla profesjonalnych plastyków? Wybrała produkty premium, więc może sama nam zafunduje te zakupy, skoro zwykłe przybory z marketu kłują ją w oczy? Lista wyprawkowa do szkoły − dlaczego musimy kupować produkty premium? Rozumiem, że tanie kredki za dwa złote potrafią frustrować, bo łamią się przy mocniejszym docisku. Ale między chińskim bublem a profesjonalnymi, ergonomicznymi kredkami artystycznymi za kilkadziesiąt złotych jest cała masa przyzwoitych, polskich produktów w normalnych cenach. Na naszej liście pani wychowawczyni pogrubioną czcionką zaznaczyła jednak, że farby mają być wyłącznie w tubkach od jednego producenta, nożyczki z ergonomicznym oczkiem, a plastelina tylko ta, która nie brudzi rąk, z logiem znanej francuskiej firmy. Kiedy z ciekawości wrzuciłam te wszystkie pozycje do koszyka w sklepie internetowym, rachunek wyniósł mnie blisko dwieście pięćdziesiąt złotych. Przypominam, mówimy o publicznej placówce, do której chodzą dzieci z różnych domów, a nie o elitarnej szkole z internatem. Finanse wielu rodzin przed wrześniem i tak są napięte, a tu z góry narzuca nam się standardy, na które nie każdego stać. Najgorszym dla mnie zaskoczeniem był fakt, że nikt nie zapytał nas, rodziców, o zdanie − dostaliśmy gotowy nakaz i zero alternatywy. Wspólny karton w klasie − jak szkoły rozliczają przybory dzieci? Moje wątpliwości potęguje kolejny fakt, o którym dowiedziałam się od starszych stażem mam. Otóż w klasie mojej Hani wszystkie te markowe, drogie przybory pierwszego września wylądują w jednym, wielkim wspólnym koszu w szafie. Dzieci będą z nich korzystać rotacyjnie podczas lekcji plastyki czy zajęć na świetlicy. Oznacza to, że ja wydam fortunę na porządne, miękkie kredki, a moje dziecko dostanie do ręki ogryzek przyniesiony przez kogoś, kto kupił najtańszą marketową tandetę, bo zignorował listę pani. Gdzie tu jest sens i jakakolwiek logika? Skoro kupuję dziecku porządne narzędzia, to chciałabym, żeby służyły one jemu, uczyły go dbania o swoją własność i szacunku do rzeczy. Wrzucanie wszystkiego do wspólnego worka sprawia, że te luksusowe wymagania nauczycielki tracą jakikolwiek sens. Wychodzi na to, że fundujemy wyposażenie plastyczne dla całej klasy, a pani po prostu wygodnie pracuje się na drogich materiałach, za które zapłacił ktoś inny. Koszty wyprawki przed wrześniem − jak asertywnie stawiać granice w szkole? Po powrocie do domu wywiązała się u nas ostra dyskusja. Mąż stwierdził, że powinnam odpuścić dla świętego spokoju, bo nie chce, żeby Hania od pierwszych dni miała pod górkę u wychowawczyni. Ale we mnie wszystko się buntuje. Uważam, że edukacja państwowa powinna być neutralna finansowo i dostępna, a narzucanie konkretnych marek to gruba przesada i przekroczenie kompetencji pedagoga. Chciałam zapytać inne mamy czytające ten portal: jak radzicie sobie z takimi listami życzeń? Czy kupujecie potulnie wszystko według wytycznych, czy potraficie asertywnie odmówić i przynieść tańsze zamienniki o podobnych parametrach? Pomóżcie, bo nie wiem, czy popadać w konflikt ze szkołą już na starcie, czy zacisnąć zęby i płacić za czyjeś widzimisię. Pozdrawiam całą Redakcję, Zuzanna Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Ani jedno dziecko nie przyszło na urodziny mojej Zosi. Gdy poznałam powód, moje serce rozpadło się na kawałki”
Jej córka wróciła z wakacji i oczekuje all inclusive u mamusi. „Nie mogę się doczekać, aż szkoła postawi ją do pionu”
Słucham jej wiecznych fochów od tygodnia i nie wierzę własnym uszom. Czuję się jak darmowa służąca, a nie matka, która wypruwa sobie żyły dla dobra dziecka.
W tym roku postanowiliśmy zafundować córce naprawdę wspaniałe wakacje i kupiliśmy drogi wyjazd do hotelu w Hiszpanii z pełną opcją wyżywienia. Piękne baseny, czyste pokoje sprzątane przez obsługę, jedzenie podawane pod nos. Myślałam, że młoda odpocznie po ciężkim roku szkolnym i wrócimy do domu z nową energią. Niestety, rzeczywistość po przekroczeniu progu naszego mieszkania brutalnie mnie rozczarowała. Gdy tylko wysiedliśmy z auta pod domem, Pola rzuciła swoją walizkę na środku przedpokoju, zostawiła brudne buty na przejściu i jak gdyby nigdy nic poszła do swojego pokoju, rzucając się na łóżko z telefonem w ręku. Kiedy po godzinie noszenia tobołów poprosiłam ją, żeby chociaż posegregowała swoje rzeczy do prania i włożyła naczynia do zmywarki, spojrzała na mnie z taką pogardą, jakbym kazała jej pracować w kamieniołomach. Fuknęła pod nosem, że ona jest zmęczona podróżą, że wakacje wciąż trwają i od tego jestem ja, żeby ogarnąć ten syf. Zaniemówiłam. Okazało się, że dwa tygodnie luksusu w hiszpańskim kurorcie całkowicie wymazały z jej głowy fakt, że w zwykłym życiu talerze nie znikają same ze stołu, a czyste ubrania nie pojawiają się w szafie za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Moja córka uznała, że status gościa w resorcie przysługuje jej również w domowej kuchni, a dom rodzinny to pensjonat z całodobową obsługą matki. Roszczeniowe dziecko w domu − wakacyjne błędy wychowawcze mszczą się na rodzicach Najbardziej boli mnie w tym wszystkim jej potworny, roszczeniowy ton i brak jakiegokolwiek szacunku dla mojej pracy. Pola potrafi przyjść do kuchni, ostentacyjnie zajrzeć do lodówki i skrzywić się z fochem, że nie ma nic dobrego do jedzenia i dlaczego nie zrobiłam jej naleśników takich, jakie podawali w hotelowym bufecie. Kiedy tłumaczę jej spokojnie, że od rana byłam na zakupach, sprzątałam całe mieszkanie i zrobiłam normalny obiad, ona tylko przewraca oczami i trzaska drzwiami od pokoju. No ludzie, czy ja wychowałam jakiegoś małego, bezdusznego potwora? Czuję ogromny żal, bo w imię fałszywie pojętej miłości i chęci zafundowania dziecku idealnego urlopu, sama ukręciłam na siebie bicz. Moja córka uważa, że stawiając jej jakiekolwiek wymagania, robię jej krzywdę i urządzam w domu jakiś obóz wojskowy. Ja mam już po prostu dość wiecznego proszenia o elementarne zaangażowanie w życie rodziny. Powrót do szkoły we wrześniu − szkolna dyscyplina to ratunek dla rodziców? Wczoraj po kolejnej kłótni o nieposprzątany pokój wybuchła u nas ostra dyskusja z mężem. On oczywiście twierdzi, że przesadzam, że młoda zaraz idzie do szkoły i skończy się jej luz, więc powinnam odpuścić dla świętego spokoju. Faktycznie nie mogę się doczekać pierwszego dzwonka, bo wiem, że szkoła nie będzie bawiła się z nią w all inclusive i szybko nauczy ją twardych reguł gry. Szkoła nie pyta nastolatka, czy ma ochotę wstać o siódmej rano i czy podoba mu się termin klasówki. Tam są oceny, rygor i konkretne konsekwencje za lenistwo, co dla mojej roszczeniowej córki będzie najlepszym, zimnym prysznicem. Chciałam zapytać inne czytelniczki portalu Mamotoja: czy Wasze dzieci po powrocie z wakacji też zachowują się jak wielcy panowie na wczasach? Czy też musicie biegać wokół ich fochów i sprzątać walizki, bo młodzież uważa dom za darmowy hotel? Pomóżcie, bo do końca sierpnia został jeszcze kawałek czasu, a skala buntu mojej własnej córki po prostu odbiera mi resztki sił i radości z tych wakacji. Pozdrawiam serdecznie, Ula Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Mąż zostawił ją z dziećmi w hotelu i poszedł zwiedzać. „Powiedział, że skoro zapłacił, należy mu się odpoczynek”
Dziecko płacze, bo mama kupuje wyprawkę w dyskontach. „Niech ryczy, nie wydam fortuny na markowe kredki”
Mój syn płacze, bo kupuję tanią wyprawkę w dyskontach, ale ja mówię krótko: niech ryczy, nie wydam kokosów na markowe przybory i gadżety z logiem influencerów z YouTube tylko po to, żeby Igor miał czym szpanować przed kolegami z klasy.
Gdy weszłam na dział szkolny w księgarni, złapałam się za głowę. Jedno opakowanie kredek ołówkowych znanej firmy kosztuje tam prawie 50 złotych. Do tego zeszyty z modnymi okładkami po 10 złotych za sztukę, markowy klej, farby polecane przez nauczycieli i nagle przy kasie zostawia się kilkaset złotych. Kiedy zobaczyłam ten rachunek, zabrałam Igora, zostawiłam koszyk i poszłam do najbliższego dyskontu. Kupiłam tam wszystko z listy: kredki, bloki, plastelinę i nożyczki, płacąc za całość 70 złotych. Te rzeczy z taniego marketu malują tak samo, papier ma ten sam kolor, a plastelina lepi się bez problemu. Mój syn jednak, widząc, że na pudełku nie ma postaci z jego ulubionej gry, zaczął płakać i krzyczeć przy kasie. Ludzie w kolejce patrzyli na mnie, ale byłam twarda. Wolę wydać te zaoszczędzone pieniądze na lepsze jedzenie albo dodatkowy angielski dla młodego, niż nabijać kieszenie producentom, którzy żerują na dziecięcych kaprysach. Presja rówieśnicza w szkole − drogie gadżety dzielą dzieci w klasie Niestety współczesne dzieciaki są bardzo podatne na to, co widzą na TikToku czy Instagramie. Szkoła podstawowa coraz częściej przypomina rewię mody. Dzieci potrafią wyśmiać kolegę z ławki tylko dlatego, że ma zwykły piórnik bez modnego znaczka albo buty z marketu. Igor płakał w aucie, że koledzy będą się z niego śmiać, a pani od plastyki mówiła, że przybory mają być dobrej jakości. Słuchałam tego i czułam złość, bo to my, dorośli, pozwalamy na ten wyścig szczurów. Kupujemy dzieciom smartfony za tysiące złotych i drogie plecaki, a potem narzekamy na forach, że wrzesień rujnuje nasze portfele. Ja w to nie wchodzę. Mój syn musi zrozumieć, że pieniądze zarabia się ciężko, a wartość człowieka mierzy się tym, co ma w głowie, a nie marką kredek. Wydatki na szkołę przed wrześniem. Tańsza wyprawka to wstyd? A może powinnam odpuścić, jechać z powrotem do księgarni i dokupić te droższe rzeczy dla świętego spokoju, żeby Igor nie czuł się gorszy od pierwszych dni szkoły? Z drugiej strony doskonale wiem, że jeśli teraz ustąpię, bo on płacze w sklepie, to za rok zażąda najnowszego telefonu, a za pięć lat markowych ubrań, bo inaczej nie wyjdzie do rówieśników. Chciałam zapytać inne mamy: jak to wygląda u Was? Czy też ulegacie zachciankom dzieci i kupujecie wszystko z górnej półki, czy potraficie przynieść do klasy tańsze rzeczy z dyskontu? Pozdrawiam, Weronika Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Matka załamana klasą córki. „Miałam nadzieję na klasę A, a Karolcia trafiła do C. Wszyscy wiedzą, co znaczą te literki”
Mąż zostawił ją z dziećmi w hotelu i poszedł zwiedzać. „Powiedział, że skoro zapłacił, należy mu się odpoczynek”
Miała nadzieję, że ten wyjazd pozwoli im w końcu pobyć razem jako rodzina. Zamiast wspólnych spacerów i zwiedzania dostała coś, czego zupełnie się nie spodziewała. Najbardziej zabolało ją to, że mąż ani przez chwilę nie uważał, że zrobił coś niewłaściwego.
Rodzinne wakacje mają być czasem odpoczynku, wspólnych wspomnień i oderwania się od codzienności. W praktyce wiele mam przyznaje jednak, że wyjazd z dziećmi oznacza przede wszystkim zmianę miejsca wykonywania tych samych obowiązków. List naszej czytelniczki pokazuje jeszcze inny problem – sytuację, w której ciężar opieki od początku spada wyłącznie na... matce. „Dopiero na miejscu zrozumiałam, jaki był jego plan” W tym roku polecieliśmy z dwójką dzieci do Egiptu. Długo odkładaliśmy pieniądze na ten wyjazd. Oboje ciężko pracujemy, dzieci przez cały rok odliczały dni do wakacji, więc naprawdę wierzyłam, że to będą nasze wspólne dwa tygodnie. Takie, podczas których w końcu pobędziemy razem, bez pracy, obowiązków i ciągłego pośpiechu. Już pierwszego wieczoru mąż powiedział, że następnego dnia wybiera się na wycieczkę fakultatywną. Pomyślałam, że może źle zrozumiałam, bo przecież nic wcześniej o tym nie rozmawialiśmy. Zapytałam, czy jedziemy wszyscy. Wtedy usłyszałam, że nie, bo dzieci są za małe, a poza tym one i tak najlepiej czują się przy hotelowym basenie. Przyznam, że zrobiło mi się przykro, ale uznałam, że to jednorazowa sytuacja. Pomyślałam, że skoro bardzo chciał zobaczyć piramidy, to trudno. Ja zostanę z dziećmi, a następnym razem pojedziemy gdzieś razem. Myliłam się. „Przecież ktoś musi odpocząć” Dwa dni później mąż oznajmił, że zapisał się na kolejną wycieczkę. Potem na następną. W sumie przez większą część wyjazdu znikał na cały dzień. Wracał wieczorem opalony, zadowolony, z telefonem pełnym zdjęć i opowieściami o miejscach, które zobaczył. Ja w tym czasie od rana do wieczora byłam z dziećmi. Smarowanie kremem, pilnowanie przy basenie, chodzenie do toalety, szukanie lodów, usypianie młodszego po obiedzie, zmiana pieluch, wieczorne mini disco. Robiłam dokładnie to samo, co robię w domu. Tyle że zamiast w mieszkaniu – w hotelu. Kiedy powiedziałam, że też chciałabym gdzieś pojechać albo chociaż mieć kilka godzin tylko dla siebie, spojrzał na mnie ze zdziwieniem. – Ale przecież ja zapłaciłem za te wakacje. Należy mi się trochę odpoczynku. Naprawdę zamarłam. Nie o pieniądze tutaj chodzi Nie prowadzimy osobnych budżetów. Oboje pracujemy. Owszem, mąż zarabia więcej ode mnie, ale nigdy wcześniej nie wypominał pieniędzy. Tym bardziej zabolało mnie, że nagle uznał, że skoro to z jego konta poszedł przelew za wyjazd, to on może korzystać z wakacji, a ja mam po prostu zająć się dziećmi. Najgorsze było to, że nawet nie zaproponował, że któregoś dnia się zamienimy. Ani razu nie powiedział: „Idź sama na masaż”, „Przejdź się po mieście”, „Odpocznij przy basenie, ja zajmę się dziećmi”. Jakby nawet nie przyszło mu do głowy, że mnie też może być potrzebna chwila oddechu. Patrzyłam na inne rodziny i widziałam ojców budujących zamki z piasku, pływających z dziećmi w basenie czy spacerujących wieczorem za rękę z maluchami. Coraz częściej łapałam się na tym, że zwyczajnie im zazdroszczę. Wróciłam bardziej zmęczona niż przed wyjazdem Znajomi pytają, jak było w Egipcie. Odpowiadam, że pięknie, bo rzeczywiście hotel był wspaniały. Tylko że ja niewiele z tego pamiętam. Pamiętam za to zmęczenie i poczucie, że na tych wakacjach byłam sama. Mąż wrócił wypoczęty. Ja wróciłam z przeświadczeniem, że jeśli nawet na rodzinnym wyjeździe nie potrafimy być partnerami, to mamy znacznie większy problem niż tylko nieudane wakacje. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Rodzinny wyjazd nie powinien oznaczać, iż jedno z rodziców odpoczywa, a drugie przez cały czas pełni dyżur przy dzieciach. Oczywiście nie ma nic złego w tym, że mama lub tata znajdą chwilę tylko dla siebie – wręcz przeciwnie, taki odpoczynek jest potrzebny. Kluczowe jest jednak to, by był wynikiem wspólnych ustaleń i wzajemnej troski, a nie jednostronnej decyzji. Rodzinne wakacje to nie tylko hotel, basen czy egzotyczne wycieczki. Dla dzieci najcenniejsze bywają chwile spędzone razem z obojgiem rodziców. A dla dorosłych – poczucie, że obowiązki i przyjemności są dzielone po partnersku. Zobacz także: „Pojechaliśmy do Grecji na wakacje z naszym Stasiem, a wróciliśmy z obcym dzieckiem. Już nigdy nie zaufam mężowi” „Zafundowałam 14-letniemu synowi wakacje marzeń w Egipcie. Gdy zobaczyłam, co ten niewdzięcznik robi w pokoju, serce mi pękło” „Mąż w domu palcem nie kiwnie, do dziecka ani razu nie wstał w nocy. To wina teściowej, bo tak go wychowała”
Matka załamana klasą córki. „Miałam nadzieję na klasę A, a Karolcia trafiła do C. Wszyscy wiedzą, co znaczą te literki”
Poczułam się potwornie oszukana, bo moja córka to bystra, wrażliwa dziewczynka, która już teraz płacze, że trafiła do takiej klasy.
Droga Redakcjo, pewnie wiecie, że od lat w środowisku rodziców krąży jedna, nieoficjalna prawda, o której nauczyciele wolą głośno nie mówić, żeby nie wywoływać wojen na korytarzach. Klasa A to zawsze grupa pokazowa, zbieranina dzieci z tak zwanych dobrych domów, gdzie rodzice są zaangażowani, pilnują ocen, a wychowawcą zostaje najbardziej doświadczony, chwalony pedagog w całej placówce. Tam idą dzieci znajomych królika, lokalnych biznesmenów i matek, które potrafiły wychodzić swoje ścieżki w gabinecie dyrektora jeszcze w czerwcu. Przydział dzieci do klas pierwszych − czy litera klasy naprawdę decyduje o poziomie? Z kolei klasy C czy D to w większości szkół grupy z przypadku, gorszy sort, do którego wrzuca się dzieci z rejonowych marginesów, maluchy z problemami wychowawczymi oraz te, których rodzice po prostu nie mieli znajomości ani siły przebicia. Nikt mi nie wmówi, że jest inaczej. Doskonale wiem, że otoczenie rówieśnicze w pierwszych latach nauki ma gigantyczny wpływ na rozwój dziecka, a zamykanie bystrego malucha w klasie o niższych oczekiwaniach to prosta droga do zmarnowania jego potencjału. Nie chcę, żeby moja Karolcia była ciągnięta w dół przez dzieciaki, które na lekcjach będą rozwalać dyscyplinę, podczas gdy w klasie A rówieśnicy będą ścigać się na wiedzę i rozwijać skrzydła. Poziom nauczania w szkole podstawowej − system oświaty dzieli uczniów? Moja koleżanka z pracy miała rok temu dokładnie to samo ze swoim synem − trafił do klasy C i przez cały rok pani wychowawczyni, zamiast realizować program, musiała uciszać i dyscyplinować trójkę agresywnych chłopców, którzy ustawiali po kątach resztę grupy. Moja Karolcia już pyta, dlaczego jej najlepsza przyjaciółka dostała się do tej rzekomo lepszej grupy, a ona została odrzucona. Zdecydowałam więc, że pójdę prosto do gabinetu dyrektora z oficjalnym podaniem o przeniesienie małej do klasy A lub chociaż B. Kochane mamy, czy u Was w miastach podział klas jest całkowicie sprawiedliwy i bez podtekstów? Czy spotkałyście się z sytuacją, że klasa C była tą najtrudniejszą i najbardziej zaniedbaną przez nauczycieli? Nie wiem, co teraz robić. Pozdrawiam, Izabela Komentarz Redakcji: List naszej czytelniczki doskonale pokazuje, jak ogromne emocje towarzyszą rodzicom tuż przed pierwszym dzwonkiem. Strach o poziom nauczania i środowisko rówieśnicze jest w pełni zrozumiały − każda mama chce dla swojego dziecka jak najlepszego startu. Warto jednak pamiętać, że przypisywanie ukrytych znaczeń literom klas (A, B czy C) to w zdecydowanej większości przypadków miejska legenda, która nie ma odzwierciedlenia w rzeczywistości. Współczesne szkoły publiczne dzielą dzieci obiektywnie, dbając o to, by grupy były zrównoważone. Każda klasa realizuje dokładnie tę samą podstawę programową, a o sukcesie ucznia decyduje jego własne zaangażowanie oraz wsparcie rodziców, a nie litera w dzienniku. Zamiast ulegać korytarzowym plotkom, warto dać szansę nowej grupie i od pierwszych dni budować dobrą współpracę z wychowawcą. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Co może zrobić szkoła z telefonem twojego dziecka po 1 września? 3 rzeczy, których absolutnie nie wolno nauczycielom
Pokolenie milenialsów nie chce obsługiwać starzejących się rodziców. „Nie zasłużyli na naszą opiekę. Dom starców to zbytek łaski”
Od kilku tygodni cała moja bliższa rodzina próbuje wymusić na mnie, żebym wzięła pod swój dach schorowaną, leżącą matkę, bo przecież opieka nad staruszkami to święty obowiązek dorosłych dzieci. No więc ja wam powiem jedno: pokolenie milenialsów nie chce obsługiwać starzejących się rodziców i mamy ku temu bardzo dobre powody. Moja matka i ojciec nie zasłużyli na moją opiekę na starość, a dom starców, do którego zamierzam oddać mamę, to i tak jest zbytek łaski z mojej strony po tym, jakie piekło zgotowała mi w dzieciństwie.
Zaniedbywanie emocjonalne, wieczna krytyka, tresura zamiast miłości i kompletna obojętność na moje potrzeby − oto co dostałam od rodziców, gdy byłam małą, bezbronną dziewczynką. A teraz, gdy role się odwróciły, mam nagle rzucić swoją pracę, swoje dzieci, swoje małżeństwo i zacząć udawać kochającą córeczkę, która z uśmiechem na twarzy będzie zmieniać pieluchy kobiecie, która całe życie niszczyła moje poczucie wartości? Niedoczekanie. Opieka nad rodzicami na starość − koniec z wymuszonym poczuciem winy Przez całe lata w naszym społeczeństwie obowiązywał jeden, toksyczny schemat: nieważne, jak potwornym rodzicem ktoś był, na starość masz go szanować, kłaniać się w pas i oddać mu swoje najlepsze lata w imię mitycznej wdzięczności za to, że łaskawie cię urodził i karmił. Dzisiejsi trzydziestolatkowie i czterdziestolatkowie masowo mówią temu podejściu stanowcze nie. Zrozumieliśmy, dzięki terapii i rosnącej świadomości psychologicznej, że szacunek i miłość to są rzeczy, na które trzeba sobie w życiu ciężko zapracować, a biologiczne pokrewieństwo nie daje nikomu biletu do całodobowej opieki na starość. Ciotki krzyczą na mnie przez telefon, że matka oddała mi serce, ale ja pamiętam tylko chłód, wieczne pretensje o gorsze oceny i teksty, że do niczego w życiu nie dojdę. Moja matka nigdy nie była dla mnie bezpieczną przystanią. Była surowym sędzią, który potrafił nie odzywać się do mnie przez tydzień. Dlaczego ja mam teraz poświęcać swoje zdrowie psychiczne, zarywać noce i fundować moim własnym dzieciom dom pełen napięcia i płaczu schorowanej, wiecznie niezadowolonej babci? Nasze pokolenie stawia twarde granice. Chcemy chronić swoje rodziny i swoje dzieci przed tą pokoleniową traumą, a opieka nad chorym, toksycznym rodzicem to prosta droga do zniszczenia własnego małżeństwa i własnego spokoju. Dom opieki dla seniora − czy państwowe i prywatne placówki to wstyd? Szczerze mówiąc, mam głęboko gdzieś to, co pomyślą obcy ludzie, którzy nie mają zielonego pojęcia o tym, co działo się za zamkniętymi drzwiami naszego domu trzydzieści lat temu. Podjęłam twardą i ostateczną decyzję: szukamy dla matki dobrego domu opieki lub państwowego zakładu opiekuńczo-leczniczego. I wcale nie uważam, że robię coś złego. Żyjemy w czasach, w których profesjonalne placówki dla seniorów zapewniają pełną, całodobową opiekę medyczną, rehabilitację i bezpieczeństwo, których ja − bez wykształcenia pielęgniarskiego i z dwójką małych dzieci na głowie − nie jestem w stanie jej dać, choćbym nie wiem, jak bardzo się starała. Oddanie rodzica do domu starców to w wielu przypadkach nie jest żadne porzucenie, ale jedyne logiczne i bezpieczne rozwiązanie dla obu stron. W moim przypadku to również kwestia sprawiedliwości. Skoro moja matka wolała dbać o własną wygodę i karierę, gdy ja najbardziej potrzebowałam jej wsparcia, to niech teraz nie oczekuje, że ja będę jej prywatną, darmową pielęgniarką na pełen etat. Uważam, że załatwienie jej takiej placówki to i tak zbytek łaski z mojej strony. Relacje rodzinne a toksyczni rodzice − jak odciąć się od presji otoczenia? Skończyło się na tym, że po wczorajszej kolejnej rozmowie po prostu zablokowałam numery telefonów wszystkich toksycznych ciotek, które najgłośniej krzyczą o moralności, ale same nie kiwnęły palcem, żeby pomóc przy mamie choćby przez jeden weekend. Łatwo jest kogoś oceniać, gdy samemu siedzi się wygodnie na kanapie w swoim mieszkaniu. Uważam, że asertywność w rodzinie i odcięcie się od tego szantażu emocjonalnego to jedyny sposób, żeby nie dać się wykończyć psychicznie i obronić swoje własne życie. Chciałam zapytać inne czytelniczki portalu Mamotoja, inne mamy z mojego pokolenia: jak Wy podchodzicie do tematu starości Waszych rodziców? Czy też czujecie tę potworną presję otoczenia, czy potraficie postawić twarde warunki i z czystym sumieniem wybrać własne życie oraz spokój swoich dzieci? Doradźcie coś, bo choć jestem pewna swojej decyzji, to skala tego rodzinnego linczu i jadu, jaki się na mnie wylewa, potrafi załamać. Pozdrawiam serdecznie, Marta Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Była synowa robi wszystko, by wnuki o mnie zapomniały. Naciągnęła mojego synka na alimenty, a ode mnie oczekuje przeprosin”
Za 300+ kupiła wyprawkę i jeszcze jej zostało. „Mam dość psioczenia niegospodarnych matek. Wystarczy trochę pomyśleć”
„Co roku czytam w internecie, że 300+ nie starcza nawet na połowę wyprawki. Tymczasem ja za te pieniądze kupiłam wszystko dla dwóch synów i jeszcze zostało mi kilkadziesiąt złotych. Naprawdę nie rozumiem, skąd biorą się rachunki na tysiąc czy półtora tysiąca złotych” – napisała do naszej redakcji mama dwóch chłopców w wieku szkolnym.
Koszty szkolnej wyprawki co roku wywołują gorące dyskusje. Jedni rodzice przekonują, że świadczenie „Dobry Start”, czyli 300+, pokrywa tylko niewielką część wydatków. Inni twierdzą, że przy odrobinie planowania można kupić wszystko, co potrzebne, i nie wydawać fortuny. List naszej czytelniczki pokazuje właśnie to drugie spojrzenie. Nie każdy się z nim zgodzi, ale trudno odmówić jej jednego – przez lata wypracowała własny sposób na szkolne zakupy. „Nie wierzę, że każda wyprawka musi kosztować majątek” Mam dwóch synów. Starszy po wakacjach idzie do trzeciej klasy, młodszy zaczyna pierwszą. Już od kilku tygodni czytam w internecie wpisy rodziców, którzy pokazują paragony i piszą, że sama wyprawka kosztowała ich tysiąc albo nawet półtora tysiąca złotych. Za każdym razem przecieram oczy ze zdumienia, bo zwyczajnie nie wiem, co oni kupują swoim dzieciom. Ja dostałam dwa świadczenia 300+. Za te pieniądze skompletowałam wyprawkę dla obu chłopców i naprawdę nie musiałam dokładać z domowego budżetu ani złotówki. Co więcej, trochę pieniędzy jeszcze zostało. Nie piszę tego po to, żeby się chwalić, ale dlatego, że mam wrażenie, iż wielu rodziców samo wpędza się w niepotrzebne wydatki. Nigdy nie czekam do końca sierpnia. Już w czerwcu zaglądam do gazetek i sprawdzam promocje. Kiedy zeszyty kosztują po złotówce, kupuję od razu cały komplet. To samo robię z blokami, kredkami, farbami czy plasteliną. Dzięki temu nie płacę dwa albo trzy razy więcej tylko dlatego, że zbliża się pierwszy września. Zanim kupię cokolwiek nowego, robię też porządki w domu. Co roku okazuje się, że zostały nam niewykorzystane zeszyty, prawie cały blok techniczny, kilka nowych ołówków albo klej. Nie wyrzucam dobrych rzeczy tylko dlatego, że zaczyna się kolejny rok szkolny. Plecak nie musi kosztować 300 zł Najbardziej dziwią mnie ceny plecaków. Naprawdę nie rozumiem, dlaczego niektórzy uważają, że dziecko co roku musi dostać nowy model za kilkaset złotych. Starszy syn chodzi z tym samym plecakiem już trzeci rok i nic się z nim nie dzieje. Młodszemu kupiłam nowy, bo idzie do pierwszej klasy, ale nie w sklepie z markowymi artykułami szkolnymi. Upolowałam świetny model w dyskoncie za niecałe 80 zł. Gdyby akurat nie było promocji, bez wahania poszukałabym na Vinted. Tam naprawdę można znaleźć plecaki w świetnym stanie za ułamek sklepowej ceny. Mam też jedną zasadę, której trzymam się od lat. Nie biegnę do sklepu z listą ze szkoły i nie wrzucam do koszyka wszystkiego, jak leci. Część rzeczy dzieci dostają dopiero po rozpoczęciu roku, część okazuje się w ogóle niepotrzebna, a czasem nauczyciel sam mówi, że wystarczy zwykły odpowiednik. Nie kupuję kleju za osiem złotych, skoro obok stoi taki za trzy. Nie wybieram najdroższych kredek tylko dlatego, że mają modne opakowanie. Dziecko nie będzie lepiej rysowało dlatego, że kredki kosztowały dwa razy więcej. Mam dość corocznego straszenia rodziców Najbardziej irytuje mnie atmosfera, która pojawia się każdego lata. W internecie można odnieść wrażenie, że bez kilku tysięcy złotych lepiej w ogóle nie posyłać dziecka do szkoły. Oczywiście wiem, że są rodziny, którym jest bardzo trudno, i nie chcę tego podważać. Sama też liczę każdą złotówkę. Mam jednak wrażenie, że część rodziców daje się nakręcić reklamom i modzie. Wszystko musi być nowe, markowe, najlepiej z bohaterem aktualnie popularnej bajki. Potem pojawiają się wpisy o tym, że 300+ to kropla w morzu potrzeb. A może czasem wystarczy po prostu kupować rozsądniej? Nie twierdzę, że mój sposób jest jedyny słuszny. Wiem jednak jedno – od kilku lat działa i dzięki temu szkolne zakupy nie są dla naszej rodziny powodem do stresu. Komentarz redakcji Prawda, jak zwykle, leży gdzieś pośrodku. Wysokość wydatków na wyprawkę szkolną zależy od wielu czynników – wieku dziecka, wymagań szkoły, tego, czy trzeba kupić pierwszy plecak, obuwie na zmianę, strój na WF albo uzupełnić przybory po poprzednim roku. Nie da się jednak ukryć, że część kosztów można ograniczyć dzięki planowaniu zakupów. Warto wcześniej przejrzeć rzeczy z poprzedniego roku, porównać ceny w różnych sklepach, korzystać z promocji i pamiętać, że droższy produkt nie zawsze oznacza lepszy. Z drugiej strony nie ma też nic złego w tym, że rodzic raz na jakiś czas kupi dziecku wymarzony piórnik czy plecak, jeśli pozwala mu na to domowy budżet. Najważniejsze, by decyzje zakupowe były świadome, a nie podejmowane pod wpływem presji czy reklam. Zobacz także: Nie kupuje wyprawki w wakacje. „Wydałam 600 zł. Po przeczytaniu wiadomości ze szkoły rozbeczałam się” Nauczyciele powinni dorzucać się do wyprawki? „Tyle wymagają, a chyba nie widzieli cen w papierniczym” 300+ już dawno nie starcza na wyprawkę. „Syn idzie do 2 klasy. Mówi, że to obciach mieć ten sam plecak”
Nauczycielka: „Dzisiejsze 7-latki nie znają liter i imion rodziców. We wrześniu czeka nas armagedon”
Za kilka tygodni tysiące dzieci po raz pierwszy usiądą w szkolnych ławkach. Jedne przekroczą próg klasy z ciekawością, może nawet ekscytacją, inne zasiądą w ławkach pełne lęku i napięcia. Nauczycielka, która napisała do naszej redakcji, przekonuje jednak, że coraz częściej największym wyzwaniem nie są emocje pierwszaków, lecz oczekiwania dorosłych wobec szkoły.
Przygotowanie dziecka do szkoły nie oznacza, że przyszły pierwszoklasista powinien biegle czytać czy liczyć. Znacznie ważniejsze są umiejętności rozwijane na co dzień – ciekawość świata, sprawność manualna, umiejętność skupienia uwagi, rozmowy z dorosłymi czy znajomość podstawowych informacji o sobie i swojej rodzinie. Specjaliści od lat podkreślają, że największy wpływ na gotowość szkolną mają codzienne, pozornie zwyczajne aktywności: wspólne czytanie książek, zabawy słowne, rysowanie, układanie klocków czy rozmowy podczas spaceru. Szkoła odgrywa w edukacji ogromną rolę, ale nie jest w stanie zastąpić tego, co dziecko wynosi z domu. Zdaniem naszej czytelniczki wielu rodziców o tym nie pamięta. „Nie chodzi o to, żeby sześciolatek czytał książki” Przeczytałam u was na Facebooku tekst o tym, że rodzice coraz częściej zrzucają odpowiedzialność za edukację na szkołę. Przez chwilę zastanawiałam się, czy naprawdę jest aż tak źle, ale szybko doszłam do wniosku, że niestety mogłabym dopisać do tego artykułu jeszcze kilkanaście własnych historii. Pracuję w szkole podstawowej od kilkunastu lat i naprawdę lubię swoją pracę. Każdy wrzesień jest dla mnie nowym początkiem, bo do klasy trafiają dzieci z różnymi temperamentami, doświadczeniami i możliwościami. Nigdy nie oczekiwałam, że wszystkie będą umiały czytać albo liczyć do stu. Mam jednak wrażenie, że z roku na rok coraz częściej zaczynamy od rzeczy, które jeszcze niedawno wydawały się oczywiste. Od razu chcę podkreślić, że nie oczekuję od dzieci cudów. Pierwsza klasa właśnie po to istnieje, żeby uczyć czytania, pisania i liczenia. Problem polega na tym, że coraz częściej trafiają do nas dzieci, które nigdy wcześniej nie miały książki w ręku, nie rozpoznają większości liter, a trzymanie kredki sprawia im ogromną trudność. Nie martwi mnie to, że czegoś jeszcze nie potrafią. Martwi mnie raczej to, że wielu rodziców jest przekonanych, iż przygotowanie dziecka do szkoły w ogóle ich nie dotyczy. Słyszę później: „Od tego jest szkoła”, jakby przekroczenie progu klasy miało w kilka tygodni zastąpić lata wspólnego czytania, rozmów i codziennego zainteresowania dzieckiem. „Szkoła może bardzo wiele, ale nie zrobi wszystkiego” Każdego roku podczas pierwszych zajęć poznaję dzieci i staram się dowiedzieć o nich jak najwięcej. Coraz częściej zdarzają się jednak sytuacje, które naprawdę mnie zaskakują. Niektóre dzieci nie potrafią powiedzieć, jak nazywa się ich mama lub tata, mylą nazwę miejscowości, w której mieszkają, albo nie wiedzą, jaki mają adres... Wiem, że nie dotyczy to wszystkich rodzin, ale takich przypadków jest więcej niż jeszcze kilka lat temu. Mam wrażenie, że wielu dorosłych żyje dziś w nieustannym pośpiechu. Po pracy trzeba zrobić zakupy, ugotować obiad, posprzątać, odebrać dziecko z zajęć dodatkowych. Najłatwiej więc wręczyć tablet albo telefon, bo wtedy przez chwilę jest cisza. Problem w tym, że żaden ekran nie zastąpi wspólnego czytania książeczki, rozmowy o obrazkach, zabawy w wyszukiwanie literek na szyldach czy odpowiadania na setki dziecięcych pytań. To właśnie podczas takich zwyczajnych chwil dzieci rozwijają słownictwo, ciekawość świata i gotowość do nauki. Nauczyciel naprawdę jest w stanie nauczyć dziecko czytać. Może pomóc mu polubić książki, odkryć matematykę i uwierzyć we własne możliwości. Nie jest jednak w stanie w kilka miesięcy nadrobić wszystkiego, czego zabrakło przez poprzednie lata. Piszę ten list nie po to, żeby kogokolwiek zawstydzić. Chciałabym tylko przypomnieć rodzicom, że edukacja nie zaczyna się pierwszego września. Ona zaczyna się dużo wcześniej – wtedy, gdy dziecko siada mamie na kolanach z książeczką, pyta o litery na opakowaniu płatków śniadaniowych albo chce opowiedzieć, co wydarzyło się w przedszkolu. To są chwile, których żadna szkoła nie jest w stanie zastąpić. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Od 1 września koniec tradycyjnych lekcji i siedzenia w ławkach. Nauczycielka: „To może być niezły chaos” Nauczyciele nawet w wakacje nie mają życia: „Matka ucznia powiedziała, że mi zapłaci” Już jest kalendarz roku szkolnego 2026/2027: więcej laby niż nauki. Będą dłuższe wakacje, zmiany w organizacji ferii
Do matki z pociągu na Hel: widziałam, co robiłaś za plecami dzieci, i bardzo mi ciebie żal
Tamtego dnia jechałam w tym samym wagonie, zaledwie dwa rzędy dalej. Obserwowałam Cię przez dobre cztery godziny drogi. Droga mamo z pociągu na Hel, piszę to bezpośrednio do Ciebie, bo widziałam, co robiłaś ukradkiem za plecami swoich dzieci, i bardzo, ale to bardzo ci współczuję.
Chciałabym Cię mocno przytulić i powiedzieć, że jesteś wspaniała, bo to, co działo się na Twoim fotelu, to obrazek, który powinna zobaczyć każda kobieta zmagająca się z poczuciem winy. Przez całą podróż byłaś dla swoich maluchów − na oko trzyletniego chłopca i rocznej dziewczynki − absolutną oazą spokoju i cierpliwości. Twoje maluchy od samego początku wariowały, wierciły się, marudziły i rozrzucały zabawki po całym przejściu. Ty jednak ani razu nie podniosłaś głosu. Cierpliwie podawałaś chrupki, wyciągałaś kolejne książeczki, bawiłaś się w pokazywanie widoków za oknem i co chwilę ocierałaś buzię młodszej córeczce. Z boku wyglądałaś jak chodzący ideał z Instagrama, perfekcyjna matka, która z pełnym uśmiechem na twarzy ogarnia samotną wyprawę na wakacje. Pasażerowie wokół tylko potakiwali z uznaniem, widząc Twoją niesamowitą klasę. Ja jednak siedziałam pod takim kątem, że widziałam Twoje odbicie w szybie oraz momenty, gdy dzieciaki na chwilę zajmowały się wyglądaniem na perony. Wtedy na Twoją twarz wkradał się potworny, paraliżujący smutek. Gdy maluchy odwracały się tyłem, Ty ukradkiem ocierałaś płynące ciurkiem łzy zmęczenia i bezsilności, które najwyraźniej dusiłaś w sobie od bardzo wielu dni. Przed dziećmi grałaś rolę radosnej, silnej przewodniczki... ... a za ich plecami Twoje ciało wręcz drżało od cichego szlochu. Gryzłaś wargi, żeby nie wydać z siebie żadnego dźwięku, napinałaś mięśnie i co chwilę brałaś głęboki wdech, byle tylko te małe oczka nie zobaczyły, że ich mama po prostu pęka z wycieńczenia. Doskonale znałam ten stan. To ciche wypalenie macierzyńskie, o którym w naszym społeczeństwie wciąż tak mało się mówi, bo przecież matka ma być zawsze szczęśliwa, wdzięczna i silna. Ty prawdopodobnie od miesięcy nie przespałaś ani jednej pełnej nocy, a w głowie miałaś milion czarnych myśli, czy w ogóle poradzisz sobie sama na tym Helu z dwójką wymagających maluchów. Ta samotność w tłumie pasażerów i ta potworna presja, żeby nie pokazać słabości przed własnym potomstwem, po prostu mnie zasmuciła. Wiele z nas nosi w sobie ten sam cichy dramat Gdy pociąg gwałtownie zahamował na Twojej stacji docelowej, zniknęłaś w tłumie turystów. Zostałam na swoim fotelu z ogromnym żalem, że nie zdążyłam podać Ci chusteczki i powiedzieć tego jednego, ważnego zdania: masz pełne prawo czuć się wykończona. Zwykły płacz i chwila słabości to nie jest żadna klęska wychowawcza ani powód do wstydu, tylko całkowicie naturalny sygnał, że dałaś z siebie już wszystko. Czy my, współczesne kobiety, musimy bez przerwy harować na dwa etaty emocjonalne i dławić w sobie złość oraz bezsilność, żeby otoczenie nie uznało nas za wyrodne matki? Ta nieznajoma dziewczyna z pociągu na Hel uświadomiła mi, jak wiele z nas nosi w sobie ten sam, cichy dramat każdego dnia. Serdeczności, Daria Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Zatarasowała wózkiem przejście w pociągu i została zlinczowana. „Od matek oczekuje się nadludzkiej perfekcji”
Smutna prawda o nocach na większości kolonii. Oburzona matka: „Nikt o tym nie mówi, a rodzice powinni krzyczeć”
Okazało się, że podczas gdy w dzień kadrze udawało się utrzymać pozory dyscypliny, to w nocy w pokojach pensjonatów zaczynało się regularne, cyfrowe eldorado. I to wcale nie za sprawą przemyconych telefonów.
Czuję, że jako rodzice dajemy się masowo nabijać w butelkę przez organizatorów wyjazdów dla dzieci. W ubiegłym tygodniu mój 9-letni syn wrócił ze swoich pierwszych kolonii nad morzem. Turnus miał być sportowy, zdrowy, pełen ruchu i budowania pięknych relacji z rówieśnikami. W umowie stało wyraźnie, że dzieci mają ograniczony dostęp do telefonów komórkowych − opiekunowie wydawali im smartfony tylko na godzinę po obiedzie, żeby mogły zadzwonić do rodziców. Byłam zachwycona, bo myślałam, że mój syn wreszcie przejdzie porządny cyfrowy detoks. Niestety, po powrocie Oliwierka do domu prawda wyszła na jaw. Przeżyłam szok. Telewizor w pokoju na kolonii − ukryte zagrożenie w hotelach Kiedy Oliwier kładł się wczoraj do łóżka, zaczął mi opowiadać, że na kolonii w ogóle nie mógł spać, bo razem z chłopakami z pokoju oglądali niesamowite rzeczy. Zapytałam go, zupełnie zdezorientowana, jak to możliwe, skoro telefony oddawali wychowawcom przed kolacją. Mój syn spojrzał na mnie jak na kosmitkę i z pełnym luzem oświadczył, że przecież w każdym pokoju na ścianie wisiał wielki, nowoczesny telewizor z podłączonym szybkim internetem i darmowym dostępem do platformy YouTube oraz kablówki. Zaniemówiłam. Wychowawcy o godzinie 22:00 robili obchód, gasili światła, zamykali drzwi i szli do swoich pokoi. Wtedy dzieciaki łapały za piloty, odpalały ekrany, przyciszały dźwięk i zaczynały maratony. Nikt tego nie kontrolował. Właściciele pensjonatów w ogóle nie ustawiają w tych urządzeniach trybu rodzicielskiego. Przecież to jest jakiś ponury żart. Wysyłam dziecko na obóz sportowy za grube tysiące złotych, a ono przez dwa tygodnie zarywa noce, gapiąc się w ekran i chłonąc najgorszy internetowy ściek. Nieodpowiednie treści w internecie i brak kontroli nad dziećmi Najbardziej przeraża mnie to, co te dziewięciolatki oglądały po nocach, gdy dorośli spali w najlepsze. Oliwier z wypiekami na twarzy zaczął mi opowiadać o patostreamerach, o wulgarnych filmikach z wyzwiskami, o strasznych historiach z duchami, po których potem bał się w nocy pójść sam do łazienki. Oglądali też programy paradokumentalne, których poziom, delikatnie mówiąc, pozostawia wiele do życzenia. Jak my, świadomi rodzice, mamy uczyć dzieci mądrego korzystania z technologii i dbać o ich kruchą psychikę, skoro w miejscu, które z założenia powinno być bezpieczne, funduje się im taki emocjonalny i cyfrowy śmietnik? Przecież te dzieciaki wracają z wakacji potwornie przebodźcowane, niewyspane, z podkrążonymi oczami i rozregulowanym układem nerwowym. Oliwier przez pierwsze trzy dni po powrocie był tak agresywny i płaczliwy, że nie mogłam go rozpoznać. Teraz już rozumiem, skąd ten nagły bunt − jego młody mózg po prostu skapitulował pod wpływem nocy spędzonych przed ekranem. Odpowiedzialność wychowawcy na obozie − gdzie kończy się praca kadry? Mój mąż uważa, że przesadzam i szukam dziury w całym, bo przecież za naszych czasów też się nie spało na koloniach i opowiadało straszne historie. Ale no na litość boską, opowiadanie bajek z latarką pod kołdrą a oglądanie wulgarnych i brutalnych filmów z internetu na wielkim ekranie to są dwie zupełnie różne bajki. Uważam, że to jest skrajne lenistwo i niedopełnienie obowiązków ze strony organizatorów oraz kadry. Skoro biuro podróży bierze odpowiedzialność za nasze dzieci przez dwadzieścia cztery godziny na dobę, to wychowawca ma zakichany obowiązek sprawdzić pokój przed turnusem i po prostu zabrać te nieszczęsne piloty albo poprosić obsługę hotelu o odłączenie telewizorów. Łatwo jest rzucić na stronie internetowej piękne hasła o aktywnym wypoczynku bez telefonów, a potem przymykać oko na to, że dzieciaki mają w pokojach nieograniczony dostęp do najgorszej tandety. Czuję się potwornie oszukana jako rodzic. Od dzisiaj będę pierwszą osobą, która przed wpłaceniem zaliczki na jakikolwiek obóz zapyta dyrekcję, czy w pokojach są telewizory i jak zamierzają kontrolować nocny wypoczynek dzieciaków. Co o tym myślicie, drogie mamy? Czy Waszym zdaniem na koloniach trzeba dać dzieciom pełną swobodę, czy też macie dość tego oszukiwania nas przez organizatorów? Pozdrawiam serdecznie, Asia Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Przykre: zabrała dziecko na rollercoaster, ale coś poszło nie tak. Dziewczynce po wszystkim tylko latała główka
Nauczyciel kazał kupić papier xero, ręczniki i chusteczki. Matka nie wytrzymała: „To na co idą nasze podatki, skoro rodzice muszą jeszcze wyposażyć szkołę?”
Spojrzałam na listę i pomyślałam sobie tylko jedno: to na co właściwie idą te wszystkie nasze podatki, skoro musimy sami zaopatrzyć budynek szkolny w środki czystości?
Trzymam właśnie w rękach spis zakupów i przecieram oczy ze zdumienia. Moja sześcioletnia Gabrysia od września dumnie maszeruje do pierwszej klasy państwowej podstawówki. Wiadomo, że nowy etap oznacza spore wydatki − buty z jasną podeszwą, plecak, dres na w-f, nie ma z tym dyskusji. Jednak lista, którą wręczyła nam wychowawczyni, totalnie mną tąpnęła. Zamiast tradycyjnych przyborów do piórnika, na kartce czarno na białym stoi, że każdy uczeń musi dostarczyć ryzy papieru do drukarki, wielkie paczki chusteczek higienicznych oraz mydło. Wyposażenie szkoły − dlaczego rodzice mają kupować artykuły gospodarcze? W pełni rozumiem, że dzieci podczas zajęć zużywają sporo materiałów. Jednak wrzucanie do jednego worka zeszytów i bloków rysunkowych z chemią gospodarczą to gruba przesada. Szkoła wymaga, aby przynieść papier ksero, kartony wyciąganych chusteczek w pudełkach oraz butle detergentów antybakteryjnych. Mamy rok 2026 i wydawałoby się, że państwowe placówki mają zapewnione elementarne finansowanie na bieżące utrzymanie łazienek czy sekretariatu, a nie przerzucają koszty na portfele i tak już obciążonych rodziców. Gdy sprawdziłam ceny tych wszystkich pozycji w drogerii, okazało się, że muszę wydać kilkadziesiąt złotych tylko po to, by Gabrysia miała na czym pisać sprawdziany i czym wytrzeć nos. Nikt nie pyta nas o zgodę − dostajemy od nauczycieli gotowy nakaz i oczekuje się, że bez mrugnięcia okiem przytaszczymy te wszystkie paczki pierwszego września do sali. Finansowanie oświaty z budżetu − gdzie znikają zapasy z wyprawek? Najbardziej absurdalny w tym wszystkim jest system rozliczania tych rzeczy. Te wszystkie ryzy, mydła i ręczniki papierowe lądują w klasowym magazynku, z którego czerpie się bez żadnych ograniczeń. Doświadczone mamy otwarcie przyznają, że te zapasy idą na bieżące potrzeby całej placówki − od kserowania materiałów dla wyższych klas po sprzątanie korytarza. W rezultacie rodzice, którzy sumiennie wydają pieniądze na lepszej jakości, delikatne chusteczki czy gruby papier, fundują darmowe materiały dla osób ignorujących zalecenia dyrekcji. Uważam, że to jawna niesprawiedliwość. Odprowadzam co miesiąc wysokie składki z mojej pensji i mam pełne prawo oczekiwać, że podstawowe środki czystości w toaletach oraz papier do drukarki są gwarantowane przez gminę i państwo. Przerzucanie odpowiedzialności za niedofinansowanie oświaty na budżety domowe rodzin to pójście na łatwiznę, które staje się już u nas niebezpieczną normą. Prawa rodzica w szkole − jak zareagować na ukryte opłaty? Wszystko się we mnie buntuje przeciwko takiemu cichemu przyzwoleniu na naciąganie. Szkoła publiczna z założenia ma być bezpłatna, a wymuszanie dostarczania towarów pierwszej potrzeby dla sprawnego działania instytucji to naruszenie wszelkich zasad. Chciałam zapytać inne mamy: jak podchodzicie do takich list od nauczycieli przed nowym rokiem? Czy bezdyskusyjnie niesiecie do klas te wszystkie kartony i detergenty, czy potraficie asertywnie odmówić i spakować dziecku wyłącznie to, co jest mu potrzebne do nauki? Zastanawiam się, czy zgłosić te praktyki bezpośrednio do kuratorium, czy zacisnąć zęby i zapłacić dla świętego spokoju. Pozdrawiam całą Redakcję Mamotoja, Ania Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Złożyli w porę wniosek i już cieszą się pieniędzmi. ZUS wypłaca po kilkaset złotych na dziecko
Żenująca scena na szlaku do Morskiego Oka: po matce aż spływał pot. „Pokolenie książąt w pełnej krasie”
Droga Redakcjo Mamotoja, piszę do Was ten list na gorąco, bo chociaż od naszego powrotu z Zakopanego minęły już dwa dni, to we mnie nadal wszystko gotuje się z oburzenia. To, co zobaczyłam na własne oczy podczas naszej rodzinnej wycieczki w Tatry, po prostu zwaliło mnie z nóg.
Mam na imię Karolina, jestem mamą 7-letniego Bartka i razem z mężem staramy się od małego uczyć syna samodzielności i miłości do aktywnego wypoczynku. W zeszłą środę wybraliśmy się na kultowy szlak z Palenicy Białczańskiej nad Morskie Oko. Pogoda była piękna, słońce paliło, a droga, jak każdy wie, prowadzi stale pod górę i potrafi dać w kość nawet dorosłemu. Niestety, zamiast cieszyć się pięknymi widokami, odczułam tam potworny niesmak. Sytuacja była tak absurdalna, że ludzie wokół po prostu zatrzymywali się i szeptali między sobą, kręcąc z politowaniem głowami. Pewna kobieta pchała przed sobą pod górę klasyczny wózek spacerowy. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie pasażer, który w nim siedział. Duże dziecko w wózku − do jakiego wieku pozwalać na spacerówkę? W głębokim siedzisku wózka, z nogami zwisającymi niemal do samej ziemi i ugiętymi w kolanach, siedział chłopak na oko mający 8, a może nawet 9 lat. To nie był żaden schorowany maluch, tylko wielki, zdrowy, silny chłopak, który gabarytowo ledwo mieścił się w tym stelażu. W dłoniach trzymał telefon komórkowy, na nosie miał modne okulary przeciwsłoneczne i z absolutnie obojętną miną klikał coś na ekranie, podczas gdy jego matka niemal mdlała z wysiłku. Ta kobieta była bordowa na twarzy, koszulkę miała dosłownie całą mokrą od potu, a jej oddech słychać było chyba z odległości kilkunastu metrów. Pchała ten gigantyczny ciężar pod górę ostatkiem sił, a jej synek nawet na sekundę nie oderwał wzroku od gry, żeby zapytać, czy może ma mamie jakoś pomóc albo chociaż przejść parę metrów na własnych nogach. Słuchałam tego jej sapania i nie wierzyłam własnym oczom. Przecież to jest szczyt i jakieś kompletnie chore wyręczanie dziecka przez nadgorliwą matkę. Dziewięciolatek ma już na tyle wykształcone mięśnie i kondycję, że bez problemu potrafi przejść te kilka kilometrów po idealnie asfaltowej drodze. W tym samym czasie mój 7-letni synek maszerował dziarsko obok nas z małym plecakiem i nie marudził, bo wiedział, że w góry idzie się po to, żeby chodzić. Wychowanie dzieci w dzisiejszych czasach − jak hodujemy niedorajdy życiowe W pewnym momencie wózek zaklinował się na jakimś małym kamieniu na asfalcie. Matka szarpnęła nim raz i drugi, mało się nie przewracając. Chłopak w środku tylko fuknął z niezadowoleniem, przewrócił oczami i rzucił w stronę matki pełne pretensji zdanie, że mogłaby jechać ostrożniej, bo przez nią przegrał kolejny poziom w grze. Myślałam, że ta kobieta go ustawi do pionu, każe mu natychmiast wysiąść i iść na piechotę. Ale na litość boską, jakże mocno się pomyliłam! Ona zaczęła go jeszcze przepraszać, poprawiła mu daszek od słońca i podała chłodny napój z rurką, żeby tylko królewicz się nie denerwował. Słuchałam tego i czułam, jak krew uderza mi do głowy. Przecież to jest jakieś hodowanie życiowych niedorajd, które za kilka lat nie będą potrafiły zrobić wokół siebie absolutnie nic. Jak ten młody człowiek ma w przyszłości poradzić sobie z jakimkolwiek wysiłkiem, z trudnościami w szkole czy w pracy, skoro od małego uczy się go, że jego jedynym zadaniem jest leżeć, pachnieć i zbierać owoce ciężkiej pracy zlanej potem matki? Jak uczyć dziecko samodzielności i wyznaczać granice? Najgorsze jest to, że tacy rodzice uważają swoje zachowanie za przejaw wielkiej, bezgranicznej miłości. Są przekonani, że chronią dziecko przed zmęczeniem, a tak naprawdę robią mu potworną niedźwiedzią przysługę. Górska turystyka z dzieckiem powinna być nauką pokonywania własnych słabości, hartowaniem charakteru i łapaniem kontaktu z naturą, a nie bezmyślnym dowożeniem leniwego nastolatka pod same drzwi schroniska. Przez takie podejście dzisiejsza młodzież nie ma szacunku do starszych, do ich pracy i wysiłku. Ta zlana potem matka pchała ten wózek z miną męczennicy, a jej syn traktował ją jak darmowego tragarza. Co o tym myślicie, drogie czytelniczki? Czy Waszym zdaniem to ja jestem staroświecka, a duże dziecko w wózku spacerowym na szlaku w Tatrach to dzisiaj normalny objaw troski rodzicielskiej? Jak dla mnie to była skrajna kompromitacja, która idealnie pokazuje, dokąd zmierza współczesne bezstresowe wychowanie. Pozdrawiam serdecznie całą Redakcję Mamotoja, Karolina Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Pierwszego dnia obozu syn zadzwonił z płaczem. Wychowawcom powiem jedno: dziękuję”
Nauczyciele powinni dorzucać się do wyprawki? „Tyle wymagają, a chyba nie widzieli cen w papierniczym”
Państwo daje nam marne trzysta złotych z programu Dobry Start, co przy dzisiejszej drożyźnie jest po prostu kroplą w morzu potrzeb. Cała reszta potężnych kosztów spada na nas, rodziców, a lista życzeń pedagogów ciągnie się jak papier toaletowy.
Gdy weszłam do działu szkolnego w markecie, przeżyłam prawdziwy szok cenowy. Zwykły blok rysunkowy z grubszą okładką kosztuje teraz tyle, co dobra czekolada, a porządne farby plakatowe, które nie zmywają się od samego patrzenia, to wydatek rzędu kilkudziesięciu złotych. Nauczyciele zaznaczają wyraźnie: plastelina ma być miękka i z dwunastoma kolorami, klej tylko w sztyfcie i to często konkretnej marki, bo inne rzekomo słabo trzymają, a zeszyty wyłącznie w grubych oprawach, żeby się nie niszczyły. Ceny przyborów szkolnych − finansowy armagedon przed wrześniem Do tego dochodzą specjalne teczki, segregatory, bibuły we wszystkich kolorach tęczy, pędzelki z naturalnego włosia i nożyczki dla leworęcznych, bo mój Janek akurat tak pisze. No na litość boską, czy moje dziecko idzie do pierwszej klasy szkoły podstawowej, czy na akademię sztuk pięknych? Kupując te wszystkie bloki, wycinanki i pastele dla dwójki dzieci, zostawiłam przy kasie ponad pięćset złotych, a przecież nie kupiłam jeszcze nawet plecaków, piórników, kapci ani strojów na wf. Finanse młodych rodzin w dzisiejszych czasach są napięte jak postronki, a szkoła udaje, że problem drożyzny nie istnieje. Lista przyborów do szkoły − dlaczego rodzice mają płacić za wyposażenie klas? Najbardziej rozwala mnie jednak to, że połowa tych rzeczy z listy wcale nie służy mojemu dziecku do indywidualnej pracy. Nauczyciele wymagają, żeby przynieść po dwie paczki białego papieru ksero, trzy opakowania chusteczek higienicznych w pudełku, mydło w płynie i ręczniki papierowe. No przepraszam bardzo, to na co idą pieniądze z budżetu państwa i z naszych podatków, skoro rodzic musi od A do Z wyposażyć klasową świetlicę i łazienkę? Wychodzi na to, że robimy za darmowych dostawców chemii i artykułów biurowych dla placówek oświatowych. Kiedy rozmawiałam o tym z koleżanką z pracy, ona stwierdziła, że to normalne i pani wychowawczyni przecież nie kupi tego ze swojej pensji. No dobrze, rozumiem to, ale dlaczego pedagog z łatwością wpisuje na listę najdroższe marki kredek czy farb, skoro sam nie musi za to płacić? Łatwo wypisuje się kolejne punkty na kartce, kiedy koszty ponosi ktoś inny. Gdyby dorośli w szkole musieli sami zrzucić się na te wszystkie wymyślne materiały plastyczne, które potem leżą w szafach do czerwca, na pewno dziesięć razy zastanowiliby się, czy zwykły blok za trzy złote nie wystarczy do narysowania przysłowiowego domku i drzewka. Wyprawka szkolna za 300 plus? Państwowa pomoc to za mało Skończyło się na tym, że po powrocie do domu wybuchła u nas potężna awantura, bo mąż zaczął mnie uciszać, mówiąc, że marudzę i z dziećmi nie ma co oszczędzać na edukacji. Ale ja czuję potworny żal i bunt przeciwko takiemu systemowi. Uważam, że dbanie o finanse domowe to obowiązek, a szkoła publiczna z założenia powinna być darmowa. Dzisiaj wyprawka dla pierwszoklasisty to jest koszt rzędu tysiąca złotych, biorąc pod uwagę tornister chroniący kręgosłup i porządne buty na zmianę z białą podeszwą. Dyrektorzy i nauczyciele ciągle mówią o partnerstwie z rodzicami, a to partnerstwo polega głównie na tym, że my otwieramy portfele, a oni dyktują warunki. Chciałam zapytać inne czytelniczki i pracujące mamy: czy Waszym zdaniem przesadzam? Czy oczekiwanie, że szkoła i grono pedagogiczne zaczną brać pod uwagę realne koszty życia i ograniczą swoje kosmiczne wymagania do minimum, to jest roszczeniowość? Jak to wygląda w Waszych miastach, czy też musicie kupować tony papieru ksero i nożyczki z certyfikatami? Pomóżcie, bo ta sytuacja spędza mi sen z powiek przed nowym rokiem szkolnym. Pozdrawiam serdecznie Redakcję, Sylwia Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Złożyli w porę wniosek i już cieszą się pieniędzmi. ZUS wypłaca po kilkaset złotych na dziecko
Otworzyła walizkę córki po powrocie z obozu i zamarła. „Już z daleka czułam, co się święci”
„Jeszcze nie zdążyłam zapytać córki, jak było na obozie. Postawiła walizkę w przedpokoju, a ja już wiedziałam, że coś jest nie tak. Nie musiałam jej nawet otwierać. Zapach mówił sam za siebie. Gdy w końcu rozsunęłam suwak, przez chwilę tylko stałam i patrzyłam” – pisze nasza czytelniczka.
Powrót z kolonii czy obozu to zwykle czas opowieści o nowych przyjaźniach i świetnej zabawie. Nasza czytelniczka przyznaje jednak, że zanim usiadła z córką, by posłuchać o wszystkich przygodach, czekało ją zupełnie inne wyzwanie. Jedna walizka przypomniała jej, że dzieci na wyjazdach żyją zupełnie innymi sprawami niż segregowanie ubrań. „Byłam przekonana, że wszystko będzie do prania” Moja córka ma 10 lat i w tym roku pierwszy raz pojechała na dwutygodniowy obóz. Były kajaki, jezioro, podchody, ogniska i mnóstwo zajęć od rana do wieczora. Kiedy wróciła, była szczęśliwa, opalona i zachrypnięta od śpiewania. Patrzyłam na nią i cieszyłam się, że miała tak udane wakacje. Walizkę zostawiła w przedpokoju. Pomyślałam, że zaraz wszystko wrzucę do pralki... Ale już z daleka czułam, co się święci. Po otwarciu walizki zrozumiałam, skąd ten zapach. Na samym wierzchu leżał mokry ręcznik plażowy. Pod nim wilgotna bluza. Jeszcze niżej kostium kąpielowy, którego córka najwyraźniej nie zdążyła wysuszyć po ostatniej kąpieli w jeziorze. Obok były przepocone koszulki po kajakach i całodziennych wycieczkach. Najbardziej zdziwiło mnie jednak coś innego: na samym dnie leżały pięknie złożone, zupełnie czyste ubrania. Dokładnie tak, jak je spakowałam. Musiałam wyprać dosłownie wszystko, nawet to, czego córka ani razu nie założyła. Swoją drogą, jak to w ogóle możliwe, że tylu ciuchów nawet nie wyjęła z walizki?! Chodziła non stop w jednym i tym samym...? „Ona nawet nie wiedziała, że robi coś źle” Zapytałam córkę, dlaczego nie oddzielała mokrych rzeczy od suchych. Spojrzała na mnie kompletnie zdziwiona. – Bo mi nie powiedziałaś... Nawet czasu nie było. Wracaliśmy z jeziora, przebieraliśmy się i biegliśmy na kolację. Potem ognisko, dyskoteka albo nocna gra. Nagle dotarło do mnie, że ona naprawdę nie myślała o walizce. Myślała o tym, żeby zdążyć na wszystkie atrakcje. Dla niej najważniejsze były wspomnienia, a nie zapach koszulek. Nie mam do córki pretensji, przecież sama pamiętam swoje kolonie. Dzieci na wyjazdach żyją chwilą i tak powinno być! Za rok do walizki dorzucę jej tylko jedną dodatkową rzecz – kilka dużych worków na brudne i mokre ubrania. To drobiazg, który może uratować całą zawartość bagażu, a po powrocie zostanie nam więcej czasu na słuchanie opowieści o nowych koleżankach, kajakach i nocnych podchodach. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Wilgotne stroje kąpielowe, ręczniki czy ubrania po aktywnościach na świeżym powietrzu bardzo szybko nabierają nieprzyjemnego zapachu, zwłaszcza jeśli przez kilka dni pozostają zamknięte w walizce. Co więcej, wilgoć może przenieść się również na rzeczy, które w ogóle nie były używane. Dlatego przed wyjazdem warto spakować dziecku kilka dużych worków lub szczelnych toreb na mokrą odzież. To prosty sposób, by po powrocie uniknąć nie tylko przykrego zapachu i ułtawić dziecku pakowanie. Zobacz także: Jeden rzut oka na sukienkę córki po powrocie z kolonii i matka zamarła. „Wychowawca pozwolił im na to w biały dzień” Dziadkowie powinni fundować wnukom kolonie? „Niech się chociaż dorzucą, skoro wymigują się od opieki” „Pierwszego dnia obozu syn zadzwonił z płaczem. Wychowawcom powiem jedno: dziękuję”
Przykre sceny przy budce z lodami w Ustce. „Dziecko aż zanosiło się płaczem, a mama udawała, że nie widzi”
„Najpierw usłyszałam płacz. Gdy odwróciłam głowę, zobaczyłam małego chłopca, który wyciągał rączki do mamy. Ona ani razu na niego nie spojrzała” – pisze nasza czytelniczka.
Spacerowaliśmy z rodziną po deptaku w Ustce. Jak wielu turystów zatrzymaliśmy się przy jednej z budek z lodami. Kolejka była długa, dzieci przebierały nogami z niecierpliwości, a wokół unosił się zapach gofrów. Właśnie wtedy zauważyłam tego chłopca. Maluch od początku był wyraźnie zmęczony. Pocierał oczy, przytulał się do mamy i co chwilę prosił, żeby wzięła go na ręce. Ona stała w kolejce i przeglądała telefon. Chłopiec próbował zwrócić na siebie uwagę, delikatnie ciągnąc ją za sukienkę. „Nie kupiła mu lodów. Nie to było najgorsze...” Po chwili chłopiec zobaczył, że inne dzieci trzymają w rączkach kolorowe lody. Poprosił mamę, żeby też mu kupiła. Nie usłyszałam całej rozmowy, ale kobieta stanowczo odmówiła. Nie zdziwiło mnie to. Każdy rodzic ma prawo powiedzieć dziecku „nie”. Sama wielokrotnie odmawiam swoim dzieciom różnych rzeczy i nie mam z tego powodu wyrzutów sumienia. Najbardziej poruszyło mnie jednak to, co wydarzyło się później. Chłopiec rozpłakał się. Nie wpadł w histerię, nie rzucał się na ziemię. Po prostu płakał coraz głośniej i wyciągał rączki w stronę mamy, jakby szukał u niej ukojenia. Ona nie zareagowała. Patrzyła przed siebie, jakby była w kolejce sama. W pewnym momencie zauważyłam, że kilka osób zaczęło spoglądać na chłopca z ogromnym współczuciem. Starsza pani stojąca przede mną ścisnęła mocniej torebkę i cicho powiedziała do męża: – Serce się kraje. Ten chłopiec nie wyglądał na dziecko, które domaga się zabawki za wszelką cenę. Wyglądał jak maluch, który był zmęczony, rozczarowany i bardzo potrzebował, żeby mama go przytuliła albo chociaż spojrzała mu w oczy. Nie dostał nawet tego. Po kilku minutach kobieta... kupiła gofra i ruszyła dalej. Chłopiec szedł za nią zapłakany, co chwilę ocierając policzki. „Dzieci nie zawsze płaczą przez lody” Od tamtej chwili minęło już trochę czasu, a ja wciąż myślę o tej scenie. Nawet nie dlatego, że dziecko nie dostało lodów, a mamusia kupiła sobie cieplutkiego, chrupiącego gofra, chociaż jest w tym coś naprawdę okrutnego. Zastanawiam się jednak, czy czasami nie zapominamy, że za dziecięcym płaczem bardzo często kryje się coś więcej niż ochota na słodycze. Może zmęczenie. Może przebodźcowanie. Może potrzeba bliskości. Trzyletnie dziecko nie potrafi jeszcze powiedzieć: „Mamo, jest mi trudno”. Ono pokazuje to emocjami, a naszym zadaniem jest te emocje zauważyć. Nie zawsze musimy kupować dziecku loda, ale zawsze powinniśmy je zauważyć. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Odmowa zakupu lodów czy innej zachcianki nie jest błędem wychowawczym. Dzieci potrzebują granic i uczą się, że nie każde pragnienie zostanie spełnione. Specjaliści zwracają jednak uwagę, że równie ważne jak sama odmowa jest dostrzeżenie emocji dziecka. Trzyletni maluch nie ma jeszcze dojrzałych sposobów radzenia sobie z rozczarowaniem. Krótka rozmowa, przytulenie czy nazwanie jego uczuć nie oznaczają ulegania – pokazują dziecku, że nawet wtedy, gdy słyszy „nie”, nadal jest ważne i wysłuchane. Zobacz także: Przykre sceny na plaży w Łebie: ludzie odwracali wzrok. „Chłopiec prosił mamę, żeby przestała. Aż zanosił się płaczem” Dantejskie sceny za parawanem w Kołobrzegu. „Po wszystkim matka wytarła ręce i udawała, że nic się nie stało” Niestosowne zwyczaje na all inclusive w Turcji. „Kelnerzy podchodzą do dzieci, a rodzice pękają ze śmiechu”
Dziadkowie powinni przyjechać po wnuka, gdy biorą go na weekend? Matka: „Przecież mają auto”
Uważam, że skoro dziadkowie chcą spędzić czas z wnukiem, to powinni po niego przyjechać, a nie zrzucać całą logistykę na wiecznie zmęczonych rodziców. Przecież mają auto, mnóstwo wolnego czasu na emeryturze, więc nie zubożeliby od tego.
Szanowna Redakcjo! Wszystko zaczęło się od niewinnego posta pewnej dziewczyny w grupie dla rodziców, która zapytała, jak to jest u innych: czy dziadkowie powinni przyjechać po wnuka, gdy biorą go na weekend, czy to rodzice mają obowiązek tachać malucha przez pół województwa. Kiedy weszłam w sekcję komentarzy i zobaczyłam, jak starsze panie i niektóre mamy naskoczyły na autorkę posta, zdrętwiałam. Moja własna teściowa odstawia dokładnie taki sam cyrk. Babcia co tydzień dzwoni i opowiada, jak to potwornie tęskni za 4-letnim Miłoszkiem. Mówi, że chętnie weźmie go na sobotę i niedzielę do siebie. Super, prawda? Opieka dziadków nad wnukami − kto odpowiada za transport dziecka? Diabeł tkwi jednak w szczegółach, a konkretnie w dowozie. Teściowie mieszkają czterdzieści kilometrów od nas. Kiedy mówię, że super, niech wpadają po małego w piątek po południu, to nagle zaczyna się cała litania narzekań. A to, że im się nie opłaca jechać w tę i z powrotem, a to, że benzyna droga, a to, że przecież my mamy młode oczy i to my powinniśmy Miłoszka przywieźć i jeszcze w niedzielę wieczorem odebrać. No na litość boską, ręce opadają. My z mężem ciężko harujemy na etatach przez cały tydzień. W piątek o godzinie 17:00 jedyne, o czym marzę, to zrzucić szpilki, usiąść na kanapie i nie oglądać korków na trasie. Zamiast tego mam pakować młodego, wsiadać za kółko i tłuc się godzinę w jedną stronę, żeby zrobić teściom przyjemność. Dla mnie opieka dziadków nad wnukami w weekend to ma być też chwila oddechu dla zmęczonych rodziców, a nie kolejny logistyczny koszmar do odhaczenia na liście zadań. Czas wolny dziadków na emeryturze − dlaczego rodzice mieliby dowozić dzieci? Najbardziej rozwala mnie ten brak logiki u starszego pokolenia. Moi teściowie są od pięciu lat na emeryturze. Ich jedynym obowiązkiem w ciągu dnia jest podlanie pomidorów na działce i obejrzenie wieczornych wiadomości. Mają sprawne, nowoczesne auto, które większość tygodnia stoi bezczynnie pod domem i niszczeje. Dlaczego więc człowiek, który ma do dyspozycji bite dwadzieścia cztery godziny na dobę, nie może wsiąść w ten swój samochód, przyjechać po ukochanego wnuczka i ułatwić życia swoim własnym dzieciom? Dzisiejsi dziadkowie stali się potwornie wygodni. Chcą spijać samą śmietankę z rodzicielstwa − pobawić się z czystym, najedzonym dzieckiem przez parę godzin, zrobić ładne zdjęcia, a cały trud, koszty paliwa i zarywanie weekendowych poranków zrzucić na nas. Kiedy napisałam to szczerze na Facebooku, starsze panie w komentarzach mało mnie nie rozszarpały. Usłyszałam, że jestem niewdzięczna, roszczeniowa, i że powinnam całować teściową po rękach, że w ogóle chce spojrzeć na mojego syna. No przepraszam bardzo, ale to chyba działa w dwie strony. Konflikt o opiekowanie się wnukiem − jak wyznaczyć granice dziadkom? W zeszły piątek postanowiłam postawić sprawę asertywnie i wyznaczyć jasne granice. Kiedy teściowa zadzwoniła z pytaniem, o której przywieziemy Miłosza, odpowiedziałam spokojnie, że dzisiaj jesteśmy z mężem wykończeni i nie damy rady przyjechać. Powiedziałam wprost: jeśli chcecie spędzić weekend z wnukiem, zapraszamy, wpadajcie po niego, kluczyki od auta macie, bak pełny. W słuchawce zapadła lodowata cisza, a potem usłyszałam, że jestem bezczelna i skoro tak stawiam sprawę, to oni zostają w domu, a ja pozbawiam dziecko kontaktu z dziadkami. Skończyło się na tym, że Miłosz został z nami, a teściowa nie odzywa się do mnie do teraz. Mój mąż oczywiście twierdzi, że przesadzam i powinnam dla świętego spokoju te czterdzieści kilometrów przejechać, żeby nie robić kłótni w rodzinie. Ale ja mam już dość tego wiecznego uginania się pod żądaniami starszego pokolenia. Uważam, że dziadkowie, którzy mają auto i masę czasu, sami powinni przyjechać i potem odwieźć wnuka po weekendzie. To nie jest roszczeniowość, tylko normalny, zdrowy szacunek dla naszego czasu i zmęczenia. Maria Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: Dziadkowie powinni zabrać dzieci na całe wakacje? „To ich obowiązek. Przecież i tak nie pracują”
Rośnie pokolenie małych kombinatorów. „Chciałam kupić od dzieci lemoniadę. Gdy zobaczyłam, skąd mają cukier, aż się przeżegnałam”
Coraz częściej zachwycamy się przedsiębiorczością dzieci. Uczą się zarabiać, liczyć pieniądze i wychodzić z inicjatywą. Ale czy równie często uczymy je, gdzie przebiega granica między zaradnością a cwaniactwem? Jedna wakacyjna scena skłoniła naszą czytelniczkę do takich właśnie przemyśleń.
W ostatnich tygodniach trudno ich nie zauważyć. Przy osiedlach, parkach czy drogach prowadzących do placów zabaw pojawiają się dzieci sprzedające domową lemoniadę. Jedni widzą w tym świetną lekcję przedsiębiorczości, inni – uroczy obrazek wakacji. Nasza czytelniczka przekonuje jednak, że jedna taka budka skłoniła ją do zupełnie innych przemyśleń. „Wracałyśmy z dyżuru wakacyjnego” Mam pięcioletnią córkę, która przez część wakacji chodzi do przedszkola na dyżur. Kilka dni temu odbierałam ją po południu i jak zwykle wracałyśmy pieszo do domu. Na rogu ulicy zauważyłyśmy troje dzieci. Miały może po dziewięć, dziesięć lat. Rozłożyły składany stolik, przygotowały dzbanek z lemoniadą, plastikowe kubeczki i własnoręcznie namalowaną kartkę z ceną. Moja córka od razu poprosiła, żebyśmy kupiły po kubku. Pomyślałam, że dlaczego nie. Zawsze wolę wesprzeć dzieci, które próbują same coś zrobić, niż słuchać, że młodzi tylko siedzą przed ekranami. Kiedy jedno z dzieci nalewało lemoniadę, zauważyłam na stoliku przezroczysty woreczek wypchany jednorazowymi saszetkami z cukrem. Było ich naprawdę mnóstwo. Z uśmiechem zapytałam: – Ale się przygotowaliście. Skąd tyle cukru? Chłopiec odpowiedział bez najmniejszego zawahania: – Z Żabki. Dziewczynka od razu dodała: – I ze stacji benzynowej. Tam zawsze jest pełno. Powiedziały to takim tonem, jakby opowiadały o czymś całkowicie oczywistym. „Przecież można brać” Zapytałam: – A ktoś wam pozwolił zabrać tyle saszetek? Usłyszałam: – Przecież one są za darmo. Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Nie zrobiłam dzieciom wykładu. Nie chciałam ich zawstydzać. Pomyślałam jednak, że ktoś musiał im kiedyś pokazać, że skoro coś stoi na ladzie, to można brać garściami. Chyba nikt nie wyjaśnił im, że te saszetki są dla klientów, którzy właśnie piją kawę albo jedzą posiłek, a nie po to, żeby wynosić je do własnego biznesu. Naprawdę nie chodzi mi o kilka saszetek cukru. Chodzi o sposób myślenia. Coraz częściej słyszymy, że dzieci powinny być przedsiębiorcze, zaradne i kreatywne. Zgadzam się z tym. Tylko że przedsiębiorczość nie może oznaczać, że wszystko, co nie jest przykręcone do podłogi, wolno zabrać, bo „przecież było za darmo”. Moja córka przez całą drogę do domu opowiadała, że ona też chciałaby kiedyś sprzedawać lemoniadę. Powiedziałam jej, że to świetny pomysł, ale cukier kupimy w sklepie albo weźmiemy z naszej kuchni. Bo uczciwość też jest czymś, czego dzieci uczą się od dorosłych. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Stoiska z domową lemoniadą stają się w Polsce coraz popularniejsze i dla wielu dzieci są świetną okazją do nauki liczenia pieniędzy, odpowiedzialności czy kontaktu z ludźmi. To wartościowa forma zabawy, jeśli towarzyszą jej rozmowy o zasadach. Warto przypominać dzieciom, że jednorazowe saszetki z cukrem udostępniane w sklepach, restauracjach czy na stacjach benzynowych są przeznaczone dla klientów korzystających z danego miejsca. Przedsiębiorczość i pomysłowość najlepiej rozwijają się wtedy, gdy idą w parze z uczciwością i szacunkiem do cudzej własności. Zobacz także: „Chciałam kupić od dzieci lemoniadę, dopóki nie zobaczyłam, o co proszą”. Tak rodzice uczą cwaniactwa?
Zgodziła się zaopiekować wnuczką w wakacje. „Córka wręczyła mi listę zakazów. Aż mi się żal zrobiło Klarci”
„Córka powiedziała, że to tylko kilka zasad. Kiedy przeczytałam kartkę, usiadłam przy stole i przez chwilę nie wiedziałam, czy mam się śmiać, czy płakać” – pisze nasza czytelniczka.
Wakacje u babci dla wielu dzieci są synonimem swobody, przygód i odrobiny pobłażliwości. Coraz częściej jednak dziadkowie słyszą od rodziców szczegółowe wskazówki dotyczące opieki nad wnukami. Nasza czytelniczka przyznaje, że lista, którą otrzymała od córki przed dwutygodniowym pobytem sześcioletniej Klary, mocno ją zaskoczyła. „Chciałam po prostu pobyć z wnuczką” Dzień dobry, mam 63 lata i od dawna czekałam, aż Klara będzie na tyle duża, by spędzić u mnie część wakacji. Gdy córka zapytała, czy zaopiekuję się nią przez dwa tygodnie, bardzo się ucieszyłam. Przygotowałam pokój, kupiłam farby, kredki i zaplanowałam wycieczki do lasu oraz nad jezioro. Byłam przekonana, że jedynym problemem będzie to, czy wnuczka nie zatęskni za rodzicami. Dzień przed przyjazdem córka wręczyła mi kartkę. Powiedziała, że spisała najważniejsze zasady. Na liście było kilkanaście punktów: żadnych lodów po godzinie 16, maksymalnie 20 minut bajek dziennie, zakaz chodzenia boso po trawie, codzienne ćwiczenia z angielskiego i obowiązkowe zasypianie o 19.30. Do tego dokładny jadłospis i prośba, żebym codziennie wysyłała zdjęcia wszystkich posiłków. „Zrobiło mi się żal Klary” Nie obraziłam się. Rozumiem, że dziś rodzice mają inne podejście niż my kiedyś. Zrobiło mi się jednak żal Klarci. Wakacje u babci powinny być czasem odpoczynku i wspólnej radości, a nie kolejnym projektem do realizacji według harmonogramu. Porozmawiałam z córką spokojnie. Ustaliłyśmy, które zasady są naprawdę ważne, a gdzie możemy sobie pozwolić na trochę luzu. Klara przyjechała, a my spędziłyśmy wspaniałe dwa tygodnie. Były lody, wieczorne czytanie książek i spacery boso po trawie. Dziś myślę, że córka nie chciała mnie kontrolować. Po prostu bardzo się stara być dobrą mamą. Mam jednak nadzieję, że pozwoli też swojej córce być po prostu dzieckiem. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Komentarz redakcji Rodzice mają prawo ustalać zasady dotyczące swoich dzieci, a dziadkowie – własne granice związane z opieką. Przed dłuższym pobytem wnuków warto spokojnie porozmawiać o oczekiwaniach. Dzięki temu wakacje u babci mogą być czasem odpoczynku i dla dziecka, i dla dorosłych. Czytaj także: „Babcia chce wziąć na wakacje tylko jedno z moich dzieci. Mogłaby się bardziej postarać i zabrać dwoje” Dziadkowie nie chcą zajmować się wnukami w wakacje. „Teściowie wolą jechać do Egiptu, a chciałam im nawet zapłacić” Matka: „Zapytałam 8-letnią córkę sąsiadki, dlaczego przychodzi do nas codziennie o 12. Odpowiedź mnie osłabiła”
Niestosowne zwyczaje na all inclusive w Turcji. „Kelnerzy podchodzą do dzieci, a rodzice pękają ze śmiechu”
Na wakacjach łatwo ulec atmosferze beztroski. Śmiejemy się, kiedy śmieją się inni, i zakładamy, że skoro wszyscy dobrze się bawią, to nasze dziecko też.
Wakacje all inclusive mają być czasem odpoczynku. Nasza czytelniczka przekonuje jednak, że podczas pobytu w Turcji zobaczyła coś, co skłoniło ją do refleksji o granicach, które w 40 stopniach zdają się rozmywać. Słusznie zauważa, że dziecko również ma prawo do własnych granic, nawet jeśli dorosły uznaje je za „zabawne”. „Wszyscy się śmiali. Tylko moje dziecko nie” Pojechaliśmy do Turcji z pięcioletnią córką Zuzią. To były jej pierwsze zagraniczne wakacje. Jest pogodnym dzieckiem, ale potrzebuje chwili, żeby oswoić się z nowymi ludźmi. Pierwszego dnia poszliśmy do bufetu na kolację. Córka sama nałożyła sobie makaron w sosie, jakieś warzywa. Była z siebie dumna, bo bardzo lubi robić takie rzeczy samodzielnie. Do naszego stolika podszedł kelner. Najpierw coś do niej powiedział po angielsku, potem po turecku. Nie zrozumiała ani słowa. Uśmiechnęła się tylko niepewnie. Po chwili zabrał jej talerz. Odszedł kilka kroków dalej i zaczął żartować. Udawał, że zaraz zje kolację Zuzi. Przy sąsiednich stolikach kilka osób wybuchnęło śmiechem. Moja córka nie. Patrzyła na mnie coraz bardziej przestraszona. – Czemu pan mi zabrał...? – zapytała cichutko. Po chwili kelner wrócił, oddał talerz i próbował jeszcze pogłaskać ją po głowie. Córka aż się wzdrygnęła. To był moment, w którym wiedziałam, że muszę reagować. Grzecznie poprosiłam kelnera, żeby nie głaskał mojej córki ani z niej nie żartował. „Usłyszałam, że przesadzam” Jeszcze kilka razy miały miejsce podobne sytuacje. Zuzia ma złote loczki, wielkie niebieskie oczy, wiem, że przyciąga wzrok w kraju, gdzie jednak jest inna kultura i trochę inny typ urody. Zdarzało się, że ktoś z obsługi chciał robić jej zdjęcie albo jakoś ją zagadywał czy próbował pożartować, pogłaskać po włosach. Ja nie twierdzę, że ten kelner czy jacyś inni ludzie chcieli zrobić coś złego. Jestem przekonana, że w jego oczach był to niewinny żart i sposób na rozluźnienie atmosfery. No, taka część kultury, takie poczucie humoru. Zresztą potem rozmawiałam z inną rodziną z Polski. Tamta mama mi powiedziała, że przecież kelner był przesympatyczny i że Zuzia musi trochę wyluzować, a nie taka nabuzowana zawsze jak bąk. Strasznie mnie to uderzyło, takie podejście, że dziecko musi się zgadzać i cieszyć, kiedy ktoś je zaczepia. Pięciolatka nie ma obowiązku uśmiechać się do każdego dorosłego tylko dlatego, że ten ma dobre intencje. Nie musi pozwalać się dotykać. Nie musi śmiać się z żartów, których nie rozumie. Nie musi udawać, że wszystko jest w porządku. „Granice dziecka są ważniejsze niż dobre samopoczucie dorosłego” Po tamtej sytuacji długo rozmawiałam z córką. Powiedziałam jej, że zrobiła dokładnie to, co powinna. Cofnęła się, kiedy poczuła dyskomfort, i przyszła do mnie, żeby mi o wszystkim opowiedzieć. Mam nadzieję, że zapamięta z tych wakacji właśnie to. Że ma prawo powiedzieć „nie”. Że nie musi być miła za wszelką cenę. Że nawet jeśli wszyscy wokół się śmieją, jej uczucia nadal są ważne. Naszym zadaniem, jako rodziców, nie jest pilnowanie, żeby nasze dzieci przypadkiem nie uraziły dorosłego. Cioci czy babci, kiedy chcą dać dziecku buziaczka, a ono się wyrywa. Albo właśnie kelnera, kiedy ten żartuje i wszyscy się świetnie bawią. Wszyscy oprócz dziecka. Naszym zadaniem jest sprawić, żeby nasze dziecko czuło się bezpiecznie, i nikt mnie nie przekona, że jest inaczej. Komentarz redakcji W wielu hotelach w Turcji, Egipcie czy Tunezji obsługa nawiązuje z dziećmi bardzo serdeczny kontakt. Żarty, krótkie przekomarzanie się czy wspólne wygłupy często są elementem lokalnej kultury gościnności i dla wielu rodzin stanowią miłe wspomnienie z wakacji. Warto jednak pamiętać, że dzieci różnią się temperamentem. To, co dla jednego malucha będzie świetną zabawą, dla innego może być źródłem stresu. Jeśli rodzic widzi, że dziecko czuje się niekomfortowo, ma prawo zareagować i poprosić o zakończenie takiej interakcji. Najważniejszym wyznacznikiem powinny być emocje dziecka, a nie oczekiwania otoczenia. Jeśli rodzic widzi, że dziecko czuje się skrępowane, przestraszone lub wyraźnie nie chce uczestniczyć w takiej interakcji, ma pełne prawo zareagować. Specjaliści podkreślają, że uczenie dzieci stawiania granic i szanowania własnego dyskomfortu jest ważnym elementem budowania poczucia bezpieczeństwa i sprawczości. Zobacz także: „To żaden wyczyn jechać na all inclusive i pokazać dziecku basen”. Matka chwali się, że jej syn zwiedził pół Polski, zamiast leżeć plackiem Wielu rodziców robi to odruchowo. „To było nasze pierwsze all inclusive. Przez własne dzieci stałam się obiektem kpin” Plaga na all inclusive. „To najgorszy typ rodzica. Obserwowałam ich przy basenie. Myśleli, że nikt nie widzi”
Bulwersujący widok na deptaku w Międzyzdrojach. „Zwróciłam temu ojcu uwagę, a chwilę później ludzie wyciągnęli telefony”
Nie każda wakacyjna pamiątka mieści się w walizce. Nasza czytelniczka wróciła z Międzyzdrojów z obrazem, którego nie potrafi wyrzucić z pamięci. Wszystko wydarzyło się na zatłoczonym deptaku, a od jednej krótkiej uwagi zaczęła się scena, na którą patrzyli przypadkowi turyści.
Wśród straganów, lodziarni i budek z goframi na nadmorskich deptakach łatwo usłyszeć dziecięcy śmiech, ale czasem zdarzają się sytuacje, które zamiast wakacyjnych wspomnień, zostawiają po sobie zwyczajny smutek. Nasza czytelniczka twierdzi, że właśnie taki obraz przywiozła z Międzyzdrojów. „To był tylko lód” Byłam z mężem i dwójką dzieci na wakacjach w Międzyzdrojach. Wieczorem wybraliśmy się na spacer po deptaku. Dzieci chciały gofry, potem lody, więc jak większość turystów szliśmy powoli, oglądając stragany. Kilka metrów przed nami szedł ojciec z chłopcem. Dziecko mogło mieć najwyżej siedem lat, może nawet mniej. Trzymało w ręce dużego loda w wafelku i wyglądało na bardzo szczęśliwe. Nagle potknęło się o własną nogę. Lód wypadł mu z ręki i z hukiem spadł na kostkę brukową. Pomyślałam, że ojciec pewnie westchnie, może trochę ponarzeka, ale zaraz przytuli syna albo powie, że trudno, zdarza się. Bardzo się pomyliłam. Ojciec od razu zaczął krzyczeć. Nie tak, że podniósł tylko trochę głos, on naprawdę wydawał się wściekły, jakby osa go użądliła. – No pięknie! Jak zwykle! Nic nie potrafisz dopilnować! Zawsze wszystko musisz zepsuć! Chłopiec zamarł. Nawet nie płakał. Patrzył tylko na topniejącego na kostce loda, jakby liczył, że uda się jeszcze coś uratować. Po chwili usłyszałam kolejne słowa. – Wiesz, ile to kosztowało? Nie kupię ci drugiego. Sam jesteś sobie winny. Dopiero wtedy chłopiec wybuchł płaczem. „To tylko dziecko” Nie wytrzymałam. No taki mam charakter, że jak dziecku się krzywda dzieje, to muszę zareagować. Podeszłam spokojnie i powiedziałam tylko: – Naprawdę nie warto robić z tego takiej awantury. To przecież dziecko. Ojciec odwrócił się do mnie tak gwałtownie, że się nawet trochę przestraszyłam. – To moje dziecko. Proszę się nie wtrącać. Odpowiedziałam, że nie zamierzam go pouczać, ale naprawdę zrobiło mi się żal tego chłopca. Nie zasłużył na takie upokorzenie z powodu jednego loda. To chyba jeszcze bardziej go rozsierdziło. Zaczął mówić coraz głośniej, że dziś wszyscy chcą wychowywać cudze dzieci, a swoich nie potrafią. W pewnym momencie zauważyłam, że kilka osób stojących obok wyciągnęło telefony. Nie wiem, czy chcieli nagrywać ojca, czy po prostu bali się, że sytuacja zrobi się jeszcze bardziej napięta. Widziałam tylko, że wokół zebrał się mały tłum. W końcu ten facet złapał syna za rękę i odszedł. Ja wróciłam do męża i córek, ale nie mogę przestać myśleć o tym biednym chłopcu i o tym, co on musi przeżywać, jak ma za ojca takiego furiata. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Od redakcji Rodzice mają prawo się zdenerwować – są tylko ludźmi. Psychologowie zwracają jednak uwagę, że zawstydzanie, wyśmiewanie czy przypinanie dziecku etykiet („jesteś niezdarą”, „zawsze wszystko psujesz”) może być dla niego znacznie bardziej bolesne niż samo niepowodzenie. Dzieci uczą się odpowiedzialności nie dzięki upokorzeniu, ale dzięki spokojnym rozmowom i wsparciu. Czasem jedna reakcja dorosłego zostaje z nimi na długie lata – warto więc zastanowić się, co chcemy, by z takich sytuacji zapamiętały. Zobacz także: Dantejskie sceny za parawanem w Kołobrzegu. „Po wszystkim matka wytarła ręce i udawała, że nic się nie stało” Przykre sceny na plaży w Łebie: ludzie odwracali wzrok. „Chłopiec prosił mamę, żeby przestała. Aż zanosił się płaczem” „To żaden wyczyn jechać na all inclusive i pokazać dziecku basen”. Matka chwali się, że jej syn zwiedził pół Polski, zamiast leżeć plackiem
Matka rozkręciła aferę w samolocie. „Zapłaciłam, a nie miałam gdzie usiąść, żeby jej dziecko miało miejsce na nogi”
„Pomyślałam, że zaszła jakaś pomyłka. Uśmiechnęłam się do dzieci i grzecznie powiedziałam, że to nasze miejsca. Nie spodziewałam się, że za kilka sekund usłyszę słowa, po których w samolocie rozpęta się afera” – pisze nasza czytelniczka.
Wakacyjne loty często wiążą się z tłokiem i stresem. Rodzice podróżują z dziećmi, pasażerowie próbują zmieścić bagaże do schowków, a personel stara się sprawnie przygotować samolot do startu. Nasza czytelniczka przekonuje jednak, że nawet w takich warunkach obowiązują pewne zasady. Sama boleśnie się o tym przekonała podczas lotu z 12-letnią córką. „Specjalnie dopłaciłam do tych miejsc” Dzień dobry, w tym roku poleciałyśmy z córką na wakacje tanimi liniami. Nie był to nasz pierwszy lot, dlatego dobrze wiedziałam, że jeśli chce się mieć trochę więcej komfortu, trzeba za niego zapłacić. Nie chciałam ryzykować losowych miejsc, więc wykupiłam siedzenia z większą przestrzenią na nogi. Kosztowały więcej, ale uznałam, że skoro czeka nas kilkugodzinny lot, to warto. Na pokład weszłyśmy dość późno. Większość pasażerów siedziała już na swoich miejscach. Gdy doszłyśmy do naszego rzędu, zobaczyłam, że na naszych fotelach siedziała dwójka dzieci. Na oko miały może siedem albo osiem lat, trochę młodsze od mojej córki. Pomyślałam, że pewnie doszło do pomyłki. Uśmiechnęłam się i powiedziałam: – Przepraszam, ale to są nasze miejsca. Dzieci spojrzały po sobie, jakby nie bardzo wiedziały, co zrobić. Wtedy doskoczyła do nas ich mama. Powiedziała zupełnie spokojnym tonem, że posadziła dzieci tutaj, bo mają więcej miejsca na nogi. Dodała, że przecież samolot nie jest jeszcze pełny i możemy usiąść gdzieś indziej. Grzecznie odpowiedziałam, że nie chodzi o to, czy są inne wolne miejsca. Zapłaciłam za konkretne siedzenia i chciałabym z nich skorzystać. Myślałam, że na tym rozmowa się skończy, przecież to oczywiste, że skoro zapłaciłam za te miejsca, to mam do nich prawo. Jak bardzo się pomyliłam... „To tylko dzieci. Naprawdę zrobi pani z tego problem?” Kobieta momentalnie zmieniła ton. Powiedziała, że jestem bezduszna i że chyba nigdy nie podróżowałam z dziećmi. Patrzyłam na nią z niedowierzaniem, bo przecież obok mnie stała moja córka. Próbowałam spokojnie wytłumaczyć, że rozumiem, że każde dziecko chce siedzieć wygodnie. Nie rozumiem jednak, dlaczego ma się to odbywać kosztem innych pasażerów. Usłyszałam tylko, że „to przecież kilka godzin” i że mogę wykazać się odrobiną empatii. Zrobiło się naprawdę nieprzyjemnie. Wiem, że mogłabym dla świętego spokoju odpuścić, ale postanowiłam, że tak tego nie zostawię. Dopiero wtedy podeszła stewardesa i zapytała, co się dzieje. Poprosiła o karty pokładowe, spojrzała na numery miejsc i spokojnie powiedziała dzieciom, że muszą usiąść tam, gdzie zostały im przydzielone. No, właściwie ich matce to powiedziała. Ta mama zaczęła się wykłócać, ale stewardessa była nieugięta. W końcu dzieci bez słowa wstały i przesiadły się na swoje miejsca. Miałam nawet wrażenie, że było im zwyczajnie głupio. Ich mama rzuciła jeszcze w moją stronę kilka nieprzyjemnych uwag, ale potem był już spokój. Siedziałam na swoim miejscu i zastanawiałam się, skąd bierze się przekonanie, że jeśli ktoś podróżuje z dziećmi, to automatycznie może oczekiwać od innych rezygnacji z czegoś, za co zapłacili. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Od redakcji W wielu liniach lotniczych pasażerowie mogą dopłacić za wybór konkretnego miejsca – na przykład z większą przestrzenią na nogi lub w preferowanej części samolotu. Jeśli ktoś wykupił takie miejsce, ma prawo z niego skorzystać. Podróżowanie z dziećmi bywa wymagające i warto okazywać sobie wzajemną życzliwość. Dobrze jednak pamiętać, że wszelkie zmiany miejsc powinny odbywać się wyłącznie za zgodą zainteresowanych pasażerów. Samowolne zajmowanie cudzych foteli często prowadzi do niepotrzebnych konfliktów już na początku podróży. Zobacz także: Płaczące dziecko na pokładzie samolotu to nie problem. Ojciec: „Jestem dorosły i mam słuchawki” Dziadkowie wypinają się na wnuki w wakacje, a potem płacz, że nikt ich nie odwiedza. „Sami są sobie winni” Zabrała dzieci na wakacje autokarem, a koleżanki ją wyśmiały. „Jak można kisić dziecko 20 godzin?”
12-latek chciał kupić gofra na deptaku w Kołobrzegu. Reakcja jego matki to dowód, że pokolenie alfa będzie stracone
„Najpierw uśmiechnęłam się pod nosem. Pomyślałam, że za chwilę zobaczę chłopca, który sam zamówi sobie gofra i z dumą wróci do rodziców. Stało się jednak coś zupełnie odwrotnego. Patrzyłam na tę scenę i miałam wrażenie, że to nie dwunastolatek nie potrafi zrobić najprostszej rzeczy. To dorośli nie pozwalają mu nawet spróbować” – pisze nasza czytelniczka.
Kołobrzeski deptak tętnił życiem. Dzieci biegały z lodami, rodziny ustawiały się w kolejkach po gofry i watę cukrową, a z każdej strony słychać było wakacyjny gwar. Nasza czytelniczka przyznaje, że właśnie tam zobaczyła scenę, która skłoniła ją do refleksji nad tym, czy współczesne dzieci naprawdę są mniej samodzielne, czy może po prostu nie daje im się szansy, by tę samodzielność ćwiczyły. „Nawet nie pozwoliła mu otworzyć ust” Przyjechaliśmy z rodziną do Kołobrzegu na wczasy. Po południu wybraliśmy się na spacer deptakiem. Jak to nad morzem – dzieci od razu wypatrzyły budkę z goframi. W kolejce przede mną stała kobieta z chłopcem, który wyglądał na jakieś dwanaście lat. Trochę był starszy od moich dzieciaków. Usłyszałam, jak mówi do mamy, że chciałby kupić sobie gofra. Pomyślałam, że to świetny moment. W tym wieku większość dzieci bez problemu zrobi takie zakupy. Sama pamiętam, jak jako dwunastolatka chodziłam do sklepu po pieczywo, mleko czy lody i nikt nie robił z tego wielkiego wydarzenia. Zresztą nawet moje dzieci są już w stanie to ogarnąć. Mama chłopca zareagowała jednak zupełnie inaczej, niż się spodziewałam. Chłopiec zrobił krok w stronę okienka i już miał coś powiedzieć, kiedy mama weszła przed niego. To ona zamówiła gofra. To ona wybrała dodatki. To ona zapłaciła. To ona odebrała zamówienie. Kiedy sprzedawczyni wyciągnęła gofra w stronę chłopca, mama przejęła go pierwsza, mówiąc, że „jeszcze go upuści”. Potem poprosiła o dodatkowe serwetki, starannie owinęła nimi deser i dopiero wtedy podała go synowi, przypominając, żeby uważał i nie pobrudził koszulki. Przez cały ten czas chłopiec praktycznie się nie odezwał. Stał obok i tylko patrzył. Miałam wrażenie, że nawet nie próbował zaprotestować. Jakby przywykł do tego, że ktoś zawsze wszystko zrobi za niego. „Czy naprawdę boimy się pozwolić dzieciom dorastać?” Nie chodzi o jednego gofra. Nie chodzi nawet o tę konkretną rodzinę. Coraz częściej widzę rodziców, którzy wyręczają dzieci dosłownie we wszystkim. Zamawiają za nie jedzenie w restauracji, odpowiadają za nie lekarzowi, pakują im plecaki, rozwiązują każdy najmniejszy problem, zanim dziecko w ogóle zdąży się z nim zmierzyć. Robią to z miłości, jasne, rozumiem to. Chcą ułatwić dzieciom życie. Tylko czy przy okazji nie odbierają im czegoś bardzo ważnego? Samodzielności nie da się nauczyć z książki. Trzeba ją ćwiczyć właśnie w takich drobnych sytuacjach. Kupienie gofra, zapłacenie za niego, powiedzenie „dzień dobry”, „poproszę” i „dziękuję” to niby drobiazg. Tak naprawdę to mała lekcja odwagi i odpowiedzialności. Patrzyłam na tego chłopca i zrobiło mi się zwyczajnie smutno. Nie dlatego, że nie kupił sobie gofra. Dlatego, że ktoś najwyraźniej uznał, iż nawet tego nie potrafi. Mam tylko nadzieję, że jeszcze będzie miał wiele okazji, żeby przekonać się, że potrafi znacznie więcej, niż sądzą jego rodzice. Komentarz redakcji Psychologowie od lat zwracają uwagę, że samodzielność rozwija się stopniowo i najlepiej uczy się jej w codziennych, bezpiecznych sytuacjach. Samodzielne zamówienie posiłku, zapłacenie za drobny zakup czy rozmowa ze sprzedawcą mogą wydawać się błahostką, ale dla dziecka są ważnym ćwiczeniem odpowiedzialności i pewności siebie. Rodzice często wyręczają dzieci z troski i chęci ochrony przed stresem. Warto jednak zastanowić się, czy czasem nie odbieramy im okazji do zdobywania doświadczeń, które w przyszłości pomogą im odnaleźć się w dorosłym życiu. Zobacz także: „Współczesne dzieci to społeczne niedojdy”. Scena z 10-latkiem na deptaku ujawnia smutną prawdę o pokoleniu Alfa Na własne życzenie wychowujemy pokolenie ciamajd. Ze smutkiem patrzyłam, co ten 11-latek robi w nadmorskiej smażalni Kiedyś nauczyciel miał prawa, dziś boi się ucznia. Pedagog: „Czas przestać przepraszać za to, że wychowujemy”
Dziadkowie wypinają się na wnuki w wakacje, a potem płacz, że nikt ich nie odwiedza. „Sami są sobie winni”
Zarówno moi rodzice, jak i teściowie, po prostu bezczelnie wypinają się na wnuki w wakacje. Mają mnóstwo wolnego czasu, zdrowie im dopisuje, ale od opieki wymigują się na wszystkie możliwe sposoby. A potem jest wielki płacz przy wigilijnym stole, że dzieciaki ich nie odwiedzają, że wnuki są zimne i wolą siedzieć przed komputerem niż rozmawiać z babcią. Sami są sobie winni i nie zamierzam ich dłużej usprawiedliwiać.
Wczoraj zadzwoniłam do mamy z prośbą, żeby wzięła dzieciaki do siebie chociaż na trzy dni, bo z mężem mamy w firmie potworny młyn i nie wiemy już, w co ręce włożyć. Usłyszałam całą litanię wymówek, że ona ma teraz swoje plany, musi jechać do sanatorium, a teściowa jeszcze dodała, że na stare lata chce mieć święty spokój. No po prostu ręce opadają. Opieka dziadków nad wnukami − dlaczego babcia odmawia pomocy? Dzisiejsi emeryci kompletnie różnią się od dziadków z naszych czasów. Pamiętam, jak sama spędzałam u babci na wsi całe dwa miesiące, jadłam placki, biegałam po podwórku i budowałam najpiękniejsze wspomnienia. Moja mama wtedy pracowała, a babcia uważała za punkt honoru, żeby pomóc młodym. Dzisiaj? Dzisiaj jest totalne wygodnictwo i patrzenie na czubek własnego nosa. Moja matka woli iść na uniwersytet trzeciego wieku albo oglądać seriale, a teściowa spędza całe dni na działce, pielęgnując pomidory. Wnuki są super, ale tylko na obrazku, na chwilę, żeby zrobić ładne zdjęcie i pochwalić się koleżankom na osiedlu, jacy to oni są dumni. Kiedy przychodzi do realnego życia i trzeba pomóc w kryzysie, starsze pokolenie nagle zapada się pod ziemię. Przez ich samolubne podejście musimy z mężem wydawać kosmiczne pieniądze na prywatne półkolonie i obozy letnie, żeby dzieci nie siedziały same w bloku. Płatna opieka nad dzieckiem w wakacje kosztuje tyle, że oddajemy na to całą jedną pensję, a dziadkowie nawet słowem nie pisną, żeby się chociaż dorzucić. Konflikt pokoleń w rodzinie − jak niechęć dziadków niszczy relacje z dziećmi Najbardziej rozwala mnie jednak to późniejsze zdziwienie i pretensje. Moja teściowa potrafi ostentacyjnie płakać w słuchawkę, że Igor i Maks nie chcą do niej dzwonić, że jak przyjeżdżamy raz na dwa miesiące w odwiedziny, to dzieciaki bąkną tylko „dzień dobry” i uciekają do drugiego pokoju. A jak mają z nimi budować relacje, skoro dziadkowie są dla nich obcymi ludźmi? Dzieciak czuje, kiedy jest dla kogoś ciężarem i intruzem. Moje dzieci doskonale słyszały, jak babcia przez telefon mówiła, że nie ma siły na ich krzyki i woli odpocząć. Nie da się kupić miłości i szacunku wnuka za pomocą jednej taniej czekolady na urodziny czy rzuconego w przelocie pytania, co tam w szkole. Relacje buduje się wtedy, kiedy jest ciężko, poprzez wspólne spędzanie czasu, smażenie naleśników w wakacyjny poranek, pójście na lody i zwykłą, ludzką obecność. Skoro dziadkowie wypinają się na wnuki, gdy te najbardziej ich potrzebują, to niech nie oczekują, że te dzieci za dziesięć lat będą przychodzić do nich ze swoimi sekretami albo opiekować się nimi na starość. Jak wyznaczyć granice dziadkom i przestać prosić o opiekę? Wczoraj po tej odmowie podjęłam z mężem twardą i ostateczną decyzję. Koniec z proszeniem, koniec z telefonami i robieniem z siebie petentów. Przestajemy wyciągać rękę i organizować im czas z wnukami na siłę. Skoro teściowie i moi rodzice wybrali święty spokój i swoje sanatoria, to niech je mają. Kiedy moja mama zadzwoniła wieczorem z pytaniem, czy nie jestem na nią obrażona, odpowiedziałam spokojnie, ale prosto z mostu, że nie jestem obrażona, tylko wyciągam wnioski. Powiedziałam jej wprost: nie masz czasu teraz dla moich dzieci, to nie miej pretensji, że one nie będą miały czasu dla ciebie na starość. W słuchawce zapadła lodowata cisza, a dzisiaj mój brat już wydzwania, że jestem niewdzięczna i bezczelna. Mam to jednak głęboko gdzieś. Uważam, że asertywność w rodzinie i wyznaczenie jasnych granic to jedyny sposób, żeby nie dać się wykończyć psychicznie. Nie zamierzam dłużej udawać, że jesteśmy zgraną, wspierającą się rodziną. Co o tym myślicie, drogie czytelniczki i inne mamy? Czy Waszym zdaniem przesadzam, czy to dzisiejsze starsze pokolenie totalnie straciło instynkt rodzinny? Doradźcie coś, bo czuję się z tym wszystkim potwornie oszukana przez najbliższych. Pozdrawiam serdecznie, Justyna Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Bogaci teściowe przez lata nie dali na wnuki nawet złotówki. Przy niedzielnym obiedzie przypadkiem odkryłam, na co wydają swój majątek”
Tyle matka dostaje alimentów na dwoje dzieci: ojcu nie jest wstyd? „Klepiemy biedę, ale co zrobić?”
Mam nadzieję, że opublikujecie moje słowa, bo mam już serdecznie dosyć udawania, że wszystko jest w porządku i dawania sobie rady za wszelką cenę. Chcę, żeby cały świat zobaczył, jak w naszym kraju traktuje się samotne matki i jak bezkarnie ojcowie mogą migać się od odpowiedzialności.
Klepiemy biedę, ale co zrobić, kiedy człowiek zostaje ze wszystkim kompletnie sam i musi co miesiąc oglądać każdą złotówkę z trzech stron przed jej wydaniem? Śmieszne kwoty alimentów na dwoje dzieci w Polsce Mój były mąż co miesiąc z wielką łaską przelewa na moje konto równe tysiąc pięćset złotych na naszą dwójkę maluchów. Na młodszego, czteroletniego synka dostaję dokładnie 600 złotych, a na starszą, ośmioletnią córkę, która chodzi już do drugiej klasy, całe 900 złotych. Kiedy na rozprawie sądowej sędzia przyklepała te kwoty, mój były partner rzucił mi w twarz spojrzenie, jakbym właśnie wygrała los na loterii i oskubała go do suchej nitki. On naprawdę uważa, że za te grosze jestem w stanie utrzymać, nakarmić i ubrać dwójkę dynamicznie rozwijających się dzieciaków w czasach, gdy ceny w sklepach spożywczych przyprawiają o zawrót głowy. Po opłaceniu czynszu za skromne mieszkanie, rachunków za prąd i gaz oraz przedszkola dla młodszego, z moich własnych zarobków i tych jego śmiesznych alimentów nie zostaje praktycznie nic. Te 1500 złotych od ojca dzieci pęka w ułamku sekundy podczas jednych większych zakupów spożywczych i aptecznych, bo przecież dzieci w tym wieku ciągle łapią jakieś infekcje. Ojciec do niczego innego się nie dokłada, nie interesuje go, czy dzieci mają buty na zimę, czy córka ma podręczniki do szkoły, ani za co opłacę im wyjazd w wakacje. On uważa, że jego rola skończyła się na zrobieniu przelewu i ma święty spokój przez resztę miesiąca, żyjąc sobie na pełnej petardzie i nie odmawiając sobie żadnych przyjemności. Widzę w mediach społecznościowych, jak wrzuca zdjęcia z zagranicznych wyjazdów, pije drogą kawę w modnych knajpach i kupuje sobie markowe ciuchy, podczas gdy ja co miesiąc drżę na samą myśl o awarii pralki czy konieczności dokupienia dzieciom kurtek na zmianę. Ile kosztuje utrzymanie dziecka i realne koszty życia? Zastanawiam się czasem, czy faceci tacy jak mój były mąż kiedykolwiek zrobili samodzielnie zakupy dla dziecka, czy oni w ogóle mają blade pojęcie, ile kosztuje normalne, codzienne życie? Moja ośmioletnia córka rośnie jak na drożdżach, co trzy miesiące muszę kupować jej nowe buty, bo stare zwyczajnie zaczynają ją pić w palce, a przecież nie puszczę dziecka do szkoły w zniszczonych adidasach. Młodszy syn potrzebuje ubrań do przedszkola, zdrowego jedzenia, owoców, nabiału i witamin, a każda wizyta w markecie czy papierniczym po wyprawkę szkolną to jest dla mojego budżetu potężny cios. Koszty życia i utrzymania dwójki dzieci w wieku 4 i 8 lat w obecnej rzeczywistości są gigantyczne i te 1500 złotych nie starcza nawet na pokrycie jednej trzeciej realnych wydatków. Ojciec moich dzieci uważa, że skoro dorzuca się do jedzenia, to jego obowiązek wygasł, a całkowicie zapomina o kosztach leków, dentysty, komitetu rodzicielskiego czy chociażby wyjścia dzieciaków na urodziny do kolegi z grupy. Klepiemy biedę i odmawiam sobie dosłownie wszystkiego, nie pamiętam, kiedy ostatnio kupiłam coś dla siebie, kiedy byłam u fryzjera czy kupiłam nową bluzkę, bo każda wolna złotówka idzie na potrzeby moich skarbów. Ojcowie nie chcą płacić wyższych alimentów? Najbardziej w tym wszystkim boli mnie absolutna znieczulica i brak jakiegokolwiek wstydu ze strony człowieka, który przecież deklarował, że kocha te dzieci nad życie i oddałby za nie wszystko. Dlaczego polscy ojcowie tak bardzo nienawidzą płacić na własne dzieci i wolą kombinować, ukrywać dochody i pracować na czarno, byle tylko syn czy córka nie dostali od nich ani grosza więcej? Mój były mąż oficjalnie wykazuje najniższą krajową, choć wszyscy doskonale wiedzą, że pod stołem dostaje drugą wypłatę i żyje na naprawdę wysokim poziomie, popijając kawkę ze Starbucksa i latając na wakacje do Egiptu. System prawny w naszym kraju jest dziurawy jak ser szwajcarski i zamiast chronić samotne matki, pozwala takim cwaniakom na bezkarne śmianie się nam prosto w twarz. Pisze to wszystko ku przestrodze i jako wyraz buntu przeciwko temu, jak bardzo jesteśmy spychane na margines i zmuszane do bohaterskiej walki o przetrwanie każdego kolejnego dnia. Mam nadzieję, że mój głos dotrze do innych kobiet w podobnej sytuacji i pokaże im, że nie są same w tej nierównej walce z systemem i bezdusznymi byłymi partnerami. Julia Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz też: „Gdy po 5 latach starań zaszłam w ciążę, mąż mi nie uwierzył i wyprowadził się z domu. Myślał, że go zdradzam, a prawda była bardziej bolesna”
Przykre sceny na plaży w Łebie: ludzie odwracali wzrok. „Chłopiec prosił mamę, żeby przestała. Aż zanosił się płaczem”
„Jeszcze nigdy nie miałam takiej ochoty wtrącić się w cudze wychowanie. Patrzyłam na tę scenę i czułam narastającą złość, bo miałam wrażenie, że tylko jedna osoba nie rozumie, co właśnie przeżywa kilkuletni chłopiec. Kiedy spojrzałam na ludzi siedzących obok, zobaczyłam, że oni też odwracają wzrok z zakłopotania” – pisze nasza czytelniczka.
Wakacje nad morzem kojarzą się z beztroską, wspólną zabawą i chwilami, które zostają z rodziną na długie lata. Nasza czytelniczka przyznaje jednak, że z wyjazdu do Łeby przywiozła przede wszystkim jedno wspomnienie. Scena, którą zobaczyła na plaży, skłoniła ją do refleksji nad tym, czy dorośli zawsze potrafią usłyszeć, co naprawdę próbują powiedzieć ich dzieci. „Początkowo nie widziałam w tym nic dziwnego” Dzień dobry, wybraliśmy się z mężem i dwójką dzieci na tydzień do Łeby. Pogoda dopisała, więc większość czasu spędzaliśmy na plaży. Kilka metrów od naszego parawanu rozłożyła się młoda kobieta z chłopcem, miał może sześć lat. Oboje wyglądali na pogodnych i uśmiechniętych, dlatego nic nie zwiastowało, że za chwilę będę świadkiem takiego cyrku. Nie mówię o tym dziecku, broń Boże, ale o jego mamuśce. Kobieta co chwilę wyciągała telefon i kierowała obiektyw w stronę syna. Pomyślałam, że chce zrobić kilka pamiątkowych zdjęć albo nagrać jakiś filmik. Sama przecież fotografuję swoje dzieci podczas wyjazdów i nigdy nie przyszłoby mi do głowy, że może być w tym coś niewłaściwego. Dopiero po kilku minutach zauważyłam, że chłopiec coraz wyraźniej traci cierpliwość. „On chciał po prostu pobawić się z mamą” Kobieta prosiła syna, żeby jeszcze raz przebiegł brzegiem morza. Po chwili poprosiła go, żeby wrócił i zrobił to jeszcze raz, bo tym razem „nie wyszło”. Następnie kazała mu skakać przez fale, śmiać się do obiektywu i patrzeć w określonym kierunku. Za każdym razem znajdował się jakiś powód, dla którego trzeba było powtórzyć ujęcie. Chłopiec wykonywał wszystkie polecenia, ale z każdą minutą było widać, że ma ochotę robić coś zupełnie innego. W pewnym momencie podszedł do mamy, przytulił się do niej i cicho powiedział, że chciałby już iść z nią do wody. Nie prosił o zabawkę ani o lody. Chciał tylko pobawić się z własną mamą. Ona odpowiedziała, że „to jeszcze chwilka” i wróciła do tego, co robiła wcześniej. Cykania fotek. „Najbardziej bolało mnie to, że nikt go nie słuchał” Ta „chwilka” trwała bardzo długo. Po pewnym czasie chłopiec przestał się uśmiechać. Było widać, że jest zmęczony i sfrustrowany. Kilka razy powtórzył, że nie chce już tego robić. Potem jego głos zaczął się łamać. W końcu rozpłakał się i niemal błagał mamę, żeby przestała. Najbardziej uderzyło mnie to, że jego słowa nie robiły na niej większego wrażenia. Kobieta wyglądała, jakby była całkowicie skupiona na tym, żeby dopiąć swój plan do końca. Coraz więcej osób siedzących w pobliżu spoglądało w ich stronę. Niektórzy wymieniali zaskoczone spojrzenia, inni szybko odwracali wzrok, bo wiadomo, że uczy się nas, że mamy się nie wtrącać. Teoretycznie krzywdy mu nie robiła... Sama przez chwilę zastanawiałam się, czy powinnam podejść. Ostatecznie tego nie zrobiłam, ale mam wyrzuty sumienia. Nie wiem, kim była ta kobieta i nie chcę jej oceniać. Być może bardzo zależało jej na pięknych pamiątkach z wakacji. Wiem jednak jedno – jej syn w tamtym momencie nie marzył o kolejnych zdjęciach ani filmach. Marzył o tym, żeby mama odłożyła wszystko i weszła z nim do morza. Od tamtej sytuacji sama częściej zastanawiam się, czy nie za łatwo wpadamy w pułapkę utrwalania każdej chwili. Czasem tak bardzo chcemy zachować wspomnienia, że przestajemy naprawdę je przeżywać. Mam nadzieję, że moje dzieci za kilkanaście lat nie będą pamiętały perfekcyjnych zdjęć z wakacji. Chciałabym, żeby pamiętały przede wszystkim, że byłam obok nich, kiedy najbardziej mnie potrzebowały. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Od redakcji Fotografowanie i nagrywanie dzieci podczas rodzinnych wyjazdów jest dla wielu rodziców czymś naturalnym. Warto jednak pamiętać, że dzieci również mają swoje granice i swoje potrzeby. Jeśli wyraźnie komunikują, że nie chcą już pozować albo marzą po prostu o wspólnej zabawie, dobrze jest zatrzymać się na chwilę i ich wysłuchać. Psychologowie podkreślają, że dla dziecka największą wartość ma uważna obecność rodzica. To właśnie wspólnie spędzony czas, a nie liczba zdjęć czy nagrań, buduje poczucie bezpieczeństwa i pozostaje w pamięci na długie lata. Zobacz także: Dantejskie sceny za parawanem w Kołobrzegu. „Po wszystkim matka wytarła ręce i udawała, że nic się nie stało” Karygodne zachowanie matki na plaży nad Bałtykiem. „Puściły jej wszystkie hamulce. Biedne dziecko” „Już pierwszego dnia urlopu dostałam zakaz wstępu nad Bałtyk. Po tym, co zrobiły moje dzieci, chciałam zapaść się pod ziemię”