Spodziewasz się drugiego dziecka? Te książeczki przydadzą się starszakowi!
Nie wiesz, jak wytłumaczyć malcowi, że w brzuchu mamy jest drugi dzidziuś i już niedługo wasza rodzina się powiększy? Te książki na pewno ci w tym pomogą!
Wiadomość o tym, że nagle zostanie się starszym bratem lub starszą siostrą, może bardzo zaskoczyć, ale też zaniepokoić kilkulatka. Jak przygotować go do nowej roli? Jak z nim rozmawiać, żeby rozbudzić w nim miłość do rodzeństwa, a nie niechęć czy zazdrość? Odpowiedzi na te i wiele innych dziecięcych dylematów znajdziecie w poniższych książeczkach. Przeczytajcie je wszystkie! Puk, puk, jest tam kto? W brzuchu naszej mamy Książka autorki znanej opowieści o uczuciach pt. "W moim sercu". „Puk, puk, jest tam kto? W brzuchu naszej mamy” to wzruszająca historia o tym, jak mała dziewczynka czeka na narodziny siostrzyczki i nawiązuje z nią więź, gdy ta jest jeszcze w brzuszku. Piękna książka o rodzącej się siostrzanej miłości. Autor: Jo Witek, Christine Roussey Wydawnictwo: Mamania View Burdaffi on the source website O maluchu w brzuchu, czyli skąd się biorą dzieci? Ta pozycja nie dotyczy stricte problemu młodszego rodzeństwa, ale odpowiada na nurtujące dziecięce pytania, takie jak skąd się biorą dzieci. Przybliża temat rozmnażania się i płciowości. Może być bardzo pomocna nie tylko wtedy, gdy dziecko zaczyna zadawać rodzicom niewygodne pytania, lecz także właśnie przy okazji drugiej ciąży mamy. Autor: Marta Maruszczak Wydawnictwo: Nasza Księgarnia View Burdaffi on the source website Moja młodsza siostra To druga część „Miłości” – francuskiego bestsellera przetłumaczonego na 19 języków. Pewnego dnia Archibald dowiaduje się od rodziców, że będzie miał siostrzyczkę. Ta nowina z jednej strony bardzo go frapuje, a z drugiej budzi jego wątpliwości. Właściwie to nie prosił o rodzeństwo, czy zatem ma się z czego cieszyć? Ostatecznie jest jednak bardzo dumny z tego, że będzie starszym bratem. Autor: Pauline Martin, Astrid Desbordes Wydawnictwo: Entliczek View Burdaffi on the source website To nic strasznego. Będę mieć rodzeństwo „Będę mieć rodzeństwo” to jedna część z serii książeczek dla dzieci o tytule „To nic strasznego”. Pozycje te pozwalają na łagodne oswojenie się maluchów z nowymi, często trudnymi dla nich sytuacjami. W tej części dziecko nauczy się, jak będzie wyglądać rzeczywistość, gdy na świecie pojawi się młodsze rodzeństwo. Autor: Stephen Cartwright, Anna Civardi Wydawnictwo: Book House View Burdaffi on the source website Głupi dzidziuś Niesforny Henio znany z książek „Kupa siku” i „Ja nie chcę do przedszkola” tym razem musi zmierzyć się z tematem młodszego rodzeństwa. „Głupi dzidziuś” to doskonała pozycja ułatwiająca dzieciom poradzenie sobie z zazdrością o nowego członka rodziny. Prosta, dowcipna historia niezwykle przemawia do małych zazdrośników. Autor: Stephanie Blake Wydawnictwo: Dwie Siostry View Burdaffi on the source website Ładnie, Bolusiu Obrazkowa historia o Bolusiu, prosiaczku, który doczekał się młodszego brata. Chciał go mieć, ale kiedy maluch pojawił się już na świecie, coraz bardziej irytuje Bolusia. Dzidziuś ciągle ssie smoczek, a jemu nie wolno go nawet dotknąć. Jak odnaleźć się w tej nowej rzeczywistości? Autor: Barbro Lindgren Wydawnictwo: Zakamarki View Burdaffi on the source website Tosia czeka na braciszka Tytułowa Tosia ma dylemat podobny do tego, z jakim boryka się wiele dzieci czekających na rodzeństwo. Z jednej strony cieszy się, że będzie starszą siostrą, ale z drugiej boi, bo nie rozumie, z czym się to wiąże. Zauważa, że brzuszek mamy staje się coraz większy, razem z nią szykuje też wyprawkę dla dzidziusia, ale zastanawia się, jak będzie wyglądało jej życie, gdy bobas będzie już na świecie. Książeczka zachęca do rodzinnych rozmów na ten temat. Autor: Natalia Minge Wydawnictwo: Nasza Księgarnia View Burdaffi on the source website Zobacz też: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/przedszkolak/gry-i-zabawy/ksiazki-do-nauki-czytania-od-czego-zaczac-samodzielne-czytanie-26853-r1/">Książki do nauki czytania. Te polecamy najbardziej! <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/przedszkolak/wychowanie/skad-sie-biora-dzieci-fragment-ksiazki-nowe-wychowanie-seksualne-agnieszki-stein-26406-r1/">Jak rozmawiać o tym, skąd się biorą dzieci? Fragment książki Agnieszki Stein <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/przedszkolak/zakupy/10-ksiazek-o-milosci-dla-dzieci-4180-r3/">A co to jest miłość? 10 książek o miłości dla dzieci
6-latek wita długo oczekiwanego braciszka. Niesamowicie wzruszający film!
Chłopiec bardzo długo czekał na spotkanie z braciszkiem, więc mama postanowiła nagrać ten moment. Twarz tego malucha mówi tak wiele!
Wiele osób z nas nie raz słyszało od swojego jedynaka, że czeka na młodsze rodzeństwo. Marzenie 6-letniego Mikey'a było niezwykle trudne do spełnienia, choć rodzice bardzo chcieli chłopcu dać rodzeństwo. Czasem bywa tak, że chcieć to trochę za mało... Kiedy dostanę brata? Każdy przedszkolak w pewnym momencie przechodzi ten etap. Gdy u kolegów i koleżanek pojawiają się nowi członkowie rodziny, dziecko też chce stać się starszym bratem lub siostrą. Jessica Marotta i jej mąż chcieli mieć więcej dzieci, a spełnienie marzenia ich synka, było także ich pragnieniem. Gdy Jessica zaszła w ciążę ich radość nie trwała jednak długo. Kobieta poroniła w 11 tygodniu ciąży. Para nigdy nie powiedziała synkowi o tej ciąży. Gdy po raz drugi zobaczyła dwie kreseczki na teście, postanowili poczekać z obwieszczaniem radosnej nowiny. Bali się cieszyć i bali rozbudzać nadzieję u Mikey'a. Po 12 tygodniach w końcu powiedzieli chłopcu, że zostanie starszym bratem. Dziecko nie mogło uwierzyć, były łzy i podekscytowanie. Bardzo chciał wiedzieć, kiedy urodzi się maluszek. Mały Jake urodził się 6 marca, 9 tygodni przed terminem i ważył niecałe 800 gram. Był tak malutki, że Jessika nie mogła go nawet wziąć na ręce. Było to ciężkie doświadczenie nie tylko dla rodziców, ale i dla małego Mikey'a, który w końcu został starszym bratem. Dwa tygodnie później lekarze zgodzili się na bezpośredni kontakt z maluszkiem. Rodzice postanowili, że to nie bezie "zwykłe" pierwsze spotkanie braci. - To było bardzo słodkie. Był bardzo podekscytowany - mówi Jessica. - Kiedy zaczął trzymać Jake'a zaczął nerwowo chichotać i mrugać oczami. To było dla niego bardzo emocjonujące przeżycie. To była chyba jedna z najbardziej wzruszających chwil w moim życiu - dodaje. Koniecznie zobaczcie ten wzruszający filmik: Jake został na szpitalnym oddziale w sumie 62 dni. Teraz, gdy wszyscy są w domu, mali bracia są nierozłączni. A jak u was wyglądały pierwsze spotkania? Podzielcie się w komentarzach. Źródło: People.com Zobacz także: Jak przygotować jedynaka na pojawienie się rodzeństwa 4 sposoby na zazdrość dziecka – działają! Drugie dziecko - 10 rzeczy, których nikt ci nie powiedział
Pierwsze czy drugie? Kolejność urodzenia ma znaczenie
Nareszcie wiadomo dlaczego pierworodny ma lepiej. Czy drugie dziecko musi być gorsze?
Tym razem wątpliwości na temat predyspozycji dzieci do nauki zostały rozwiane przez amerykańskich naukowców pod wodzą Josepha Doyle’a z Massachusetts Institute of Technology. Dziecko urodzone jako drugie przysparza więcej kłopotów niż pierworodne. Oprócz problemów w szkole, może mieć też problemy z zachowaniem. Czy jest się czego obawiać? Amerykańscy naukowcy odkryli predyspozycje dzieci Profesor Doyle, który jest jednocześnie ekonomistą zebrał dane zarówno z regionu europejskiego, jaki i Ameryki Północnej. Badaniem zostali objęci bracia, ponieważ to właśnie chłopcy urodzeni jako drudzy w rodzinie mają tendencję do bycia zawadiakami. Po przeprowadzeniu badań i szczegółowych ankiet okazało się, że nawet 40% z nich ma kłopoty z nauką i poprawnym zachowaniem, a w życiu dorosłym mogą mieć też problemy z prawem. Tak tłumaczy wyniki badania prof. Doyle: Zobacz także: Jak brat z siostrą – czyli jak sprawić, by starszak pokochał młodsze rodzeństwo „Dla pierworodnego syna wzorzec zachowania przejmowany jest bezpośrednio od rodziców. Drugie dziecko, z reguły dwa lata młodsze, przejmuje wzorce od starszego brata. Nic więc dziwnego, że może zachowywać się nieracjonalnie. Na gorsze zachowanie wpływa też mniejsza uwaga rodziców. Przy pierwszym dziecku jest niepodzielna, a przy drugim już mniej skupiona. Wszystkie te czynniki wpływają na negatywne zachowanie dzieci urodzonych jako drugie, co obserwujemy później w życiu dorosłym (problemy z pracą, konflikty z prawem).” Czy pierwsze dziecko faktycznie ma lepiej? Amerykańskie badania są nieco zaskakujące, ponieważ obiegowa opinia głosi, że to pierwsze dziecko ma gorzej. Nagle na świecie pojawia się rodzeństwo, które zabiera miłość rodziców. Pojawia się bunt, zazdrość, złość i próba zwrócenia na siebie uwagi w każdy możliwy sposób. Niemniej warto zastanowić się, czy faktycznie taki model panuje w naszej rodzinie. Świadomość tego, w jaki sposób traktujemy rodzeństwo i wprowadzenie ewentualnych zmian wyjdzie nam tylko na korzyść. Zgadzacie się z przytoczonymi badaniami? Źródło: morefm.co.nz
Jak uspokoić niemowlę w kilka sekund? Genialny patent!
Wystarczy chwila, by noworodek przestał płakać. Zobacz film.
View oEmbed on the source website Płacz noworodka jest wyjątkowo trudny do zniesienia dla mamy. Próbujemy wszystkiego, by maluch się uspokoił. Każda metoda, która działa, wydaje nam się wtedy dobrą. Ta mama nie będzie miała problemu z uspokojeniem niemowlaka, bo pomaga jej w tym jej... starsza córeczka. Choć dziewczynka sama jest jeszcze małym dzieckiem, znalazła sposób na swoje rozwrzeszczane niemowlę. Dziewczynka nie przestraszyła się płaczącego niemowlaka, nie kazała rodzicom go uciszać, lecz sama zadbała o rodzeństwo. Gdy tylko maluch zaczyna płakać, mała bohaterka powtarza: „wszystko dobrze, wszystko w porządku”. Pokochasz tą dziewczynkę nie tylko za jej piękne blond loki, ale przede wszystkim za jej miłość, czułość, którą okazuje rodzeństwu i sposób w jaki sprawia, że niemowlę przestaje płakać. Zobacz też: 7 rzeczy, które musisz wiedzieć o płaczu noworodka
Ignoruję swoje dziecko i oboje dobrze na tym wychodzimy
To prawda, że małe dziecko nie potrafi jeszcze samo ugotować sobie obiadu, a niekiedy nawet skorzystać z toalety. Mimo to, jako jego główna opiekunka, mama może mieć czasami dosyć ciągłych próśb, jęków i marudzenia. Ty nie masz?
Zanim ocenicie mnie jako nieodpowiedzialną opiekunkę i najgorszą matkę na świecie, posłuchajcie. Moje dziecko ma niewiele ponad 2 latka (trudny czas!), a ja ignoruję je z "odległości" jednego pokoju, no góra pokoju i kuchni. Dzień w dzień moje dziecko chce jednej rzeczy – żebym się zajmowała tylko nim. To bardzo przyjemne uczucie być tak popularną i pożądaną osobą, ale po nieskończonej ilości próśb, żądań i jęków, przestaje tak bardzo cieszyć. W zasadzie w ogóle nie cieszy. Dlatego w okolicach późnego poranka zazwyczaj orientuję się, że moje poczucie zen gdzieś wyparowało, a zamiast niego mam ręce pełne zdekompletowanych klocków duplo. Gdy frustracja narasta, coraz bardziej zniecierpliwiona zaczynam odburkiwać “zaraz", “za minutkę!". Zmienia się ton głosu, westchnienie goni westchnienie "przecież masz tyle zabawek", "tylko skończę zmywać/ubierać się/odpisywać na mejla". Dziecko naturalnie nie daje za wygraną, tylko marudzi coraz bardziej, przyprawiając mnie o głębsze i głębsze poczucie winy. Może i jestem fatalną matką. Może moje dziecko odczytuje moje wypowiedzi jako sygnał "mamusia nie chce spędzać z tobą czasu, nie jesteś dla niej aż taka ważna". Jak każdy rodzic, chcę żeby moje dzieci czuły się kochane i były szczęśliwe. Ale przy drugim dziecku odkryłam, że moja rola na tym polu jest ograniczona. Owszem, mogę dawać im bardzo wiele (nieskończenie wręcz!) dowodów mojej głębokiej miłości do nich, ale poczucie szczęścia jest już indywidualną sprawą. Ja im tego szczęścia nie wszczepię. Kiedy więc moja 2-latka ciągnie mnie za rękę, jęcząc "mamusiu, pobaw się ze mną", tak naprawdę chce czegoś innego. Chce, żebym ja ją zabawiła, upewniła w poczuciu wyjątkowości i żebym ja podała jej szczęście na tacy. Gdy starszy brat inicjuje zabawy, 2-letnia siostra się w nie włącza, naśladując go. Ona nie potrafi jeszcze wymyślać własnych zabaw, nie jest do tego przyzwyczajona. A gdy zostaje ze mną w domu, oczekuje, że to ja wymyślę jej zajęcie. Ale któregoś dnia, gdy już odczytałam wszystkie ulubione książeczki mojej córki (po raz setny), postanowiłam zająć się swoimi sprawami, a ją zignorować. Stanowczo oświadczyłam dziecku, że od tej chwili może mi pomóc przy wieszaniu prania, albo zająć się sobą. Na początku była naburmuszona ale po chwili stało się coś wspaniałego! Po 5 minutach, kiedy byłam pochłonięta własnymi zajęciami, odkryłam, że córka bawi się sama swoimi miśkami. I nie chodziło tylko o to, że dała mi spokój, ale o to, że ta zabawa sprawiała jej przyjemność – przyjemność, którą osiągnęła sama. Może jednak nie jestem aż taką najgorszą matką. Czytaj też: 5 rzeczy, których warto nauczyć dzieci, dopóki są małe
Drugie dziecko - 10 rzeczy, których nikt ci nie powiedział
Myślałaś, że po pierwszym dziecku już wiesz, jak się opiekować niemowlakiem i ile wysiłku trzeba włożyć w wychowanie? Posłuchaj, co mają do powiedzenia matki, które urodziły więcej niż 1 dziecko.
1. Dwoje dzieci - dwa charaktery Marzena z Białegostoku: Każde z 4 moich dzieci jest inne. Nawet, jeżeli pierwsze dziecko jest bardzo spokojne, nie ma szans, że drugie będzie takie samo. Może będzie spokojne, ale np. będzie bardzo dużo mówić. Np. moi dwaj synowie to całkowite przeciwieństwa: najmłodszy syn to dynamit, a jego starszy brat jest aż za spokojny. Co dziecko, to charakter. 2. Karmienie piersią tak samo bolesne, jak przy pierwszym dziecku Magda z Łodzi: Przy pierwszej córce długo używałam kapturków, bo przy karmieniu bardzo bolały mnie piersi. Myślałam, że z drugim dzieckiem będzie inaczej, bo już się przyzwyczaiłam, ale między moimi dziewczynkami jest 5 lat różnicy i całą akcję z karmieniem trzeba było zaczynać od zera. Kapturki znów wróciły, chociaż przy drugiej córce używałam ich trochę krócej. 3. Przy drugim dziecku 4 razy mniej czasu Justyna z Milanówka: Po pierwszym dziecku bardzo szybko wróciłam do pracy, bo taką miałam sytuację życiową. Co prawda ledwo starczało nam na nianię i wiecznie wymienialiśmy się z mężem małą ale bardzo nie chciałam, żeby Wiktoria była sama, dlatego zdecydowaliśmy się na drugie dziecko. Okazało się, że tych obowiązków zrobiło się nagle 4 razy więcej. Nie żałuję, chociaż dalej przerzucamy się opieką nad dziećmi i w ogóle nie mamy dla siebie czasu. Przynajmniej na razie. 4. Urlop macierzyński z dwójką dzieci to żaden urlop Wanda z Augustowa: Pamiętam, jak przy pierwszym dziecku ucinałam sobie drzemki razem z synem. Kiedy pojawia się drugie dziecko, to podczas jego drzemki trzeba zajmować się tym pierwszym. Nie ma w ogóle czasu wolnego, dopóki starsze dziecko nie pójdzie do przedszkola albo do żłobka. Ale i tak trzeba je odprowadzać, odbierać i to wszystko robi się razem z młodszym dzieckiem, co jest dużo bardziej męczące. 5. Drugie dziecko - pomoc potrzebna od zaraz Aniela z Warszawy: Na pierwszy miesiąc z drugim synem zatrudniłam opiekunkę, która zajmowała się moim pierwszym dzieckiem. Miałam dość trudne doświadczenie pierwszego macierzyństwa, mój syn był bardzo nerwowy, dużo płakał, mało spał. Za pierwszym razem było mi naprawdę ciężko. Nie chciałam, żeby to się powtórzyło i żeby dodatkowo Maciek czuł się zaniedbany. 6. Drugie dziecko to mniej intensywne doświadczenie Magda z Łodzi: Drugie dziecko to nie jest aż taki szok dla rodziców, jak za pierwszym razem. Wiadomo, że rodzice się cieszą, przeżywają, ale siłą rzeczy mają mniej czasu dla tego drugiego dziecka. To widać np. w takiej banalnej sprawie, jak zdjęcia. Naszą pierwszą córkę fotografowaliśmy non-stop, a drugą trochę na początku, a potem tylko od czasu do czasu. Pochłonął nas wir życia i nie było już na to tyle czasu. 7. Matka dwójki dzieci to mistrzyni logistyki Iza z Hajnówki: Jak się ma więcej dzieci, tak jak ja, mnóstwo czasu poświęca się na ich przedszkola, szkoły, zajęcia dodatkowe. Mam 3 dzieci, z czego najstarsze chodzi do 2. klasy i zaraz idzie do pierwszej komunii. Przygotowania pochłaniają masę czasu, a muszę jeszcze zaprowadzić średnią córkę na angielski i spędzić chociaż godzinkę z najmłodszym synem. Po prostu muszę i już! 8. Dwoje dzieci - 6 razy więcej prania Aniela z Warszawy: Ja nie wiem, jak oni to robią, ale dwójka dzieci generuje takie ilości brudnych ubrań, co małe miasteczko. To pranie po prostu nigdy się nie kończy! Nie mam na to mądrej rady, po prostu piorę. 9. Drugie dziecko to druga młodość Asia z Lublina: Drugie dziecko przydarzyło mi się tuż przed 40-ką. Pierwsze właśnie kończyło podstawówkę, ja miałam stabilną pozycję w pracy, własne mieszkanie. Dla mnie akurat ta druga ciąża i drugie macierzyństwo było ożywcze. Poczułam się młoda. 10. Dwójka dzieci i na tym koniec! Basia z Legionowa: Przy dwójce dzieci jest naprawdę dużo pracy. Podziwiam matki, które mają więcej dzieci, ale ja po prostu nie mam już siły. Zakończyłam produkcję :) Mam dwójkę dzieci, pracę na pełen etat i kredyt mieszkaniowy. To mało? Czytaj też: Co się zmienia między pierwszym a drugim dzieckiem Sprawdź, czy jesteś gotowa na drugie dziecko
"Kocham was tak samo"? Nie! Naukowcy twierdzą, że mamy ulubione dzieci
Zła wiadomość dla dzieci i dorosłych z rodzeństwem: naukowcy dowodzą, że rodzice naprawdę mają swoje ulubione dzieci! Więc jak to jest? Nie kochamy wszystkich swoich dzieci tak samo mocno?
Jeśli w dzieciństwie czuliście, że waszemu rodzeństwu więcej rzeczy uchodzi płazem, a teraz wasze dzieci oskarżają was, że jesteście milsi dla ich braci i sióstr, nie mamy dobrych wieści: coś może być na rzeczy! Socjolożka Katherine Conger z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis (USA) na podstawie długoterminowego badania dowodzi, że zapewnienia "kocham was tak samo" to tylko wyświechtana fraza, która nie ma wiele wspólnego z prawdą! Chcielibyście zaprotestować? Conger i jej współpracownicy przepytali 384 par rodzeństw (z różnicą wieku nie większą niż 4 lata). Pytali o to, czy w miarę dorastania czuli, że rodzice traktowali ich inaczej i czy miało to wpływ na ich samoocenę i poczucie własnej wartości. Następnie naukowcy poprosili rodziców o ich wersję historii. Pierworodne dzieci najczęściej czuły, że to ich wolą rodzice, chociażby ze względu na to, że przez pewien czas były jedyny dziećmi w rodzinie. Po pojawieniu się młodszego rodzeństwa, to starszym przypadała rola rodzinnej gwiazdy w sporcie, nauce itd. Młodszym dzieciom stawiano starsze rodzeństwo jako przykład. Nic więc dziwnego, że czuły, że otrzymują od rodziców mniej uwagi niż ich starsze rodzeństwo. Młodsi uważali, że są oceniani przez pryzmat starszych sióstr i braci i że jest to niesprawiedliwe. Odbijało się to negatywnie na ich poczuciu własnej wartości. Najbardziej zaskakujące jest jednak to, że aż 70 proc. ojców i 74 proc. matek wyznało, że rzeczywiście faworyzują jedno z dzieci! A niezależnie od tego, czy badani byli młodszym, starszym czy środkowym rodzeństwem, wszyscy czuli, że ich rodzice wyróżniają jedno z dzieci. Odwieczna rywalizacja i zazdrość o rodzeństwo, prawda? "A kogo kochasz bardziej?" - pytają dzieci na całym świecie. "Kocham was tak samo mocno" - ja odpowiadam swoim. A jak to wygląda u was? Dzieci pytają? Wy pytaliście? Napiszcie nam o tym w komentarzu!
Co się zmienia między pierwszym a drugim dzieckiem?
Bez względu na to, jaka jest różnica wieku między dziećmi, przede wszystkim zmieniasz się ty - mama. Już nie jesteś, jak przy pierwszym dziecku, tak przestraszona, że wzywasz karetkę, gdy maluch kichnie. Jesteś mądrzejsza o to jedno dziecko, ale też uboższa o wszystkie złudzenia związane z macierzyństwem. Tak przygotowana wkraczasz w przygodę nr 2.
Macierzyństwo cz. 1 Na własnej skórze doświadczyłam, że macierzyństwo to ciężka praca. Prawdopodobnie najcięższa, jaką kiedykolwiek miałam, a w dodatku ten etat trwa do końca życia. Nie wiem jak Wy, ale ja nie miałam ambicji zostać pastelową mamusią z reklamy. Mimo to, rzeczywistość i tak mnie zaskoczyła. Syn tak szczelnie wypełnił moje życie, że z trudem przypominam sobie samą siebie z tamtego okresu. Oglądam na zdjęciach młodą dziewczynę w ciąży, potem z maleńkim dzieckiem i próbuję z nich ułożyć obraz osoby, którą byłam. Ale już nią nie jestem. Od września 2009 jestem kimś zupełnie innym - matką. Matki wzloty i upadki Od tamtej pory stałam się podwójna. Nie w sensie fizycznym, bo wagę akurat zgubiłam szybko, karmiąc piersią często i długo. Stałam się odpowiedzialna za drugiego człowieka i odtąd, cokolwiek robiłam, musiałam mieć na uwadze mojego syna. Nawet, gdy wychodziłam gdzieś bez niego, cały czas miałam go gdzieś z tylu głowy. Szłam na zakupy - wracałam z nową porcją ubranek... dla niego. Szłam na kawę, wracałam z książeczką... dla niego. Dość późno odważyłam się pójść z nim do sklepu czy kawiarni. Bałam się, że... dziś właściwie sama nie wiem czego. Muszę przyznać, że przez większość czasu byłam po prostu przestraszona własnym macierzyństwem. Nie wiedziałam wtedy, że niemowlę można zabrać wszędzie, gdzie się chce, nie wdając się z nim w dyskusje. Dopiero wyprawa z dwulatkiem czy trzylatkiem jest skomplikowana. Np. śpieszyłam się gdzieś, a syn akurat chciał przewracać psią kupę patykiem, przy okazji wysmarował nią swoje i moje buty, za nic w świecie nie chciał wsiąść do wózka, więc musiałam go nieść, jednocześnie pchając wózek, a psia kupa trafiała z jego butów na moją sukienkę. Takich sytuacji przeżyłam na pęczki, ale przy tym wszystkim dałabym się za niego pokroić. Macierzyństwo cz. 2 Kiedy syn poszedł do przedszkola, zaczęło mi brakować małego dziecka. Czułam, że to pierwszy, maleńki kroczek do naszej przyszłej rozłąki. Pewnie, że byłam zmęczona - która matka nie jest? - i marzyłam o tym, żeby ktoś inny się nim zajął. Ale też byłam (i cały czas jestem!) do niego nieprzytomnie przywiązana. I wyobraźcie sobie, że po niespełna pięciu latach w nasz układ wkroczyła nowa osoba. Córka. Reakcja syna na maleńką siostrę była bardzo dobra. Podobał mu się pomarszczony dzidziuś, sam chciał ją nosić i pchać w wózku, śmieszyło go, kiedy bekała po jedzeniu. Ale znacznie bardziej zaskakująca była moja reakcja na nowe dziecko. Ja się w ogóle nie bałam nią zajmować! Płakała? To nie koniec świata, trzeba ją było jakoś uspokoić. Miałam dosyć robienia okrążeń z wózkiem po pobliskim parku? Szłam gdzieś, gdzie mi się bardziej podobało, np. na Starówkę albo do muzeum. Kończyły się pieluchy? Nie taszczyłam wielkiej paki, jak poprzednio. Zamawiałam 100 sztuk przez internet. Przy drugim dziecku zyskałam doświadczenie, matczyną mądrość i spokój, których tak bardzo brakowało mi za pierwszym razem. Zrozumiałam, co miała na myśli Anna Komorowska mówiąc w wywiadzie, że trzecie dziecko można już przewinąć w powietrzu i zawinąć w gazetę, jeśli akurat nie ma się pieluchy. Można, bo bycie matką wymaga po prostu trochę wprawy.
Nie wiesz jak poradzić sobie z zazdrością starszego dziecka o młodsze? Zobacz co na ten temat mówi psycholog.
Zobacz, jak postępować ze starszym dzieckiem, które jest zazdrosne, gdy pojawia się młodsze rodzeństwo. Na najważniejsze pytania w tej kwestii odpowiada psycholog i psychoterapeuta, Adriana Klos. Zobacz także: Jak przygotować kilkulatka na rodzeństwo?
Pierwsze, drugie, trzecie dziecko w rodzinie – na kogo one wyrosną?
Jesteś mamą kilkorga dzieci? Podpowiadamy, jakimi ludźmi mogą się stać, gdy dorosną i co warto zrobić, aby ułatwić im życie.
To, które z dzieci będzie człowiekiem zaradnym, a które pracowitym, pewnym siebie czy nieśmiałym, w znacznej mierze zależy od kolejności jego narodzin. Inne doświadczenia z rodzinnego domu wyniesie bowiem dziecko pierworodne, inne średnie, a jeszcze inne – najmłodsze. Jak może to wpłynąć na ich charaktery? Najstarsze dziecko w rodzinie – lubi piąć się wysoko Dzieci, które przyszły na świat pierwsze w rodzinie, są zwykle ambitne, odpowiedzialne i przebojowe. Wiadomo, przez pewien czas są jedynakami, więc rodzice całą swoją uwagę koncentrują wyłącznie na nich. A że jednocześnie wiele też od swych dzieci wymagają, ich rozwój w początkowym okresie życia przebiega w przyspieszonym tempie. To dlatego, jako dorośli, pierworodni potrafią być wyjątkowo twórczy i mocno angażują się we wszystkie zadania. Nastawieni na sukces, pełni werwy, często przejawiają cechy przywódcze. Ważna wskazówka: nie oczekuj od najstarszego dziecka sukcesów w każdej dziedzinie. Inaczej, gdy coś mu się nie uda, będzie przeżywać duży stres i może zwątpić w siebie. Średnie dziecko w rodzinie – to urodzony dyplomata Rola dziecka, które wśród rodzeństwa zajmuje środkowe miejsce, zwykle nie jest łatwa. Z jednej strony dominujący starszy brat czy siostra, z drugiej – rozpieszczony najmłodszy członek rodziny. Jednak z czasem ta mało komfortowa pozycja obraca się dla „średniaka” na dobre. Wyrasta na człowieka ugodowego, zdolnego do kompromisów i otwartego na ludzi, z którymi wspaniale się dogaduje. Ważna wskazówka: pozwalaj średniemu dziecku korzystać z przywilejów starszaka i pobłażliwości należnej młodszemu. W przeciwnym razie może czuć się gorsze od rodzeństwa i nabawić się kompleksów. Zobacz wywiad z ekspertem: Jak być dobrą mamą? Najmłodsze dziecko w rodzinie – raczej unika obowiązków Dzieci urodzone jako ostatnie korzystają z doświadczeń starszego rodzeństwa. Poświęca się im też dużo uwagi, we wszystkim pobłaża i stawia na ogół umiarkowane wymagania. To zaś sprawia, że jako dorośli są ludźmi bardzo pewnymi siebie, ale też mało odpowiedzialnymi. Życie zwykle traktują lekko i raczej szukają w nim przyjemności niż ambitnych zadań. Przyczyną jest brak przygotowania do samodzielnego pokonywania trudności. Ważna wskazówka: nie ulegaj wszystkim kaprysom najmłodszej pociechy. Szybko bowiem uzna, że cały świat powinien kręcić się wokół niej. Potem, w dalszych latach życia, za każdym razem, gdy nie dostanie tego, czego zapragnie, będzie przeżywać bolesne rozczarowanie. Gdy dziecko ma rodzeństwo starsze o kilkanaście lat Szczególnym przypadkiem jest dziecko, które ma rodzeństwo starsze o kilkanaście lat. Rodzice traktują je wtedy niemal jak jedynaka. Jakie będzie, kiedy dorośnie? Człowiekiem towarzyskim i ambitnym. Z czym może mieć problemy? Z rozwiązywaniem konfliktów (brak mu doświadczeń w tym względzie, bo nie musi o nic rywalizować z rodzeństwem). Jak zapobiec ewentualnym trudnościom? Ważne, aby zapewnić malcowi towarzystwo rówieśników, np. kolegów z podwórka czy przedszkola. Czytaj też: 7 sposobów na kłótliwe rodzeństwo
Kiedy powiedzieć dziecku, że będzie miało rodzeństwo? Dlaczego nie warto „przereklamować” maleństwa? Co robić, by dziecko polubiło młodszego brata lub siostrę? Oto rady Beaty Płażewskiej, psychologa, mamy dwójki dzieci.
Umiejętność dzielenia się – zabawkami, przestrzenią czy zainteresowaniem – nie jest mocną stroną małych dzieci. Dziecko, które przestaje być jedynakiem, jest w wyjątkowo trudnej sytuacji: ni stąd, ni zowąd musi się podzielić tym, co dla niego najważniejsze: miłością i uwagą rodziców. Podpowiadamy, co zrobić, by starszy brat lub siostra nie czuli się odtrąceni i dobrze przyjęli nowego członka rodziny. 1. Nie mów o swojej ciąży zbyt wcześnie Nie informuj dziecka o tym, że przestanie być jedynakiem, gdy tylko odczytasz wynik testu ciążowego. Dla takiego dziecka dziewięć miesięcy to cała wieczność. Z tego, że jesteś w ciąży, nie rób jednak niepotrzebnie tajemnicy. 2. Dyplomatycznie powiedz dziecku o przyszłym rodzeństwie Powiedz: „W naszym domu pojawi się dzidziuś”, a nie: „Ja i tatuś będziemy mieć dzidziusia”. Różnica pozornie jest niewielka, ale wybierając tę pierwszą formę, informujesz dziecko, że bobasek będzie także jego, a sprawa dotyczy całej rodziny, nie tylko mamy i taty. Nie oczekuj wybuchu radości, choć oczywiście może się zdarzyć, że i tak będzie. Daj dziecku czas na oswojenie się z nowiną. Powiedz mu, kiedy mniej więcej dzidziuś przyjdzie na świat („Jak zrobi się ciepło”, „Mniej więcej wtedy, kiedy są święta”). Nie pytaj: „Wolałbyś mieć siostrę czy brata?”, bo jego odpowiedź niczego nie zmieni, a w dodatku możesz też usłyszeć, że zamiast rodzeństwa zamawia psa. 3. Opowiadaj dziecku o początkach jego życia Opowiadając dziecku o maluszku, mów, jak to było, gdy ono samo było jeszcze w twoim brzuszku („Byłeś malutki jak ziarenko, a potem rosłeś, stawałeś się coraz większy, aż zrobiłeś się taki duży, że było ci za ciasno, i przyszedłeś na świat. Tak samo będzie z twoją siostrzyczką albo braciszkiem”). Zachęcaj, by dotykało brzucha, przykładało do niego ucho. Jeśli jednak nie ma ochoty na takie zabawy, nie zmuszaj go do tego. 4. Pokazuj dziecku inne rodzeństwa Zabieraj malca do znajomych, którzy mają więcej niż jedno dziecko. Dzięki takim wizytom twoje dziecko zrozumie, że rodzina „dwa plus (co najmniej) dwa” to naturalna sytuacja i nie ma powodu, by z niej robić wielkie halo. 5. Włącz dziecko w przygotowania na przyjście na świat rodzeństwa Zaproponuj, by dziecko pomogło ci wybrać śpioszki, koszulki, kolor wanienki itd. Niech wraz z tatą skręca łóżeczko, sprawdza, czy koła w wózku nie mają „kapcia”. Dzięki temu poczuje się ważne i potrzebne. Nie funduj mu jednak wielogodzinnych maratonów po sklepach, raczej wybierz się z nim po coś konkretnego. I koniecznie połącz zakupy z jakąś przyjemnością: lodami, wizytą w kinie czy po prostu kupieniem drobiazgu dla małego pomocnika. Staraj się, by nie wszystkie rozmowy i zajęcia kręciły się wokół nienarodzonego maleństwa, bo starszak zacznie być zazdrosny już teraz. No i nie zmieniajcie waszych zwyczajów bardziej, niż to jest konieczne. Dyskutuj na forum: Zazdrość dziecka o dziecko » [CMS_PAGE_BREAK] 6. Nie obiecuj, że będzie cudownie mieć brata lub siostrę Kilkulatek, który na każdym kroku słyszy: „No, wreszcie będziesz miał z kim rozrabiać”, może nie zdawać sobie sprawy z tego, że nie od razu zyska towarzysza zabaw. Wytłumacz mu, że noworodki dużo śpią, często płaczą, ciągle chcą jeść, brudzą góry pieluszek i trzeba się z nimi obchodzić niezwykle delikatnie. Uczciwie, ale z humorem (by starszak nie miał wrażenia, że czeka go trzęsienie ziemi) powiedz, że i później nie od razu dzidziuś będzie potrafił stać na bramce czy ścigać się na rowerze, za to będzie sporo bałaganić i starać się wkładać wszystko do buzi. Zapewnij, że pomożesz mu, gdy młodszy brat lub siostra będą próbowali dobrać się do jego zabawek. Wytłumacz, że sytuacja przecież kiedyś się zmieni: gdy maluszek podrośnie, będą mogli trzymać sztamę i robić naprawdę mnóstwo rzeczy wspólnie. 7. Przygotuj dziecko na czas porodu Powiedz dziecku, że jego brat lub siostra urodzą się w szpitalu, a więc będziesz musiała na kilka dni opuścić dom. Wytłumacz mu, kto się wówczas nim zajmie. Weź do szpitala komórkę, byś mogła porozmawiać z nim przez telefon. Uprzedź go, że mamusie, które właśnie urodziły dzieci, muszą trochę odpocząć, więc nie mogą od razu wybrać się na wycieczkę rowerową. 8. Kup dziecku prezent od rodzeństwa Jeden od maleństwa (dasz go w jego imieniu, gdy wrócicie ze szpitala), a drugi od gości, którzy przyjdą zobaczyć oseska – jeśli nie zadbali o to, podsuń im po cichu gumę do życia lub książkę, np. „Będziemy mieli Drugie Dziecko” (polecamy!). To świetna lektura dla pogubionych maluchów i dla rodziców borykających się z masą niepokojów. Rozwiąż test: Jak bardzo będzie cię bolał poród? Zadania po narodzinach kolejnego dziecka Mały człowiek, który właśnie przestał być jedynakiem, potrzebuje jeszcze więcej czułości i uwagi niż wcześniej. Dlatego: Przytulaj starszaka, chwal go i zapewniaj o swojej miłości. Choć na początku będzie to trudne, postaraj się znaleźć czas tylko dla niego. Nie rób w jego życiu rewolucji. Postaraj się, by wielkie zmiany („przesiadka” na nocnik, rozstanie ze smoczkiem) nie zbiegły się z narodzinami maleństwa. Pozwól mu pobyć dzidziusiem. Nie przejmuj się, jeśli nagle zaczął domagać się smoczka albo pieluszki – chce sprawdzić, jak to jest być maleństwem i zwrócić twoją uwagę. Pozwól mu na tę zabawę i okazuj czułość. Szybko się zorientuje, że bycie „tym starszym” także ma zalety. Spróbuj go zrozumieć. Nie zawsze fajnie jest być starszą siostrą czy bratem. Większy smyk może być smutny, przestraszony, może czuć do młodszego rodzeństwa niechęć, której towarzyszy poczucie winy („Wszyscy chcą, żebym go kochał, a ja go przecież nie cierpię”). Zobacz też: Jak pokonałam zazdrość córeczki
"Tata, odłóż Kubusia" - zazdrość o brata
Siedzę ze swoimi dziećmi w domu i coraz częściej słyszę pretensje Agatki. Bo zazdrość córeczki o braciszka rośnie dosłownie z każdym dniem!
Moja córka jest zazdrosna o młodszego brata. Nigdy, nigdy, nigdyyyyyy!!! – zawodzi od rana Agatka. To fragment jej nowej, ulubionej piosenki. Dodajmy, że to piosenka, do której sama ułożyła muzykę i słowa. Idzie to mniej więcej tak: „Nie dam ci żadnej zabawki. Nie dostaniesz żadnej zabawki. Zabiorę ci wszystkie zabawki. Już nigdy nie będziesz miał żadnej zabawki. Nigdy, nigdy, nigdyyyy!”. Kiedy dziecko jest zazdrosne o młodsze rodzeństwo Znów się pomyliłem. Spodziewałem się, że jeżeli kiedyś u starszego dziecka pojawi się zazdrość, to stanie się to od razu, zaraz po narodzinach Kuby. Tymczasem pierwsze pół roku było spokojne. Powiedziałbym nawet, że przepełnione czułością i troską. Agatka głaskała Kubę po główce, dawała mu buziaki, wręczała grzechotki, by młody miał się czym zająć, śpiewała kołysanki, kiedy płakał. Ale gdy tylko Kubuś się rozkręcił i łóżeczko przestało być jego światem, okazało się, że mamy problem. Młody zszedł na ziemię i zaczął zwiedzać nasze królestwo. To niby niewiele, raptem dwa pokoje z kuchnią. Ale i tak na tej skromnej powierzchni czyha na niego tyle niebezpieczeństw, że nie sposób spuścić go z oka. Dlatego zamiast malować z Agatką słonka i kwiatki, czytać jej książki czy budować domki z klocków muszę głównie pilnować Kubę. Niezrozumiała dziecięca zazdrość Ona tego najwyraźniej nie znosi. Jej zazdrość zaczyna sięgać zenitu (a przynajmniej mam nadzieję, że to już jest szczyt). Zabiera mu wszystko, co tylko może zabrać. Głównie zabawki. – Kochanie, jeśli będziesz zabierać Kubusiowi zabawki, to on będzie płakał. I wtedy będę musiał go wziąć na ręce – tłumaczę Agatce. Niby logiczne, prawda? Tylko czy ona to rozumie? Myślę, że tak, choć emocje biorą górę. – Nie. Kubuś nie będzie się bawił – odpowiada mała i zgarnia z podłogi ulubiony pociąg młodego. – Córcia, proszę cię – rzucam jej jedno z moich wystudiowanych, błagalnych spojrzeń. – Gdybyś zbudowała Kubusiowi wieżę z klocków, mógłbym ci poczytać o Królewnie Śnieżce. Nie chcesz? – Chce, chcę!!! Poczytaj! – No to zrób mu wieżę. – Nie zrobię. Czytaj! Teraz! Sposoby na zazdrość o rodzeństwo I tak w kółko. Gdy młody dostaje jeść, zabiera mu słoiczki z owocami. Podkrada butelkę z sokiem i ucieka do łazienki, bo myśli, że nie będę wiedział, że właśnie tam się schowała, by go wypić. Chce jeść chrupki kukurydziane, które młody zaczął ostatnio przegryzać. A gdy próbuję zrobić jej normalny obiad, stanowczo żąda zupki, którą je Kubuś. Tej samej! – To normalne – powie pewnie każdy doświadczony rodzic. Starsze z rodzeństwa zawsze robi się zazdrosne o to młodsze. I nie ma się czym przejmować. Zgoda, ale coś z tym chyba trzeba zrobić. Więc próbuję temu zaradzić i jak zwykle miotam się bez sensu.Zaczynam od zakazywania. „Nie zabieraj mu zabawek. Nie bierz jego chrupek. Nie dostaniesz jego picia. Oddaj tę zupkę”. I co? Nic. Po prostu zero reakcji. – Kochanie, czy mnie słyszysz? Halo? Jest tam kto? – mówię jak do ściany. Powinna słyszeć, w końcu stoję tuż obok, a zachowuje się, jakby nie słyszała ani słowa. Moja żona nazywa to „głuchotą sytuacyjną”. Gdybym tylko powiedział „czekoladka”, natychmiast okazałoby się, że moje dziecko ma świetny słuch. Odbieram więc „skradzione” przedmioty. Ale to kończy się napadem histerii, spazmami i długim szlochaniem. – To moje zabawki, a nie Kubusia! – krzyczy Agatka, choć tymi zabawkami już od dawna się nie bawi. Uleganie zazdrosnemu dziecku Przecież nie jestem potworem! Nie potrafię tak krzywdzić swojego dziecka. To znaczy, jak widać, potrafię, ale serce mi się kraje, kiedy na jej policzkach pojawiają się łzy. I znów wychodzi ze mnie mięczak. Po kilku dniach walki i odmawiania Agatce wszystkiego co „kubusiowe” mój zapał jednak troszkę słabnie. – Córcia, jak Kuba się napije i naje, to dostaniesz to, co on zostawi, dobrze? Pomyślałem, że zupki, dania i deserki ze słoiczków jej nie zaszkodzą. Może to i lepiej, że je posiłki Kuby, bo jej menu jest dalekie od doskonałości i opiera się głównie na potrawach, które zawierają mnóstwo mąki. Ale z zabawkami nadal mam problem. Agatka przestała je co prawda złośliwie zabierać Kubusiowi, ale wymyśliła sobie inny patent, żeby mu dopiec. Po prostu cały czas sprząta... Wcześniej nie można jej było namówić, by po skończonej zabawie wrzuciła swoje klocki, lale i układanki do pudeł. A teraz sprząta bez opamiętania. Gdy tylko rozłożę Kubie jego grzechotki albo grającą żyrafę, ona odrywa się od swoich zajęć i zgarnia wszystko z podłogi. Sprzątanie zabawek po zabawie – Tatusiu, trzeba sprzątać. Tak, trzeba sprzątać – powtarza, przekonująco kiwając głową. – Nie musisz sprzątać, kochanie, jest przecież porządek, a tych kilka zabawek będzie dla Kuby, żeby się czymś zajął. – Trzeba, trzeba, tak, tak. Trzeba! – odpowiada z powagą w głosie. I wszystko zaczyna się od początku. Kuba wyje, bo się nudzi. Biorę go na ręce, żeby się uspokoił. Wtedy Agatka zaczyna płakać i cichutko szlochać. – Przytul mnie tata, przytul. – Choć do mnie na drugie kolanko – zachęcam. – Nie, najpierw odłóż Kubusia! Odłóż, proszę, odłóż go... No przytul mnie! I tak w kółko. Po prostu ręce opadają. Co będzie dalej? Przeczytaj też: 4 sposoby na zazdrość dziecka - działają! Jak pokonałam zazdrość dziecka Naukowcy twierdzą, że rodzice mają ulubione dzieci
Narodziny brata. Jak pogodzić opiekę nad niemowlakiem i starszym rodzeństwem
Wybitne psycholożki, prof. Anna Brzezińska oraz Małgorzata Ohme rozmawiają o tym, jak pogodzić opiekę nad rodzeństwem: niemowlęciem i starszym dzieckiem. Przeczytaj, co zrobić, żeby starszak nie poczuł się odrzucony po narodzinach brata lub siostry.
Od kiedy urodziłam drugie dziecko, mój 4-letni Adaś dziwnie się zachowuje. Chce jeździć w wózku, ssie palec, śpi z wieloma pluszakami, czasem nawet gaworzy jak niemowlę. Zdarza mu się nawet doprowadzić do płaczu młodszego brata, np. ciągnąc go za ucho lub szarpiąc za rękę. Staram się poświęcać mu czas, ale młodszy synek bardziej mnie przecież potrzebuje. Co mam zrobić? Anna z Sandomierza MO: Anna chyba nie do końca daje sobie radę. Czy naprawdę jest tak, że młodsze dziecko potrzebuje mamy bardziej niż starsze? To przecież starszemu świat wywrócił się do góry nogami i jemu jest trudniej. Niemowlę potrzebuje mamy, ale pewien czas może też spędzać z inną troskliwą osobą. Starsze dziecko zaś czuje się... No właśnie, jak? AB: ...porzucone, odsunięte. Gdy widzi, że mama spędza więcej czasu z rodzeństwem, często słyszy, że „ma się bawić samo”, „ma nie przeszkadzać”, „ma zrozumieć”, może czuć się nieszczęśliwe. Będzie wtedy starało się wszelkimi sposobami zwrócić na siebie uwagę rodziców. To, co robi synek Anny, świadczy o tym, jak rozsądnie myśli: skoro częściej zajmują się bezradnym maleństwem, to może i ja spróbuję taki być? MO: Ssąc palec czy jeżdżąc w wózku, Adaś chce być znów w centrum uwagi dorosłych. Udając malutkie dziecko, ma nadzieję, że odzyska troskę rodziców. Ale co się dzieje, gdy nie przynosi to efektu? Gdy rodzice nie dają się na to nabrać lub karcą starsze dziecko? AB: To znak, że nie rozumieją sensu tych zachowań. Choć nie ma w tym nic złego, że chcą, by ich dziecko zachowywało się dojrzale i rozumiało sytuację. Tymczasem starsza pociecha zaskakuje ich agresywnymi zachowaniami czy drobnymi złośliwościami wobec młodszego dziecka. Mimo wszystko, jest to racjonalne zachowanie: skoro poprzednie sposoby zwrócenia uwagi i odzyskania rodziców zawiodły, maluch poszukuje nowych. I zwykle jest to skuteczne, bo rodzice się organizują, np. jedno zajmuje się starszym dzieckiem, pilnując, by nie zrobiło ono krzywdy młodszemu. Cel osiągnięty. Poczucie winy wobec dziecka MO: Jednak rodzice często mają poczucie winy, że któreś z dzieci jest zaniedbywane. Lawirują więc między nimi, często uciekają się do podstępów wobec starszego. Co na to poradzić? AB: Trzeba tak zorganizować dzień, by znaleźć czas na kontakt tylko ze starszym dzieckiem. Kiedy niemowlę śpi, warto zająć się jego bratem lub siostrą: rozmawiać z nimi, przytulać, żartować. A czasem wszystko odłożyć i znaleźć chwilę tylko dla starszej pociechy. Wtedy będzie to czas na wspólne „dorosłe” sprawy. Gdy tata kąpie braciszka, mama może czytać bajkę starszemu, za zamkniętymi drzwiami. Trzeba po prostu rozdzielać czas tylko dla jednego i tylko dla drugiego malca. I pamiętać o chwilach, by rodzina mogła być razem. Jak dzielić się mamą i tatą z rodzeństwem MO: Dziecko musi mieć poczucie, że jest ważne dla mamy i taty. Ale też nauczyć się dzielić rodzicami z rodzeństwem. I nie trzeba mu tego utrudniać, ciągle przywołując do porządku w obecności młodszego brata czy siostry, bo to sprawia, że czuje się mniej ważne. A to nieprawda. Prof. Anna Brzezińska, wykładowca na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, specjalistka w zakresie psychologii rozwoju, edukacji i zdrowia, autorka i redaktor wielu książek. Małgorzata Ohme, wykładowca w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, specjalizuje się w psychologii rozwoju. Doktorantka prof. Brzezińskiej. Czytaj też: Co się zmienia między pierwszym a drugim dzieckiem
Spodziewasz się drugiego dziecka? Czytaj, jak przygotować pierwsze dziecko na pojawienie się braciszka lub siostrzyczki.
Roczne czy dwuletnie dziecko naprawdę wiele rozumie. Dlatego warto przygotować jedynaka na pojawienie się rodzeństwa, aby to „trzęsienie ziemi” nie okazało się dla niego za trudne. Opowiadaj dziecku o braciszku lub siostrzyczce Rocznemu dziecku możesz opowiadać o niemowlaku, który ma się urodzić. Rób to w sposób naturalny, tak samo jak opowiadasz mu o wszystkim, co robicie. Nie zaczynaj jednak za wcześnie – gdy tylko zobaczysz dwie kreseczki na teście ciążowym. Dla małego dziecka 9 miesięcy to niewyobrażalnie długi czas. Może zareagować rozpaczą lub zniechęceniem, jeśli braciszek nie pojawi się natychmiast. Kiedy powiedzieć dziecku, że będzie miało rodzeństwo Najlepszy moment to 2. lub 3. trymestr, kiedy brzuszek staje się widoczny. Powiedz swojemu jedynakowi, że mieszka tam dzidziuś. Pobawcie się w pukanie do niego lub śpiewanie mu kołysanek. Dwulatkowi możesz kupić lalkę i pozwolić się nią zajmować, tłumacząc, że tak samo będziecie się opiekować młodszym braciszkiem. Zachęć, by pomógł Ci przygotować pokój dla rodzeństwa, zabierz go do sklepu, by kupować razem ubranka dla niemowlaka. Zaproponuj, aby przyszykował swoje stare śpioszki dla dzidziusia. Ale nie odbieraj mu rzeczy „dla siostrzyczki”, bo zacznie postrzegać rodzeństwo jako zagrożenie. Przygotuj dziecko na czas, gdy będziesz rodzić Przygotuj także dziecko na kilkudniowe rozstanie, gdy będziesz w szpitalu. Potrenujcie zostawanie bez mamy na noc (np. u dziadków). Jeśli musisz w ciąży leżeć, pomyśl o niani lub osobie z rodziny, która przejmie część twoich obowiązków. Ale nadal poświęcaj dużo czasu dziecku, by nie miało poczucia, że brat jeszcze przed narodzinami zabiera mu mamę. Po porodzie dbaj, by mieć codziennie przynajmniej godzinę, którą spędzisz tylko ze starszym dzieckiem! Wielkie przygotowania na pojawienie się rodzeństwa Jak pomóc dziecku odnaleźć się w nowej sytuacji? Nie wprowadzaj dużych zmian (np. przenosiny do własnego pokoiku) w terminie narodzin rodzeństwa. Odłóż to lub zrób wcześniej, by starszak nie wiązał ich z pojawieniem się maleństwa. Chwal dziecko, jeśli samo chce oddać dzidziusiowi grzechotkę czy kocyk. Ale nie zmuszaj do tego. Czytaj książeczki, gdzie bohater ma rodzeństwo, np. z serii o Kamyczku, Basi. Zainteresuj dziecko niemowlakami – może w rodzinie urodziło się dziecko? Pozwól malcowi głaskać, bawić się z nim. Naucz dziecko chodzić pieszo, bez wózka. Unikniesz potem spacerów z podwójnym wózkiem albo marudzenia. Przygotuj się na „cofnięcie w rozwoju”. Dwulatek przy bobasie może nagle „zapomnieć” o nocniku albo domagać się butelki. To się zdarza i na pewno z czasem minie. Po porodzie starszak może ci się wydać duży i samodzielny. Ale pamiętaj, że on nadal jest malutki i bardzo cię potrzebuje. Czytaj też: Wspólny pokój rodzeństwa - czy to dobry pomysł?
Planowanie „skoku” na słoik Nutelli. Wspólny pies, wspólne wspomnienia z wakacji, wspólne radości, a czasem i wspólne smutki.
Relacji między rodzeństwem nie da się z niczym porównać – mówi psycholog dziecięcy Beata Płażewska. Przyjaciół i partnerów możemy sobie wybrać. Brata czy siostrę po prostu się ma. Więź między rodzeństwem jest jedyna w swoim rodzaju: pełna emocji, sprzecznych uczuć, czasem burz, a przy tym niesamowicie silna. Zawsze tuż obok Mieć brata czy siostrę to mieć kogoś, kto zna nas od podszewki i jest w naszym życiu już na zawsze, nawet jeśli mieszka na drugim końcu świata lub gdy widzimy się z nim jedynie w święta Bożego Narodzenia. Świat dziecka, któremu rodzi się brat czy siostra, staje się bogatszy. Taki malec ma obok siebie kogoś, kto także jest dzieckiem. I to nie od czasu do czasu, np. popołudniami w piaskownicy (z której zawsze można zabrać zabawki i pójść na inne podwórko), ale na stałe, także wtedy, gdy nie jest łatwo być razem. Starsze dziecko uczy się odpowiedzialności za inną osobę, ma kogoś, kto jest w nie wpatrzony jak w obrazek. Młodsze ma idola, którego może naśladować, pomocnika, jeśli trzeba obrońcę, doradcę. Czasem podpowiedź starszego brata czy siostry, jak poradzić sobie z rówieśnikami, jest trafniejsza niż ta udzielona przez mamę, tatę, czy nawet psychologa. Partner do... kłótni I starsze, i młodsze dziecko oprócz towarzysza zabaw zyskuje... nowego rywala. – To bywa trudne, ale na ogół wszystkim wychodzi na zdrowie – przekonuje Beata Płażewska. – Malec, który ma rodzeństwo, uczy się dzielić, walczyć o swoje, wygrywać, przegrywać, iść na kompromis, wybaczać, czekać na swoją kolej. Dzięki temu lepiej radzi sobie wśród rówieśników. Mając rodzeństwo, dziecko uczy się również, że można kochać kogoś mimo jego wad, i czasem go nie cierpieć, nawet jeśli obdarowany jest wieloma zaletami. A także tego, że tę samą osobę można kochać i nie cierpieć jej jednocześnie. Dzieci, które mają rodzeństwo, rzadziej są wychowywane pod kloszem. Uwaga rodziców rozkłada się między wszystkie pociechy. Każda z nich jest więc w mniejszym stopniu obciążona ich oczekiwaniami i pokładanymi w nich nadziejami. Rodzicom jest łatwiej Mama i tata także zyskują. Przede wszystkim świadomość, że ich dzieci mają kogoś bardzo bliskiego poza nimi. Są spokojniejsi niż rodzice jedynaków, ponieważ nie przejmują się już byle głupstwem. – Przy drugim dziecku człowiek nie boi się już tak bardzo jak przy pierwszym – mówi Magda, mama dwóch nastolatków. – Tak naprawdę dopiero wtedy, gdy urodziłam drugiego syna, odetchnęłam i zaczęłam się cieszyć macierzyństwem. Pojawienie się młodszego rodzeństwa to dla dziecka jednak niełatwa sytuacja.[CMS_PAGE_BREAK] Bolesna detronizacja Niektórzy psychologowie mówią wręcz o „szoku detronizacyjnym” – malec, który był dotąd jedynym obiektem rodzicielskiej miłości i uwagi, musi nauczyć się dzielić tym wszystkim z kimś innym. Może się czuć opuszczony i odtrącony, tymczasem wszyscy oczekują, że będzie zachwycony pojawieniem się malutkiego szkraba. Zdarza się, że czuje do niego niechęć. A widząc, jak bardzo rodzicom zależy na tym, by pokochał młodsze dziecko, może mieć poczucie winy, że się nie sprawdza jako starsze. Wiele zależy od mamy Zabrzmiało groźnie? Nie martw się na zapas. Dużo zależy od Ciebie i tego, jakie stosunki panowały w Waszej rodzinie przed pojawieniem się młodszego dziecka. To oczywiste, że małemu królowi, który miał dotąd wszystkich na swoje skinienie, będzie trudniej niż dziecku, które od małego wiedziało, że trzeba się liczyć także z potrzebami innych. Beata Płażewska mówi, że najważniejsze jest to, by po przyjściu na świat młodszego dziecka starsze nadal czuło się ważne i kochane. Dlatego: - Nie wymagaj od starszaka, by domyślał się, że nadal go kochasz. Okazuj mu to jeszcze wyraźniej niż dotąd. Choć to niełatwe, staraj się zawsze znaleźć chwilę tylko dla niego, rozmawiaj z nim o jego sprawach. - Zaangażuj starsze dziecko w opiekę nad siostrą czy bratem, jeśli oczywiście ma na to ochotę. Dzięki temu będzie się czuło ważne i doceniane. Dziewczynki na ogół są zachwycone możliwością przewijania czy uczestniczenia w kąpieli – dzidziuś jest dla nich jak żywa lalka. Małemu mężczyźnie, który ani myśli opiekować się oseskiem, można powierzyć jakieś inne, równie odpowiedzialne zadanie, np. sprawdzenie, czy koła wózka są dobrze napompowane, szczebelki w łóżeczku trzymają się jak należy itd. - Zadbaj o to, by goście nie koncentrowali się wyłącznie na młodszym. Czasem wystarczy spokojne: „A wiecie, że Kasia dzisiaj....”, by zwrócono uwagę także na starszą latorośl. A jeśli nawet tak się nie stanie, zawsze można przytulić malca do siebie i tym samym dać mu znać: „Myślę o tobie”. Jeśli tylko będziesz pamiętać o tych zasadach, szybko przekonasz się, że od zazdrości między rodzeństwem znacznie silniejsza jest miłość. Ale to tylko jedna strona medalu. Wojna domowa Nie licz na to, że Twoje dzieci będą żyły zgodnie i bezkonfliktowo. To się raczej nie zdarza. Gdy się jest dzieckiem, powodów do awantur nie brakuje. Można się kłócić o zabawki (najlepsza jest zawsze ta, którą właśnie bawi się brat czy siostra), terytorium (on/ona ma zawsze „większą połowę” pokoju, kanapy, kolan mamy), uwagę rodziców (dla niej/niego zawsze mają czas!), a nawet o to, kto pierwszy wypatrzył batony w siatce z zakupami. Intensywność i częstotliwość konfliktów zależy m.in. od temperamentu dzieci, ich płci (ale niekoniecznie) i różnicy wieku (dzieci w zbliżonym wieku kłócą się częściej, młodszy o 10 lat brat nie jest partnerem do kłótni dla starszego). [CMS_PAGE_BREAK] Grzechy rodziców Zdarza się, że dorośli sami niechcący prowokują konflikty. – Jeśli starszy brat musi być zawsze tym mądrzejszym, tym, który zrozumie i ustąpi, trudno się dziwić, że nie cierpi młodszej siostry. Jeśli starsza siostra musi się wiecznie godzić na to, by młodszy brat plątał się po jej pokoju, nic dziwnego, że ma go dosyć – tłumaczy Beata Płażewska. Dzieci nie chcą i nie potrafią być doroślejsze, niż są. Nie mogą też przejmować roli rodziców i nieustannie zajmować się młodszymi. Nie porównuj „A Asia w twoim wieku potrafiła już...”, „Zobacz, jak Maciek ładnie sprząta w swoim pokoju, czy nie mógłbyś być taki jak on?” – takie zdania na pewno nikogo nie mobilizują. Wręcz przeciwnie. Dziecko, nawet jeśli bardzo by chciało, nie potrafi być takie jak jego brat czy siostra. Każdy z nas jest inny, rodzice powinni to wiedzieć najlepiej i po prostu akceptować swoje dzieci. A porównywanie jest odbierane przez maluszka (czy starszą pociechę) właśnie jako brak akceptacji. Pamiętaj, że bez niej trudno wyrosnąć na szczęśliwego człowieka. Kłopoty wróży także faworyzowanie jednego z dzieci czy tworzenie rodzinnych koalicji typu mama i syn kontra tata i córka po to, by przy ich pomocy rozwiązywać (czy raczej podgrzewać) dorosłe konflikty. Jak dzielić... miłość? Chcąc uniknąć faworyzowania którejś z pociech, rodzice często starają się dzielić wszystko po równo. – To nie zawsze dobry pomysł – mówi Beata Płażewska. – Gdy mama usmaży naleśniki i da każdemu z dzieci po dwa, ryzykuje, że jedno się przeje, a drugie będzie głodne. Lepiej każdemu dać tyle, ile potrzebuje. Podobnie jest z uwagą, czułością, pochwałami. Rywalizacja i konflikty między rodzeństwem są nieuniknione. Warto jednak mieć brata lub siostrę, bo dzięki nim życie jest po prostu ciekawsze! Konsultacja: Beata Płażewska, psycholog dziecięcy, UW
Średnie z rodzeństwa. Dziecko ani najstarsze, ani najmłodsze
Dziecko, które ma starsze i młodsze rodzeństwo, często uważa swoje życie za wyjątkowo niesprawiedliwe: do jednych spraw jest za małe, a do innych za duże. Jak wychować średnie dziecko?
O średnim dziecku mówi się, że chodzi własnymi drogami, uczy się szybko, jest niezależne i odrobinę zbuntowane. Jednakże fakt, że szybko się uczy i wydaje się bardziej niezależne od starszego i młodszego rodzeństwa, nie jest przypadkowy. W rzeczywistości taką postawą średniak chce nam pokazać, że potrafi poradzić sobie sam i zasługuje na naszą uwagę tak samo, jak młodsze czy starsze dziecko. Średnie z rodzeństwa To dążenie do „wybicia się” wynika z zajmowania przez niego raczej nieokreślonego miejsca w rodzinie. Nie ma jasno wyznaczonej pozycji, tak jak starsze lub młodsze rodzeństwo. Z punktu widzenia dziecka taka sytuacja nie jest sprawiedliwa. Wprawdzie wolno mu robić to samo, co starszy brat lub siostra, ale nie ma prawa do przywilejów wynikających z bycia starszym. Może sobie pozwolić na wybryki typowe dla młodszego rodzeństwa, ale przez rodziców nie jest traktowany z taką troską i czułością jak to najmłodsze. Czasem próbuje dorównać starszemu bratu, innym razem gra rolę dzidziusia. Dlatego średniakowi nie pozostaje nic innego, jak usamodzielnić się i czerpać jak najwięcej korzyści ze swojej sytuacji. Średniak - dziecko odsunięte na bok Wcielający się w różne role średniak popada w rozterkę, gdyż nie wie, czego się trzymać. Przegrywa w rywalizacji ze starszym bratem, jest słabszy. Z młodszym nie może konkurować, ponieważ więcej wie i potrafi. Często ma uczucie, iż jest ignorowany, odsunięty na bok, co obniża jego samoocenę. Często sprawia wrażenie opuszczonego, tak jakby nikt się nim nie interesował. Z obserwacji wynika, że u większości dzieci w którymś okresie życia występują fantazje na temat ich adoptowania przez rodziców. Te fantazje są charakterystyczne dla średniaków. Dlatego, chociaż dzieci te są bardziej niezależne i zaradne, potrzebują z naszej strony więcej uwagi i troski. Nie bez znaczenia są ich żarty na temat albumów rodzinnych z tysiącem zdjęć przedstawiających pierworodnego, trzema setkami wspólnych wizerunków pierwszego i drugiego, pięćdziesięcioma zdjęciami, na których widnieje średnie dziecko, oraz pięcioma setkami z najmłodszym. Podobnie jest z ubraniami i zabawkami: dla najstarszego kupuje się wszystko nowe, a kolejne dziecko dziedziczy rzeczy używane. Może, choć nie musi, poczuć się gorsze z tego powodu. Średnie dziecko: to nie ja gram pierwsze skrzypce! To nie ja jestem dla moich rodziców najważniejszy – tak zazwyczaj myśli o sobie średniak. – Tata nie chwali się mną przed kolegami, mama mnie nie przytula i nie kołysze na rękach. Często w codziennych sytuacjach sami rodzice przekazują niechcący taką opinię o dziecku. Na przykład, przedstawiając nasze pociechy znajomym, dokonujemy prezentacji w następujący sposób: „To jest najstarsza Ania (uroczysty ton głosu), to najmłodszy Karolek (z dumą i troskliwością), zuch, ma dopiero 10 miesięcy i już rwie się do chodzenia! A to Marta (sucho i bezbarwnie), podaj rękę cioci i ukłoń się tak jak Ania!” Może to wydać się błahe, ale musicie pamiętać, że średniak jest niezwykle wrażliwy na takie drobiazgi. Dlatego ciągle stara się nam udowodnić swoją wartość. Jedne dzieci szukają okazji, aby się wyróżnić spośród rodzeństwa wyjątkowymi zdolnościami, inne z kolei przyjmują wrogą, buntowniczą postawę i zaczynają sprawiać kłopoty. Trzeba więc dać dziecku do zrozumienia, że kochamy je tak samo, jak jego rodzeństwo, za to kim jest i jaki jest. Nie stawiać przed nim ambitne zadania, gdyż będzie cierpiał, nie mogąc im sprostać. Ważne jest, aby zaakceptować średniaka takiego, jaki jest.[CMS_PAGE_BREAK] Średniak - ma wyjątkowe zdolności Tak naprawdę to średniak chce jedynie zwrócić naszą uwagę i znaleźć dla siebie takie miejsce w rodzinie, które umocni jego tożsamość i poczucie wartości. Najlepszą formą pomocy jest przekonanie go, że przecież ma już takie miejsce i wcale nie musi się starać, aby je zdobyć. Doceń jego zalety i umiejętności, szczególnie te odmienne od posiadanych przez rodzeństwo. Wyznacz mu zadania, z których wykonania będzie dumny. Jeśli jest np. uzdolniony manualnie, niech udekoruje mieszkanie na Boże Narodzenie, ozdobi kartki z życzeniami. Jeśli lubi zwierzęta, pozwól mu założyć własną hodowlę ślimaków, z której będzie dumny. Jeśli ma dyplomatyczne wyczucie oraz zdolności przekonywania, może spełniać rolę mediatora między rodzeństwem popadającym w konflikty. Najważniejsze, abyśmy średniaka zaakceptowali, aby czuł się równie ważny, jak bracia czy siostry. Płeć średniego dziecka Pozycja średniaka w rodzinie zależy też od jego płci oraz płci starszego i młodszego rodzeństwa. Na przykład, jeżeli spośród rodzeństwa najstarszy i najmłodszy to chłopcy, a średnia – dziewczynka, będzie ona obdarzana przez rodziców o wiele większą troską i uwagą, niż gdyby była chłopcem. Chociaż jest również możliwa taka sytuacja, że ma więcej obowiązków w domu, gdyż zajmuje się na przykład młodszym braciszkiem. Podobnie, jeśli średni to w rodzinie to jedyny chłopiec, będzie on z tego względu wyróżniany przez rodziców, którzy obarczą go odpowiedzialnością za siostry. Oczywiście, pozycja zajmowana przez dzieci w rodzinie mocno zależy od zapatrywań rodziców, ich sposobu wychowania oraz od relacji pomiędzy rodzeństwem. Średniego dziecka szansa na samodzielność i miłość Bycie średniakiem ma też swoje plusy. Dziecko od najmłodszych lat musi rywalizować z rodzeństwem, dzięki czemu uczy się trudnej sztuki negocjacji oraz współdziałania w grupie. Tego typu doświadczenia będą procentowały później w kontaktach z kolegami. Średniak z łatwością dogada się zarówno ze starszym, jak i z młodszym kolegą. Jednocześnie fakt, że uwaga rodziców nie jest tak skupiona na nim, niesie również wiele korzyści. Ma on większą szansę na samodzielność, rozwija własne zainteresowania (co często udaremniano najstarszemu, narzucając swoją wolę i nadmiernie stymulując rozwój). Średnie dziecko w rodzinie do wszystkiego musi dojść samo, podpatrując innych. Okazuje się, że takie pozostawienie samemu sobie daje lepsze efekty niż ciągłe nadzorowanie. Średniak zwykle szybciej uczy się samodzielnie jeść, ubierać, załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne niż starsze i młodsze dziecko, którym rodzice poświęcali znacznie więcej uwagi. Samodzielność to jednak nie wszystko. Dziecko musi czuć się ważne, potrzebne i kochane. To my musimy dać do zrozumienia naszym pociechom, że kochamy je wszystkie, bez wyjątku, że kochamy najstarszego, bo jest samodzielny i wrażliwy, średniego, bo jest śmiały, ale ciągle wymaga naszej akceptacji i aprobaty, i najmłodszego, bo jest radosny i skory do żartów. Rady dla rodziców średniego dziecka Nigdy nie porównuj średniaka z rodzeństwem. Oceniaj według tego, co robi, a nie według tego, w czym jest lepszy czy gorszy od brata lub siostry. Wspieraj jego indywidualność, od najmłodszych lat pozwalaj na dokonywanie wyborów. Niech sam zdecyduje, w co się ubierze na przyjęcie do cioci, kogo zaprosi na swoje urodziny, czy będzie chciał chodzić na zajęcia plastyczne, czy na basen. Nie pozwól, by najstarsze dziecko narzucało wzorce. Pytaj go o opinię w ważnych dla niego sprawach. Poproś, by ci opowiadał, jakie są jego odczucia. Daj mu do zrozumienia, że liczysz się z jego zdaniem. Mów mu o jego zaletach, pomóż w ich uświadomieniu. Gdy widzi, jak karmisz mniejsze dziecko i na ten widok od razu robi się głodny, nie przekonuj go, że jest już duży, więc może sam zrobić sobie kanapkę. Nie zapominaj, że on tak samo potrzebuje mamy, jej miłości i czułości. A kanapka to tylko pokarm dla żołądka, ale też wyraz troski i miłości mamy. Tak rozumuje dziecko. Obdarz go odpowiedzialnością, na jaką go stać, a w ten sposób przekonasz go, że zasługuje na twoje zaufanie. To naturalne, że część zabawek czy ubrań średnie z rodzeństwa dziedziczy po starszym bracie czy siostrze. Postaraj się czasem kupić coś specjalnie dla niego, co odpowiada jego osobistym upodobaniom. Czytaj też: Pierwsze, drugie, trzecie dziecko w rodzinie - na kogo one wyrosną?