Syn zaczął mówić o „alfach” i „dyscyplinie”? Sygnały zainteresowania manosferą, które łatwo przeoczyć
Manosfera to sieć internetowych treści łączących porady o sile i sukcesie z pogardą wobec kobiet, coraz częściej docierających do chłopców w wieku 10–14 lat. Sygnałem nie jest historia przeglądarki, lecz zmiana języka – słowa takie jak „alfa” czy „hipergamia” oraz rosnący cynizm wobec emocji. Sprawdź, jak zacząć rozmowę, która nie skończy się trzaśnięciem drzwiami.
Nastoletni chłopcy coraz częściej trafiają w sieci na treści łączące porady o motywacji i sile z pogardą wobec kobiet. W Wielkiej Brytanii i Australii szkoły od pewnego czasu uczą się to rozpoznawać, w Polsce temat dopiero raczkuje. Dobra wiadomość: nie trzeba przeglądać historii przeglądarki syna, żeby zauważyć, że coś się zmienia – wystarczy posłuchać, jak mówi. Dlaczego akurat chłopcy w tym wieku są najbardziej podatni? Chłopcy w wieku 10–14 lat mierzą się z pytaniami, na które trudno znaleźć proste odpowiedzi: kim mam być, czy jestem wystarczająco silny, czy ktoś mnie zaakceptuje. Treści określane zbiorczo jako manosfera – fora, kanały na YouTube i TikTok, podcasty – odpowiadają na te pytania gotową, uproszczoną formułą: sukces finansowy, fizyczny i „u kobiet” jako miara męskiej wartości, osiągalna dzięki dyscyplinie i twardym zasadom. To bardzo kusząca obietnica akurat w momencie, gdy dziecko dopiero uczy się radzić sobie z niepewnością dorastania, presją rówieśników i pierwszymi porażkami towarzyskimi. Zaczyna się niewinnie: porady o motywacji, treningu, oszczędzaniu, pewności siebie. Dopiero z czasem pojawiają się sztywne role płciowe i pogarda wobec dziewczyn. To właśnie ta stopniowość sprawia, że rodzicom trudno złapać moment przejścia – nikt nie zaczyna od mizoginii, tylko stopniowo oswaja się z coraz mocniejszym językiem, aż staje się on częścią codziennego słownika. Czego słuchać, zamiast czego szukać Instytucje zajmujące się bezpieczeństwem dzieci w sieci podkreślają, że sygnałem nie jest jedna odwiedzona strona, tylko zmiana języka i sposobu mówienia o innych – to ona zdradza wpływ dużo wcześniej niż historia przeglądania. Warto zwrócić uwagę, gdy syn: zaczyna używać słów typu „alfa”, „beta”, „czerwona pigułka” albo „hipergamia” w zwykłych rozmowach; komentuje wygląd czy zachowanie koleżanek z klasy w kategoriach „wartości” albo „poziomu”; reaguje cynizmem albo śmiechem na tematy związane z emocjami – także własnymi; powtarza hasła o „dyscyplinie” i „słabości” jako jedynej przyczynie problemów, swoich i cudzych; używa memów albo emotikonów w sposób, który wydaje się mieć drugie dno, zrozumiałe tylko dla wtajemniczonych – to częsty sposób sygnalizowania przynależności do grupy. Żaden z tych sygnałów osobno nie jest powodem do niepokoju – nastolatki naturalnie eksperymentują z językiem i tożsamością, testują różne role. Liczy się to, czy pojawiają się razem i czy towarzyszy im rosnąca niechęć do rozmów o uczuciach. Pierwsza rozmowa, która nie kończy się trzaśnięciem drzwiami Największym błędem jest reakcja moralizatorska – zakaz, wyśmianie treści albo odebranie telefonu w emocjach. To zwykle zamyka temat na dobre, zamiast go otwierać, i uczy dziecko, żeby więcej nie dzieliło się tym, co ogląda. Specjaliści od bezpieczeństwa dzieci w sieci rekomendują odwrotny kierunek: zamiast oceniać treść, pytać o źródło i emocje, które za nią stoją. Zamiast „To jest chore” – „Skąd to wiesz?” albo „Co cię w tym przekonuje?”. Taka rozmowa nie musi być jedna i przełomowa. Chodzi o to, żeby syn wiedział, że może wrócić z kolejnym pytaniem, zamiast szukać odpowiedzi wyłącznie w telefonie. Warto też rozmawiać o męskości wprost, zanim zrobi to za rodzica internet – bez stereotypów, ale z przestrzenią na to, że bycie silnym może oznaczać też mówienie o strachu czy niepewności. Z obserwacji instytucji zajmujących się bezpieczeństwem online wynika, że regularne, zwyczajne rozmowy o tym, co dzieje się w sieci, realnie zwiększają szansę, że dziecko samo powie rodzicowi o czymś, co je zaniepokoiło – zamiast czekać, aż rodzic to odkryje sam, przez przypadek. To nie jest temat na jedną interwencję, tylko na uważność rozłożoną w czasie. Rodzic, który zauważa zmianę języka i reaguje pytaniem zamiast zakazem, ma dużo większą szansę zostać dla syna punktem odniesienia niż anonimowy głos z internetu. Źródła: eSafety Commissioner (Australia) – „The manosphere: what it is and what parents and carers need to know”; The Educator Online (Australia) – „The rise of the manosphere – and how schools are fighting it”; Kwiecień Academy – „Manosfera – niebezpieczna przestrzeń, która kształtuje umysły naszych uczniów” Zobacz też: Dojrzewanie chłopców jest trudniejsze (także dla rodziców!). Kiedy się zaczyna, a kiedy kończy?
Nie bądź dla nastolatka guru. Wtedy jest szansa, że naprawdę z tobą porozmawia
Chcemy przekazać nastolatkom wszystko, co wiemy o życiu, relacjach i bezpieczeństwie. Problem w tym, że kiedy zaczynamy mówić z pozycji eksperta, oni często przestają słuchać. Olga Kwiecińska przekonuje, że młodzi ludzie naprawdę chcą z nami rozmawiać. Pod jednym warunkiem: że my także jesteśmy gotowi ich słuchać.
W podcaście "Mamy to!" rozmawiamy o tym, czego dorośli mogą nauczyć się od młodego pokolenia i dlaczego najważniejszych rozmów z nastolatkiem nie warto odkładać na ostatnią chwilę. Z nastolatkiem można się dogadać - Jeżeli nie jesteś z pozycji guru, oni bardzo chcą rozmawiać - mówi Olga Kwiecińska, mama i twórczyni Fundacji Cześć Ciało. I być może właśnie to jest jedna z ważniejszych podpowiedzi dla rodziców nastolatków. Nie musimy znać wszystkich aplikacji, rozumieć każdego trendu ani próbować nadążyć za światem młodych ludzi. Znacznie ważniejsze jest to, czy jesteśmy ciekawi tego, co mają nam do powiedzenia. Rozmowa nie musi przecież oznaczać przekazywania wiedzy w jedną stronę. Możemy pytać, słuchać, próbować zrozumieć. I przy okazji sami czegoś się od nich nauczyć. Najważniejszych rozmów nie zostawiaj na dzień wyjazdu Pierwszy samodzielny wyjazd nastolatka może uruchomić w rodzicu całą listę obaw. Alkohol, seks, pierwsze związki, presja grupy, przekraczanie granic. Łatwo wtedy ulec pokusie, żeby podczas pakowania walizki przeprowadzić "tę poważną rozmowę". Tyle że wtedy może być już za późno. Rozmowy o granicach, wartościach, zabezpieczaniu się czy pierwszych doświadczeniach seksualnych powinny pojawiać się znacznie wcześniej i być czymś naturalnym, a nie jednorazową rodzicielską pogadanką. A jeśli dziecko właśnie zamyka walizkę i za chwilę wychodzi? Olga Kwiecińska podpowiada jedno zdanie, które może być ważniejsze niż długa lista przestróg: "Słuchaj, jak coś, jestem. Zadzwoń". Bo ostatecznie nie jesteśmy w stanie być przy nastolatku w każdej sytuacji. Możemy jednak sprawić, żeby wiedział, że jeśli coś się wydarzy - może do nas wrócić. Cały odcinek zobaczysz na YouTube na mamotoja.pl.
"My uczymy się tego na terapii.". Nastolatek może wiedzieć to dużo wcześniej
Gdzie są moje granice? Co lubię, a czego nie? Czy zachowanie drugiej osoby jest jeszcze troską, czy już kontrolą? Wielu dorosłych zaczyna zadawać sobie te pytania dopiero po trudnych doświadczeniach. Nastolatki mogą nauczyć się tego wcześniej - i dzięki temu wejść w dorosłe relacje z czymś, czego nam często brakowało.
W podcaście "Mamy to!" rozmawiam z Olgą Kwiecińską o relacji, o której w kontekście nastolatków mówi się zdecydowanie za mało: relacji z samym sobą. Zanim pojawi się pierwsza miłość Relacja z samym sobą może brzmieć jak dorosłe hasło z gabinetu terapeutycznego. W praktyce oznacza jednak bardzo konkretne rzeczy: wiedzieć, co lubię, czego nie chcę, co sprawia mi dyskomfort i kiedy czuję, że ktoś przekracza moje granice. Ta wiedza staje się szczególnie ważna wtedy, gdy młody człowiek zaczyna budować coraz bliższe relacje - przyjaźnie, a później także pierwsze związki. Bo żeby umieć powiedzieć komuś "nie", najpierw trzeba wiedzieć, na co samemu nie chce się zgadzać. Tego wielu z nas dowiedziało się znacznie później - My się teraz uczymy tego na terapiach, z książek, mając lat 30, 40 czy 50. Oni mogą nauczyć się tego, kiedy mają 15 lat - mówi Olga Kwiecińska. Dla wielu dorosłych rozpoznawanie własnych granic przyszło dopiero z doświadczeniem. Czasem po nieudanych związkach, relacjach pełnych kontroli czy zachowań, które dopiero po latach potrafiliśmy nazwać przemocą emocjonalną. Nasze dzieci nie muszą czekać tak długo. Nie chodzi przy tym o wręczenie nastolatkowi listy "czerwonych flag". Znacznie ważniejsze może być zadawanie pytań: Jak się czułaś, kiedy on to zrobił? Czy to było dla ciebie w porządku? Co chciałabyś zrobić następnym razem? Bo dobra relacja z samym sobą nie ochroni młodego człowieka przed każdym błędem. Może jednak sprawić, że wcześniej zauważy, kiedy w relacji dzieje się coś, co mu nie służy. O tym, jak pomóc nastolatkowi poznawać siebie i własne granice, posłuchaj na YouTube mamotoja.
Screen smart zamiast screen time? Naukowcy: ta jedna zasada może uchronić dziecko przed problemami
Przez lata rodzice słyszeli przede wszystkim jedno: ograniczaj dziecku czas przed ekranem. Dziś coraz częściej mówi się o czymś innym. Zamiast obsesyjnego liczenia minut eksperci zachęcają, by być screen smart – czyli mądrze organizować sposób korzystania z urządzeń. To nie sam telefon jest największym problemem, ale to, kiedy i w jakich sytuacjach z niego korzystamy.
Najnowsze badania pokazują, że kilka prostych zasad może mieć ogromny wpływ na zdrowie psychiczne i codzienne funkcjonowanie nastolatków. Co oznacza być screen smart? Określenie screen smart można przetłumaczyć jako rozsądne i świadome korzystanie z ekranów. Nie chodzi o całkowity zakaz smartfonów ani o rygorystyczne limity. Chodzi o tworzenie takich nawyków, które pozytywnie wpływają na sen, relacje rodzinne i zdrowie psychiczne dziecka. Zdaniem dra Jasona Nagaty, pediatry z University of California w San Francisco i autora najnowszych badań, rodzice nie są w stanie kontrolować korzystania z ekranów przez cały czas. Warto jednak skupić się na tych momentach, które mają największe znaczenie. – Sen jest niezwykle ważny. Większość nastolatków śpi za krótko, a niedobór snu wpływa zarówno na zdrowie psychiczne, jak i fizyczne – podkreśla dr Jason Nagata cytowany przez CNN. Dlatego jego najważniejsza rada brzmi: korzystanie z telefonu wieczorem i w nocy jest zabronione. Noc bez telefonu W jednym z badań, opublikowanym w czasopiśmie Acta Paediatrica, naukowcy przeanalizowali dane blisko 8 tys. nastolatków. Okazało się, że osoby korzystające z ekranów nocą rok później częściej używały telefonu w sposób problematyczny i spędzały z nim więcej czasu. Drugie badanie, opublikowane w Journal of Adolescent Health, pokazało dodatkowo związek między nocnym korzystaniem z telefonu a częstszym doświadczaniem oraz stosowaniem cyberprzemocy. Jeśli wyniesienie telefonu z pokoju wywołuje w domu awanturę, Nagata proponuje prostsze rozwiązanie – na noc po prostu wyłączać urządzenie. To nadal lepsze niż pozostawienie go włączonego (i kuszącego!) przy łóżku. Ważne: nie walcz z dzieckiem. Rozmawiaj o tym, dlaczego sen jest ważny. Psycholożka Anna Seewald zwraca uwagę, że same zakazy rzadko przynoszą trwały efekt. Zamiast mówić: „Bo ja tak powiedziałam”, warto tłumaczyć, jak sen wpływa na rozwój mózgu, koncentrację, samopoczucie i zdrowie całej rodziny. Dobrym pomysłem może być wspólne czytanie artykułów lub słuchanie podcastów o śnie. Dzięki temu dziecko lepiej rozumie sens zasad, a nie odbiera ich wyłącznie jako kolejnego ograniczenia. Kolejna zasada screen smart? Żadnych telefonów przy stole Autorzy badań zwracają również uwagę na inną ultraważną porę dnia: czas posiłków. Nastolatki korzystające z telefonów podczas jedzenia częściej doświadczały cyberprzemocy. Zdaniem badaczy może to wynikać z prostego faktu: posiłki przestają być okazją do rozmowy z rodzicami o tym, co wydarzyło się w szkole czy w internecie. Dr Nagata zwraca uwagę również na inny problem. Dzieci jedzące przed ekranem częściej się przejadają, ponieważ rozproszenie utrudnia zauważenie uczucia sytości. W efekcie łatwiej o nadmierny przyrost masy ciała. Eksperci proponują prostą zasadę screen smart – podczas posiłków wszyscy, także dorośli, odkładają telefony w jedno wyznaczone miejsce. Dzieci robią to, co widzą u rodziców Jednym z najciekawszych wniosków badań okazało się to, że najsilniejszym czynnikiem przewidującym problematyczne korzystanie z telefonów przez dzieci są... nawyki rodziców. Jeśli dorośli sami często sięgają po smartfon, ich dzieci rok później częściej wykazują objawy uzależnienia od ekranów i częściej korzystają z mediów społecznościowych w sposób prowadzący do konfliktów. To właśnie dlatego eksperci podkreślają, że screen smart zaczyna się od dorosłych. Odkładanie telefonu na noc czy podczas kolacji działa znacznie skuteczniej niż kolejne nakazy kierowane wyłącznie do dziecka. Nie chodzi o to, by nigdy nie odebrać służbowego telefonu podczas obiadu albo zawsze zostawiać smartfon poza sypialnią. Ważniejsze jest, aby wyjątki pozostawały wyjątkami. Gdy dzieci widzą, że rodzice również przestrzegają domowych zasad, łatwiej akceptują je jako element codziennego życia, a nie karę wymierzoną tylko im. Źródło: CNN.com Zobacz także: 5-punktowy plan, by odkleić przedszkolaka od ekranu. Zacznij dziś, bo będzie tylko gorzej
Weszłam do Sephory i aż mną zatrzęsło na widok tych dzieci. Matka stała obok i udawała, że nie widzi
Mieszały podkłady, otwierały kolejne szminki i zostawiały zużyte chusteczki na podłodze. Obok stała mama, która ani razu nie zwróciła im uwagi. Ta krótka scena w Sephorze mówi o współczesnym rodzicielstwie znacznie więcej niż kolejna dyskusja o pokoleniu Sephora Kids.
Do Sephory weszłam dosłownie na chwilę – powąchać perfumy, o których mówiła mi mama. Miałam tam spędzić nie więcej niż 2 minuty, ale jedna scena zatrzymała mnie na dłużej. Dzieci Sephory w natarciu Przy jednym ze stoisk stały trzy dziewczynki. Wyglądały na 10, 11 lat, ale równie dobrze mogły mieć 8 albo i 15. Były w szale testowania produktów, chociaż testowaniem bym tego nie nazwała. Jedna wyciskała na dłoń podkład, jeden, drugi, trzeci. Druga mieszała to wszystko palcem na dłoni koleżanki, zastanawiając się, czy ten odcień będzie jej pasował. Trzecia przeglądała się w lusterku, nakładając na usta kolejne pomadki. Ścierała je dostępnymi dla klientów chusteczkami, które później lądowały na podłodze. – Daj jeszcze tą. Ta będzie miała fajny kolor – mówiła, wskazując kolejną szminkę na półce. W tym samym czasie na ręce drugiej koleżanki zaczęły trafiać swatche cieni z kosztującej kilkaset złotych paletki. To nie wyglądało jak sprawdzanie kosmetyków przed zakupem. Dziewczynki bardziej przypominały dzieci robiące doświadczenie z chemii niż klientki drogerii. Kilka kroków dalej stała kobieta. Zerkała w ich stronę, potem rozglądała się po sklepie. Przez większość czasu wpatrywała się w telefon. Po chwili zniecierpliwiona krzyknęła: – Długo jeszcze? – Zaraz, mamo, już kończymy – usłyszała w odpowiedzi. A dziewczynki zaczęły dobierać się do kolejnej półki, tym razem z pielęgnacją twarzy znanej koreańskiej marki. Czy to są te słynne Sephora Kids? Pokolenie Sephora: kiedy dorośli zaczną wyznaczać granice? Termin Sephora Kids narodził się w mediach społecznościowych, głównie na TikToku. Określa dzieci – najczęściej w wieku od około 8 do 13 lat – które fascynują się pielęgnacją skóry i luksusowymi kosmetykami sprzedawanymi w drogeriach takich jak Sephora. Moda na Sephora Kids zaczęła się od fascynacji pielęgnacją skóry i kosmetycznymi nowinkami. Dziś coraz częściej mówi się jednak o zupełnie innym problemie – niszczeniu testerów, marnowaniu produktów i traktowaniu drogerii jak miejsca do nagrywania filmów na TikToka. To już nie tylko kwestia wydawania pieniędzy rodziców na kosmetyki, których dzieci nie potrzebują. Coraz częściej cierpią na tym także pracownicy sklepów, którzy muszą sprzątać zniszczone stoiska, oraz inni klienci, którzy nie mają możliwości normalnie przetestować produktów. Patrząc na to, co zobaczyłam w Sephorze, trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że największym problemem nie są wcale dzieci. Problemem są dorośli, którzy nawet stojąc obok, udają, że nie widzą. Zobacz także: Nawet 9-latki boją się starości. „Córka prosiła, bym kupiła jej krem anti-aging, bo wszystkie koleżanki takich używają”
Nawet 9-latki boją się starości. „Córka prosiła, bym kupiła jej krem anti-aging, bo wszystkie koleżanki takich używają”
Rodzice przyznają, że trend „Sephora Kids” przestał być już tylko modą na popularne na TikToku produkty z perfumerii. Coraz więcej dzieci interesuje się kosmetykami anti-aging, zna nazwy składników aktywnych i obawia się zmarszczek, choć ich skóra nie potrzebuje jeszcze nawet podstawowej pielęgnacji przeciwstarzeniowej.
To nic zaskakującego, że dziewczynki (a w dzisiejszych czasach również chłopcy) interesują się kosmetykami. Chociaż w samym zainteresowaniu pielęgnacją skóry nie ma nic złego, niepokojące jest to, że coraz młodsze dzieciaki zaczynają bać się czegoś, co powinno być dla nich zupełnie abstrakcyjne: starzenia. Pokolenie Sephora boi się zmarszczek Trend Sephora Kids narodził się w mediach społecznościowych, głównie na TikToku. Dzieci i przednastolatki oglądają filmiki influencerek pokazujących codzienne rytuały pielęgnacyjne, testują luksusowe kosmetyki i tworzą wieloetapowe rutyny, które często bardziej przypominają pielęgnację trzydziestolatki niż dziecka. Dermatolodzy zwracają uwagę, że wiele produktów promowanych przez influencerów zawiera składniki przeznaczone dla skóry dojrzałej, takie jak retinol czy silne kwasy. Dziecięca skóra ich nie potrzebuje, a nieumiejętne stosowanie może prowadzić do podrażnień i uszkodzenia bariery hydrolipidowej skóry. Rodziców martwi jednak nie tylko skład kosmetyków. Coraz częściej słyszą pytania o zmarszczki, starzenie czy utratę jędrności skóry. „Powiedziała, że nie chce się zestarzeć” – Moja córka ma dziewięć lat. Kilka tygodni temu poprosiła mnie o krem anti-aging. Myślałam, że źle usłyszałam. Zapytałam, po co jej taki kosmetyk. Odpowiedziała, że wszystkie koleżanki już mają i że nie chce mieć zmarszczek, a już marszczy jej się czoło, kiedy się dziwi – opowiada pani Marta. Przyznaje, że przez chwilę nie wiedziała, czy się śmiać, czy płakać. – Dziewięciolatka nie powinna myśleć o starzeniu. Powinna martwić się tym, czy zdąży na rower z koleżankami, a nie tym, jak będzie wyglądała za czterdzieści lat. Mama postanowiła wykorzystać sytuację do rozmowy. – Pokazałam jej swoje zdjęcia sprzed dwudziestu lat i powiedziałam, że zmarszczki są naturalną częścią życia. Nie chcę wychować córki w przekonaniu, że starzenie to coś, czego trzeba się bać. „Nie demonizowałabym kosmetyków” Nie wszyscy rodzice patrzą na ten trend równie krytycznie. – Mam jedenastoletnią córkę i nie widzę problemu w tym, że interesuje się pielęgnacją. Sama kupuję jej delikatne kosmetyki, krem z filtrem czy lekki krem nawilżający. To lepsze niż makijaż. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy dzieci sięgają po produkty dla dorosłych – uważa Joanna. Jej zdaniem nie warto zakazywać wszystkiego. – Jeśli będziemy robić z kosmetyków temat tabu, zainteresowanie będzie jeszcze większe. Wolę rozmawiać z córką i tłumaczyć jej, dlaczego niektóre produkty nie są dla niej. „TikTok zabrał dzieciom dzieciństwo” Znacznie ostrzej ocenia sytuację pani Agnieszka, mama dziesięciolatka. – Mam wrażenie, że TikTok odebrał dzieciom prawo do bycia dziećmi. Dziewczynki, a z moich obserwacji wynika, że też chłopcy, bo mam syna, nie bawią się już w dorosłych przez godzinę czy dwie. Oni próbują nimi być przez cały czas. Martwią się cerą, zmarszczkami, wagą i wyglądem, zanim zdążą skończyć szkołę podstawową. Najbardziej niepokoi ją presja rówieśnicza. – Mój syn dba o siebie, zwraca na takie rzeczy uwagę. Kiedyś rozmawiał o pielęgnacji z koleżankami i wrócił ze szkoły wściekły, bo w tym pokoleniu dzieci nie dziwi to, że chłopak dba o skórę, ale to, że używa zwykłego kremu nawilżającego. Wyobrażamy sobie? Dziesięciolatki oceniają się przez pryzmat kosmetyków przeciwzmarszczkowych. Uczmy dzieci, że starzenie się to przywilej Psychologowie od lat zwracają uwagę, że dzieci coraz wcześniej zaczynają porównywać swój wygląd z obrazami oglądanymi w mediach społecznościowych. Filtry, idealna cera i perfekcyjne rutyny pielęgnacyjne anti-aging sprawiają, że nawet najmłodsi zaczynają wierzyć, iż wygląd wymaga nieustannego poprawiania. Rodzice mają różne sposoby reagowania. Jedni kupują dzieciom podstawowe kosmetyki i tłumaczą, czym różni się pielęgnacja od walki ze starzeniem. Inni stanowczo odmawiają zakupu produktów anti-aging. Są też tacy, którzy uważają, że moda minie tak samo szybko, jak się pojawiła. Jedno wydaje się jednak niepokojące. Jeśli dziewięcioletnie dziecko zaczyna bać się zmarszczek, problemem nie jest już sam krem przeciwstarzeniowy. Problemem jest świat, który przekonał je, że starość to coś, przed czym trzeba zacząć uciekać, zanim jeszcze skończy się dzieciństwo. A przecież starzenie się to ogromny przywilej i tego powinniśmy uczyć nasze dzieci. Zobacz także: Trend „Sephora kids” drenuje portfele rodziców. „Z niepokojem odkryłam, co córka robi w łazience”
Wychowawczyni kolonijna nigdy czegoś takiego nie widziała. „Antek wyjął z portfela 200 zł. Gdy zobaczyłam, co robi, od razu zadzwoniłam do rodziców”
Rodzice uczą dzieci, żeby były dobre, pomocne i umiały się dzielić. Czasami jednak bardzo cienka granica oddziela życzliwość od wykorzystywania. Wychowawczyni kolonijna zauważyła to podczas wyjścia po lody i postanowiła zareagować.
Kolonie to dla dzieci nie tylko czas odpoczynku, ale też pierwsze lekcje samodzielności i relacji z rówieśnikami. Właśnie dlatego wychowawcy często dostrzegają rzeczy, które umykają dorosłym na co dzień. Nasza czytelniczka przyznaje, że jedna sytuacja z tegorocznego turnusu skłoniła ją do rozmowy z rodzicami 10-letniego Antka. „Na początku wydawało mi się, że to zwykła życzliwość” Od kilku lat pracuję jako wychowawczyni kolonijna. Widziałam już dzieci bardzo nieśmiałe, takie, które pierwszej nocy płakały za rodzicami, i takie, które po dwóch dniach znały już pół ośrodka. Antek od początku zwrócił moją uwagę. Był pogodny, otwarty i bardzo lubiany przez grupę. Chętnie pomagał innym, nikogo nie wyśmiewał, zawsze pamiętał o słowie „proszę” i „dziękuję”. Pomyślałam wtedy, że jego rodzice mogą być z niego naprawdę dumni. Pierwszy raz zaniepokoiłam się podczas wycieczki do miasteczka. Dzieci dostały czas na kupienie pamiątek i lodów. Zobaczyłam, jak Antek płaci nie tylko za siebie, ale też za dwóch kolegów. Uśmiechnęłam się. Pomyślałam, że pewnie chciał zrobić coś miłego albo że koledzy zwrócą mu później pieniądze. Kilka dni później sytuacja się powtórzyła. Tym razem kupował napoje. Następnego dnia chipsy. Potem gofry... Za każdym razem wyglądało to podobnie. Kiedy grupa podchodziła do budki, część dzieci niemal odruchowo spoglądała na Antka. Ktoś rzucał pół żartem: „No weź, postaw”, ktoś inny dodawał: „Przecież masz jeszcze pieniądze”. Antek ani razu nie odmówił. Wyciągał portfel, płacił i jeszcze się z tego cieszył. Nie widziałam w nim dziecka, które chciało się popisywać. Raczej chłopca, który bardzo chciał, żeby wszyscy go lubili... „Zadzwoniłam do jego rodziców” Wieczorem długo zastanawiałam się, czy powinnam interweniować. W końcu uznałam, że gdyby chodziło o moje dziecko, chciałabym o tym wiedzieć. Zadzwoniłam do rodziców Antka. Nie po to, żeby skarżyć. Chciałam tylko opowiedzieć, co obserwuję. Mama przez chwilę milczała. Potem powiedziała coś, co wiele wyjaśniło: przyznała, że Antek od zawsze bardzo przeżywał relacje z rówieśnikami. Bał się odrzucenia i robił wszystko, żeby inni go akceptowali. Kiedy tylko ktoś go o coś poprosił, trudno było mu odmówić. Rodzice nie mieli pojęcia, że na kolonii wygląda to właśnie w ten sposób. Poprosili mnie, żebym dyskretnie obserwowała sytuację. Nie chcę, żeby ktoś źle zrozumiał mój list. Nie uważam, że Antek trafił na grupę okrutnych dzieci. Większość z nich prawdopodobnie nawet nie zastanawiała się nad tym, że przekracza pewną granicę. Dzieci bardzo szybko przyzwyczajają się do tego, co jest dla nich wygodne. Jeżeli jedno z nich zawsze płaci, łatwo uznać to za coś normalnego. To właśnie dlatego potrzebują obok siebie dorosłych, którzy czasem powiedzą: „Stop”. Na kolejnych wyjściach rozmawiałam z całą grupą o koleżeństwie, wzajemności i o tym, że prawdziwa przyjaźń nie kosztuje ani złotówki. Antek nadal był tak samo lubiany. Różnica polegała na tym, że od tamtej rozmowy każdy płacił już za siebie. Mam nadzieję, że wyniesie z tych kolonii coś znacznie cenniejszego niż pamiątki. Że zrozumie, iż nie trzeba kupować sobie sympatii innych ludzi. Od redakcji Dzieci, które są empatyczne, hojne i chętnie dzielą się z innymi, mają wiele pięknych cech. Jednocześnie warto uczyć je, że życzliwość nie oznacza zgadzania się na wszystko. Psychologowie podkreślają, że umiejętność stawiania granic jest równie ważna jak pomaganie innym. Kolonie i obozy są często pierwszym miejscem, w którym dzieci samodzielnie zarządzają własnymi pieniędzmi i uczą się relacji z rówieśnikami. To dobry moment, by rozmawiać z nimi o tym, że prawdziwe koleżeństwo nie polega na tym, kto najczęściej płaci za całą grupę. Zobacz także: Jeden rzut oka na sukienkę córki po powrocie z kolonii i matka zamarła. „Wychowawca pozwolił im na to w biały dzień” Znalazłam to na dnie walizki mojej 13-latki i zdębiałam. Nauczycielka: „W tym wieku to normalne” Opiekunka kolonijna porównuje dzieci do dubajskich szejków. „Po pytaniu o wannę od razu chwyciłam za telefon”
12-latek chciał kupić gofra na deptaku w Kołobrzegu. Reakcja jego matki to dowód, że pokolenie alfa będzie stracone
„Najpierw uśmiechnęłam się pod nosem. Pomyślałam, że za chwilę zobaczę chłopca, który sam zamówi sobie gofra i z dumą wróci do rodziców. Stało się jednak coś zupełnie odwrotnego. Patrzyłam na tę scenę i miałam wrażenie, że to nie dwunastolatek nie potrafi zrobić najprostszej rzeczy. To dorośli nie pozwalają mu nawet spróbować” – pisze nasza czytelniczka.
Kołobrzeski deptak tętnił życiem. Dzieci biegały z lodami, rodziny ustawiały się w kolejkach po gofry i watę cukrową, a z każdej strony słychać było wakacyjny gwar. Nasza czytelniczka przyznaje, że właśnie tam zobaczyła scenę, która skłoniła ją do refleksji nad tym, czy współczesne dzieci naprawdę są mniej samodzielne, czy może po prostu nie daje im się szansy, by tę samodzielność ćwiczyły. „Nawet nie pozwoliła mu otworzyć ust” Przyjechaliśmy z rodziną do Kołobrzegu na wczasy. Po południu wybraliśmy się na spacer deptakiem. Jak to nad morzem – dzieci od razu wypatrzyły budkę z goframi. W kolejce przede mną stała kobieta z chłopcem, który wyglądał na jakieś dwanaście lat. Trochę był starszy od moich dzieciaków. Usłyszałam, jak mówi do mamy, że chciałby kupić sobie gofra. Pomyślałam, że to świetny moment. W tym wieku większość dzieci bez problemu zrobi takie zakupy. Sama pamiętam, jak jako dwunastolatka chodziłam do sklepu po pieczywo, mleko czy lody i nikt nie robił z tego wielkiego wydarzenia. Zresztą nawet moje dzieci są już w stanie to ogarnąć. Mama chłopca zareagowała jednak zupełnie inaczej, niż się spodziewałam. Chłopiec zrobił krok w stronę okienka i już miał coś powiedzieć, kiedy mama weszła przed niego. To ona zamówiła gofra. To ona wybrała dodatki. To ona zapłaciła. To ona odebrała zamówienie. Kiedy sprzedawczyni wyciągnęła gofra w stronę chłopca, mama przejęła go pierwsza, mówiąc, że „jeszcze go upuści”. Potem poprosiła o dodatkowe serwetki, starannie owinęła nimi deser i dopiero wtedy podała go synowi, przypominając, żeby uważał i nie pobrudził koszulki. Przez cały ten czas chłopiec praktycznie się nie odezwał. Stał obok i tylko patrzył. Miałam wrażenie, że nawet nie próbował zaprotestować. Jakby przywykł do tego, że ktoś zawsze wszystko zrobi za niego. „Czy naprawdę boimy się pozwolić dzieciom dorastać?” Nie chodzi o jednego gofra. Nie chodzi nawet o tę konkretną rodzinę. Coraz częściej widzę rodziców, którzy wyręczają dzieci dosłownie we wszystkim. Zamawiają za nie jedzenie w restauracji, odpowiadają za nie lekarzowi, pakują im plecaki, rozwiązują każdy najmniejszy problem, zanim dziecko w ogóle zdąży się z nim zmierzyć. Robią to z miłości, jasne, rozumiem to. Chcą ułatwić dzieciom życie. Tylko czy przy okazji nie odbierają im czegoś bardzo ważnego? Samodzielności nie da się nauczyć z książki. Trzeba ją ćwiczyć właśnie w takich drobnych sytuacjach. Kupienie gofra, zapłacenie za niego, powiedzenie „dzień dobry”, „poproszę” i „dziękuję” to niby drobiazg. Tak naprawdę to mała lekcja odwagi i odpowiedzialności. Patrzyłam na tego chłopca i zrobiło mi się zwyczajnie smutno. Nie dlatego, że nie kupił sobie gofra. Dlatego, że ktoś najwyraźniej uznał, iż nawet tego nie potrafi. Mam tylko nadzieję, że jeszcze będzie miał wiele okazji, żeby przekonać się, że potrafi znacznie więcej, niż sądzą jego rodzice. Komentarz redakcji Psychologowie od lat zwracają uwagę, że samodzielność rozwija się stopniowo i najlepiej uczy się jej w codziennych, bezpiecznych sytuacjach. Samodzielne zamówienie posiłku, zapłacenie za drobny zakup czy rozmowa ze sprzedawcą mogą wydawać się błahostką, ale dla dziecka są ważnym ćwiczeniem odpowiedzialności i pewności siebie. Rodzice często wyręczają dzieci z troski i chęci ochrony przed stresem. Warto jednak zastanowić się, czy czasem nie odbieramy im okazji do zdobywania doświadczeń, które w przyszłości pomogą im odnaleźć się w dorosłym życiu. Zobacz także: „Współczesne dzieci to społeczne niedojdy”. Scena z 10-latkiem na deptaku ujawnia smutną prawdę o pokoleniu Alfa Na własne życzenie wychowujemy pokolenie ciamajd. Ze smutkiem patrzyłam, co ten 11-latek robi w nadmorskiej smażalni Kiedyś nauczyciel miał prawa, dziś boi się ucznia. Pedagog: „Czas przestać przepraszać za to, że wychowujemy”
Trend „Sephora kids” drenuje portfele rodziców. „Z niepokojem odkryłam, co córka robi w łazience”
Pokolenie Sephora to coś więcej niż niewinna zabawa w dorosłość. To pusty portfel, presja rówieśnicza i poczucie, że nie jest się wystarczającą.
Jeszcze kilkanaście lat temu zabawa w dorosłość kończyła się na podkradaniu mamie szminki czy lakieru do paznokci. Dziś coraz młodsze dziewczynki oglądają recenzje kosmetyków na TikToku, tworzą własne wieloetapowe rutyny pielęgnacyjne, a kieszonkowe wydają na kosmetyki o wartości nawet kilkuset złotych. Rodzice przyznają, że trudno nadążyć za nową modą. Tym bardziej że nie chodzi już o pojedynczy kosmetyk, ale o cały styl życia, który media społecznościowe przedstawiają jako coś zupełnie normalnego. Czym jest trend „Sephora Kids”? „Sephora Kids” to określenie, które w ostatnich latach zyskało popularność w mediach społecznościowych. Odnosi się do dzieci – najczęściej dziewczynek w wieku około 9-13 lat – które fascynują się pielęgnacją skóry i kosmetykami sprzedawanymi w perfumeriach takich jak Sephora czy Douglas. Trend narodził się głównie na TikToku. Dziewczynki nagrywają filmy z zakupów, pokazują swoje kosmetyczki, testują luksusowe marki i prezentują wieloetapowe rytuały pielęgnacyjne. Problem polega na tym, że wiele z tych produktów zawiera składniki przeznaczone dla skóry dorosłych, takie jak retinol czy silne kwasy złuszczające. Dermatolodzy apelują do rodziców, by zwracali uwagę na kosmetyki, których używają ich dzieci. Zdrowa dziecięca skóra zazwyczaj nie potrzebuje takiej pielęgnacji, a niewłaściwie stosowane kosmetyki mogą prowadzić do podrażnień i uszkodzenia bariery ochronnej skóry. Z kolei rodzice zwracają uwagę na jeszcze jeden problem: ceny. Jedno serum potrafi kosztować więcej niż miesięczny abonament za telefon, a zestaw kosmetyków z listy marzeń dziecka nierzadko przekracza kilkaset złotych. „Z przerażeniem odkryłam, co córka robi w łazience” – Weszłam do łazienki i sama poczułam się jak bohaterka filmiku na TikToku. Moja 11-letnia córka stała przed lustrem z opaską na włosach i nakładała na twarz kolejne kosmetyki. Najpierw pianka, potem tonik, serum, krem pod oczy, maseczka. Z przerażeniem odkryłam, że od kilku tygodni podkradała moje kosmetyki. Powiedziała, że wszystkie dziewczyny tak robią – opowiada Magdalena, mama piątoklasistki. Przyznaje, że najbardziej zaskoczyło ją nie samo zainteresowanie kosmetykami, ale skala zjawiska. – Gdy miałam jedenaście lat, marzyłam o błyszczyku truskawkowym. Dziś dzieci rozmawiają o peptydach, retinolu i kwasach, choć często nie mają pojęcia, do czego służą. Albo gorzej: wiedzą i wydaje im się, że naprawdę tego potrzebują. „Kosmetyczka córki jest warta więcej niż mój telefon” Media społecznościowe sprawiły, że dzieci bardzo szybko poznają nowe marki i produkty. Dla wielu z nich kosmetyki stały się elementem budowania pozycji w grupie rówieśniczej. – Moja córka ma 12 lat. Kilka miesięcy temu poprosiła mnie o krem za prawie 300 zł. Kiedy odmówiłam, usłyszałam, że wszystkie koleżanki już go mają. Potem pokazała mi film na TikToku i powiedziała, że bez tego kosmetyku skóra szybciej się starzeje. Byłam w szoku. Dziecko, które nie ma nawet zmarszczek, zaczęło bać się starzenia – mówi Joanna. Dodaje, że największym problemem jest presja. – Nie chodzi już o sam krem. Chodzi o to, że dziewczynki porównują swoje kosmetyczki tak samo, jak kiedyś porównywały piórniki. Córka przy każdej okazji chce dostawać nowe kosmetyki. Gdyby to podliczyć, to jej kosmetyczka ma równowartość najnowszego iPhona – dodaje. „Nie chodzi tylko o pieniądze” Rodzice przyznają, że moda na „Sephora Kids” uderza nie tylko w domowy budżet. Problem jest dużo poważniejszy. – Mam 13-letnią córkę i widzę, że problem jest dużo głębszy. Ona nie chce tych kosmetyków dlatego, że ma problemy ze skórą. Ona chce wyglądać jak influencerki. Ma poczucie, że jeśli nie będzie używała tych samych produktów, będzie gorsza. To mnie martwi bardziej niż ceny – opowiada Agnieszka. Psychologowie od dawna zwracają uwagę, że media społecznościowe przyspieszają proces dorastania. Dziewczynki coraz wcześniej zaczynają interesować się wyglądem, pielęgnacją i produktami przeznaczonymi dla dorosłych. Z kolei dermatolodzy podkreślają, że dziecięca skóra zwykle potrzebuje jedynie delikatnego oczyszczania, kremu nawilżającego dobranego do wieku oraz ochrony przeciwsłonecznej. Rodzice stoją dziś przed trudnym zadaniem. Z jednej strony nie chcą odbierać dzieciom radości z eksperymentowania i zabawy. Z drugiej coraz częściej zastanawiają się, gdzie przebiega granica między niewinną fascynacją kosmetykami a presją, która każe dziesięciolatce marzyć o serum przeciwzmarszczkowym. Bo trend „Sephora Kids” to nie tylko moda na drogie kosmetyki. To znak czasów, w których dzieci coraz częściej chcą wyglądać jak dorośli, zanim zdążą nacieszyć się dzieciństwem. Zobacz także: Współczesne pokolenie nastolatków nie przetrwa. Wystarczy pójść do galerii handlowej
Na własne życzenie wychowujemy pokolenie ciamajd. Ze smutkiem patrzyłam, co ten 11-latek robi w nadmorskiej smażalni
Nie spodziewałam się, że zwykły obiad nad morzem skłoni mnie do takiej refleksji. Stałam w kolejce do nadmorskiej smażalni i obserwowałam rodzinę przede mną. Niby nic szczególnego, a jednak jedna scena została ze mną na długo.
Przede mną przy kasie stanął chłopiec. Na oko miał 11 lat. Nie był to maluch, który dopiero uczy się świata, ale już prawie nastolatek. Kasjerka uśmiechnęła się i zapytała: – Co podać? Chłopiec spojrzał na nią, potem na mamę. Nie odpowiedział. Mama natychmiast wkroczyła do akcji. – Dla syna dorsz, frytki i surówka. I poprosimy jeszcze sos. Chłopiec nawet nie musiał się odzywać. Nie chciałam oceniać, ale trudno było się powstrzymać Pomyślałam wtedy: może jest nieśmiały. Może miał gorszy dzień. Może po prostu nie lubi rozmawiać z obcymi. Jedna scena nie świadczy o całym dziecku. Ale chwilę później wydarzyło się coś, co kazało mi spojrzeć na to inaczej. Kiedy rodzina usiadła przy stoliku, chłopiec zaczął jeść. Po chwili okazało się, że nie dostał sztućców, których potrzebował. Zamiast sam podejść do obsługi albo poprosić kelnera, siedział i czekał. – Mamo, nie mam widelca. Mama wstała i poszła po widelec dla syna. Kilka minut później chłopiec zauważył, że napój, który dostał, nie był tym, który chciał. – Mamo, chciałem colę, to jest lemoniada. I znów to samo. Zamiast prostego: „Przepraszam, czy mogę prosić o inny napój?”, problem rozwiązywał dorosły. Patrzyłam na tę scenę i pomyślałam, że być może największym problemem współczesnych dzieci nie jest to, że są leniwe czy niezaradne. Problem w tym, że często nie dajemy im szansy, żeby nauczyły się radzić sobie same. Rodzice nie pozwalają dzieciom na samodzielność Bo przecież samodzielność nie pojawia się nagle w dniu osiemnastych urodzin. Nie buduje się jej wielkimi życiowymi decyzjami. Buduje się ją właśnie w takich drobiazgach: kiedy dziecko samo zamówi obiad, zapyta o coś kelnera, poprosi o pomoc, powie, że czegoś potrzebuje. Tymczasem wielu rodziców – z troski, wygody albo zwykłego pośpiechu – wyręcza dzieci niemal we wszystkim. Łatwiej samemu zamówić jedzenie. Łatwiej samemu zapytać. Łatwiej samemu załatwić sprawę niż czekać, aż dziecko się przełamie. Tylko że dziecko, któremu zawsze pomagamy, nie uczy się, że potrafi. Oczywiście nie chodzi o to, żeby wymagać od 11-latka dorosłości. Dzieci mają prawo być nieśmiałe, zagubione i popełniać błędy. Ale mają też prawo – i potrzebę – ćwiczyć niezależność. Bo być może za kilka lat ten sam chłopiec nie będzie musiał zamówić ryby w smażalni. Będzie musiał zadzwonić w ważnej sprawie, załatwić coś w urzędzie, porozmawiać z obcą osobą albo samodzielnie rozwiązać problem. I wtedy nikt nie będzie już stał obok niego, żeby odpowiedzieć za niego. Może więc warto czasem pozwolić dzieciom poczuć tę niezręczność. Pozwolić im się zająknąć, pomylić, powiedzieć coś nieidealnie. Bo właśnie w takich małych sytuacjach uczą się największej rzeczy: że mogą sobie poradzić. Czytaj także: „Współczesne dzieci to społeczne niedojdy”. Scena z 10-latkiem na deptaku ujawnia smutną prawdę o pokoleniu Alfa
„Zafundowałam 14-letniemu synowi wakacje marzeń w Egipcie. Gdy zobaczyłam, co ten niewdzięcznik robi w pokoju, serce mi pękło”
Myślałam, że ten wyjazd naprawi nasze relacje po rozwodzie. Zamiast tego usłyszałam, jak mój syn bezlitośnie kpi z moich starań, transmitując to na żywo w internecie. Zrozumiałam, że straciłam go na dobre.
Rozwód był dla mnie jak zderzenie ze ścianą. Trzy lata kłótni, milczenia i prawników wyczerpały mnie do cna. Najbardziej ucierpiał na tym mój czternastoletni syn, Kuba. Zawsze byliśmy blisko, ale po tym, jak jego ojciec wyprowadził się z domu – i to do innej kobiety – Kuba zamknął się w sobie. Coraz więcej czasu spędzał przed komputerem, rzadko ze mną rozmawiał. Miałam poczucie, że z każdym miesiącem tracę z nim kontakt. Postanowiłam działać. Zbliżały się wakacje, więc wydałam oszczędności na wyjazd do Egiptu. Chciałam wyrwać go z szarej rzeczywistości, z dala od problemów i napięć. Wybrałam hotel z mnóstwem atrakcji, basenami i świetnym jedzeniem. Wyobrażałam sobie, jak znów zaczynamy rozmawiać, śmiać się i budować naszą relację na nowo. Pierwsze zgrzyty Od samego początku podróży czułam, że coś jest nie tak. Kuba był obojętny. Na lotnisku gapił się w telefon, a w samolocie założył słuchawki, ignorując moje próby nawiązania rozmowy. – Kuba, spójrz, jak pięknie z góry wygląda to morze – powiedziałam, wskazując przez okno. – Aha – mruknął, nie podnosząc wzroku znad ekranu. Przełknęłam gorycz. Tłumaczyłam sobie, że to nastolatek, że potrzebuje czasu, żeby się przestawić na tryb wakacyjny. Kiedy dotarliśmy do hotelu, liczyłam na chociaż cień uśmiechu. Resort robił wrażenie – wielki basen, palmy, słońce. Dla chłopaka z zimnej Polski to powinien być raj. – Podoba ci się pokój? – zapytałam, gdy boy hotelowy wniósł nasze walizki. – Spoko – rzucił Kuba, rzucając plecak na łóżko. – Jest tu Wi-Fi? To było jego pierwsze i najważniejsze pytanie. Oczywiście było, i to całkiem szybkie. Od tej pory telefon stał się przedłużeniem jego ręki. Na posiłkach, na leżaku, w pokoju – ciągle coś pisał, oglądał, nagrywał. Próbowałam wyciągnąć go na wycieczki, proponowałam nurkowanie, ale wszystko spotykało się z jego niechęcią. Niespodzianka, która zmieniła wszystko Trzeciego dnia pobytu postanowiłam zrobić mu niespodziankę. Kuba od dawna marzył o specjalnych, markowych słuchawkach gamingowych. Znalazłam je w sklepie bezcłowym na lotnisku i schowałam na dnie walizki. Chciałam wręczyć mu je wieczorem, żeby pokazać, że o nim myślę i zależy mi na jego radości. Wracałam z hotelowego spa. Kupiłam po drodze jego ulubione ciastka i napoje. Szłam korytarzem z uśmiechem na twarzy. Podeszłam do drzwi naszego pokoju, włożyłam kartę do czytnika, a zamek cicho kliknął. Pchnęłam drzwi i weszłam do przedpokoju. Już miałam zawołać Kubę, gdy usłyszałam jego głos. Dobiegał z głębi pokoju. Nie był to zwykły ton rozmowy telefonicznej. Brzmiał jakoś sztucznie, zbyt głośno. – Serio, mówię wam, to jest jakiś dramat – mówił Kuba. – Ona myśli, że jestem małym dzieckiem. Codziennie rano pyta, czy posmarowałem się kremem z filtrem. Zatrzymałam się w pół kroku. Serce zabiło mi mocniej. – A to jedzenie? – kontynuował. – Zmusza mnie do jedzenia jakichś sałatek, bo przecież „trzeba jeść zdrowo”. Jakbyśmy nie byli na wakacjach all inclusive. Zrobiłam cichy krok do przodu i zajrzałam do pokoju. Kuba siedział na łóżku, przed nim stał telefon oparty o poduszkę. Prowadził transmisję na żywo. Ekran był podzielony – po jednej stronie widziałam twarz mojego syna, a po drugiej... Po drugiej stronie była Ewa. Nowa partnerka mojego byłego męża. Kobieta, przez którą rozpadło się moje małżeństwo. Cios prosto w serce Stałam jak wryta, nie mogąc uwierzyć w to, co widzę i słyszę. Kuba rozmawiał z Ewą i, z tego co widziałam na czacie migającym u dołu ekranu, z grupą swoich znajomych. – Przecież wiesz, jaka jest twoja mama – zaśmiała się Ewa. Jej głos brzmiał pobłażliwie, niemal litościwie. – Zawsze taka nadopiekuńcza. – Dokładnie! – przytaknął gorliwie Kuba. – Wczoraj na basenie zaczęła do mnie machać, jakbym miał pięć lat. Myślałem, że spalę się ze wstydu. Wszyscy patrzyli. – Oj, współczuję ci, Kubuś – powiedziała Ewa, poprawiając włosy. – Jak wrócisz, pójdziemy na porządne burgery z ojcem. Odbijesz sobie to zdrowe jedzenie. – Nie mogę się doczekać – westchnął mój syn. – Tu jest po prostu nuda. Ciągle tylko „Kuba, chodźmy na spacer”, „Kuba, zobacz jakie ładne widoki”. Kto normalny jara się widokami? Na czacie zaczęły pojawiać się komentarze od jego kolegów. „Ale przypał”, „Współczuję stary”, „Matki to zawsze siara”. Kuba czytał je i śmiał się głośno. Czułam, jak krew odpływa mi z twarzy. Moje nogi zwiotczały. To nie był tylko młodzieńczy bunt. To było okrutne, publiczne poniżenie. Mój własny syn, dla którego poświęciłam wszystko, wyśmiewał mnie przed kobietą, która zniszczyła naszą rodzinę. I przed swoimi rówieśnikami. Prezent, który trzymałam w ręku, nagle wydał mi się ciężki jak kamień. Chciałam się cofnąć, wyjść, udawać, że nic nie słyszałam. Ale gniew, żal i ogromne poczucie zdrady wzięły górę. Konfrontacja Weszłam do pokoju. Kuba spojrzał na mnie. Zobaczył moją twarz i natychmiast urwał w połowie zdania. Zbladł. Jego ręka odruchowo powędrowała w stronę telefonu, by zakończyć transmisję. – Nie wyłączaj – powiedziałam cicho, ale mój głos drżał. – Niech wszyscy usłyszą do końca. – Mamo, to... to nie tak – wyjąkał, cofając rękę. Podeszłam do łóżka. Spojrzałam na ekran. Ewa patrzyła na mnie z zaskoczeniem, jej uśmiech zniknął. Przez chwilę panowała absolutna cisza, przerywana tylko szumem klimatyzacji. – Cześć Ewa – powiedziałam zimno. – Widzę, że świetnie się bawicie moim kosztem. – Anna, my tylko... rozmawialiśmy – zaczęła Ewa, ale przerwałam jej. – Nie interesuje mnie to, co masz do powiedzenia. Zostaw mojego syna w spokoju. Sięgnęłam po telefon i bez wahania nacisnęłam przycisk zakończenia transmisji. Rzuciłam aparat na łóżko. Spojrzałam na Kubę. Siedział skulony, nie mając odwagi podnieść na mnie wzroku. – Mamo, przepraszam... – zaczął cicho. Położyłam pudełko ze słuchawkami na szafce nocnej. – Chciałam ci to dać na poprawę humoru – powiedziałam, z trudem powstrzymując łzy. – Myślałam, że ten wyjazd coś zmieni. Że znowu będziemy blisko. Ale widzę, że wolisz towarzystwo osoby, która rozbiła naszą rodzinę. – To nie tak! – krzyknął, w końcu podnosząc głowę. – Ja po prostu chciałem z kimś pogadać! Z kimś, kto mnie rozumie, a nie tylko ciągle czegoś ode mnie wymaga! – Wymaga? – powtórzyłam z niedowierzaniem. – Zaprosiłam cię na wakacje, żebyś mógł odpocząć. Żebyśmy mogli pobyć razem. A ty robisz ze mnie pośmiewisko w internecie? – Bo ty ciągle mnie traktujesz jak dziecko! – wybuchnął. – „Zjedz to”, „Posmaruj się tym”, „Chodźmy na spacer”. Ja mam prawie piętnaście lat! Nie potrzebuję niańki! – Może i nie potrzebujesz niańki – odpowiedziałam, czując, jak coś we mnie pęka. – Ale najwyraźniej nie potrzebujesz też matki. Odwróciłam się na pięcie i wyszłam z pokoju. Reszta wyjazdu Kolejne dni w Egipcie były koszmarem. Unikaliśmy się jak ognia. Kuba spędzał całe dnie w pokoju, a ja snułam się samotnie po plaży, nie mogąc powstrzymać łez. Próbował mnie przepraszać, ale jego słowa brzmiały pusto. Nie potrafiłam zapomnieć tego, co usłyszałam. To nie była tylko głupia, nastoletnia paplanina. To była zdrada. Zdrada z premedytacją, zadana w najgorszy z możliwych sposobów. Zrozumiałam, że mój syn, ten sam chłopiec, z którym kiedyś mogłam rozmawiać godzinami, stał się obcym człowiekiem. Wracaliśmy w milczeniu. Na lotnisku w Warszawie czekał na niego ojciec. Kuba przywitał się z nim krótko, wziął swoją walizkę i poszedł w stronę wyjścia. Nie odwrócił się nawet, żeby pomachać. Wróciłam do pustego mieszkania. Usiadłam na kanapie, patrząc na nierozpakowaną walizkę. Zdałam sobie sprawę, że ten rozwód zabrał mi znacznie więcej niż tylko męża. Zabrał mi też syna. I nie wiem, czy kiedykolwiek uda mi się go odzyskać. Anna, 42 lata Zobacz też: Dziwne zwyczaje na all inclusive w Grecji. „Nie miałam pojęcia, dlaczego kelner pyta moją córkę o numer pokoju”
Tak bezmyślnego pokolenia świat nie widział? „Poprosiłam córkę, by wyjęła naczynia ze zmywarki. Osłupiałam, gdy odkryłam, co zrobiła”
Współczesne nastolatki są pełne sprzeczności. Z jednej strony wielu rodziców widzi w nich zagubienie, nieporadność i potrzebę prowadzenia za rękę nawet w najprostszych sprawach. Z drugiej – trudno nie odnieść wrażenia, że jest w nich odrobina... cwaniactwa. Właśnie o tym jest historia, która podbiła Instagrama.
Filmik opublikowany przez amerykańską influencerkę i mamę trójki dzieci Meredith Masony, której profil @thats_inappropriate na Instagramie obserwuje ponad milion osób, wywołał wyjątkowo żywą dyskusję. Powód? Wielu rodziców miało wrażenie, że nie ogląda historii obcej rodziny, ale scenę wyjętą z własnego domu. Meredith opowiedziała o sytuacji z 17-letnią córką. Poprosiła ją o wyjęcie naczyń ze zmywarki. Dziewczyna wykonała zadanie, ale kiedy mama wróciła do domu, szybko zauważyła, że w szafkach znalazły się... brudne talerze i kubki. Jak opowiada Meredith: „Kiedy wróciła do domu, powiedziałam, że dziękuję, że wywiązuje się ze swoich obowiązków domowych, ale jednak muszę zapytać... Jak mogła nie zauważyć, że rozpakowuje brudne naczynia?”. Odpowiedź nastolatki była równie krótka, co zaskakująca: „Prosiłaś, żebym wypakowała zmywarkę, i dokładnie to zrobiłam”. Kiedy mama zaczęła dopytywać, córka wyjaśniła, że „robiła to o ósmej rano, była zmęczona i po prostu nie zwróciła uwagi”. Meredith odpowiedziała z humorem, że wystarczyło otworzyć oczy i spojrzeć na naczynia, by zorientować się, że są brudne. To jednak nie sama historia sprawiła, że nagranie zdobyło taką popularność. Pod rolką szybko pojawiły się setki komentarzy rodziców, którzy przyznawali, że ich nastolatki zachowują się niemal identycznie. Nieporadność czy spryt? To właśnie ten paradoks wydaje się dziś najbardziej charakterystyczny dla wielu nastolatków. Rodzice często mówią, że młodzi ludzie są mniej samodzielni niż ich rówieśnicy sprzed kilkunastu czy kilkudziesięciu lat. Potrafią godzinami korzystać z telefonu, błyskawicznie odnajdują się w nowych aplikacjach, ale jednocześnie mają problem z wykonaniem prostych domowych obowiązków bez szczegółowej instrukcji. Z drugiej strony trudno nie zauważyć, że w podobnych sytuacjach pojawia się coś jeszcze. Dosłowne potraktowanie polecenia pozwala powiedzieć: „Przecież zrobiłem dokładnie to, o co prosiłaś”. Formalnie wszystko się zgadza. Efekt przestaje być najważniejszy – liczy się możliwość wykazania, że obowiązek został wykonany. Nie oznacza to oczywiście, że każde takie zachowanie jest przejawem wyrachowania. Psychologowie od lat podkreślają, że okres dojrzewania to czas testowania granic, uczenia się odpowiedzialności i sprawdzania, gdzie kończy się własny obowiązek, a zaczyna odpowiedzialność rodzica. Nastolatki eksperymentują z zasadami, negocjują i próbują różnych sposobów radzenia sobie z wymaganiami dorosłych. Dlaczego ta historia tak poruszyła rodziców? Być może dlatego, że nie jest opowieścią o zmywarce. To historia o codziennych drobiazgach, które dla wielu rodzin stają się źródłem frustracji, ale też... śmiechu. O pokoleniu, które potrafi jednocześnie potrzebować pomocy przy najprostszych czynnościach i błyskawicznie znaleźć argument przemawiający na swoją korzyść. I chyba właśnie dlatego pod rolką Meredith Masony pojawiło się tyle komentarzy. Nie dlatego, że rodzice byli oburzeni zachowaniem nastolatki. Raczej dlatego, że aż zbyt dobrze rozpoznali w niej własne dzieci. Czytaj także: Opiekunka kolonijna porównuje dzieci do dubajskich szejków. „Po pytaniu o wannę od razu chwyciłam za telefon”
12-latka chciała dorobić w wakacje. „Z czarnego BMW wysiadł mężczyzna. Majka musiała zwijać interes”
12-letnia Maja postanowiła, że w te wakacje sama uzbiera pieniądze na prezent dla mamy. Przygotowała prostą ofertę i cierpliwie czekała na pierwszych klientów. Nie przypuszczała jednak, że jeden z nich sprawi, iż jej wakacyjny biznes zamknie się szybciej, niż zdąży się na dobre rozkręcić.
Kilka dni temu spotkałam się z koleżanką, której córka właśnie skończyła 12 lat. Rozmowa zeszła na wakacje i dziecięce pomysły na zarabianie własnych pieniędzy. Wtedy usłyszałam historię Mai. – Wiesz, byłam z niej dumna już wtedy, gdy zobaczyłam tę kartkę – powiedziała. – Ale to, co wydarzyło się później, przerosło moje wyobrażenia. Przyznam, że długo nie mogłam przestać o tym myśleć. Maja chciała sama kupić mamie prezent Kilka tygodni wcześniej podczas zakupów mama Mai zatrzymała się przy witrynie z biżuterią. Przez chwilę oglądała delikatną srebrną bransoletkę. – Śliczna, ale szkoda pieniędzy – powiedziała i poszła dalej. Maja zapamiętała ten moment. Na początku wakacji wyciągnęła z garażu odkurzacz samochodowy, kilka ściereczek z mikrofibry i płyn do kokpitu. Na kawałku kartonu napisała: „Czyszczę samochody w środku – 30 zł. Zbieram na prezent dla mamy”. Kartkę postawiła przy bramie i usiadła na składanym krzesełku. Przez kilkanaście minut nic się nie działo. Podjechało czarne BMW Po południu przed domem zatrzymało się czarne BMW. Za kierownicą siedział mężczyzna, którego Maja kojarzyła z osiedla. – To ty prowadzisz ten biznes? – zapytał z uśmiechem. – Tak. Mogę odkurzyć, wyczyścić plastiki i szyby od środka. – To działaj. Dziewczynka zabrała się do pracy z ogromnym zaangażowaniem. Odkurzyła każdy zakamarek, wyczyściła schowki, uchwyty na kubki i bagażnik. Gdy skończyła, samochód wyglądał jak nowy. – Świetna robota – powiedział mężczyzna, wręczając jej umówione 30 zł. – Powodzenia. Maja była przekonana, że na tym historia się kończy. Myliła się. Jeden wpis wystarczył Jeszcze tego samego wieczoru mężczyzna opisał całą sytuację na osiedlowej grupie na Facebooku. Napisał, że dawno nie spotkał dziecka, które zamiast prosić rodziców o pieniądze, postanowiło uczciwie na nie zapracować. Do posta dołączył zdjęcie kartki Mai – wcześniej zapytał o zgodę jej rodziców, którzy cały czas czuwali nad biznesem córki. Nazajutrz od rana przed domem zaczęły zatrzymywać się kolejne samochody. Najpierw sąsiad z naprzeciwka. Potem młode małżeństwo z końca ulicy. Po południu przyjechał nawet znajomy mężczyzny z czarnego BMW. Przez trzy dni Maja praktycznie nie schodziła z podjazdu. Wieczorami liczyła zarobione pieniądze, a mama tylko się uśmiechała, widząc jej zapał. „To najlepsza reklama, jaką mogłaś dostać” Kilka dni później przed domem znów zatrzymało się to samo czarne BMW. Mężczyzna wysiadł z auta z bukietem polnych kwiatów. – To dla mamy naszej przedsiębiorczyni – powiedział z uśmiechem. – Bransoletkę córka kupi już sama. Ja chciałem tylko pogratulować, że wychowujecie tak pracowitą dziewczynę. Maja rzeczywiście kilka dni później wróciła z galerii z niewielkim pudełeczkiem. Tym razem zapłaciła za nie wyłącznie z własnych pieniędzy. – Wiesz, co powiedziała mi później? – zapytała na koniec moja koleżanka. – Że najbardziej cieszy ją nie sama bransoletka, tylko to, że mama będzie mogła powiedzieć wszystkim, iż dostała prezent kupiony za pieniądze, które córka sama zarobiła. I chyba właśnie dlatego ta historia została ze mną na dłużej. Czytaj też: Dostała zaproszenie na wesele bez dzieci. „Niech mi para młoda zapłaci za nianię. Jak nie, to pójdę, ale z pustą kopertą”
„Chłopak mojej córki to obdartus bez manier, z ubogiej rodziny. Nie pozwolę, by skończyła z kimś, kto mówi 'poszłem'”
Moja śliczna, mądra Paulinka i ten obdartus? Nigdy na to nie pozwolę! Niestety, wszelkie próby zniechęcenia córki do Przemka spełzły na niczym. Co ona w nim widzi?!
Kiedy córka powiedziała nam, że ma chłopaka, mieliśmy mieszane uczucia. – Czy to nie za wcześnie? Powinnaś teraz myśleć o nauce, nie o chłopakach... – mąż już zaczynał kazanie, więc mu przerwałam: – Paula ma szesnaście lat. Nie jest już twoją małą dziewczynką z kucykami – uświadomiłam mu, ale zaraz dodałam: – Cieszymy się twoim szczęściem. Oczywiście pod warunkiem, że to porządny chłopak. – Wiedziałam, że lepiej wam nic nie mówić – burknęła urażona Paula i nie chciała powiedzieć więcej na temat wybranka. Przez jakiś czas chodziła obrażona i odgrażała się, że nigdy go nie poznamy. Aż pewnego dnia ni z tego, ni z owego rzuciła: – Zaprosiłam Przemka na kolację. – Gdzie? Do nas? Dzisiaj? Na którą? – wpadłam w popłoch. Ledwie dowiedziałam się, jak ten chłopak ma na imię, a już musiałam obmyślać, jakie jedzenie mu podać! – Jutro, mamuś. Nie panikuj tak – roześmiała się Paula. – Nie panikuję – uniosłam się honorem. – Raczej nie mogę się doczekać, aż poznam pierwszą miłość mojej córki. I chcę go należycie powitać oraz ugościć. – Aha – uśmiech nie schodził z ładnej buzi mojej córki. Nie ukrywam, nastawiłam się, że to będzie jakiś błyskotliwy, dobrze zbudowany przystojniak. Dlatego, kiedy Paula przyprowadziła do domu chudzielca w przydługich włosach i rozciągniętych ciuchach, które chyba nigdy nie widziały żelazka, moje serce ścisnęło się bolesnym rozczarowaniem. Moja śliczna Paulinka z takim... abnegatem? Oby pozory myliły! Panowie znaleźli wspólny język Niestety, kiedy usiedliśmy przy stole i zaczęliśmy rozmawiać, Przemek zrobił na mnie jeszcze gorsze wrażenie. Nie miał za grosz manier. Trzymał łokcie na stole i mówił z pełnymi ustami. I do tego – jak mówił! Kiedy z jego ust padło „poszłem” zamiast „poszedłem”, nie wiedziałam: śmiać się czy płakać. Nie mogłam pojąć, co moja córka w nim widzi. Chciałam posłać Romkowi długie, znaczące spojrzenie, ale on był pochłonięty rozmową z Przemkiem! Panowie dyskutowali o piłce nożnej i najwyraźniej znaleźli wspólny język. No nie! Ja chyba śnię. Romek go polubił! Później naszła mnie samokrytyczna refleksja, że może się czepiam i zbyt surowo oceniam tego małolata. Wymarzyłam sobie dla mojej jedynaczki księcia z bajki i kiedy rzeczywistość nie sprostała moim oczekiwaniom, najchętniej pogoniłabym gówniarza z domu, a smarkulę zamknęła w pokoju i poczekała, aż jej ta cała miłość przejdzie. Przecież to mało dojrzała postawa i fatalnie o mnie świadczy. Dam mu szansę, postanowiłam. Musi mieć jakieś zalety, każdy ma. Spróbowałam więc być dla chłopaka milsza i zagadnęłam go o rodzinę. I co? Uzyskane odpowiedzi sprawiły, że rozczarowanie zmieniło się w przerażenie. Czworo rodzeństwa, bezrobotna matka, brak ojca, który odszedł w siną dal. Wiedziałam, że to nie wina Przemka. Dzieciak nie wybiera sobie rodziców ani środowiska, w jakim się wychowuje, ale dla mnie był przedstawicielem patologii społecznej. Czym Paula przy nim nasiąknie? W co on ją wciągnie? Czego złego nauczy? Boże święty... Popadłam w przygnębienie. Chłopak chyba wyczuł moją niechęć, bo zaczął zwracać się do mnie sztywno, z dystansem. Wcale nie zrobiło mi się przykro z tego powodu. Ani wstyd. Bardzo dobrze, niech wie, że mnie nie omamił. Niech do niego dotrze, że Paulina to nie jest dziewczyna dla niego, że po moim trupie... Niestety, nic nie wskazywało na to, by mocniej przejął się moją dezaprobatą. Może nie pchał mi się w oczy, ale po tej zapoznawczej kolacji zaczął przychodzić do nas niemal codziennie. Zamykali się w pokoju Pauliny, niby pod pretekstem wspólnej nauki, i przesiadywali tam całymi godzinami. Żeby zapobiec najgorszemu i nie zostać młodą babcią, co jakiś czas pukałam do ich drzwi, pytając, czy nie zrobić im herbaty albo czy mają ochotę na ciasto, które właśnie upiekłam. Oczywiście Paula się o to wściekała, ale nic sobie z tego nie robiłam. Romek mówił mi, że zachowuję się jak upiorna teściowa z dowcipów i że powinnam dać młodym spokój, ale jego też nie słuchałam. Wiedziałam lepiej. Ktoś musiał zachować rozsądek w tym towarzystwie wzajemnej adoracji. Zwłaszcza że coraz bardziej upewniałam się w swojej opinii i pierwszym wrażeniu: Przemek nie był odpowiednim chłopakiem dla Pauliny. Mniejsza o ubiór czy fryzurę, ale źle się uczył, zdarzało mu się przeklinać, nie miał żadnego pomysłu na życie... No i podejrzewałam, że popija i popala, choć nie miałam na to żadnych dowodów. Przyznaję: szukałam potwierdzenia moich domysłów. Zawsze, kiedy się ze mną witał czy żegnał – no dobrze, może nie był tak całkiem źle wychowany – starałam się coś „wywąchać”, ale nigdy mi się nie udało. Jednak to, że nigdy go nie przyłapałam, wcale mnie nie uspokoiło, tylko wpędziło we frustrację. Byłam przekonana, że to chuligan – co gorsza, chuligan na tyle sprytny, że potrafił się maskować. Nie chciałam otwarcie zabraniać Paulinie spotkań z nim, bo przyniosłoby to odwrotny skutek. W końcu była nastolatką, z buntem wpisanym w swój wiek. Zamiast zakazywać, próbowałam zniechęcić ją do Przemka inaczej: żartowałam sobie z niego, kpiłam, mówiłam o nim protekcjonalnie, starając się między słowami przekazać córce, że zasługuje na kogoś dużo lepszego. Widziałam, że sprawiam jej przykrość, ale tłumaczyłam sobie, że to przecież dla jej dobra. Nieważne, że lekarstwo jest gorzkie, grunt, by zadziałało, usprawiedliwiałam się, kiedy nachodziły mnie wyrzuty sumienia. W efekcie Paulina odsunęła się ode mnie, nie od swojego chłopaka. Zyskałam tyle, że przestała mi się zwierzać i zaczęła się do mnie odnosić z ostentacyjnym wręcz chłodem. Bardzo mnie to bolało – i oczywiście winiłam za tę sytuację Przemka. Co to za wrzaski? Pomógł nam przypadek albo... zrządzenie losu. Któregoś dnia postanowiłam wrócić z pracy piechotą zamiast tramwajem. Pogoda była piękna, a spacer tak mi się spodobał, że przedłużyłam go, skręcając w nieznane mi uliczki. W ten sposób zabłąkałam się na jakiejś obskurne osiedle. Odrapane bloki, walające się na chodniku pety i puste butelki. Już miałam zawrócić, kiedy zatrzymał mnie w miejscu czyjś wściekły wrzask. Rozpoznałam ten głos. Przemek! – Pożałujecie, gnoje! – w tonie chłopaka było tyle złości, że aż się przestraszyłam. Ale zaraz pomyślałam z gorzką satysfakcją: a więc miałam co do niego rację, oto jego prawdziwa twarz. Podążyłam za dźwiękami kłótni, chcąc nagrać telefonem awanturującego się Przemka. Będę miała dowód dla córki. Dotarłam za róg bloku i zobaczyłam chłopaka mojej córki w towarzystwie dwóch innych nastolatków. Tyle że sytuacja wyglądała inaczej, niż sobie wyobrażałam. Przemek tulił do siebie dygoczącego z bólu lub strachu psa, a tamci dwaj śmiali się paskudnie. Jeden wycedził: – To mój kundel. Będę robił, co tylko mi się podoba. Oddawaj go, ale już! Bo też oberwiesz – wyciągnął ręce po psa. – Zapomnij! – Przemek cofnął się o krok. – Jeszcze zobaczymy... Brutalny właściciel psa i jego towarzysz zaczęli zbliżać się do Przemka w wyraźnie agresywnych zamiarach. Przemek się cofał. On był jeden i miał zajęte ręce. Ich było dwóch... Wtedy wtrąciłam się ja. – Co się tutaj dzieje?! Dzwonię po policję! – Pani Ania! Co pani tutaj robi? – w głosie Przemka brzmiało zaskoczenie, ale też radość. Chyba po raz pierwszy szczerze ucieszył się na mój widok. – Jak to co? Zapobiegam bójce – wyjaśniłam. – To jak, mam dzwonić na policję czy się grzecznie wyniesiecie? – zapytałam agresywnych chłopaków. Mruknęli pod nosem kilka przekleństw, jeden z nich splunął mi pod nogi, ale potem odwrócili się i poszli sobie. Wtedy Przemek stracił buńczuczność i łamiącym się głosem powiedział: – Dziękuję. Gdyby nie pani... nie wiem, co by było. Oni go bili, kopali... – czule pogłaskał psiaka po łebku. – Zaopiekuję się tobą – szepnął do zwierzaka. – Jakoś przekonam matkę... Słysząc to, zrozumiałam, jak potwornie niesprawiedliwa byłam wobec tego chłopaka. Czy to takie ważne, że brakowało mu manier, słownictwa? Miał dobre serce i odwagę, by sprzeciwiać się złu. Tego się nie kupi za żadne pieniądze, nie wyuczy na żadnych studiach. A ja tego nie widziałam, bo skupiałam się na powierzchownych sprawach. Zrobiło mi się wstyd i postanowiłam w duchu, że mu to wynagrodzę. Pomogę mu nabyć ogłady, wyszlifuję ten diament. Dziś ja i Przemek jesteśmy zaprzyjaźnieni. Tak mocno, że mówię o nim „zięć na pięć”, a Paula czasem żartuje, że chyba jest zbędna w naszym układzie. Zazdrośnica. Anna, 43 lata Czytaj także: „Mama od przyjazdu do sanatorium nie dawała znaku życia. Po 3 dniach jej telefon odebrał jakiś mężczyzna. Powiedział 2 słowa” „Chłopak ukradł mi z portfela 100 zł, żeby kupić obiad ciężarnej dziewczynie. Rodzice wyrzucili ich z domu. Chciałem pomóc, każdy zasługuje na drugą szansę” „Moja matka zaszła w ciążę w tym samym czasie co ja. Byłam wściekła. Miała mi pomagać, a nie sama siedzieć w pieluchach”
Nauczycielka: „Współcześni rodzice wychowują pokolenie fajtłap. Wystarczy zajrzeć do ich walizek”
Czy nauczyciel powinien sprawdzać, czy uczeń spakował odpowiednie ubrania na wycieczkę? A może odpowiedzialność za to spoczywa na dziecku i jego rodzicach? Po publikacji listu oburzonej mamy piątoklasisty otrzymaliśmy wiadomość od nauczycielki, która nie kryje zdumienia oczekiwaniami części rodziców.
Kilka dni temu opublikowaliśmy list mamy ucznia, która po szkolnej wycieczce znalazła w walizce syna ubrania należące do innych dzieci. Kobieta obwiniała nauczycieli o brak pomocy przy pakowaniu. Po przeczytaniu tego tekstu napisała do nas nauczycielka, która od lat pracuje z dziećmi i młodzieżą. Jak przyznaje, słowa matki wywołały u niej ogromne emocje. „Nauczyciel nie jest od pakowania cudzych dzieci” Przeczytałam list tej mamy i szczerze mówiąc, przecierałam oczy ze zdumienia. Naprawdę doszliśmy do momentu, w którym nauczyciel ma odpowiadać za to, czy jedenastolatek spakował do walizki własne skarpetki? Jestem nauczycielką od wielu lat. Jeszcze na studiach pracowałam jako wychowawczyni kolonijna. Dziś regularnie jeżdżę z uczniami na wycieczki, zielone szkoły i różnego rodzaju wyjazdy. Powiem coś, co najwyraźniej nie wszystkim się spodoba: nauczyciel absolutnie nie jest od sprawdzania, czy dziecko jest dobrze spakowane. To nie jest nasza rola. Naszym zadaniem jest zadbać o bezpieczeństwo dzieci, organizację wyjazdu, reagowanie w sytuacjach kryzysowych i opieka nad grupą. Nie jesteśmy osobistymi asystentami kilkudziesięciu uczniów. „Zaglądam do plecaków tylko w wyjątkowych sytuacjach” Oczywiście zdarzają się sytuacje, kiedy muszę zajrzeć do plecaka ucznia. Jeśli mam podejrzenie, że dziecko ma przy sobie coś, czego mieć nie powinno. Jeśli pojawia się problem związany z używkami. Jeśli rodzic albo sam uczeń prosi mnie o pomoc w znalezieniu jakiejś rzeczy. Podczas wycieczek robię też przegląd pokoi. Sprawdzam porządek, bezpieczeństwo, to, czy dzieci przestrzegają zasad. Siłą rzeczy czasem widzę, co mają przy sobie. Właśnie wtedy często przeżywam największe zaskoczenie. Bo problemem nie są cudze skarpetki w walizce. Problemem jest to, że niektóre dzieci przyjeżdżają kompletnie nieprzygotowane. „Jedziemy w góry, a dziecko ma sandały” Nigdy nie zapomnę chłopca, który przyjechał na wycieczkę w góry bez żadnych pełnych butów. Miał sandały. Tylko sandały. Na kilkudniowy wyjazd w teren. Kiedy o to zapytałam, usłyszałam: „Mama zapomniała”. Ten chłopak miał 15 lat. Innym razem uczennica nie miała ani jednej cieplejszej bluzy, choć prognozy od tygodnia zapowiadały ochłodzenie. Bywali uczniowie bez kurtki przeciwdeszczowej, bez bielizny na zmianę albo z jedną koszulką spakowaną na cztery dni. I nie, nie były to sytuacje wynikające z biedy czy trudnej sytuacji rodzinnej. Po prostu nikt wcześniej nie sprawdził, co dziecko wkłada do torby. A dzisiejsze dzieci są bardzo niesamodzielne. Mam czasem wrażenie, że część rodziców wymaga od szkoły wszystkiego, a jednocześnie coraz rzadziej wymaga czegokolwiek od własnych dzieci. Potem słyszymy, że nauczyciel powinien pilnować walizki, przypominać o szczoteczce do zębów, sprawdzać zawartość plecaka i jeszcze rozwiązywać wszystkie problemy za ucznia. A przecież samodzielności trzeba się nauczyć. Jeśli jedenastolatek nie potrafi spakować swoich rzeczy na trzydniowy wyjazd, to problem nie leży po stronie nauczyciela. Właśnie dlatego czasem myślę, że wychowujemy pokolenie fajtłap. Nie dlatego, że dzieci są mniej zdolne niż kiedyś. Wręcz przeciwnie. Problem polega na tym, że coraz rzadziej pozwalamy im brać odpowiedzialność za własne sprawy. Komentarz redakcji List naszej czytelniczki pokazuje problem, który regularnie wraca w rozmowach między rodzicami a nauczycielami. Granice odpowiedzialności obu stron nie zawsze są postrzegane w ten sam sposób. Z jednej strony rodzice oczekują, że podczas wyjazdu ich dzieci będą pod dobrą opieką. Z drugiej nauczyciele zwracają uwagę, że szkolne wycieczki są również okazją do nauki samodzielności, organizacji i odpowiedzialności za własne rzeczy. Trudno oczekiwać, by opiekunowie kontrolowali zawartość każdej walizki czy sprawdzali, czy każdy uczeń spakował odpowiednią liczbę skarpetek. Jednocześnie warto pamiętać, że przygotowanie dziecka do wyjazdu to proces, w którym ważną rolę odgrywają zarówno rodzice, jak i samo dziecko. Być może, zamiast szukać winnych po powrocie z wycieczki, lepiej potraktować takie sytuacje jako okazję do rozmowy o samodzielności. To umiejętność, która przyda się dzieciom znacznie bardziej niż perfekcyjnie spakowana walizka. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: 60 proc. lekcji w tygodniu to zastępstwa. Matka: „Nauczyciele mogliby się bardziej postarać”
„Po wycieczce zajrzałam do walizki syna i się rozbeczałam. Gdyby nauczycielom się chciało, może by zareagowali”
Czy nauczyciele powinni pomagać uczniom pakować się po szkolnych wyjazdach? Jedna mama nie ma wątpliwości, że tak. Po powrocie syna z kilkudniowej wycieczki przeżyła niemały szok.
Do naszej redakcji napisała mama ucznia piątej klasy szkoły podstawowej. Kobieta nie kryje rozczarowania tym, jak – jej zdaniem – nauczyciele wywiązali się ze swoich obowiązków podczas kilkudniowej wycieczki szkolnej. A raczej: nie wywiązali. Publikujemy jej list. „Otworzyłam walizkę i nie mogłam uwierzyć własnym oczom” Mój syn wrócił kilka dni temu z czterodniowej wycieczki szkolnej. Był zachwycony, opowiadał o kolegach, atrakcjach i nocnych rozmowach w pokojach. Ja też byłam spokojna, bo wyjazd organizowała szkoła, a opiekę sprawowali nauczyciele. Do czasu. Kiedy zabrałam się za rozpakowywanie walizki, dosłownie się rozbeczałam. W środku znalazłam nie tylko rzeczy mojego dziecka. Były tam obce koszulki, jakieś skarpetki, bluza, której nigdy wcześniej nie widziałam. Wszystko było wymieszane. Nie wiedziałam, co należy do mojego syna, a co do innych dzieci. Pomyślałam sobie: jak to w ogóle możliwe? Przecież na wycieczce byli nauczyciele. Dorośli ludzie odpowiedzialni za grupę dzieci. „Naprawdę nikt tego nie zauważył?” Najbardziej zdenerwowało mnie to, że najwyraźniej nikt nawet nie zainteresował się tym, jak dzieci pakują się przed wyjazdem. Mówimy o piątoklasistach. Tak, wiem, że mają po 11 czy 12 lat. Ale to nadal dzieci. Dzieci, które często zostawiają bluzy w szkole, gubią piórniki i zapominają zeszytów. Naprawdę tak trudno było przejść się po pokojach i sprawdzić, czy wszystko jest w porządku? Mam wrażenie, że dziś nauczyciele coraz częściej zasłaniają się samodzielnością dzieci. Oczywiście, że trzeba jej uczyć. Ale może nie kosztem podstawowej organizacji? Nie oczekuję, że ktoś będzie składał mojemu synowi ubrania w kostkę. Ale gdyby nauczycielom trochę bardziej się chciało, może zwróciliby uwagę, że dzieci wrzucają do walizek przypadkowe rzeczy. „Za co właściwie odpowiadają opiekunowie?” Najbardziej zirytowało mnie jednak coś innego. Kiedy zgłosiłam problem, usłyszałam, że takie sytuacje się zdarzają. Przepraszam bardzo, ale dla mnie to nie jest odpowiedź. Jeżeli podczas wyjazdu dzieci mają same pilnować swoich rzeczy, same się pakować, same organizować wszystko wokół siebie, to po co właściwie tylu opiekunów? Przecież rodzice powierzają szkole swoje dzieci i mają prawo oczekiwać, że ktoś będzie nad nimi czuwał. Teraz muszę ustalać, do kogo należą rzeczy znalezione w walizce mojego syna, odpisywać na wiadomości innych rodziców i organizować wymianę ubrań. A przecież tego bałaganu można było uniknąć. Naprawdę trudno mi zrozumieć, dlaczego nikt nie zareagował wcześniej. Komentarz redakcji Rozumiemy frustrację mamy. Odkrycie po powrocie z wycieczki, że rzeczy dziecka zostały pomieszane z ubraniami innych uczniów, może być irytujące i oznacza dodatkowe obowiązki dla rodziców. Warto jednak pamiętać, że zadaniem nauczycieli podczas wyjazdu jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa grupie oraz organizacja przebiegu wycieczki. Trudno oczekiwać, by opiekunowie kontrolowali zawartość walizek, szczególnie gdy mowa o dzieciach ze starszych klas szkoły podstawowej. Samodzielne pakowanie, pilnowanie własnych rzeczy i ponoszenie konsekwencji drobnych pomyłek są również częścią nauki odpowiedzialności. Zamienione ubrania czy przypadkowo zabrane rzeczy zwykle udaje się odzyskać, a takie sytuacje od lat zdarzają się na koloniach, obozach i szkolnych wyjazdach. Choć emocje rodziców są zrozumiałe, warto pamiętać, że nauczyciele nie są osobistymi opiekunami jednego dziecka. Ich praca wymaga ogromnego zaangażowania, a wzajemny szacunek i realistyczne oczekiwania pomagają budować dobrą współpracę między szkołą a rodzicami. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nauczyciele powinni dyżurować w wakacje. „I tak nie mają co robić, a rodzice pracują”
„Mamo, nienawidzę cię!”. Zamiast się wściekać, użyłam metody Superniani. Spokój nastał w 5 minut
Szanowna Redakcjo, piszę do Was z poczuciem ogromnej ulgi, bo jeszcze miesiąc temu myślałam, że bezpowrotnie straciłam kontakt z moją czternastoletnią córką. Nasz dom przypominał cyrk, a każda moja próba rozmowy kończyła się furią, trzaskaniem drzwiami i wielogodzinnym milczeniem.
Szanowna Redakcjo! Ratunek znalazłam w metodach Sary Newton, brytyjskiej specjalistki, która o nastolatkach wie wszystko, i to, co wydarzyło się w naszym domu, to prawdziwa rewolucja. Moja córka, do niedawna córeczka mamusi, nagle stała się obcą osobą, która na każde moje pytanie reagowała wzruszeniem ramion lub agresją. Próbowałam tradycyjnych metod − zabierania telefonu, szlabanów na wyjścia, kazań o przyszłości − ale to tylko pogarszało sprawę, a przepaść między nami rosła z każdym dniem. Czułam się bezradna i odtrącona. Wtedy trafiłam na książki Sary Newton, która tłumaczy, że nastolatek to nie zepsute dziecko, ale młody dorosły w fazie ogromnej przebudowy mózgu. Zrozumiałam, że to ja muszę zmienić strategię, jeśli chcę, by moje dziecko kiedykolwiek jeszcze mi zaufało. Rezygnacja z roli żandarma na rzecz coacha Pierwszą lekcją od Sary Newton było uświadomienie sobie, że im mocniej naciskam, tym bardziej córka będzie uciekać. Sara uczy, że okres nastoletni to czas walki o autonomię, a rodzic, który próbuje zachować totalną kontrolę, staje się wrogiem numer jeden. Zrezygnowałam z przesłuchiwania jej po powrocie ze szkoły i zaglądania przez ramię w telefon. Zamiast wydawać polecenia i nakładać kolejne kary, zaczęłam stosować metodę aktywnego słuchania, którą promuje brytyjska ekspertka. Kiedy córka wraca wściekła, nie mówię już: „Uspokój się i odrób lekcje”, ale: „Widzę, że masz za sobą trudny dzień, jestem tu, jeśli będziesz chciała pogadać”. To było niesamowite − gdy przestałam atakować, ona przestała się bronić. Metoda budowania mostów zamiast murów kontroli Sara Newton kładzie ogromny nacisk na to, by przestać oceniać, a zacząć wspierać proces decyzyjny nastolatka. Wprowadziłam w domu zasadę wspólnych negocjacji zamiast narzuconych odgórnie szlabanów. Zamiast mówić: „O 22:00 masz być w łóżku”, usiedliśmy razem i ustaliliśmy zasady, które obie strony akceptują. Sara tłumaczy, że nastolatek potrzebuje czuć, że ma wpływ na swoje życie. Gdy moja córka zobaczyła, że traktuję jej zdanie poważnie, nagle przestała łamać zasady. Zrozumiałam, że jej bunt nie był wymierzony we mnie, ale w brak wolności, którą próbowałam jej ograniczyć ze strachu. Metody Newton nauczyły mnie, że zaufanie to jedyna waluta, która ma wartość w relacji z dorastającym dzieckiem. Zrozumienie nastoletniego mózgu i emocjonalny spokój Trzecim filarem zmian była moja własna edukacja na temat tego, co dzieje się w głowie czternastolatki. Sara Newton w genialny sposób wyjaśnia, dlaczego nastolatki podejmują ryzyko i dlaczego ich emocje są jak rollercoaster. Dzięki niej przestałam brać do siebie każdą złośliwą uwagę czy przewrócenie oczami. Zamiast reagować złością na jej humory, zaczęłam zachowywać spokój, który stał się dla niej kotwicą. Sara mówi wprost: „Ty jesteś dorosła, ty musisz trzymać emocje na wodzy, bo twoje dziecko właśnie straciło nad nimi kontrolę”. To podejście sprawiło, że w naszym domu w końcu zapanował spokój. Córka zaczęła wychodzić ze swojego pokoju, zaczęła opowiadać mi o swoich problemach, a ja w końcu czuję, że odzyskałam swoją więź z nią, choć na zupełnie nowych, dojrzałych zasadach. Redakcjo, proszę, piszcie więcej o Sarze Newton i jej podejściu do młodzieży. Rodzice nastolatków często czują się zostawieni sami sobie, a jej rady to gotowa instrukcja obsługi dorastającego człowieka, która ratuje nie tylko dzieci, ale i nas, rodziców, przed obłędem. Daria Komentarz Redakcji: Dziękujemy za ten niezwykle ważny i potrzebny list. Okres dojrzewania to dla wielu rodzin czas, w którym dotychczasowe metody wychowawcze przestają działać, a domowe zacisze zamienia się w pole bitwy. Cieszymy się, że dzięki metodom Sary Newton udało się Pani odnaleźć klucz do zrozumienia świata nastolatka. Współczesna nauka potwierdza to, o czym pisze brytyjska ekspertka − mózg dorastającego człowieka przechodzi prawdziwe trzęsienie ziemi. To nie zła wola czy brak wychowania sprawiają, że nasze dzieci stają się drażliwe czy wycofane, ale biologia, która pcha je ku samodzielności. Jako redakcja wierzymy, że przejście z roli kontrolera do roli wspierającego mentora, o którym Pani wspomina, to jedyna droga do zachowania autentycznej więzi. Warto zapamiętać trzy kluczowe lekcje płynące z tej historii: Zaufanie zamiast kontroli. Im mocniej zaciskamy pętlę zakazów, tym silniejszy jest opór. Dawanie dziecku przestrzeni do decydowania o sobie uczy go odpowiedzialności. Emocje to nie atak. Złośliwe uwagi czy trzaskanie drzwiami to często wołanie o pomoc w radzeniu sobie z własnym napięciem, a nie brak szacunku do rodzica. Słuchanie ma moc. Czasami wystarczy być obok i dać dziecku sygnał: „Jestem tu, gdy będziesz gotowy”, zamiast od razu zasypywać je gradem dobrych rad. Mamy nadzieję, że Pani doświadczenie doda otuchy innym rodzicom, którzy czują, że tracą kontakt ze swoimi dziećmi. Pamiętajmy, że pod maską buntu wciąż kryje się ten sam młody człowiek, który potrzebuje naszej miłości i akceptacji − teraz bardziej niż kiedykolwiek. Zobacz też: Rodzice wstydzą się tego zachowania u dziecka. Nie wiedzą, że świadczy o wybitnej inteligencji
„8-klasista nie wiedział, kim był Mickiewicz”. Nauczyciele boją się o dzisiejszą młodzież
„Proszę pani, a ten Mickiewicz to nie miał na imię Tadeusz?” – usłyszałam ostatnio od ucznia ósmej klasy podczas powtórek do egzaminu. Przez chwilę myślałam, że żartuje. Nie żartował.
Coraz częściej mam wrażenie, że młodzi ludzie nie tylko nie znają podstawowych postaci literatury czy historii, ale też zupełnie ich to nie obchodzi. I to właśnie przeraża mnie najbardziej. „Nie chce mi się” stało się nową normą Od kilkunastu lat uczę języka polskiego i przygotowuję uczniów do egzaminów, aktualnie ósmoklasisty. Widziałam różne roczniki, różne problemy i różne podejście do szkoły. Ale to, co dzieje się teraz, naprawdę mnie niepokoi. Coraz więcej uczniów nie czyta lektur, nie odrabia prac domowych i nie potrafi skupić się na prostym tekście dłużej niż kilka minut. Najgorsze jest jednak to, że wielu z nich nawet nie próbuje. Kiedy pytam o podstawowe informacje, słyszę: „A po co mi to?”, „Przecież wszystko jest w telefonie” albo po prostu wzruszenie ramion. Dla części nastolatków szkoła stała się miejscem, które trzeba „odbębnić”. Nauka nie ma dla nich żadnej wartości. Oczywiście można powiedzieć, że młodzież zawsze była trudna. Sama pamiętam uczniów sprzed lat, którzy kombinowali, unikali odpowiedzi czy nie lubili czytać. Ale mimo wszystko większość miała jakiś respekt wobec nauczyciela, szkoły i zasad. Dzisiaj coraz częściej tego nie widzę. Uczniowie są zmęczeni światem, ale też wychowywani bez granic Mam wrażenie, że wielu rodziców boi się stawiać dzieciom wymagania. Kiedy uczeń dostaje słabą ocenę, winny jest albo nauczyciel, albo cały system. Rzadko kto mówi dziecku wprost: „Musisz usiąść i się nauczyć”. Tymczasem nastolatki żyją dziś głównie w świecie rolek i tiktoków. Lektura licząca 200 stron przegrywa z 15-sekundowym nagraniem na telefonie. A później okazuje się, że uczeń kończący podstawówkę nie wie, kim był Adam Mickiewicz, nie potrafi napisać kilku poprawnych zdań i ma problem ze zrozumieniem polecenia. Nie mówię tego z wyższością ani złośliwością. Mówię to z ogromnym smutkiem. Bo naprawdę widzę, jak bardzo wielu młodych ludzi się pogubiło. Oni często nie mają cierpliwości, motywacji ani poczucia odpowiedzialności. Chcą wszystkiego od razu, ale bez wysiłku. Boję się, co będzie za kilka lat Najbardziej martwi mnie jednak coś innego. Jeśli dziś młodzi ludzie nie szanują nauczycieli, szkoły, zasad ani wiedzy, to jakimi będą dorosłymi? Jak poradzą sobie w pracy, w relacjach, w codziennym życiu? Czasami wychodzę z lekcji naprawdę przygnębiona. Widzę uczniów, którzy mają ogromny potencjał, ale kompletnie go marnują, bo nikt nigdy nie nauczył ich systematyczności i odpowiedzialności. Widzę też dzieci, które nie potrafią przyjąć krytyki, obrażają się o każdą uwagę i oczekują, że wszystko dostaną bez wysiłku. Nie twierdzę, że cała młodzież jest zła. Nadal spotykam ambitnych, mądrych i wrażliwych uczniów. Problem w tym, że jest ich coraz mniej. A ja – jako nauczycielka – naprawdę zaczynam się bać o przyszłość tego pokolenia. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Romantyczność Adam Mickiewicz – analiza, interpretacja i znaczenie Pan Tadeusz – geneza, analiza i znaczenie epopei Mickiewicza Oda do młodości Adama Mickiewicza: motywy, kontekst powstania utworu
Nauczycielka: „Poprosiłam, by uczeń starł tablicę. Po jego słowach osłupiałam”. Oto skutki bezstresowego wychowania
Jedno krótkie zdanie potrafi zmienić wszystko. Wystarczy kilka słów, żeby człowiek po 25 latach pracy w szkole nagle poczuł, że coś się naprawdę skończyło – pewna granica, pewien porządek, który przez lata wydawał się oczywisty.
To była zwykła lekcja języka polskiego w siódmej klasie. Nic szczególnego – omawialiśmy temat, zapisałam kilka rzeczy na tablicy. To była podwójna lekcja, więc po dzwonku jak zawsze poprosiłam jednego z uczniów, żeby starł tablicę. To rutyna, drobna rzecz, która przez lata była czymś zupełnie naturalnym i niewartym nawet komentarza. Uczniowie robili to bez dyskusji, czasem z ociąganiem, czasem z uśmiechem, ale robili. Tym razem było inaczej. Chłopiec spojrzał na mnie spokojnie, bez skrępowania, i powiedział: „Nie jestem sprzątaczką”. Bez żartu, bez ironii, bez cienia wahania. Po prostu odmówił – w sposób, który sprawił, że przez chwilę naprawdę nie wiedziałam, co powiedzieć. W klasie zrobiło się cicho, kilka osób spojrzało po sobie, ktoś nerwowo się uśmiechnął. Ja stałam przy biurku i czułam coś pomiędzy zaskoczeniem a zwykłym smutkiem. „To nie mój obowiązek” – nowe podejście do szkoły Uczę od 25 lat i naprawdę widziałam już wiele. Uczniowie potrafili być krnąbrni, potrafili nie odrabiać prac domowych, potrafili sprawdzać granice. Ale nawet wtedy istniało coś, co trudno dziś nazwać inaczej niż elementarnym wyczuciem sytuacji. Nawet najbardziej zbuntowane dziecko wiedziało, że pewnych rzeczy się po prostu nie mówi, a pewnych granic się nie przekracza. Dziś coraz częściej mam wrażenie, że to wyczucie zniknęło. Zamiast niego pojawiło się przekonanie, że każdą prośbę można podważyć, każdą uwagę zignorować, a każdą sytuację obrócić w demonstrację własnych praw. „To nie jest obowiązkowe”, „nie zmusi mnie pani”, „nie chce mi się” – te zdania słyszę regularnie. I nie chodzi o samą odmowę, bo dzieci zawsze miały lepsze i gorsze dni. Chodzi o ton, o sposób, o to poczucie, że nauczyciel nie jest już kimś, z kim trzeba się liczyć. Coraz częściej odnoszę wrażenie, że dla części uczniów szkoła stała się miejscem, w którym dorosły nie ma realnego autorytetu, a jego rola sprowadza się do tego, żeby „nie przeszkadzać”. W takiej rzeczywistości nawet najprostsza prośba – jak starcie tablicy – może zostać odebrana jako coś niewłaściwego. Efekty bezstresowego wychowania Wiem, że to nie wzięło się znikąd. Przez lata mówiliśmy o potrzebie szacunku wobec dzieci, o tym, że nie wolno ich zawstydzać, że trzeba tłumaczyć, rozmawiać, dawać wybór. I to są dobre kierunki – sama w nie wierzę. Problem w tym, że gdzieś po drodze zabrakło równowagi. Dziś coraz częściej widzę dzieci, które nie znają granic, bo nikt im ich wyraźnie nie postawił. Dzieci, które nie słyszą „nie”, bo wszystko można negocjować. Dzieci, które są przekonane, że ich komfort jest najważniejszy, a każda niewygoda to coś, czemu należy się sprzeciwić. A przecież życie tak nie wygląda. Szkoła też nie powinna tak wyglądać. Nie chodzi o to, żeby dzieci były bezkrytycznie posłuszne, tylko o to, żeby rozumiały podstawowe zasady funkcjonowania w grupie. Żeby wiedziały, że czasem trzeba zrobić coś, na co nie ma się ochoty. Że są sytuacje, w których nie wszystko zależy od ich decyzji. Najbardziej boli to, co między słowami To jedno zdanie – „nie jestem sprzątaczką” – wracało do mnie jeszcze długo po tej lekcji. Nie dlatego, że uczeń nie starł tablicy. Naprawdę nie o to chodzi. Chodzi o to, co kryje się pod tymi słowami – przekonanie, że pewne rzeczy są „poniżej”, że nie trzeba się angażować, że można po prostu odmówić i na tym koniec. Najbardziej boli mnie jednak coś jeszcze. To, że coraz częściej nauczyciel musi się zastanawiać, czy w ogóle może o coś poprosić. Bo za każdym razem istnieje ryzyko, że spotka się nie tylko z odmową, ale też z reakcją rodziców, którzy uznają, że dziecko zostało „zmuszone” albo „źle potraktowane”. W takiej rzeczywistości naprawdę trudno budować autorytet. Trudno uczyć czegokolwiek poza samą podstawą programową. A przecież szkoła to nie tylko wiedza. To także miejsce, w którym dzieci uczą się relacji, szacunku i odpowiedzialności – również za najprostsze rzeczy. Może właśnie dlatego tak bardzo mnie to uderzyło. Bo czasem naprawdę nie chodzi o wielkie problemy, tylko o jedno zdanie, które pokazuje, jak bardzo zmienił się świat. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nauczyciele masowo odchodzą ze szkół. „To już nie chodzi tylko o pieniądze”
Nauczycielka: „Szkoda mi dzisiejszych dzieci. Ich zachowanie to wina bezstresowego wychowania”
Na redakcyjną skrzynkę trafił mail od nauczycielki szkoły podstawowej. Pracuje z dziećmi klas 4–8 i z coraz większym niepokojem obserwuje to, co dzieje się na lekcjach i przerwach. W swoim liście pisze wprost: problemem nie są dzieci, tylko dorośli.
Uczę w szkole od ponad 20 lat i widziałam już różne pokolenia uczniów. Zmieniały się programy, lektury, podstawy programowe, technologie. Jedno jednak nigdy nie było tak widoczne jak dziś: brak podstawowych granic. Dzieci nie buntują się – one po prostu nie wiedzą, gdzie te granice są. Krzyczą na lekcjach, wchodzą nauczycielowi w słowo, potrafią wyjść z klasy bez pytania. Gdy zwracam uwagę, słyszę: „Mam prawo”, „Tak czuję”, „Nie może mi pani tego zabronić”. I nie byłoby w tym nic złego, gdyby za tym szła umiejętność ponoszenia konsekwencji. A ta gdzieś zniknęła. O dogadywaniu się z rodzicami tych dzieci nawet nie mówię. Bezstresowe wychowanie w krzywym zwierciadle Bezstresowe wychowanie miało być odpowiedzią na przemoc, krzyk i upokarzanie dzieci. I bardzo dobrze, jestem całym sercem za wychowaniem bez przemocy. Problem w tym, że wielu rodziców zrozumiało je jako wychowanie bez zasad, bez wymagań i bez odpowiedzialności. Dziecko może wszystko, bo „tak czuje”. Nie musi przepraszać, bo „ma prawo wyrażać siebie i swoje emocje”. Nie ponosi konsekwencji, bo „to niszczy jego poczucie własnej wartości”. Efekt? Dzieci, które nie radzą sobie z porażką, nie znoszą sprzeciwu i nie potrafią funkcjonować w grupie, gdzie nie są w centrum uwagi. Szkoła nie jest w stanie tego naprawić. Zwłaszcza gdy każda próba postawienia granicy kończy się pretensjami rodziców. Rodzic kontra nauczyciel Coraz częściej mam wrażenie, że rodzice widzą w nauczycielach wrogów, a nie partnerów. Gdy dziecko zachowuje się agresywnie, przeszkadza na lekcji albo nie wykonuje poleceń, odpowiedzialność natychmiast spada na szkołę. „To pani go sprowokowała”, „On tak nie robi w domu”, „Może lekcja była nudna”. Rzadko pojawia się pytanie: „Co możemy zrobić wspólnie?”. A przecież bez porozumienia na linii rodzic–nauczyciel nie da się wychować stabilnych, empatycznych ludzi. Szkoda mi tych dzieci. Bo one nie są złe ani roszczeniowe z natury. One zostały same z emocjami, którym nikt nie nadał ram. Granice to nie kara, to bezpieczeństwo Zdrowe granice nie są przemocą. Są drogowskazem. Dziecko, które wie, czego się od niego oczekuje, czuje się bezpieczniej niż to, które „może wszystko”. Dyscyplina nie oznacza krzyku ani karania. Oznacza konsekwencję, jasne zasady i dorosłych, którzy nie boją się powiedzieć „nie”. Jeśli dziś nie nauczymy dzieci odpowiedzialności, jutro będzie im znacznie trudniej w dorosłym życiu. Bo świat poza domem nie działa według zasady: „jak czujesz, tak rób”. I właśnie dlatego szkoda mi dzisiejszych dzieci najbardziej. Zobacz taże: „Zaczęłam czytać z synem lekturę, po chwili płakaliśmy oboje. Powinna być zakazana”
Współczesne pokolenie nastolatków nie przetrwa. Wystarczy pójść do galerii handlowej
Wystarczy przejść się w weekend po galerii handlowej, żeby zobaczyć pewien niepokojący obraz współczesnej młodzieży: nastolatki robią zakupy bez zastanowienia. „Mamo, bliknij”, „Kupisz?”, „To tylko stówka” – to jedne z najczęściej słyszanych zdań między sklepowymi półkami.
Ostatnio, będąc w galerii handlowej, obserwowałam grupkę 13–14-latek w drogerii. Chwytały kosmetyki, perfumy, błyszczyki za 50, 70, 120 zł i nawet nie odwracały produktu, by zobaczyć cenę. Jedna z nich powiedziała: „Wezmę, mama mi kupi, co za różnica”. Wzięła. Bez cienia refleksji, czy to potrzebne, czy drogie, czy ma na to pieniądze. Takich scen było więcej. W sklepie z ubraniami chłopak wziął czapkę z logo znanej marki i od razu skierował się do kasy. Kolega próbował go powstrzymać: – A masz kasę? – Nie, ale napiszę staremu, żeby mi „bliknął”. Zero dyskusji, zero wstydu, zero myślenia. Po prostu natychmiastowa potrzeba posiadania. Smartfon i smartwatch jak karta kredytowa bez limitu Najbardziej uderzyło mnie jednak co innego. Kiedy nastolatki są same, nie potrzebują już nawet gotówki ani portfela. Widziałam dziewczynę, może miała 12 lat, która kupowała bubble tea. Wyciągnęła smartwatch, przyłożyła do terminala i poszła dalej, nawet nie patrząc na paragon. To nie była sytuacja wyjątkowa – teraz to codzienność. Dzieci płacą telefonami albo zegarkami, a jeśli zbliżenie nie przejdzie, wysyłają rodzicom krótką wiadomość: „Bliknij 50”. Często bez „proszę”, bez tłumaczenia, po prostu jakby prosili o kolejny poziom w grze. Rodzice – zmęczeni, zabiegani – blikają. Bo nie mają siły na kłótnie. Bo stoją w pracy. Bo nie chcą tłumaczyć całej kolejki wiadomościami. A młodzi uczą się, że pieniądze są zawsze „pod ręką”. Konsekwencje? Już widoczne Problem nie polega na tym, że nastolatki kupują. Problem polega na tym, że nie mają pojęcia, ile to wszystko kosztuje. Gdy pewna mama w sklepie obuwniczym powiedziała synowi, że nie kupi mu butów za 450 zł, usłyszała: – Ale przecież masz kartę. W tym zdaniu zawiera się cały dramat współczesnego rodzicielstwa. Dzieci nie rozumieją wartości pieniądza, bo żyją w świecie natychmiastowej dostępności. Klik – kupione. Klik – zapłacone. Klik – przelane. Ale realne życie tak nie działa. Jeśli czegoś naprawdę chcemy nauczyć młodych ludzi, to nie tego, jak zbliżać zegarek do terminala, ale tego, że każda decyzja – także zakupowa – ma konsekwencje. Zobacz także: 7 sposobów na złość u nastolatka. Już nie skończy się trzaskaniem drzwiami
„Syn miał zrobić sobie jajecznicę. Poddał się po minucie”. Tak wygląda dorastanie bez obowiązków
Mama 13-latka była pewna, że jej syn poradzi sobie z najprostszym zadaniem w kuchni. W końcu to tylko jajecznica. Tymczasem po minucie usłyszała wołanie o pomoc i zobaczyła nastolatka stojącego bezradnie przed patelnią. Ta sytuacja – choć mogłaby wydawać się zabawna – wcale nie jest śmieszna. To obraz dorastania bez obowiązków.
W sobotni poranek mama poprosiła syna, by zrobił sobie śniadanie. Nie dlatego, że nie chciało jej się wstać. Chciała, by zaczął wykonywać proste czynności, które kiedyś będą dla niego codziennością. Po chwili usłyszała: – Mamo, tu jest coś popsute. Kiedy weszła do kuchni, zobaczyła jajka leżące na blacie, patelnię postawioną na zimnym palniku i chłopaka, który wpatrywał się w kuchenkę jak w zagadkę logiczną. Nawet nie spróbował jej włączyć. Dla matki to był moment otrzeźwienia. Nie dlatego, że syn nie zrobił jajecznicy. Ale dlatego, że dotarło do niej, jak mało ma kontaktu z realnym życiem. Dzieci „obsługują” tablety, ale nie garnki W wielu domach obowiązki domowe traktowane są jak przykry dodatek do życia, coś, od czego należy dzieci chronić. „Niech się uczą”, „niech odpoczywają”, „jeszcze się w życiu namęczą” – słyszymy często. Efekt? Nastolatki świetnie odnajdują się w świecie aplikacji, ale kompletnie nie radzą sobie z obsługą podstawowych sprzętów. To nie wina dzieci. Po prostu rzadko mają okazję ćwiczyć. Jeśli nigdy nie smażyły jajka, nie ma powodu oczekiwać, że nagle zrobią to bez problemu. Obowiązki nie są karą – są przygotowaniem do życia Historia z jajecznicą jest dla wielu rodziców bolesnym sygnałem. Dzieci potrzebują obowiązków nie po to, by ich „uczyć pokory”, tylko by stopniowo przygotowywać do samodzielności. Włączenie palnika, umycie talerza, posprzątanie po sobie – to nie jest ciężka praca. To element codzienności, który nastolatek musi umieć ogarnąć. Jeśli nie damy im miejsca na naukę, dorosłość spadnie na nich jak zimny prysznic. Zobacz także: 7 sposobów na złość u nastolatka. Już nie skończy się trzaskaniem drzwiami
„Moja córka ma 13 lat i nie potrafi zapłacić w sklepie”. To pokolenie żyje w bańce
Coraz więcej rodziców zauważa, że nastolatki – choć świetnie odnajdują się w świecie aplikacji i social mediów – kompletnie gubią się w sytuacjach wymagających zwykłych, życiowych umiejętności. Jedna z mam napisała do nas, w jakim była szoku, gdy jej 13-letnia córka nie potrafiła samodzielnie zapłacić za zakupy. Jej historia to nie wyjątek, lecz coraz powszechniejszy obraz dorastającego pokolenia.
Moja córka ma 13 lat – nastolatka, która potrafi obsłużyć pięć komunikatorów naraz, biegle korzysta z map Google i robi prezentacje na komputerze szybciej, niż ja zdążę zaparzyć herbatę. Dlatego kiedy poprosiłam ją ostatnio, by skoczyła w niedzielę do osiedlowego sklepiku o jakiś chleb paczkowany, nawet przez chwilę nie pomyślałam, że to może być dla niej wyzwanie. Wróciła jednak po kilku minutach, cała czerwona na twarzy, zdenerwowana. W ręku trzymała banknot dwudziestozłotowy, ten sam, który jej wcześniej dałam. – Mamo, ja nie wiem, co mam powiedzieć. A jak pani mnie o coś zapyta? A jak nie będę wiedziała, jak zapłacić? – wyrzuciła z siebie. Zamurowało mnie. Przecież chodzimy do sklepu tyle razy. Przecież patrzy. Przecież to bardzo proste… prawda? Wtedy dotarło do mnie, że ona patrzy, ale nie doświadcza. Ja zawsze robię to za nią. W dyskontach czy sklepach typu Żabka, gdzie można płacić kartą, po prostu wyjmuje telefon z kieszeni i płaci. A tutaj... tutaj trzeba zapłacić gotówką. Wejść w interakcje z drugim człowiekiem, a nie tylko wyklikać coś w kasie samoobsługowej. Dzieci żyją obok dorosłego świata, nie w nim Zaczęłam obserwować inne sytuacje. Znajomi mówią, że ich nastolatki boją się zamówić jedzenie w restauracji, zadzwonić do babci, zapytać w sklepie o rozmiar bluzy. Świetnie funkcjonują w świecie ekranu – tam wiedzą wszystko, tam czują się pewnie. Ale gdy trzeba wykonać najzwyklejszą codzienną czynność, pojawia się panika. My, rodzice, często jesteśmy przekonani, że pomagając, wyręczając, ułatwiając życie, robimy dobrze. Że to takie „naturalne”, że dzieci nie muszą się tym zajmować, bo przecież mają szkołę, zajęcia, obowiązki. A tak naprawdę odbieramy im szansę na oswojenie podstawowych sytuacji, które potem w dorosłości spadają na nich jak grom z jasnego nieba. I nagle 18-latek nie potrafi umówić wizyty u lekarza. 15-latka boi się podejść do kasy. 13-latka nie wie, jak zapłacić za zakupy. Małe kroki zmieniają wszystko Po tej sytuacji usiadłam z córką i zapytałam, czego dokładnie się boi. Okazało się, że nie samej czynności – tylko tego, że zrobi coś „głupio”, że nie zrozumie pytania, że ktoś się zaśmieje. To lęki, które rosną w dzieciach, gdy zbyt długo żyją w naszej ochronnej bańce. Od tamtej pory robię inaczej. Zaczęłyśmy od małych rzeczy – od zamówienia w restauracji, od pójścia po bilet na dworcu w okienku, od kupienia drobnych rzeczy w sklepie. Teraz widzę, jak z każdym razem rośnie jej pewność siebie, jak coraz śmielej wchodzi w sytuacje, które wcześniej ją paraliżowały. Bo samodzielność nie zaczyna się od wielkich wyzwań, tylko od drobiazgów, które budują poczucie sprawczości. Tylko trzeba dziecku dać szansę je przeżyć, a nie robić wszystko za nie. I wiem jedno – to pokolenie nie musi być bezradne. Ale musi dostać miejsce, by nauczyć się żyć także poza ekranem. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: To, co dziś widzimy w szkołach, to nie lenistwo. To wypalenie dzieciństwa
„Przeraziło mnie, gdy mój 14-latek zapytał, jak włączyć pralkę”. To nie jest zabawne
Mama 14-latka była przekonana, że jej syn świetnie odnajduje się w nowoczesnym świecie. Tym bardziej uderzyło ją, gdy pewnego popołudnia zapytał ją… jak włączyć pralkę. Z początku chciała się roześmiać, ale szybko zrozumiała, że nie ma w tym nic śmiesznego. To problem, z którym mierzy się coraz więcej rodzin – nastolatki dorastają, nie mając pojęcia o podstawowych czynnościach domowych.
„A gdzie się to włącza?” – pytanie, które nie powinno paść Chłopak miał wyprać strój sportowy, który następnego dnia był mu potrzebny na WF. Mama uznała, że to idealna okazja, by zrobił to samodzielnie. Weszła do łazienki po kilku minutach i zobaczyła syna stojącego przed urządzeniem, jakby trafił do muzeum techniki. – Mamo, a gdzie się to włącza? – zapytał, wskazując na główny przycisk. Mama zamarła. Nie miała pojęcia, że jej własne dziecko nigdy nawet nie obserwowało jej przy praniu. Jeśli nie pokazujemy, to skąd mają wiedzieć? Kluczowa prawda, którą uświadamia sobie wielu rodziców, brzmi: dzieci nie uczą się przez osmozę. To, że mieszkają z nami, nie znaczy, że zaglądają nam przez ramię i analizują, jak działają sprzęty domowe. Współczesne nastolatki dorastają w ogromnym komforcie – pranie „samo się robi”, obiad „sam się gotuje”, a brudne rzeczy „znikają”. Nie mają kontaktu z procesem, więc nie wiedzą, jak wygląda. Bez praktyki nie ma kompetencji. To takie proste. Samodzielność nie rodzi się w wieku 18 lat Wiele rodzin uważa, że nastolatek ma się uczyć, a domem zajmą się dorośli. To zrozumiałe – każdy chce odciążyć swoje dziecko. Ale w pewnym momencie robi się z tego sprzężenie zwrotne: im więcej robimy za nich, tym mniej oni potrafią. A przecież samodzielności nie nauczą się z dnia na dzień. Nie pojawia się nagle po przekroczeniu magicznej granicy dorosłości. Jeśli chcemy wychować młodych ludzi, którzy sobie poradzą, musimy dać im przestrzeń na uczenie się właśnie takich prostych czynności. Pralka, zmywarka, piekarnik – to nie są „obowiązki”. To życie. I lepiej, żeby nauczyli się tego dziś, niż żeby zderzyli się z rzeczywistością dopiero na własnym wynajmowanym mieszkaniu. Zobacz także: „Syn ma 14 lat i nie umiał kupić biletu”. Sami tworzymy pokolenie bezradnych nastolatków
„Syn ma 14 lat i nie umiał kupić biletu”. Sami tworzymy pokolenie bezradnych nastolatków
To historia, która coraz częściej pojawia się w domach nastolatków – z jednej strony dzieci są bystre, z drugiej zaskakująco mało samodzielne.
14-latek pojechał do dziadków na trzydniową wizytę. Mama zawiozła go do małej miejscowości, upewniła się, że wszystko jest w porządku i wróciła do domu. Spodziewała się, że syn bez problemu poradzi sobie w drodze powrotnej. Tymczasem, gdy stanął przed okienkiem na małomiasteczkowym dworcu, nie wiedział, jak… kupić bilet. „Mamo, ja nie wiem, co mam jej powiedzieć” Plan był prosty. Chłopak po trzech dniach u dziadków miał wrócić sam pociągiem. Mały dworzec, krótkie połączenie, żadnej filozofii. Mama chciała dać mu trochę odpowiedzialności – ot, drobny krok w dorosłość. Kiedy jednak nadszedł dzień powrotu, telefon zadzwonił. – Mamo, ja nie wiem, co mam powiedzieć. Jaki bilet? Ona czeka… – wyszeptał zdenerwowany chłopak. Stał przed kasjerką, która patrzyła na niego z lekkim zniecierpliwieniem. Dla niego to było jak egzamin – i to taki, do którego nikt go nie przygotował. Nie wiedział, że trzeba podać godzinę, kierunek, a nawet to, czy ma mieć ulgę. Mama zamarła. Nie dlatego, że syn nie kupił biletu. Ale dlatego, że nagle dotarło do niej, jak bardzo chroniła go przed codziennością. Technologia ułatwia, ale… odbiera okazję do nauki „Przecież on umie kupić bilet online” – tłumaczyła sobie później. I właśnie w tym tkwi problem. Dzisiejsi nastolatkowie doskonale poruszają się w świecie cyfrowym, ale zwykłe, analogowe sytuacje potrafią ich sparaliżować. Rodzice zgłaszają podobne problemy: nastolatki nie potrafią zapytać o drogę, zadzwonić, by coś załatwić, umówić wizyty, a nawet rozmawiać z obcą osobą w okienku. Nie dlatego, że są nieśmiali. Po prostu nigdy nie musieli. A przecież te drobne życiowe kompetencje budują w nich pewność siebie. Nie nauczą się ich ani w szkolnej ławce, ani w żadnej aplikacji. Czy pozwalamy dzieciom dorosnąć? Historia mamy i jej syna to sygnał, który trudno ignorować. W dobrej wierze wyręczamy nastolatki w niemal wszystkim – bo szybciej, bo wygodniej, bo nie chcemy, żeby się stresowały. Tymczasem brak okazji do praktyki sprawia, że nawet mały dworzec w małej miejscowości staje się dla nich przeszkodą nie do przejścia. Może więc, zamiast tylko chronić, powinniśmy częściej pozwalać im próbować. Tak, nawet jeśli oznacza to czekanie przy kasie i jąkanie się przed panią z okienka. Bo to właśnie te drobne sytuacje uczą ich samodzielności na całe życie. Zobacz także: Zabierają małe dziecko do kościoła, chociaż wiedzą, że będzie płakać. „Tak wypada”