Te sposoby mogą pomóc ci zwiększyć odporność dziecka
Nie ma magicznego środka, który niczym czarodziejska różdżka w kilka chwil wzmocni odporność malucha. Czy jednak są sposoby, które zdołają ją wesprzeć? Są, jednak od razu podkreślmy, że nie będzie to specyfik, który działa natychmiast.
Każdy rodzic marzy, by maluch czy przedszkolak przetrwał chociaż miesiąc bez choroby… I chociaż nie ma w tym nic złego, to już na wstępie jest to sprawa przegrana. Dzieci budują swoją odporność także poprzez… chorowanie. Właśnie dlatego 1-2 lekkie infekcje w miesiącu są według specjalistów w normie. Można jednak zadbać o to, by budować odporność także na inne sposoby. Podpowiadamy! 5 sposobów, żeby wzmocnić odporność dziecka 1. Dieta na odporność Warto pamiętać, że to co, jemy, przekłada się także na to, jaką mamy odporność. Jak to możliwe? Układ pokarmowy odpowiada nie tylko za pobieranie pokarmu, trawienie go i wchłanianie. W jelitach dzięki drobnoustrojom wytwarzana jest mikroflora jelitowa, która jeśli ma właściwy skład, przekłada się także na dobrze działający układ odpornościowy. Wszystko dlatego, że komórki odpornościowe znajdują się również w jelicie. Właśnie dlatego zbilansowana i zdrowa dieta to podstawa. Pamiętaj, by dziecko jadło 5 posiłków. Dania komponuj z: warzyw, produktów zbożowych, produktów białkowych (mięsa, ryby, jajka, produkty mleczne), owoców, zdrowych tłuszczów. Do picia najlepsza będzie woda. 2. Codzienne spacery Badania dowodzą, że wystawianie się na kontakt z patogenami wspiera odporność i tym samym ją buduje. Właśnie dlatego warto jak najczęściej, najlepiej codziennie, wychodzić z dzieckiem do lasu, parku czy na plac zabaw. Tym sposobem można skutecznie hartować organizm malucha. 3. Unikanie przegrzewania dziecka Według ekspertów w naszym kraju najmłodsi są bardzo często przegrzewani. Niestety, to skutkuje częstszymi infekcjami, gdyż ciepło ubrany maluch szybciej się poci, co może wpływać niekorzystnie na zdrowie. Pamiętaj, by ubierać je na cebulkę i dopasować ilość warstw do pogody. A jeśli będąc na zewnątrz, nie wiesz, czy dziecko jest odpowiednio ubrane – sprawdź jego kark. Jeśli nie jest za ciepły lub wręcz spocony, oznacza to, że jest właściwie ubrane. 4. Dbanie o higienę Siedliskiem bakterii i wirusów są ręce. Właśnie dlatego częste mycie rąk i stosowanie żelu antybakteryjnego pomaga uniknąć infekcji. 5. Podawanie probiotyków Probiotyki, tak jak zbilansowana dieta, budują prawidłową mikroflorę jelitową. Dlatego też stosowanie ich będzie wspierało również odporność. Możesz zastosować specjalistyczne preparaty, jak wypróbować naturalne probiotyki takie jak kiszonki, kefiry lub jogurty.
Każda choroba dziecka to duże wyzwanie, szczególnie jeśli długo trwa i konieczne jest leczenie antybiotykiem, a czasem nawet pobyt w szpitalu. Jak wzmocnić odporność dziecka, by nie chorowało lub żeby przynajmniej przebieg infekcji był lżejszy? Konsultacja: dr Joanna Gzik, lekarz pediatra.
Układ odpornościowy małego dziecka jest niedojrzały, dopiero się kształtuje, dlatego lekarze często podkreślają, że to normalne, że małe dziecko częściej choruje. Jeśli chodzi do żłobka lub przedszkola, może mieć infekcje wirusowe nawet 8-10 razy w ciągu roku. Nie należy się tym niepokoić, jeśli są one lekkie: z katarem, kaszlem, niewysoką gorączką i nie jest konieczne podawanie antybiotyków. Jednak nawet zwykłe przeziębienie u dziecka może być przez niego odczuwane jak ciężka choroba, gdyż katar czy kaszel przeszkadza w jedzeniu, śnie, zabawie, a gorączka powoduje złe samopoczucie. Dla rodziców również każda infekcja u dziecka to wyzwanie, zwłaszcza jeśli przeziębia się ono kolejny raz, po krótkim pobycie w przedszkolu. Dlatego warto zrobić wszystko, by dziecko chorowało jak najrzadziej, a jeśli nawet zachoruje, to żeby infekcje były jak najlżejsze i trwały jak najkrócej. Jak wzmocnić odporność dziecka? View Ediplayer on the source website Jak wzmocnić odporność? Co na odporność dla dzieci? Suplementy na odporność Co na odporność dla dzieci? Otóż nie ma jednego środka, który zapewni dobrą odporność dziecka. Tuż po urodzeniu jego układ odpornościowy nie jest jeszcze prawidłowo ukształtowany, będzie kształtował się przez kilka lat życia. – Duży wpływ na jego prawidłowy rozwój ma sposób odżywiania, aktywność fizyczna, oddychanie czystym powietrzem (niewdychanie dymu tytoniowego i smogu), odpowiednia ilość snu, a także to, w jaki sposób dziecko jest leczone w trakcie infekcji wirusowej, która nie wymaga przecież stosowania antybiotyków – mówi dr Joanna Gzik, lekarz pediatra. Ważne są witaminy na odporność, m.in.: witamina A witamina C witamina D A także: cynk żelazo kwasy omega-3 W zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na nie pomoże zróżnicowana dieta, bogata w warzywa, owoce, kasze, ryby i dobrej jakości niewielkie ilości mięsa. Problem jest jednak z witaminą D. Organizm wytwarza ją w skórze, pod wpływem promieni słonecznych, dlatego dziecko powinno codziennie przebywać na dworze. – Nie zawsze w naszym klimacie jest to możliwe, zwłaszcza zimą, kiedy dzień jest krótki. Czasem pogoda zimna i słotna też nie zachęca do spacerów. Starajmy się, jednak jeśli to możliwe, spędzić z dzieckiem trochę czasu na sankach, łyżwach, ślizgawce czy zabawach w śnieżki i lepienie bałwana – radzi dr Gzik. Ponieważ niemowlętom i dzieciom do końca 2. roku życia zaleca się ochronę przed promieniami UV, trzeba podawać im przez cały rok suplementy na odporność z witaminą D dla dzieci w odpowiedniej dawce. Starsze dziecko (a także dorosły) powinno przyjmować ją jesienią i zimą, gdy nie dociera do nas odpowiednia ilość promieni UV. Dieta na odporność Jak wzmocnić odporność? Dbając o dobrze zbilansowaną dietę dziecka. Witaminy i składniki mineralne, ważne dla układu odpornościowego, najlepiej przyswajają się właśnie z naturalnych produktów, a nie z suplementów diety, dlatego podstawą zdrowia jest właściwy sposób odżywiania. Jak powinna wyglądać dieta na odporność? – Polecam warzywa i owoce z naszej strefy klimatycznej. Jesienią i zimą radzę podawać dzieciom zwłaszcza gotowane warzywa, ciepłe zupy, kasze, które dostarczają wartości odżywczych, ale też rozgrzewają organizm. Znakomita jest zwłaszcza kasza jaglana, która odśluzowuje organizm, co jest niezwykle ważne zwłaszcza przy przeciągającym się katarze czy kaszlu – mówi dr Gzik. Warto zadbać, by dieta na odporność u dzieci zawierała również kiszonki: zakwas z buraków, kapusta kiszona, ogórki, czasem naturalny jogurt lub kefir. Kiszonki i fermentowane produkty mleczne zawierają naturalne probiotyki, czyli bakterie probiotyczne wspierające odporność. Te dobre bakterie probiotyczne chronią organizm przed patogenami. – W jelicie znajdują się grudki chłonne produkujące immunoglobuliny. To ważna część układu odpornościowego. Dlatego często słyszymy, że „90 proc. odporności pochodzi z brzucha”. To prawda, ale żeby tak było, jelito musi być w dobrej formie (prawidłowa flora bakteryjna, brak pasożytów, grzybów). Dlatego tak ważna jest dieta na odporność i bakterie probiotyczne – opowiada dr Gzik. Jak wzmocnić odporność, modyfikując jadłospis malucha? Unikaj podawania dziecku cukru, słodyczy, a zwłaszcza słodkich napojów, po których apetyt dziecka na słodkie tylko rośnie. Cukier sprzyja kolonizacji jelit przez chorobotwórcze mikroorganizmy – bakterie i grzyby, a nierzadko też pasożyty. – Warto również pamiętać, że cukier, nadmierna ilość produktów mlecznych i bananów powodują zaśluzowanie organizmu, co może być przyczyną przedłużających się katarów i kaszlu u dziecka – dodaje dr Gzik. Jeśli jednak dziecko nie chce jeść przygotowanego posiłku, nie zamieniaj go na słodki deser czy inną słodką przekąskę. Nie zastępuj też posiłku słodkim sokiem. Długi i zdrowy sen, unikanie stresu u dzieci Już noworodek odczuwa stres, jeśli mama jest zdenerwowana (np. nieudanym karmieniem piersią), w rodzinie są sytuacje trudne, nieporozumienia, a rodzice się kłócą. Dzieci już najmłodsze znakomicie czują emocje rodziców – zarówno te wypowiedziane głośno, jak i te przemilczane, kiedy rodzice nie rozmawiają ze sobą. Zwłaszcza stan psychiczny mamy ma duży wpływ na dziecko, gdyż jest ono z nią mocno związane emocjonalnie. Stres u dzieci starszych może wywołać m.in. powrót mamy do pracy i pozostawanie z opiekunką, pójście do żłobka, przedszkola czy szkoły. Warto powoli dziecko z taką sytuacją oswajać i wspomagać, zwłaszcza w pierwszych tygodniach takiej zmiany, rozmawiać z wychowawcami. Stres u dzieci, zwłaszcza przewlekły, ma negatywny wpływ na odporność dziecka. Szczęśliwe, radosne dziecko to zdrowe dziecko. Jak wzmocnić odporność naturalnie? Dbając o spokojny, dobry sen. Gdy dziecko śpi, jego układ odpornościowy pracuje. Potwierdzili to naukowcy z Uniwersytetu Stanforda - gdy organizm jest wypoczęty, łatwiej daje sobie radę z wirusami. Nieprzespanie nawet jednej nocy powoduje znaczne osłabienie odporności, gdyż nawet jedna, nieprzespana noc powoduje, że liczba komórek NK, czyli natural killers, spada o połowę. Dziecko o odpowiedniej porze powinno wieczorem iść spać, żeby wyspać się przed pójściem do żłobka, przedszkola czy szkoły. Na wzmocnienie odporności młodszemu dziecku warto zapewnić warunki do poobiedniej drzemki. Jak wzmocnić odporność? Zachęcaj dziecko do aktywności fizycznej Małe dziecko ma naturalną potrzebę ruchu – warto jej nie hamować i zapewnić dziecku warunki do aktywności fizycznej, zwłaszcza na świeżym powietrzu: jazdy na rowerze hulajnodze rolkach deskorolce jazdy na nartach zimą sankach łyżwach Warto też z dzieckiem chodzić na basen. Korzystne są codzienne spacery, nawet w niepogodę: odporność dziecka „ćwiczy się” wtedy w trudniejszych warunkach zmian temperatur. Jak jeszcze wzmocnić odporność? Nie przegrzewaj dziecka, ubiór dostosuj do pogody, zwróć uwagę, by nie było spocone. W domu wietrz pomieszczenia, dbaj, by temperatura nie była za wysoka (optymalna to 20-21 stopni C). W sezonie grzewczym dbaj o właściwą wilgotność powietrza w domu (centralne ogrzewanie i klimatyzacja wysuszają śluzówki w gardle i nosie, dlatego proponuj dziecku często picie). Warto zamontować nawilżacz, rozwiesić na kaloryferach mokre ręczniki. Leki na odporność dla dzieci Na wzmocnienie odporności ważny jest też sposób leczenia infekcji u dzieci. Warto sięgnąć po naturalne metody leczenia, takie jak: sok z czarnego bzu herbatka z malin napar z lipy syrop z cebuli czosnek To domowe sposoby na przeziębienie u dziecka, znane nam z naszych własnych domów rodzinnych, pomocne i sprawdzające się w leczeniu infekcji wirusowych u dzieci. Większość infekcji bowiem to infekcje wirusowe, z którymi organizm musi poradzić sobie sam, a my mu w tym tylko pomagamy. – W leczeniu wielu infekcji wirusowych u dzieci bardzo pomocne są leki homeopatyczne (pochodzenia naturalnego), które wspomagają proces leczenia przez stymulację odporności do walki z patogenem. Są nietoksyczne, dlatego mogą być stosowane nawet w leczeniu maluszków i kobiet w ciąży – mówi dr Joanna Gzik. Przypomina, że przeziębienie u dzieci służy także nabywaniu odporności przez układ immunologiczny, który jest niedojrzały, a zwalczając wirusy, uczy się lepiej reagować na kolejne. Antybiotyk trzeba zastosować, gdy mamy do czynienia z infekcją bakteryjną, lekarz np. stwierdził anginę, szkarlatynę lub inną ciężką infekcję. – Jeśli zbyt często stosujemy antybiotykoterapię, to dziecko ma „wyjałowiony” przewód pokarmowy. Gdy potem wraca do żłobka czy przedszkola, szybko rozwija nową infekcję. Jeśli znów dostaje antybiotyk, po kilku dniach od wyleczenia i powrotu do przedszkola znowu może zachorować. Tak tworzy się błędne koło, które trzeba przerwać – podkreśla dr Joanna Gzik. Stosujmy więc antybiotyki rozważnie, kiedy są niezbędne, nie zaś „na zapas”. Nie zapominajmy też o tym, by podawać probiotyk dla dzieci po antybiotyku. Co ważne, probiotyki na odporność działają bardzo korzystnie. Warto też dać dziecku czas na tzw. okres rekonwalescencji, czyli nabieranie sił po chorobie. Jeśli to możliwe, gdy maluszek wyzdrowieje, nie wysyłajmy go od razu do przedszkola czy szkoły. Lepiej, gdy jeszcze przez kilka dni zostanie w domu (wskazane są stopniowo wydłużane, spacery, suplementacja witamin, probiotyków). Dopiero gdy wzmocni odporność, niech wróci do przedszkola (szkoły). Materiał powstał z udziałem Polskiego Towarzystwa Homeopatii Klinicznej.
Jesteś mamą roczniaka? Sprawdź, jaki wpływ na funkcjonowanie układu odpornościowego dziecka ma jego codzienna dieta.
Układ immunologiczny dziecka zaczyna rozwijać się jeszcze na długo przed narodzinami, w brzuchu mamy, a proces ten jest kontynuowany w pierwszych latach życia. Na jego przebieg wpływa wiele czynników, w tym m.in. odpowiedni sposób żywienia. Dowiedz się, w jaki sposób odporność dziecka jest powiązana z jego układem pokarmowym i jak komponować dietę juniora, aby wspierać budowanie jego tarczy ochronnej – układu odpornościowego.
Odporność – to trzeba wiedzieć Układ odpornościowy, inaczej immunologiczny, pełni bardzo ważną rolę – jest odpowiedzialny za obronę organizmu przed infekcjami i wspomaganie walki z innymi chorobami. Będąc jeszcze w brzuchu mamy, dziecko jest chronione, ponieważ organizm kobiety jest dla niego bezpiecznym środowiskiem. W chwili przyjścia na świat noworodek wkracza jednak w zupełnie nowe otoczenie, a jego odporność każdego dnia jest wystawiana na próbę, mając kontakt m.in. z chorobotwórczymi drobnoustrojami. Odporność bierze się z brzuszka Początkowo niemowlę jest chronione przed infekcjami głównie dzięki przeciwciałom, które otrzymało w trakcie życia płodowego przez łożysko mamy. Przeciwciała te zmniejszają się stopniowo po porodzie i zanikają do ok. 6. miesiąca życia dziecka. Mimo że jego organizm stopniowo wytwarza swoje własne przeciwciała, to jego niedojrzały jeszcze układ odpornościowy jest dopiero na początku swojej drogi i nie wie, jak radzić sobie ze wszystkimi wrogami, ponieważ ciągle się uczy. Maluch do stworzenia mocnej bariery dla bakterii czy wirusów potrzebuje odpowiedniego wsparcia. Czy wiesz, że w jelitach znajduje się aż 70% komórek układu odpornościowego?1 Tak – jelita są odpowiedzialne nie tylko za trawienie i wchłanianie treści pokarmowej, ale również za odporność. Dbając o odpowiednią dietę dziecka, pomagasz mu także chronić je przed infekcjami. Ogromny wpływ na prawidłowe dojrzewanie układu immunologicznego ma dobrze skomponowany jadłospis i odpowiedni skład flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przez pierwsze pół roku życia najlepszym sposobem żywienia dziecka, które zapewni mu pożądaną ochronę, jest karmienie piersią. Karmienie piersią powinno być kontynuowane tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko. Ważne jest wspieranie pracy układu odpornościowego również na etapie rozszerzania diety dziecka i później, ponieważ proces kształtowania się odporności może trwać nawet do 12. roku życia. Wskazówka dla mam: mleko podstawą diety juniora Rodzice mogą wspierać odporność dziecka po 1. roku życia na różne sposoby, poprzez hartowanie młodego organizmu, a więc spacery czy zabawy na świeżym powietrzu, szczepienia – zarówno te obowiązkowe, jak i zalecane, a także odpowiednie żywienie. Warto wiedzieć że dla prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego ważne są m.in. witaminy C i D. Jak zatem komponować menu dziecka, by dostarczyć mu te kluczowe składniki? Dziecko miedzy 1. a 3. rokiem życia powinno spożywać 4-5 posiłków dziennie (3 posiłki główne i 2 uzupełniające). Chociaż dieta po 1. urodzinach jest już różnorodna, to mleko, w tym mleko modyfikowane i produkty mleczne, nadal powinny stanowić jej ważną część. Junior w tym okresie wciąż szybko się rozwija i każdego dnia zdobywa nowe umiejętności, dlatego jego potrzeby są szczególne. Przykładowo roczniak potrzebuje aż 6 razy więcej witaminy D niż osoba dorosła2. Warto włączyć do diety dziecka mleko, które jest dopasowane do potrzeb jego brzuszka i pomaga odpowiednio zrealizować zapotrzebowanie na cenne składniki odżywcze niezbędne dla prawidłowego rozwoju. Podając dziecku 2 kubki po 200 ml mleka modyfikowanego wzbogaconego w witaminy i składniki mineralne Bebiko Junior 3 dziennie z wysoką dawką witaminy D i C, rodzice mogą wspierać jego prawidłowy rozwój, w tym prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego3. W porównaniu do mleka krowiego 2 %, ten produkt zawiera aż 15 razy więcej witaminy C i 155 razy więcej witaminy D. Ważne informacje: Karmienie piersią jest najwłaściwszym i najtańszym sposobem żywienia niemowląt oraz rekomendowane dla małych dzieci wraz z urozmaiconą dietą. Mleko matki zawiera składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka oraz chroni je przed chorobami i infekcjami. Karmienie piersią daje najlepsze efekty, gdy matka prawidłowo odżywia się w ciąży i w czasie laktacji oraz gdy nie ma miejsca nieuzasadnione dokarmianie dziecka. Przed podjęciem decyzji o zmianie sposobu karmienia matka powinna zasięgnąć porady lekarza. Materiał powstał z udziałem marki Nutricia 1 Furness JB, Kunze WA, Clerc N. Nutrient tasting and signaling mechanisms in the gut. II. The intestine as a sensory organ: neural, endocrine, and immune responses. Am J Physiol. 1999;277:G922–G928. 2 W przeliczeniu na kg masy ciała, zgodnie z: Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, pod red. M. Jarosza, E. Rychlik, K. Stoś, J. Charzewskiej, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020. 3 Bebiko Junior 3 zawiera witaminy C i D ważne dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.
Jak wspierać odporność niemowlęcia? Ten składnik ci w tym pomoże
Mleko mamy to najwspanialszy dar, w jaki możemy wyposażyć naszego maluszka na starcie. Karmiąc piersią, budujemy z dzieckiem bliskość i niezwykłą więź. Jednocześnie dbamy o jego odporność. Za tę ostatnią odpowiada MFGM (z ang. Milk Fat Globule Membrane) – struktura od zawsze obecna w mleku mamy, która korzystnie wpływa na prawidłowy rozwój dziecka. Do niedawna była tracona podczas produkcji mleka modyfikowanego i zastępowana tłuszczami roślinnymi. Teraz udało się ją zachować.
Mleko mamy jest kombinacją najlepszych składników, dzięki czemu zapewnia dziecku zbilansowaną dietę i zmniejsza ryzyko wystąpienia u niego wielu chorób. Badania nad składem kobiecego pokarmu od lat stanowią więc inspirację do zmian w składzie mlek modyfikowanych dla niemowląt. Budujemy odporność maluszka W mleku kobiecym znajduje się wiele składników niezbędnych dla prawidłowego rozwoju dziecka. Obecna jest w nim laktoza, która odpowiada za wchłanianie wapnia, niezbędnego do prawidłowego rozwoju kości. Oprócz tego magnez, fosfor, liczne składniki odżywcze i witaminy. Z mleka matki dziecko wchłania nawet trzy czwarte żelaza. Ważnym składnikiem są także obecne w kobiecym pokarmie węglowodany. Ich zadaniem jest stymulacja namnażania dobrych bakterii w jelitach. Układ pokarmowy dziecka po przyjściu na świat jest jałowy i nie zawiera własnej flory bakteryjnej. Do tej długiej listy zalet należy dopisać jeszcze jedną, czyli zapewnienie odporności. Układ immunologiczny niemowlęcia po porodzie dopiero się rozwija, przez co maluszek jest bardziej narażony na choroby. Dzieci karmione piersią chorują zdecydowanie rzadziej – w mleku mamy znajdują się przeciwciała odpowiadające za obronę organizmu przed bakteriami, wirusami i grzybami, które mogą dostawać się do jego organizmu z zewnątrz. Najczęściej są to infekcje górnych dróg oddechowych i biegunki. Nawet jeśli takie maluchy zachorują, znacznie szybciej wracają do pełni zdrowia. Tajemniczy składnik na miarę DHA O DHA, czyli kwasie dokozaheksaenowym mówi się, że jest niezbędnym nienasyconym kwasem tłuszczowym. Prościej – jednym z grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. Odgrywa niezwykle ważną rolę w organizmie ciężarnej kobiety. Odpowiada nie tylko za stan zdrowia mamy, lecz przede wszystkim maluszka. Ma wówczas wpływ na prawidłowy rozwój wzroku i mózgu płodu, a na późniejszych etapach ciąży rozpoczyna przygotowania do poprawnego odbierania i przetwarzania bodźców. Gdy maluszek jest już na świecie, DHA wzmacnia odporność i zmniejsza ryzyko wystąpienia alergii. MFGM to kolejny skrót, który powinni zapamiętać młodzi rodzice. To struktura obecna od zawsze w mleku mamy. MFGM jest to bogata w składniki odżywcze błona powlekająca wydzielane do mleka kobiecego kuleczki tłuszczów. Zawiera ponad 200 różnych tłuszczów złożonych i białek. Te tłuszcze złożone i białka – zgodnie z najnowszymi badaniami – wspierają odporność i rozwój mózgu dziecka. MFGM zawarta jest zarówno w mleku kobiecym, jak i krowim. Do niedawna struktura MFGM była tracona podczas produkcji mleka modyfikowanego i zastępowana tłuszczami roślinnymi. Teraz, dzięki przełomowej innowacji technologicznej, udało się ją zachować. Znaczenie MFGM dla zdrowia maluszka Liczne badania pokazują, że poszczególne składniki MFGM wpływają pozytywnie zarówno na zdrowie niemowląt urodzonych w terminie, jak i wcześniaków. Stymulują rozwój mózgu i ośrodkowego układu nerwowego oraz poprawiają działanie układu immunologicznego. Badaniu poddano także wpływ MFGM na częstość występowania infekcji. U niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym z MFGM zaobserwowano zmniejszoną (w stosunku do grupy kontrolnej otrzymującej standardowe mleko modyfikowane) częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego (ozuś). Żywienie mlekiem wzbogaconym w MFGM skutkowała też mniejszym użyciem leków przeciwgorączkowych. Spożywanie pokarmów uzupełniających z dodatkiem MFGM zmniejsza również częstość występowania biegunek. U dzieci w wieku przedszkolnym poprawia ich ogólne samopoczucie. Niemowlęta urodzone przedwcześnie mają wyższe zapotrzebowanie na składniki odżywcze niż dzieci urodzone o czasie. Można zatem wierzyć, że karmienie niemowląt mlekiem modyfikowanym w MFGM mogłoby przynosić dodatkowe korzyści, zwłaszcza w stanach takich, jak retinopatia wcześniacza czy infekcje. Potencjał MFGM w żywieniu niemowląt urodzonych przez cesarskie cięcie nie został jeszcze zbadany. Jednak na podstawie przeprowadzonych badań można wnosić, że suplementacja MFGM mogłaby wywrzeć korzystny efekt również na mikroflorę niemowląt urodzonych przez cesarskie cięcie. Sekret odporności tkwi w szczególe Mleko matki stanowi złoty standard karmienia niemowląt. Nie ulega wątpliwości, że korzyści zdrowotne, jakie z tego płyną, są oczywiste. Struktura MFGM, którą udaje się dodać do mleka modyfikowanego wraz z jej bioaktywnymi właściwościami, to kamień milowy w budowaniu dziecięcej odporności. Jest to składnik niezbędny dla rozwoju układu nerwowego, prawidłowej funkcji jelit oraz wsparcia układu immunologicznego. Materiał powstał przy współpracy z Mead Johnson Nutrition Przypisy: 1. Veereman-Wauters, G. et al. Milk fat globule membrane (INPULSE) enriched formula milk decreases febrile episodes and may improve behavioral regulation in young children. Nutrition 28, 749–752 (2012). 2. Gurnida, D. A., Rowan, A. M., Idjradinata, P., Muchtadi, D. & Sekarwana, N. Association of complex lipids containing gangliosides with cognitive development of 6-month-old infants. Early Hum. Dev. 88, 595–601 (2012). 3. Timby, N. et al. Infections in Infants Fed Formula Supplemented With Bovine Milk Fat Globule Membranes. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 60, 384–389 (2015). 4. Zavaleta, N. et al. Efficacy of a Complementary Food Enriched with a Milk Fat Globule Membrane Protein Fraction on Diarrhea, Anemia and Micronutrient Status in Infants. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 53, 1 (2011). 5. Anderson, J. W., Johnstone, B. M. & Remley, D. T. Breast-feeding and cognitive development: a meta-analysis. Am. J. Clin. Nutr. 70, 525–535 (1999). 6. Arslanoglu, S. et al. Donor Human Milk for Preterm Infants. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 57, 535–542 (2013). 7. Szajewska, H. et al. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Stand. Med. 11, 321–338 (2014). 8. Stoltz Sjöström, E. et al.. Acta Paediatr. 102, n/a-n/a (2013).
"Specjalne zawieszki na wózek - mają chronić dziecko przed jesiennymi infekcjami"
Chcąc uchronić dziecko przed zarazkami popularne, stało się wieszanie przez mamy zawieszek na wózkach. Czy mogą być skuteczne?
Wśród młodych mam popularne stało się wieszanie na dziecięcych wózkach zawieszek z prośbą o niedotykanie ich dziecka, gdyż jego system odpornościowy nie jest jeszcze dojrzały i maleństwo może nie obronić się przed bakteriami dorosłych. „Twoje zarazki są dla mnie zbyt duże” Zdjęcie takiej informacji przypiętej do wózka pojawiło się na jednej z zagranicznych grup dla rodziców na Facebooku: „Nie dotykaj. Twoje zarazki są dla mnie zbyt duże” - brzmi podpis na pomarańczowej przywieszce. Jedna z internautek, publikując taką fotografię, zapytała członków grupy o to, czy powiesiliby coś takiego na wózku swojego dziecka. Na reakcję odbiorców nie trzeba było długo czekać. Niech nie biorą malucha na ręce Okazało się, że sporo rodziców jest „za”. Ich zdaniem, wiele osób odwiedzających maleństwo pragnie jak najszybciej wziąć malucha na ręce, często nie przestrzegając przy tym zasad higieny, przez co dziecko jest bardziej narażone na kontakt z zarazkami. Podobnie jest na spacerach - wystarczy spotkać kogoś znajomego, a ten wręcz odruchowo, zagadując do maleństwa pochyla się nad wózkiem i dotyka np. rączki dziecka. Niestety wielu znajomych, ale i nieznajomych nie potrafi się oprzeć dotykaniu. Młodym rodzicom często niezręcznie jest zwrócić uwagę, aby tego nie robiono. W tej sytuacji zawieszka za nich rozwiązuje problem. Dziecko musi zdobyć odporność Narzędzia dla rodziców mamotoja.pl kalendarz szczepień Czytaj więcej Nie zabrakło jednak i głosów sprzeciwu: zdaniem niektórych rodziców w ten sposób ogranicza się maluszkom możliwość nabywania odporności w naturalny sposób. "Mamy dużą rodzinę i nic nie jest w stanie utrzymać zarazków z dala od dziecka. Dzieciaki są szczęśliwe i zdrowe, nawet kiedy są wystawione na działanie zarazków. Dzięki temu wzrasta ich odporność!" - napisała jedna z mam. System odpornościowy noworodków dojrzewa dopiero w 2.-3. miesiącu życia. Jednak lekarze zwracają uwagę na to, że to system immunologiczny matki poprzez łożysko natychmiast po urodzeniu wyposaża maleństwo w konieczne przeciwciała. Są one wystarczająco aktywne przez pierwszych kilka tygodni życia. W pierwszych dobach życia maluszek jest karmiony twoim mlekiem zawierającym siarę. Pierwsze krople pokarmu, dzięki zawartym w nim czynnikom bakteriobójczym, działają jak naturalny antybiotyk. W siarze znajdują się przeciwciała wspomagające odporność. Zabezpieczają noworodka przed wirusami, bakteriami, pleśniami. Moda na zawieszki jest popularna na platformach sprzedażowych za granicą. Można zakupić tam tabliczki z różnymi napisami, np. „Proszę nie dotykać”, albo „Proszę patrzeć, nie dotykać”. Plakietki są dostępne w różnych kolorach i wzorach, a napis sprzedawcy mogą wykonać według preferencji klienta. Na razie takie rozwiązanie zyskuje na popularności poza granicami naszego kraju, ale wiele może wskazywać na to, że niedługo także w Polsce podczas spaceru będzie można dostrzec takie zawieszki na dziecięcych wózkach. Napiszcie w komentarzach, czy popieracie taki pomysł? Zapraszamy do naszej internetowej szkoły rodzenia: Źródło: rmfmaxxx.pl, fakt.pl, ofeminin Zobacz też: Żłobek? Przedszkole? Sprawdź, jak wzmocnić odporność dziecka Jak poprawić odporność? 6 najlepszych źródeł witaminy C Jak wzmocnić odporność dziecka? film
Układ odpornościowy Twojego dziecka tworzy się już w życiu płodowym, ale kiedy maluszek przychodzi na świat, potrzebuje wielu miesięcy, by jego organizm osiągnął pełną dojrzałość. Możesz mu w tym pomóc wspierając jego odporność.
Choć układ odpornościowy zaczyna się rozwijać jeszcze przed narodzinami dziecka, to organizm noworodka nie umie jeszcze bronić się przed wszystkimi zarazkami. Choroby to zawsze ogromny stres i wyzwanie dla rodziców maluszka. Zwłaszcza, gdy choruje on po raz pierwszy. Na szczęście, jako mama możesz mieć wpływ na zdrowie swojej pociechy. Oto cztery ważne rzeczy, które wspierają odporność nowo narodzonego dziecka. Mleko z piersi Nie ma wątpliwości, że mleko mamy najlepiej wspiera odporność dziecka. Przede wszystkim dlatego, że zawiera ono oligosacharydy mleka kobiecego (w skrócie HMO), które mają korzystny wpływ na zdrowie niemowląt karmionych piersią. HMO zawarte w mleku mamy sprzyjają rozwojowi w jelicie maluszka „dobrych” bakterii i pomagają eliminować te złe. Dzięki temu mogą pomagać zmniejszać ryzyko infekcji u najmłodszych. Najważniejszym ilościowo i najlepiej przebadanym HMO w mleku kobiecym jest 2-fukozylolaktoza (2’FL). Najwięcej HMO zawiera siara, czyli pokarm, który noworodek dostaje przez 2-3 doby po porodzie. Siara często pojawia się już pod koniec ciąży – uciskając brodawkę możesz zauważyć jej gęste, żółtawe kropelki. Jest jej niewiele – w 1. dobie po porodzie powstaje maksymalnie 100 mililitrów, ale noworodkowi to całkowicie wystarcza. Pierwsze krople pokarmu, dzięki zawartym w nim czynnikom bakteriobójczym, działają jak naturalny antybiotyk. W siarze znajdują się przeciwciała, które pomagają zwalczać infekcje. Zabezpieczają noworodka przed wirusami, bakteriami czy pleśniami. Kobiecy pokarm zawiera także probiotyki, m.in. z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Dzięki temu zasiedlają one przewód pokarmowy niemowląt karmionych piersią. To tzw. przyjazne bakterie, które sprzyjają rozwojowi układu odpornościowego dziecka. Zadbaj o jakość snu maluszka Dużą rolę we wzmacnianiu odporności u noworodków odgrywa zdrowy sen, w czasie którego organizm regeneruje się. Dobra jakość snu jest jednym z kluczowych czynników chroniących organizm przed infekcjami. Kiedy nowonarodzony maluch budzi się i zasypia zgodnie ze swoim naturalnym rytmem, jego gospodarka hormonalna pracuje zupełnie inaczej, niż wtedy gdy wybudza się niespokojne. Gdy dziecko śpi blisko rodzica, jego sen jest lepszy i spokojniejszy. Podczas wypoczynku jego organizm nabiera sił, a w razie choroby stara się ją samodzielnie zwalczyć. Staraj się zatem wyciszyć maluszka przed snem, tworząc rytuał, który da mu poczucie bezpieczeństwa. Wówczas sen dziecka będzie wystarczająco długi i głęboki, by wesprzeć jego organizm. Nie przegrzewaj dziecka Często świeżo upieczone mamy popełniają błąd, ubierając dzieci w kilka warstw ubrań więcej. Chcą uchronić je w ten sposób przed zimnem. Tymczasem jest to błąd. Na choroby często naraża nas właśnie przegrzanie organizmu, które może doprowadzić do spadku odporności. Dlatego staraj się nie przegrzewać dziecka – jego skóra jest jeszcze niedojrzała, a jej zdolność termoregulacji mała. Pamiętaj też, że troska o dziecięce zdrowie nie oznacza trzymania dziecka pod kloszem. Zimne ręce lub stopy u noworodka nie świadczą o tym, że jest mu zimno, lecz o niedojrzałym układzie krwionośnym. Pamiętaj o spacerach Myśląc o zdrowiu swojego dziecka, nie tylko po narodzinach, ale przez cały okres jego dzieciństwa, nie zapominaj o świeżym powietrzu. Na pierwszy spacer z noworodkiem urodzonym późną wiosną, latem lub wczesną jesienią możesz wyjść nawet po kilku dniach/tygodniu po porodzie. Jeśli twój maluszek urodził się zimą lub wczesną wiosną/późną jesienią, zacznij od werandowania. Spaceruj z dzieckiem codziennie przez minimum godzinę lub dwie. Jeśli na dworze jest -10 stopni C lub jeszcze zimniej, zostań jednak w domu z niemowlakiem. Pamiętaj także, aby regularnie wietrzyć mieszkanie i pokój, w którym śpi twój maluszek i nigdy nie pozwalaj nikomu palić papierosów w jego otoczeniu! Świeże powietrze doskonale nawilża błonę śluzową nosa i gardła, a dzieci palaczy częściej chorują. Ważna informacja W okresie pierwszych 6 miesięcy życia dziecka zalecane jest wyłączne karmienie piersią. Po tym okresie należy rozpocząć wprowadzanie żywności uzupełniającej o odpowiedniej wartości odżywczej przy jednoczesnej kontynuacji karmienia piersią do ukończenia przez dziecko 2 lat i dłużej. Materiał powstał przy współpracy z: Ważna informacja W okresie pierwszych 6 miesięcy życia dziecka zalecane jest wyłączne karmienie piersią. Po tym okresie należy rozpocząć wprowadzanie żywności uzupełniającej o odpowiedniej wartości odżywczej przy jednoczesnej kontynuacji karmienia piersią do ukończenia przez dziecko 2 lat i dłużej.
Chcesz, by dziecko długo żyło? Dbaj, by miało czym oddychać!
Tym razem nie chodzi o smog i czyste powietrze. To wszystko jest ważne, ale żeby dziecko miało czym oddychać, potrzebuje dobrych płuc. Od tego zależy nie tylko, czy nie będzie chorować, ale też... jak długo będzie żyć.
Specjaliści zajmujący się chorobami płuc alarmują, że dzieci rodzą się z coraz gorszymi płucami. Gorszymi, to znaczy mniejszymi, o mniejszej pojemności. Tymczasem od pojemności płuc zależy, czy dziecko będzie mogło zaczerpnąć wystarczająco dużo powietrza. A co za tym idzie - czy wystarczająco dużo tlenu znajdzie się w krwi dziecka i dotrze do każdej komórki. Także do serca. Geny, dieta, aktywność fizyczna - wszystko to jest ważne. Jednak pojemność płuc to jedyny parametr, który koreluje z częstością zachorowań i z długością życia. Im większa pojemność płuc dziecka, tym dłużej będzie żyć. Jak zadbać o jego płuca? Dbaj o płuca dziecka w ciąży W czasie ciąży rozwijają się drogi oddechowe dziecka, pod koniec ciąży zaczynają się też kształtować płuca. Nie pal papierosów. Palenie papierosów w ciąży hamuje rozwój płuc dziecka i zwiększa ryzyko alergii i astmy. Nie pij alkoholu. Picie alkoholu jednym z przyczyn porodu przedwczesnego. Płuca nie mogą wtedy dojrzeć. Poród naturalny czy cesarskie cięcie - Większość porodów odbywa się dziś przez cesarskie cięcie. W czasie porodu naturalnego dziecko, przechodząc przez kanał rodny matki, kolonizuje się bakteriami od matki, które są dla niego dobre i będą broniły odporności. Jeśli jednak rodzi się przez cesarskie cięcie, to od razu styka się ze środowiskiem niekorzystnych bakterii szpitalnych. Będzie miało mniejszą odporność na infekcje, będzie częściej chorowało, będzie musiało być częściej w szpitalu z powodu chorób płuc - mówi prof. Władysław Pierzchała, pulmonolog. Jeśli cesarskie cięcie, jest konieczne - nie ma wyjścia. Jeśli nie, staraj się rodzić naturalnie. Nie pal papierosów Toksyny dymu papierosowego uszkadzają płuca - dlatego dzieci palących rodziców częściej chorują, częściej mają astmę. Nie ma tu znaczenia, czy rodzice palą przy dziecku, czy wychodzą z papierosem, np. na balkon. Dziecko wdycha dym z ubrania rodziców, włosów. Ucz aktywności: rośnie pojemność płuc Pozwalaj dziecku jak najwięcej na ruch, zachęcaj do aktywności. Warto już z niemowlęciem zapisać się na basen. Płuca dziecka kształtują się do 18-21. Roku życia, potem będą już tylko zmniejszać swoją pojemność. Im większa będzie od początku, tym dziecko będzie zdrowsze. I tym dłużej będzie żyć. Zobacz też: Alergii i astmie sprzyjają fast foody
Ekspert: Czy rodzice dziecka z Białogardu mieli rację, odmawiając szczepienia przeciw gruźlicy?
Rodzice dziecka z Białogardu odmówili zaszczepienia dziecka przeciw gruźlicy. Domagali się, by najpierw sprawdzić, czy córeczka nie ma wrodzonych niedoborów odporności. Mieli rację?
Polska jest jednym z niewielu krajów, w którym obowiązkowo szczepi się noworodki przeciw gruźlicy - w dodatku już w pierwszych dniach życia. To szczepionka żywa, po której - częściej niż po innych - mogą zdarzyć się powikłania. Przeciwwskazaniem do szczepienia są wrodzone niedobory odporności. Co to są wrodzone niedobory odporności i czy można sprawdzić, czy dziecko je ma, zanim zaszczepi się je przeciw gruźlicy? Co to są pierwotne wrodzone niedobory odporności Dziecko w pierwszych latach życia może chorować nawet kilka-kilkanaście razy rocznie. Jest to spowodowane tym, że jego układ odpornościowy dopiero rozwija się i dojrzewa. Nie ma to nic wspólnego z zaburzeniami odporności. Dziecko z pierwotnymi wrodzonymi niedoborami odporności choruje częściej i ciężej. Pierwotne (wrodzone) niedobory odporności, są genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami budowy, dojrzewania i różnicowania oraz funkcjonowania narządów i komórek układu odpornościowego. Dziecko z wrodzonym niedoborem odporności zwykle ma objawy ze strony układu oddechowego, pokarmowego oraz skóry. Choruje częściej, a infekcje są silniejsze, nawracają, mają powikłania, trwają dłużej. Bywa, że zagrażają życiu. Wrodzone ciężkie niedobory odporności podejrzewa się, jeśli dziecko: ma 6 lub więcej zakażeń dróg oddechowych lub uszu w ciągu roku, ma 2 lub więcej zapalenia zatok w ciągu roku, leczenie antybiotykiem trwa u dziecka 2 miesiące lub dłużej bez wyraźnej poprawy, ma 2 lub więcej zapaleń płuc w ciągu roku, słabo przybiera na wadze lub nie przybiera, a przy tym ma nawracające infekcje, często powtarzają się u niego głębokie ropnie skórne lub narządowe, ma przewlekające się grzybice jamy ustnej lub skóry (u dziecka powyżej 1. roku życia), konieczne jest długotrwałe stosowanie antybiotyków dożylnych w celu opanowania zakażenia, przebyło 2 lub więcej ciężkie zakażenia, takie jak: zapalenie mózgu, kości, skóry, posocznica. wywiad rodzinny u dziecka wskazuje na występowanie pierwotnych niedoborów odporności. Wrodzone niedobory odporności a szczepienie przeciw gruźlicy Rodzice dziewczynki z Białogardu domagali się sprawdzenia, czy ich córka nie ma wrodzonych niedoborów odporności, które są przeciwwskazaniem do szczepienia. - Na każde 100 tysięcy dzieci jedno może mieć ciężkie wrodzone niedobory odporności, czyli w Polsce co roku może dostać tę szczepionkę 3-4 dzieci, u których mogą wystąpić ciężkie powikłania - ocenia dr Paweł Grzesiowski, pediatra i ekspert ds szczepień. Niestety, nie ma badania, dzięki któremu można by było stwierdzić w pierwszych dniach życia, czy dziecko nie ma wrodzonych niedoborów odporności. W Polsce podaje się szczepionkę przeciw gruźlicy tak wcześnie, ponieważ eksperci uznają, że większe jest ryzyko zachorowania na gruźlicę i jej powikłań, niż konsekwencji zaszczepienia przy wrodzonych niedoborach odporności. Zobacz także: Prof. Mazela - dlaczego rodzice odmawiają szczepień, podawania witaminy K
Niemowlę choruje inaczej. To jak rozpoznać, że jest chore? [WYWIAD]
Banalny katar może skończyć się zapaleniem płuc, a dziecko nawet nie będzie mieć gorączki! Jak w takim razie rozpoznać, że jest chore, i to poważnie - wyjaśnia dr Wojciech Trzeciakowski, pediatra i neonatolog.
Dlaczego u niemowlęcia zwykły katar może szybko zmienić się w zapalenie ucha, oskrzeli, płuc? Niemowlę ma węższe drogi oddechowe niż starsze dziecko, dlatego szybciej się one zatykają wydzieliną. Dziecko nie potrafi samo się jej pozbyć, odkrztusić, zresztą nie ma też jeszcze wykształconego odruchu kaszlu. U małych dzieci nie są rozwinięte zatoki oboczne nosa. Dlatego wydzielina z nosa może dostać się do ucha, które jest połączone z jamą nosowo-gardłową, i po 2-3 dniach kataru może pojawić się u dziecka zapalenie ucha. Wydzielina zalega, pojawiają się nadkażenia bakteryjne, bo w drogach nosowych jest ciepło i wilgotno: to świetne warunki dla rozwoju bakterii. Dziecko może łykać wydzielinę, ale to jeszcze pół biedy. Gorzej, gdy spływa ona do dolnych dróg oddechowych. To dlatego tak łatwo niemowlę po zwykłym katarze może mieć zapalenie płuc? Tak. Bardziej prawdopodobne są zapalenia uszu, ale jest też możliwe zapalenie płuc. Zdarza się, że niemowlę ma ciężką infekcję, ale przy tym żadnej gorączki. To normalne, że dziecko choruje bez gorączki? Im młodsze dziecko, tym objawy choroby są mniej typowe. Właśnie z powodu gorszej odpowiedzi układu odpornościowego. Często widzę wcześniaki bardzo ciężko chore, wymagające nawet podawania kilku antybiotyków, które w ogóle nie mają gorączki! Skoro niemowlę może nie mieć gorączki w czasie choroby, to jak poznać, że jest chore? Przede wszystkim nie zachowuje się tak, jak zwykle. Zdrowe niemowlę ma swój rytm: śpi, budzi się, je, robi kupę, siusiu, jest aktywne. Chore dziecko zachowuje się inaczej: może być niespokojne, pobudzone – albo odwrotnie: jest nadmiernie spokojne, śpi, nie budzi się na karmienie, nie chce jeść, męczy się przy jedzeniu. Dziecko może być bardzo spokojne lub bardzo pobudzone? Skąd takie różnice w zachowaniu chorych niemowląt? Zapaleniu płuc może towarzyszyć duszność. To nieprzyjemny objaw, na które każde dziecko może reagować inaczej. Jedno dziecko będzie niespokojne, przyspieszy oddech, będzie wykonywało niespokojne ruchy. Rośnie wtedy zapotrzebowanie na tlen, więc dziecku jest coraz bardziej duszno. Inne dziecko będzie w takich sytuacji apatyczne, nadmiernie spokojne: w ten sposób zmniejsza swoje zapotrzebowanie na tlen. Będzie chciało przetrwać ten czas w spokoju, ograniczając swoją aktywność. Czyli każde chore niemowlę może zachowywać się inaczej? Z kolei przy zapaleniu ucha jedynymi objawami może być niechęć do jedzenia, płacz, niepokój. Niektóre dzieci łapią się za ucho — choć nie zawsze musi to być objaw choroby. Ból ucha może się pojawić także przy ząbkowaniu. Czyli trzeba po prostu wnikliwie obserwować dziecko? Tak. Nie zawsze jednak inne zachowanie dziecka oznacza chorobę. Niemowlęta często mają sapkę, gdyż ich drogi oddechowe są węższe, śluzówki bywają rozpulchnione. Dziecko ma zatkany nos, może chrapać — to rodziców bardzo niepokoi, ale po badaniu okazuje się, że to tylko sapka, a nie zapalenie płuc. Często rodzice za bardzo się martwią, ale to dobrze. Lepiej niepotrzebnie zbadać miesięczne dziecko i dowiedzieć się, że jest wszystko w porządku, niż coś przeoczyć. Dlaczego choroby u niemowlęcia mają cięższy przebieg? Układ immunologiczny do 5. roku życia jest mniej dojrzały. Małe dzieci są bardziej podatne na niektóre zakażenia, szczególnie takimi bakteriami jak pneumokoki, meningokoki i Heamophilus influenzae typu B (HiB). Są to bakterie otoczkowe, które nie dość, że mogą przetrwać nawet w warunkach dla nich niekorzystnych, to jeszcze dodatkowo osłabiają działanie układu odpornościowego. To bakterie mogą powodować ciężkie, zagrażające życiu infekcje (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych albo sepsę, czyli zakażenie całego organizmu). Czytaj też: Dr Wojciech Trzeciakowski - jak ustrzec dziecko przed sepsą Niemowlęta łatwiej zarażają się niż starsze dzieci? Tak, właśnie dlatego, że ich układ odpornościowy jest mniej sprawny niż starszego dziecka, które zetknęło się większą liczbą bakterii i wirusów w swoim życiu, a więc na pewne infekcje wytworzyło już odporność. Dr Wojciech Trzeciakowski jest pediatrą i neonatologiem, pracował m.in. w Instytucie Matki i Dziecka i Centrum Zdrowia Dziecka. Obecnie pracuje w Wojewódzkim Szpitalu Bródnowskim w Warszawie. Czytaj też: Jak wzmocnić odporność niemowlęcia: ważne rady pediatry