Ciąża po terminie: co robić, gdy ciąża jest przeterminowana i kiedy jechać do szpitala?
O ciąży po terminie mówimy wtedy, gdy długość trwania ciąży to 42 tygodnie albo dłużej. Taka ciąża wiąże się z ryzykiem wystąpienia powikłań, dlatego przyszła mama powinna wiedzieć, jak postępować, gdy termin minął, a wciąż nie ma objawów porodu.
Z chwilą, gdy przestaniesz się bać, że urodzisz za wcześnie, możesz zacząć się obawiać, że poród spóźni się za bardzo. O ciąży po terminie mówimy wówczas, gdy długość trwania ciąży to 42 tygodnie albo dłużej (294 dni i więcej). Należy pamiętać, że ciąża, która trwa więcej niż 42 tygodni, daje zwiększone ryzyko powikłań. Sprawdź, czy są podstawy, by przypuszczać, że będziesz miała do czynienia z ciążą przeterminowaną. Ciąża po terminie: od czego zależy, kiedy urodzę dziecko? Lekarz wskazuje termin narodzin dziecka, ale natura nie musi się tym przejmować. To kiedy zacznie się poród, może zależeć od dojrzałości dziecka, hormonów, a nawet od twojego stanu psychicznego. Dobrze wiadomo, że stres jest jednym z czynników przyspieszających akcję porodową, a w niektórych – wcale nie rzadkich przypadkach – także ją blokującym. Opóźnienie może być spowodowane strachem przed porodem czy obawami o to, jak poradzisz sobie w nieznanej ci porodowej sytuacji, a później także w opiece nad dzieckiem. Porozmawiaj z partnerem lub inną bliską osobą o odczuwanych lękach. Wypowiedziane lęki zwykle tracą moc i przestają paraliżować umysł i ciało. Kiedy ciążę nazywamy przeterminowaną? Koniec ciąży możesz też oszacować w kalkulatorze terminu porodu, ale jeśli trwa ona dłużej niż 42 tygodnie – mówimy, że jest to ciąża przeterminowana. Na szczęście takie opóźnienie porodu zdarza się rzadko. Po terminie rodzi się od 3 do 12 proc. noworodków. Choć dzieci te dłużej przebywały w brzuchu mamy i w ostatnim czasie były bardziej narażone na różne komplikacje związane z ciążą przeterminowaną, zwykle przychodzą na świat w dobrej formie. Ciąża po terminie: zagrożenia Jeśli minął 40 tydzień ciąży i poród się spóźnia, bądź cały czas pod opieką lekarza. Czasami jedynym rozwiązaniem na zmniejszenie ryzyka powikłań jest przeprowadzenie indukcji porodu, która zapoczątkuje akcję porodową. Ciąża po terminie stwarza bowiem zagrożenie zarówno dla dziecka, jak i dla matki. Może ona skutkować: niedotlenieniem i smółkowym zapaleniem płuc (z powodu wydalenia przed narodzinami smółki do wód płodowych). Warto jednak pamiętać, że wiele maluszków, u których podczas narodzin stwierdza się <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/porod/porod-naturalny/zielone-wody-plodowe-konsekwencje-dla-dziecka-25157-r1/" target="_blank" rel="noopener">zielone wody płodowe (zwykle są przezroczyste, a smółka barwi je na zielono), rozwija się bez problemu. Objawy są widoczne tylko bezpośrednio po urodzeniu i zanikają w okresie noworodkowym. Należą do nich m.in. sucha, łuszcząca się skóra (dziecko zbyt długo przebywało w wodach płodowych) oraz mniejsza masa ciała (dziecko zużyło już zapasy tkanki tłuszczowej); urazami i wadami rozwojowymi płodu; coraz gorszym funkcjonowaniem, a nawet niewydolnością łożyska; krwotokiem poporodowym oraz przerwaniem krocza, łącznie z rozerwaniem błony śluzowej odbytnicy; ryzykiem zapalenia błon płodowych i łożyska przez bakterie rezydujące w pochwie, a także pojawienia się endometriozy (przerostu błony śluzowej macicy); ryzykiem konieczności przeprowadzenia cesarskiego cięcia. Ciąża po terminie porodu: co robić? Kiedy do szpitala? Jesteś tydzień po terminie i nie wiesz, jak postępować? Przede wszystkim zachowaj spokój. Jeśli lekarz uzna, że nie dzieje się nic złego, pobyt w szpitalu nie jest konieczny. Do 42. tygodnia ciąży możesz czekać na rozpoczęcie akcji porodowej w domu, a do szpitala zgłaszać się na niezbędne badania, m.in. KTG i USG, które pozwolą monitorować stan dziecka. W niektórych przypadkach jednak przyjmuje się do szpitala kobiety siedem dni po terminie porodu. Jeśli zaobserwujesz <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/przebieg-ciazy/brak-ruchow-u-dziecka-czy-i-kiedy-to-powod-do-niepokoju-31881-r1/">brak ruchów dziecka, zauważysz krwawienie z dróg rodnych, pojawi się gorączka i silny ból brzucha lub na bieliźnie pojawi się zielonkawa wydzielina albo wydzielina podbiegnięta krwią – dzwoń po pogotowie! Ciąża po terminie: jak przyspieszyć poród? Czasem położne lub lekarze zalecają tzw. metody nieingerencyjne, które służą pobudzeniu akcji porodowej. Na pewno słyszałaś o chodzeniu po schodach czy piciu <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/zdrowie/herbata-z-lisci-malin-28300-r1/" target="_blank" rel="noopener">herbaty z liści malin. Ale są również przyjemniejsze sposoby, by pospieszyć małego spóźnialskiego. Należą do nich: Stymulacja piersi – drażnienie brodawek sprawia, że organizm wytwarza oksytocynę, które może pobudzić macicę do skurczów. Stosunek płciowy – sprawia, że w śluzie szyjki macicy rośnie stężenie prostaglandyn, czyli naturalnych substancji, które zmiękczają szyjkę i dolną część macicy, przygotowując ją do porodu. Dodatkowo pod wpływem orgazmu wydziela się oksytocyna wywołująca delikatne skurcze macicy. Warto jednak pamiętać, że jeśli ciąża nie jest zagrożona, seks we wcześniejszym jej okresie można uprawiać bez ryzyka poronienia. Akupresura – czyli dotykanie, głaskanie i uciskanie określonych miejsc na ciele. Aby przyspieszyć poród, twój partner może masować punkty: na twoich stopach – w zagłębieniu między paluchem i drugim palcem około 2 cm od miejsca, w którym się stykają oraz na małym palcu tuż przy zewnętrznej krawędzi paznokcia; na dłoniach – w zagłębieniu między kciukiem a palcem wskazującym. Kiedy lekarz może zdecydować o wywołaniu porodu? Na pewnym etapie twój lekarz może zdecydować o wywołaniu porodu. Może się tak stać, jeśli: odczuwasz mniej lub więcej ruchów dziecka niż zwykle, ​podczas badania KTG pojawiły się nieprawidłowości, badanie USG wskazuje zagęszczenie płynu owodniowego, ​łożysko osiągnęło III stopień dojrzałości, doszło do zaburzeń przepływów naczyniowych, płyn owodniowy jest zabarwiony smółką. Wywołanie porodu po wyznaczonym dniu następuje od 7 do 14 dnia po minionym terminie. W jaki sposób lekarze wywołują poród? Aby wywołać poród, zwykle przyszłej mamie podaje się oksytocynę w kroplówce, która ma wywołać czynność skurczową macicy. Innym sposobem sztucznego rozpoczęcia porodu jest podanie żelu zawierającego syntetyczne prostaglandyny mające m.in. zmiękczyć szyjkę macicy. Jeśli nie jest ona dostatecznie przygotowana do porodu, a główka dziecka znajduje się nisko w miednicy, wykonuje się zabieg (zwykle bezbolesny) przerwania błony pęcherza płodowego. Gdy wody płodowe wypłyną, główka uciska szyjkę, co pobudza skurcze macicy. Zobacz też: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/porod/przygotowania-do-porodu/ile-trwa-porod-wywolany-oksytocyna-31551-r1/" target="_blank" rel="noopener">Ile trwa poród wywołany oksytocyną? <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/porod/porod-naturalny/porod-po-terminie-najlepsze-sposoby-na-wywolanie-porodu-2418-r1/">Sposoby na wywoływanie porodu w szpitalu i w domu <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/porod/przygotowania-do-porodu/objawy-porodu-pierwsze-objawy-porodu-4967-r1/">Objawy porodu: 13 sygnałów, że poród się zbliża [PIERWSZE OBJAWY] Konsultacja merytoryczna dr n. med. Preeti Agrawal Specjalistka medycyny integracyjnej oraz ginekologii i położnictwa, prezeska Fundacji Kobieta i Natura, założycielka pierwszego w Polsce ośrodka leczenia integracyjnego. Leczy w oparciu o medycynę integracyjną, czyli połączenie medycyny akademickiej i naturalnej. Została odznaczona Złotym krzyżem od Prezydenta RP
Pierwsze dni po porodzie w szpitalu: czego się spodziewać?
Pierwsze dni po porodzie w szpitalu często zaskakują młode mamy. Obkurczająca się macica może pobolewać, brzuch po wyjściu dziecka na świat nie robi się od razu płaski, a z piersi leci niewiele mleka. Do tego dochodzi prawdziwa burza hormonalna.
Wiele kobiet nie kryje zdziwienia, że pierwsze dni po porodzie nie wyglądają tak, jak sobie to wyobrażały. Martwią się, że mają za mało pokarmu, że już nigdy nie wrócą do sylwetki sprzed ciąży, a obfite krwawienie, zmęczenie i huśtawka hormonalna wcale nie ułatwiają sprawy. Warto jeszcze przed porodem dowiedzieć się, z czym trzeba będzie się zmierzyć w trakcie pobytu w szpitalu po urodzeniu dziecka, żeby mieć później większy spokój i pewność, że wszystko przebiega prawidłowo. Pierwsze dni po porodzie w szpitalu Pierwsze dni po narodzinach maleństwa to piękny czas, gdy ty i dziecko poznajecie się, uczycie się siebie nawzajem i w spokoju dochodzicie do siebie po porodzie, który dla was obojga był nie lada wysiłkiem. Nie jest to jednak czas pełnej sielanki, ponieważ młoda mama musi mierzyć się z wieloma dolegliwościami charakterystycznymi dla połogu. Oto, na co musisz się przygotować w pierwszych dniach po porodzie w szpitalu: Następuje obfite krwawienie Brzuch po porodzie nie znika od razu Krocze po porodzie bywa bardzo bolesne Wizyta w toalecie może być kłopotliwa Pokarmu w piersiach jest niewiele Pojawia się burza hormonalna po porodzie Obfite krwawienie po porodzie Krwawienie po porodzie to skutek oczyszczania się organizmu. Wydalane są wówczas: krew, śluz, fragmenty tkanki z macicy. Krwawienie to nosi nazwę upławów poporodowych i wymaga stosowania specjalnych podkładów higienicznych. Dostaniesz je w szpitalu, ale na wszelki wypadek przygotuj wcześniej specjalne duże podpaski poporodowe (kupisz je m.in. w aptece). Pamiętaj, że po porodzie ze względu na ryzyko infekcji niewskazane jest używanie tamponów. Krwawienie towarzyszyć ci będzie 2–6 tygodni. Brzuch po porodzie nie znika od razu Urodzenie dziecka nie gwarantuje natychmiastowego powrotu do dawnej figury. Nie spodziewaj się, że w pierwszych dniach po porodzie twój brzuch będzie płaski i nie będzie na nim śladu po ciąży. Przez dziewięć miesięcy w organizmie nagromadziło się sporo płynów, które powodują, że brzuch wciąż jest widoczny. Wpływa na to również powiększona macica, która z każdym dniem będzie kurczyć się coraz bardziej. Objawia się to intensywnymi skurczami podbrzusza podczas karmienia piersią, ponieważ wówczas produkowana jest oksytocyna, która sprawia, że włókna mięśniowe macicy się skracają i wracają do stanu sprzed ciąży. Jak długo kurczy się macica po porodzie? Obkurczanie macicy po porodzie trwa przez cały okres połogu, czyli przez ok. 6 tygodni, natomiast największe zmiany zachodzą już w pierwszych dniach po porodzie. Trzeba pamiętać, że macica, która normalnie waży ok. 70 g, w ciąży zwiększa swoją masę aż do 1-1,5 kg. Jest to proces powolny, trwający 9 miesięcy. Nie dziwne zatem, że obkurczanie się macicy może być odczuwalne jako bolesne, ponieważ proces ten jest o wiele szybszy niż jej rozrastanie się. Ból nie jest jednak na tyle silny, by konieczne było stosowanie leków. Ważne! Podczas pobytu w szpitalu twój brzuch będzie wiele razy badany, ponieważ prawidłowe obkurczanie się macicy to jeden z warunków powrotu do domu. Krocze po porodzie bywa bardzo bolesne Po porodzie fizjologicznym możesz odczuwać ból krocza spowodowany mocnym rozciągnięciem tkanek. Może być silny, jeśli doszło do ich pęknięcia lub krocze było nacinane. Rana zwykle goi się w ciągu kilku tygodni, a ból z każdym dniem słabnie. Na początku kłopotliwe może być siadanie. W szpitalu staraj się dużo chodzić i ćwicz mięśnie Kegla (napinaj i rozluźniaj mięśnie krocza), aby uniknąć problemów z nietrzymaniem moczu. Gdy wrócisz do domu, siadaj na: dmuchanym kółku kąpielowym, specjalnej poduszce poporodowej. Przy silnym bólu krocza po porodzie poproś lekarza o leki i pamiętaj, że gdy karmisz piersią, nie możesz przyjmować środków przeciwbólowych na własną rękę. Wietrzenie krocza To dość krępująca, ale konieczna czynność. Ponieważ powietrze przyspiesza gojenie, tuż po porodzie powinnaś jak najczęściej leżeć bez bielizny z podkładem higienicznym pod pupą. W tym czasie nie zaleca się noszenia bielizny. Zabierz do szpitala specjalne majtki poporodowe wykonane z przepuszczającej powietrze siateczki. Można je kupić w aptece. Zobacz także: Co jest potrzebne po porodzie dla mamy? 14 niezbędnych akcesoriów Wizyta w toalecie może być kłopotliwa Nie zdziw się, gdy usłyszysz klasyczne pytanie zadawane na oddziałach położniczych: „Czy był stolec?". Wypróżnienie po porodzie to sygnał, że układ pokarmowy dobrze pracuje. Osłabione narodzinami dziecka mięśnie mogą jednak przez 4–5 dni powodować kłopoty w toalecie. Ze względu na dolegliwości krocza możesz również czuć strach przed wypróżnieniem (warto pić kompot z suszonych śliwek). Receptą na ból podczas oddawania moczu bywa siusianie na stojąco pod prysznicem podczas polewania krocza wodą. Pokarmu w piersiach jest niewiele Nawet jeśli twoje piersi zaczęły wydzielać kropelki siary już w ciąży, w pierwszych dwóch dobach po porodzie nie będą tryskały mlekiem. Dziecko tuż po narodzinach zadowala się niewielkimi ilościami pokarmu, co jest zupełnie naturalne i przejściowe. Hormony sprawią, że około 40 godzin od porodu pojawi się tzw. nawał mleczny (piersi produkują dużo mleka). Jeśli jednak nadmiernie stresujesz się pobytem w szpitalu, miałaś cesarskie cięcie, nawał może się opóźnić i pojawi się 5–6 dni po porodzie. Wykorzystaj pobyt w szpitalu i omów wszelkie wątpliwości dotyczące karmienia z neonatologiem, położną albo doradcą laktacyjnym (często są to położne). Dowiedz się, czy dziecko: jest dobrze przystawiane do piersi, właściwie ssie, najada się. Po takiej lekcji wyjdziesz do domu dużo spokojniejsza. Pojawia się burza hormonalna po porodzie Nagłe zmiany hormonalne, do których dochodzi u mamy w połogu, nie pozostają bez wpływu na twoje samopoczucie. Może się zdarzyć, że mimo zmęczenia nie będziesz w stanie zmrużyć oka, choć akurat dziecko śpi, albo wprost przeciwnie, będziesz zasypiać na stojąco i mieć pretensje, że ono wciąż chce piersi – wszystko przez szalejące hormony w połogu. W szpitalu sprawdzi się obecność bliskiej osoby, która zajmie się noworodkiem, kiedy będziesz potrzebować odpoczynku. Poporodowa huśtawka hormonalna może trwać nawet kilka tygodni po powrocie do domu. Ważne! Czasem może pojawić się baby blues, a nawet depresja poporodowa - warto wiedzieć, jak te stany rozpoznać, aby szybko pomóc młodej mamie. Zobacz też: Dlaczego po porodzie tak się pocę? Co jeść po porodzie? Dieta w połogu Niepokojące objawy połogu Konsultacja merytoryczna dr n. med. Preeti Agrawal Specjalistka medycyny integracyjnej oraz ginekologii i położnictwa, prezeska Fundacji Kobieta i Natura, założycielka pierwszego w Polsce ośrodka leczenia integracyjnego. Leczy w oparciu o medycynę integracyjną, czyli połączenie medycyny akademickiej i naturalnej. Została odznaczona Złotym krzyżem od Prezydenta RP
Problemy z łożyskiem w ciąży – łożysko przodujące, odklejone, niewydolne, starzejące się
Łożysko to niezwykły organ, który rośnie w ciele ciężarnej razem z dzieckiem. Jest niezbędne, aby płód mógł się dobrze rozwijać. Niestety, czasem dochodzi do patologii związanych z łożyskiem. Ich skutki może odczuwać i mama, i dziecko. Wyjaśniamy, do czego mogą prowadzić.
Łożysko łączy płód z matką za pomocą pępowiny. Zaczyna tworzyć się już w czwartym tygodniu ciąży, gdy zarodek zagnieżdża się w macicy. Całkowitą sprawność osiąga pod koniec drugiego trymestru. Dla dziecka łożysko pełni rolę układu pokarmowego, oddechowego i odpornościowego. Dzięki niemu do płodu docierają substancje odżywcze i tlen oraz odprowadzane są produkty przemiany materii i dwutlenek węgla. Łożysko wpływa także na zdrowie przyszłej mamy – produkuje hormony i białka potrzebne podczas ciąży. Jeśli łożysko rozwija się nieprawidłowo, może dojść do poronienia lub zaburzeń w rozwoju płodu. Spis treści: Łożysko przodujące Niewydolność łożyska Odklejanie łożyska Starzejące się łożysko Wydalenie łożyska Łożysko po porodzie Czym jest łożysko przodujące? Łożysko przodujące to określenie łożyska nisko umieszczonego w macicy – w pobliżu szyjki macicy lub tuż nad nią. Przy łożysku przodującym płód ma zamkniętą drogę na świat, dlatego ono wskazaniem do wykonania cesarskiego cięcia. Jeśli niewłaściwe umieszczenie łożyska zostanie rozpoznane na początku ciąży, poród fizjologiczny jest możliwy. Najczęściej około 28. tygodnia ciąży łożysko unosi się (nie dzieje się tak tylko raz na 200 ciąż). Jeśli badanie USG po 30 tygodniu ciąży potwierdzi łożysko przodujące, lekarz może zalecić ciężarnej leżenie (w domu lub szpitalu). Cesarskie cięcie bezwzględnie czeka te przyszłe mamy, u których łożysko znajduje się w bliżej niż 2 cm od szyjki macicy lub całkiem ją zakrywa. Łożysko przodujące wiąże się z ryzykiem silnego krwawienia. Jeśli lekarz je zdiagnozuje, kobieta musi się oszczędzać i unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów. Niewydolność łożyska Niewydolność łożyska prowadzi do gorszego odżywienia dziecka. Czasem z tego powodu konieczne jest wcześniejsze zakończenie ciąży. Przyczynę niewydolności łożyska nie zawsze da się ustalić. Może sprzyjać jej ciąża po terminie lub wiek mamy (powyżej 35 lat), a także: choroby ciężarnej (np. choroba serca, stan przedrzucawkowy, cukrzyca) wada łożyska (jest nieprawidłowo ukształtowane, łożysko odkleja się) zaburzenia funkcji łożyska, do których może dojść pod wpływem infekcji czy stanu zapalnego. Odklejenie łożyska Do oddzielenia się łożyska, potocznie nazywanego odklejeniem, może dojść wskutek uderzenia się ciężarnej w brzuch lub upadku. Może przyczynić się do niego również palenie papierosów, stan przedrzucawkowy (ma związek z nadciśnieniem w ciąży), wielowodzie lub ciąża mnoga. Czasem przyczyny odklejenia łożyska nie są znane. Odklejenie łożyska – objawy: silny ból, napięty brzuch, mroczki przed oczami, duszność, obfite krwawienie, krwawienie wewnętrzne, o którym świadczy osłabienie, roztrzęsienie, bladość. Do przedwczesnego oddzielenia łożyska może dojść przed porodem lub w jego trakcie. Jeśli łożysko odkleiło się całkowicie, należy natychmiast wykonać cesarskie cięcie. Jeśli oddzieli się tylko niewielki fragment łożyska, konieczna jest szybka pomoc lekarska – w takiej sytuacji zwykle wskazane jest leżenie. Co oznacza starzenie się łożyska? Stare łożysko to potoczne określenie ostatniego stadium rozwoju tego organu. Stopień dojrzałości łożyska ocenia się podczas badania USG wg skali Grannuma. Ma ona cztery stopnie – 0, I, II i III. Ostatni stopień oznacza, że łożysko jest przygotowane do porodu. Dojrzałe łożysko może dobrze funkcjonować przez kilka tygodni. Warto jednak wiedzieć, że po 36. tygodniu ciąży mogą pojawić się pewne oznaki obniżenia wydolności łożyska. Wydalenie łożyska Gdy dziecko jest już na świecie, wydalane jest łożysko. Poród wchodzi w trzeci, najmniej kłopotliwy dla rodzącej okres. Większość mam nie przywiązuje wagi do tego, co się w tym momencie dzieje. Odczuwają słabe skurcze, którym nie towarzyszy ból. Położna może prosić rodzącą, aby parła. Jeśli skurcze są zbyt słabe (wzmóc może je przystawienie dziecka do piersi), podawany jest zastrzyk z lekami, które pobudzają czynność skurczową. Wydalenie łożyska trwa 15–30 minut, a jeśli konieczne jest podanie leków – godzinę. Czasem rodzenie łożyska utrudnia przepełniony pęcherz. Za pomocą cewnika usuwa się zalegający mocz. Położna zawsze dokładnie sprawdza, czy łożysko jest całe. Jeśli w macicy zostały jego strzępy, konieczne jest jej wyłyżeczkowanie (usunięcie ich przez pochwę). Zabieg ten przeprowadza się w znieczuleniu. Łożysko po porodzie Po porodzie łożysko staje się odpadem medycznym, który podlega utylizacji. Przed kilkoma laty aktorki, January Jones i Alicia Silverstone przyznały się do zjedzenia swojego łożyska. To szokujące zjawisko, nazywane placentofagią (placenta – po łacinie łożysko), oparte jest na założeniu, że to dobry pokarm, który po porodzie pozwala na odzyskanie równowagi hormonalnej i zapobiega depresji. W USA można znaleźć położne, które przygotowują kapsułki zawierające sproszkowane łożysko. W tej postaci zażywają je hollywoodzkie gwiazdy. Alicia Silverstone poleca smoothie z łożyska. Zdaniem badaczy tematu nie ma żadnych naukowych dowodów na dobroczynny wpływ konsumpcji łożyska na organizm kobiety, która urodziła dziecko. Poza tym przepisy obowiązujące w Polsce nie pozwalają na zabranie łożyska ze szpitala. W niektórych kulturach łożysko zakopuje się w ogrodzie i sadzi na nim krzew na pamiątkę narodzin dziecka. Odbywają się też porody (tzw. lotosowe), po których nie przecina się pępowiny, dziecko jest połączone z łożyskiem tak długo, dopóki pępowina sama nie odpadnie. Zobacz także: Jak rodziły nasze prababcie - aż trudno uwierzyć! Wszystko, co powinnaś wiedzieć o łożysku, płynie owodniowym i pępowinie Krwawienie w ciąży – kiedy jest groźne? Konsultacja merytoryczna dr n. med. Preeti Agrawal Specjalistka medycyny integracyjnej oraz ginekologii i położnictwa, prezeska Fundacji Kobieta i Natura, założycielka pierwszego w Polsce ośrodka leczenia integracyjnego. Leczy w oparciu o medycynę integracyjną, czyli połączenie medycyny akademickiej i naturalnej. Została odznaczona Złotym krzyżem od Prezydenta RP
Pępowina: budowa, rola, problemy z pępowiną
Pępowina żywi, dostarcza tlen, a także służy dziecku do zabawy. Ale czasem może się wokół niej owinąć. Czy jest się czego obawiać? Odpowiada ekspert, dr Preeti Agrawal.
Pępowina przypomina skręcony sznur. Podkreślmy – życiodajny sznur, przez który dziecko w brzuchu jest połączone z łożyskiem. Przez pępowinę krew płynie w kierunku od płodu do łożyska i wraca bogata w tlen i substancje odżywcze. Jeśli jesteś w ciąży, na pewno zetknęłaś się z choć jednym przesądem związanym z pępowiną: „Nie przechodź pod sznurem, na którym wisi pranie”, „Nie rób na drutach, bo sprawisz, że dziecko owinie się w pępowinę”. Wyjaśniamy, dlaczego nie warto wierzyć takim opiniom i co należy wiedzieć o tej rurce, która zostawia na całe życie pamiątkę w postaci pępka? Budowa i długość pępowiny Dlaczego dziecko owija się pępowiną? Czy można sprawdzić, czy dziecko jest owinięte pępowiną? Wypadnięcie pępowiny – dlaczego tak się dzieje? Kiedy należy odciąć pępowinę po porodzie? Przecięcie pępowiny przez ojca Budowa i długość pępowiny Przeciętnie pępowina miewa około 50 cm długości. Ale może również sięgać nawet metra lub mieć zaledwie 20 centymetrów. Przebiegają przez nią dwie tętnice pępkowe oraz jedna żyła pępkowa, które układają się jak spirale. Naczynia te są osłonięte tzw. galaretą Whartona, która gromadzi wodę. Warto wiedzieć, że jest ona sprężysta i odporna na przygniecenie. Dzięki niej oraz ciśnieniu krwi w sznurze pępowinowym nawet bardzo ruchliwe dziecko rzadko zaplątuje się w pępowinę tak, aby mogły utworzyć się na niej węzły. A nawet jeśli już do tego dojdzie – na ogół nie jest to niebezpieczne dla rozwoju płodu. Dlaczego dziecko owija się pępowiną? Najczęściej zdarza się to we wcześniejszym okresie ciąży, gdy maleństwo ma bardzo dużą możliwości poruszania się. Zwykle wydaje nam się, że dziecko w brzuchu zaczyna ruszać się dopiero wtedy, gdy czujemy jego pierwsze ruchy, czyli od około <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza-kalendarz/tydzien-20-r6/">20. tygodnia ciąży (jeśli spodziewamy się pierwszego potomka). Tymczasem maleństwo jest bardzo aktywne od samego poczęcia – pływa, porusza nóżkami, dotyka twarzy, zaciska ręce w piąstki, wkłada kciuk do buzi, a także próbuje złapać, często z powodzeniem, pępowinę. To dla niego forma pierwszej <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/przebieg-ciazy/co-dziecko-robi-w-brzuchu-mamy-2089-r1/">zabawy w brzuchu mamy. Czy można sprawdzić, czy dziecko jest owinięte pępowiną? Taki stan czasami można wykryć podczas <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/zdrowie/usg-w-ciazy-6578-r1/">badania USG. Owinięcie się pępowiny wokół dziecka nie jest równoznaczne z zagrożeniem i niekoniecznie wymaga przeprowadzenia cesarskiego cięcia. W wielu przypadkach sznur pępowinowy jest na tyle długi, że dziecko może urodzić się zupełnie bezpiecznie. I w większości przypadków tak się dzieje, ponieważ krew może płynąć przez pępowinę swobodnie. Jeśli w czasie porodu dojdzie do ucisku pępowiny, zwykle stan taki wychwytywany jest przez <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/zdrowie/badania-w-ciazy-badanie-ktg-kardiotokografia-19074-r1/">aparaturę KTG, ponieważ serce dziecka może zacząć bić wolniej (zwolnioną akcję serca widać na zapisie wykonywanym przez aparat do kardiotokografii). W takiej sytuacji lekarz podejmuje decyzję o zakończeniu ciąży lub trwającego porodu cesarskim cięciem. Czasem zdarza się również tak, że dziecko bez przeszkód pokonuje kanał rodny owinięte pępowiną, a żeby nie miało problemu z zaczerpnięciem pierwszego oddechu, szybko się ją przecina. Wypadnięcie pępowiny – dlaczego tak się dzieje? Na początek uspokójmy, wypadnięcie pępowiny nie jest częstym przypadkiem. Może zdarzać się podczas <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/porod/porod-naturalny/porod-przedwczesny-jak-sie-objawia-i-komu-zagraza-24780-r1/">porodu przedwczesnego, ponieważ dziecko jest za małe, żeby mogło całkowicie wypełnić miednicę, lub gdy nie jest ułożone prawidłowo. Czasem wypadnięciu może sprzyjać nieprawidłowa budowa miednicy kostnej, ciąża mnoga, wielodzietność oraz niektóre stany patologiczne w ciąży – należy do nich <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/zdrowie/wielowodzie-przyczyny-objawy-i-skutki-nadmiaru-plynu-owodniowego-25630-r1/">wielowodzie, nieprawidłowe umiejscowienie łożyska (brzeżne, <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/zdrowie/lozysko-przodujace-przyczyny-rodzaje-zagrozenia-28380-r1/">przodujące lub nisko usadowione). Jeśli mamy do czynienia z taką sytuacją, aby nic nie zagrażało zdrowiu dziecka, poród zostaje zakończony cesarskim cięciem. Kiedy należy odciąć pępowinę po porodzie? Gdy dziecko przedostało się przez kanał rodny i jest już na zewnątrz, pępowina przestaje być potrzebna – noworodek zaczyna oddychać płucami i nie musi korzystać z tlenu, który jest dostarczany za jej pośrednictwem. Położna jednak powinna poczekać, aż pępowina przestanie tętnić. Potem w dwóch miejscach zakłada zaciski i przecina ją w odległości kilku centymetrów od brzuszka. Może zrobić to również tata dziecka. Przecięcie pępowiny przez ojca Przecięcie pępowiny przez świeżo upieczonego tatę to symboliczny gest – męski wkład w to, że dziecko może zacząć żyć poza brzuchem mamy. Przymierzający się do tej czynności mężczyzna powinien wiedzieć, że ten dziwny fragment tkanki może stawiać opór nożycom chirurgicznym niczym gumowy wąż. Niektórzy ojcowie nie są nawet w stanie przeciąć pępowiny jednym ruchem. Położne żartują, że cięcie na dwa razy to wróżba rychłego powrotu na porodówkę z kolejnym dzieckiem. Zobacz też: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/ciaza/zdrowie/lozysko-przodujace-stare-odklejone-czy-to-grozne-15852-r1/">Wszystko na temat łożyska w ciąży Położna obala najczęstsze przesądy ciążowe Jak przebiega cesarskie cięcie? Konsultacja merytoryczna dr n. med. Preeti Agrawal Specjalistka medycyny integracyjnej oraz ginekologii i położnictwa, prezeska Fundacji Kobieta i Natura, założycielka pierwszego w Polsce ośrodka leczenia integracyjnego. Leczy w oparciu o medycynę integracyjną, czyli połączenie medycyny akademickiej i naturalnej. Została odznaczona Złotym krzyżem od Prezydenta RP
Czy pogaduszki z brzuchem są tylko dla naiwnych?
Słyszałaś gdzieś, że możesz nawiązać kontakt z własnym dzieckiem jeszcze przed jego narodzinami. Bajka, naiwne podejście do tematu? Razem z dr Preeti Agrawal wyjaśniamy, ile w nim prawdy.
W niektórych afrykańskich plemionach kobieta przed poczęciem dziecka wymyśla dla niego jedyną i niepowtarzalną piosenkę, którą śpiewa mu potem przez całą ciążę i dzieciństwo. Ty też przygotowujesz się na przyjęcie dziecka – czytasz poradniki dla rodziców, szykujesz wyprawkę, urządzasz dziecinny pokój, chodzisz do lekarza, wysypiasz się. Ale dzięki coraz lepszej wiedzy o rozwoju prenatalnym, pojawiają się argumenty, że podczas ciąży warto również myśleć o dziecku w sensie dosłownym – rozmawiać z nim, traktować tak, jakby fizycznie znajdowało się po drugiej stronie brzucha. Czemu ma służyć kontakt z dzieckiem w brzuchu? Choćby temu, by emocjonalnie lepiej poradzić sobie z rolą mamy i dać dziecku lepszy start. Naukowe fakty przemawiają za tym, że ma to znaczenie. Dziecko reaguje na twój nastrój Gdy jesteś zestresowana, dziecko w brzuchu znajduje się pod wpływem hormonów stresu, które docierają do niego z krwią. Napięcie nerwowe powoduje kurczenie się naczyń krwionośnych, przez co płód otrzymuje mniej tlenu i substancji odżywczych, a to pogarsza jego rozwój. Dzieci zestresowanych mam mogą zdradzać większą nerwowość po urodzeniu i mieć problemy z apetytem. Staraj się, nawet mimo przeciwności losu, dbać o dobre samopoczucie fizyczne i psychiczne. Jeśli okoliczności towarzyszące twojej ciąży temu nie sprzyjają: masz wiele powodów do zmartwień (np. w pracy, w domu) – szukaj pomocy u bliskich, a kiedy to niemożliwe, np. u psychologa. Próbuj również wprowadzić się w stan odprężenia dzięki ćwiczeniom relaksacyjnym, np. dzięki jodze. Słyszy twój głos Od około 22. tygodnia mózg płodu jest na takim etapie rozwoju, że może odbierać dźwięki z zewnątrz, czyli spoza brzucha. Co więcej – może je zapamiętać i rozpoznać po narodzinach. Potwierdzają to przypadki dzieci, których rodzice byli muzykami. Gdy np. ojciec śpiewak utrwalał swą partię w domu przy ciężarnej żonie lub przyszła mama ćwiczyła przez 9 miesięcy grę na instrumencie, ich pociechy po narodzinach, a także w dorosłym życiu znały utwory, z którymi zetknęły się przed przyjściem na świat, i to tak dobrze, jakby uczyły się ich same. Podczas ciąży możesz śpiewać, czytać na głos (książkę czy choćby gazetę), mówić do dziecka. Noworodek po przyjściu na świat rozpoznaje nie tylko utwory muzyczne, ale też głosy osób, które słyszał w życiu płodowym. Słuchanie ich sprawia, że czuje się bezpiecznie w nowym otoczeniu, w którym się znalazł. Gdy rodzic śpiewa znajomą piosenkę lub czyta wiersz, normuje się oddech dziecka, uspokaja praca jego serca, obniża ciśnienie krwi. Jeśli nie przekonuje cię idea czytania nienarodzonemu dziecku, wiedz, że ono i tak ma szansę poznać twój głos, gdy z kimś rozmawiasz. Jest świadkiem każdej twojej rozmowy – choć nie rozumie jej treści, wyczuwa ładunek emocjonalny, jaki ze sobą niesie. Jeśli słuchasz muzyki, wybieraj taką, która sprawia ci przyjemność i powoduje, że się odprężasz. Nie musisz zakładać słuchawek na brzuch. Nawet gdy będziesz je miała na uszach, dziecko odczuje twój poprawiający się pod wpływem muzyki nastrój. Czuje, jak dotykasz brzuch Choć dziecko jest zanurzone w wodach płodowych, odczuwa, jak je otulają, jak jest uciskane przez ścianę macicy, gdy kładziesz rękę na brzuchu (od około 5. miesiąca) lub gdy coś sprawia mu ból, np. ukłucie podczas biopsji. Zmysł dotyku ma ogromny wpływ na wszechstronny rozwój dziecka, nie zaniedbuj go, gdy dziecko przyjdzie na świat – głaskanie, masowanie od pierwszych dni życia uspokaja, sprawia, że dziecko staje się bardziej pewne siebie i bardziej odporne. Cudownym wspomaganiem dziecięcego rozwoju jest kanagurowanie (sprawdź, kiedy i w jaki sposób je przeprowadzać). Jeśli twoja ciąża nie jest zagrożona poronieniem, możesz bez obaw dotykać i głaskać brzuch. Twój dotyk sprawi dziecku dużą przyjemność. Gdy pod skórą zobaczysz wybrzuszenie, które będzie śladem rączki lub nóżki dziecka, dotknij je i poczekaj na reakcję. Usypia lub budzi je twój ruch Dziecko jest w ruchu od samego poczęcia. Jego małe rozmiary sprawiają jednak, że nie czujesz, jak porusza się w wodach płodowych. Dopiero w połowie ciąży zaskakują cię delikatne muśnięcia, a potem również wyraźne kopniaczki. Gdy dziecko harcuje i np. uciska ci wątrobę lub żołądek, możesz próbować je uspokoić, idąc na spacer do parku lub na zakupy w pobliskim sklepie. Rytm spokojnych kroków na ogół sprawia, że płód zasypia. A nagły ruch może je obudzić – ta wiedza przydaje się, gdy przed porodem trzeba liczyć ruchy dziecka. Nie musisz spędzać całych dni na próbach kontaktu ze swoim nienarodzonym dzieckiem. Skup się na sobie, na swojej dobrej formie, przebywaniu wśród życzliwych ludzi – bo wszystko, co ciebie dotyczy, zostawi w nim ślad. Niech to będzie dobry ślad. Czytaj też: Dziecko w brzuchu jednak słyszy Dziwne ruchy płodu Kontakt z dzieckiem w brzuchu dobry dla rozwoju Zabawa pepowiną i inne rozrywki dziecka w brzuchu Konsultacja merytoryczna dr n. med. Preeti Agrawal Specjalistka medycyny integracyjnej oraz ginekologii i położnictwa, prezeska Fundacji Kobieta i Natura, założycielka pierwszego w Polsce ośrodka leczenia integracyjnego. Leczy w oparciu o medycynę integracyjną, czyli połączenie medycyny akademickiej i naturalnej. Została odznaczona Złotym krzyżem od Prezydenta RP
W ciąży nawet śniadanie powinno być ciepłe
Pewnie to już wiesz, że w ciąży unika się cukru, mało soli i rzadko pija kawę. Ale to nie wszystko. Ciąża to nie tylko czas ograniczeń, ale też czas dobrych wyborów. Zobacz, dlaczego powinnaś postawić teraz na tradycyjne przepisy, spokój przy stole i ciepłe śniadania.
Jedzenie, także w ciąży, to przyjemność – na pewno podpisujesz się pod tą opinią. Nie pozostaje zatem nic innego, niż jeść tak, by czuć przyjemność nie tylko w trakcie posiłku, ale po jego zakończeniu i długo, długo potem i wybierać menu, które przyniesie korzyść i mamie, i dziecku. Najwyższy czas wcielić w życie sześć zasad zdrowego żywienia. Bez obaw – „zdrowo" może również znaczyć „smacznie". 1. Ciepłe danie nawet rano W ciąży ważny jest nie tylko ciepły obiad. Również na śniadanie warto zjeść ugotowaną ciepłą potrawę. Takie dania jak owsianka, kasza jaglana z orzechami, suszonymi owocami pomogą od samego rana wzmocnić organizm. Zastanawiasz się, dlaczego nie możesz czerpać sił z chłodnego twarożku, kanapek czy muesli z zimnym mlekiem? To proste – na ogrzanie chłodnego jedzenia organizm musi zużyć sporo energii, co zamiast wzmacniać, osłabia. 2. Przyrządzone zgodnie z tradycją Daniem z kuchni kalifornijskiej możesz zabłysnąć na rodzinnym obiedzie, ale na co dzień kobieta w ciąży powinna jadać potrawy tradycyjne, odpowiednie dla strefy klimatycznej, w której mieszka (zimą gęstsze pożywne zupy gotowane pod przykryciem, by zgromadziło się w nich więcej energii, latem – lżejsze, rzadsze i odkryte podczas gotowania). Najlepiej przyrządzaj je z produktów sezonowych (zimą – kiszona kapusta, ogórki, buraki, suszone owoce; wiosną – nowalijki; latem – truskawki, czereśnie, wiśnie; jesienią – pomidory czy dynie). 3. Urozmaicone Choć kasza jaglana jest bardzo zdrowa, nie możesz jej jeść na okrągło. Pamiętaj o pełnoziarnistym makaronie, ryżu, ziemniakach i innych rodzajach kasz. Ulubioną chudą pierś z kurczaka zastąp od czasu do czasu indykiem, kaczką, wołowiną. Nie zapominaj również o rybach, które doskonale wpływają m.in. na rozwój mózgu nienarodzonego dziecka. 4. Przyrządzane i zjadane w spokoju Czy wiesz, że stres podczas przyrządzania posiłku sprawia, że jedzenie staje się mniej smaczne? To nie są czary. Spokój sprzyja skupieniu na tym, co robisz. Zestresowana zapomnisz dodać tymianku, za późno zmniejszysz temperaturę pod garnkiem, w porę nie zamieszasz, nie odparujesz. A od takich drobiazgów często zależy ostateczny smak i wartości odżywcze potrawy. Spokój wskazany jest także podczas posiłków. Jedząc na siedząco, powoli przeżuwając każdy kęs, unikniesz wzdęć czy bólów brzucha, o których kobieta w ciąży wolałaby zapomnieć. 5. We właściwych proporcjach W czasie ciąży podstawą jedzenia powinny być produkty zbożowe (kasze, płatki, pełnoziarniste pieczywo), które zawierają ważne dla zdrowia składniki odżywcze. Na drugim miejscu postaw produkty bogate w białko, czyli mięso (pamiętaj, że nie trzeba go jeść codziennie), ryby (np. tłuste ryby morskie czy pstrągi), nabiał (w ciąży polecany jest kefir, jogurt, śmietana, masło, ser owczy, naturalny biały ser). Kolejna grupa to warzywa. Są źródłem witamin i składników mineralnych, jedz je 5–6 razy dziennie, na surowo i w gotowanych daniach. Uzupełnieniem warzyw są owoce (świeże i suszone). Wbrew pozorom nie możesz z nimi przesadzić. Powinny stanowić tylko 5 proc. pożywienia, bo zawierają fruktozę, czyli cukier, którego nadmiar nie jest wskazany. Zobacz także: Dieta w ciąży – miesiąc po miesiącu 6. Nieprzetworzone i świeże Polska żywność ma dobrą opinię pod względem jakości. Jednak wśród wielu produktów znajdziesz takie, które szczególnie warto jeść w ciąży. Co je wyróżnia? Nie zawierają sztucznych dodatków, są nieprzetworzone, świeże (zimą sprawdzą się też mrożonki) i kupowane w pewnym miejscu, np. warzywa i owoce u dostawcy, który ogranicza stosowanie chemii. Unikaj gotowych dań, które wymagają tylko podgrzania, zup w proszku czy fast foodów. Jeśli lubisz mięso, gotowe wędliny zastąp pieczonym lub duszonym w domu mięsem. Jeżeli kupujesz nieznane wcześniej produkty, uważnie czytaj etykiety. Im krótszą zawierają listę składników, tym lepiej to o nich świadczy. Obejrzyj film: Czy wystarczy sparzyć skorupkę jaja, by pozbyć się sallmonelli – wyjaśnia Małgorzata Drywień z Katedry Żywienia Człowieka SGGW, ekspert Farmio View Ediplayer on the source website Konsultacja merytoryczna dr n. med. Preeti Agrawal Specjalistka medycyny integracyjnej oraz ginekologii i położnictwa, prezeska Fundacji Kobieta i Natura, założycielka pierwszego w Polsce ośrodka leczenia integracyjnego. Leczy w oparciu o medycynę integracyjną, czyli połączenie medycyny akademickiej i naturalnej. Została odznaczona Złotym krzyżem od Prezydenta RP